Latest / Anlamak+ / İbni Rüşd ve İbni Sina kavgası nasıl ve neden başladı?

Transcript

İbni Rüşd ve İbni Sina kavgası nasıl ve neden başladı? · Anlamak+

0:00
Herkesi tekrar merhaba ibni sina ile ibni rüştü isimlerini
0:03
duymuşsunuzdur. Çünkü Avrupa dahi duydu.
0:05
Bütün dünya duydu ama biz öğrenirken nedense onları çok
0:09
sınırlı bir alanda değerlendirmeye çalışıyoruz.
0:12
Oysa ki onlar gerçekten o zamanın çağları içerisinde ufku
0:16
genişletmiş insanların düşünebilmesini motive etmiş 2
0:20
tane ünlü filozof, 2 tane ünlü düşünür aslında.
0:24
Tabii ki bunlar tarihte kendileri farkında olmasalar da
0:27
karşı karşıya gelecekler. En azından ibresinden farkında
0:30
değil. Çünkü ondan yaklaşık olarak 150
0:33
yıl kadar eski bir dönem içerisinde yaşamış biri aslında
0:36
ibni sina ibn rüştü ise onu kendi hedef tahtasını koyacak ve
0:41
gerçekten dini an. Da yaptığı bütün varsayımları
0:45
eleştirmeye başlayacak. Bunun tabii ki tarihsel bir
0:48
kökeni var. Ibn i rüşt çok önemli bir isim.
0:51
1.160 dokuzda Sevilla da 1.170, birde ise kordonba da kadılık
0:55
yapmış biri aslında aristokrat bir aileden de geliyor.
0:59
Yani öyle bir problemi de yok. Çünkü insanlara anlattığı bütün
1:03
kelamlar, üstün felsefe ürünü ve gerçekten de özellikle paris'te
1:07
ve portekiz'de çok ciddi şekilde üniversitelerde konuşulan.
1:11
Ve bir gençlik hareketi haline dönüşen bir düşünce fraksiyonunu
1:15
oluşturuyor. Hatta o kadar ileri gidiyor ki
1:17
bu tavra papa bile hani burada bir problem var demeye
1:22
getiriyor. Ancak en büyük yanlışlardan bir
1:25
tanesidir. Özellikle orta çağ hristiyanın
1:27
tane denk düşen islami tasavvuf akımları içerisinde sanki çok
1:32
inanılmaz bir düşünce özgürlüğü varmış gibi anlatılır.
1:35
Oysa ki 1.100 ellide halife. Müştencit isimli biri.
1:40
Kendisi halife tabii ki anlayacağınız üzere.
1:44
Ibni sina'nın eserlerini ve risalelerine ciddi oranda
1:47
tehlikeli bulduğu için yasaklatıyor ve bağdat'ta
1:50
yaktırıyor aslında şimdi dolayısıyla şunu demek zor, yani
1:55
o zaman çok iyi düşünülüyordu işte çok mümkündü.
1:58
Islam çok genişliyordu. Evet, islami düşündüler.
2:00
Gerçekten çağı geçen anlayışları kendi içerisinde
2:04
barındırıyorlardı ama burada da bir alameti harika vardı.
2:07
Bu da özellikle Yunan düşünürleri, daha doğrusu mitik
2:11
karakterleri. Kendi politik eserlerini ve
2:15
temelde felsefelerini aktardıkları eserleri Arapça
2:19
çevirdiğini unutmamamız lazım. Yani latinceden doğrudan bir
2:23
Avrupa diline kodex yok. Onlar ne yapıyor?
2:26
Ibranice ve latince kökenli eserleri.
2:29
Arapça'ya çeviriyor. Özellikle ibrahimci olanları.
2:32
Ve antik diller üzerindeki bu çeviriler esnasında evet hatalar
2:36
da yapıyorlar. Hatta o hatalar eee o kadar
2:39
ayyuka çıkıyor ki mesela heracity herkül tarikatı olarak
2:43
çeviriyorlar. Heraclito isminin çok
2:46
bilinmemesinden dolayı o dönemin anlayışıyla aristo'yu da tabii
2:49
ki ibne üçle değerlendireceğiz ama.
2:51
Çok bilinmeyen bir gerçektir. Abi senin la ismiyle Özdeş olan
2:54
ibni sina da yine aynı şekilde sadece tıp alanında değil,
2:58
felsefe alanında da çok ciddi eserler ortaya koymuştur.
3:02
Bunlardan bir tanesi de aristoteles'tir.
3:04
Şimdi ibni rüş bir yerde eleştirici ibni sina'yı çok
3:07
doğru bir yerde eleştirecek aslında.
3:09
Ve kendi örüntülerini kurarken de kendi hayat hikayesini de çok
3:12
zorlandığı yerler olacak. 10'a çıkart göre koridova veya
3:15
kurtuba diye çevirelim herhalde. Islami şeyde tamnas'da böyle
3:19
değerlendirilebilir. Çok önemli bir okurum, hatta
3:23
işte seviyeyi da koridorayı da görmüş biri olarak kendisi 2
3:26
şehri şöyle klasik ye eder, sınıflandırır.
3:28
Yani eğer bir kitap satıldıysa bilirim ki kordoba'dadır.
3:32
Eğer bir müzik aleti satıldıysa bilirim ki sevilla'dadır der ve
3:37
bu anlayışla aslında her 2 şehrin de ortak ve farklı
3:41
sayılabilecek karakteristik özelliklerini ortaya koymayı
3:44
başarabilmiştir. Şimdi ibni sina'nın başına 1.100
3:46
ellilerde gelen bu hadise ibne üçünün başına gelmedi mi?
3:50
Geldi tabii ki el. Sonra onu sarayının kıymetlisi
3:53
olarak gördü ve gerçekten felsefe alanındaki düşüncelerini
3:57
ondan aldığı bilgiler ışığında değerlendirmeye kalktı ama bunu
4:01
yaparken de bir problemler silsilesi ayyuka çıkacak.
4:05
Özellikle sara eşrafı yani yakın entrika cemiyeti.
4:10
Bu yakınlaşmayı ibne üçle yakınlaşmayı çok haz
4:12
edemeyecekler. Çünkü bir süre sonra rivayet
4:15
olur ki bu bu arada Afrikalı leon'un ifadeleridir.
4:19
Kendi kitabını çok değerli bir kitaptır.
4:21
Aynı zamanda kronolojik hataları vardır ama yine de doğdu,
4:24
tutarlıdır. O diyecek ki el Mansur özellikle
4:29
indiriçte ve karşılıklı şekilde aslında dinle beni kardeşim
4:32
diyebilecekleri kadar bir samimiyet erişiyorlar.
4:36
Ancak sonrasında bu samimiyet tabii ki tepki topluyor.
4:38
Tabii ki dikkat çekiyor ve tabii ki bu samimiyetin bozulmasını
4:42
isteyen güç unsurları var. Ve ibre rüştü o dönemin
4:46
anlayışını ortaya koyabilecek bir şekilde 3 veya 4 farklı
4:50
şekilde rivayet edildiği üzere suçlamaya kalkıyorlar.
4:53
Bunlardan en komiği bir tanesi var.
4:56
Söyleyeceğim onu ama ilki biraz daha ciddi sayılabilecek bir
4:59
hareke hatası. Şimdi ibne rüş tabii bir sürü
5:03
eser ortaya koyuyor. Bu eserlerden bir tanesinde
5:06
zürafayla ilgili bir seyahatlenme aslında kalem
5:10
aldığını varsaydı zürafayı özellikle berber berberlerin
5:14
melikinde gördüğünü, 4 ayaklı bir hayvan gördüğünü söylüyor.
5:17
Bu saraya yapılmış bir atıf ama harekete hatasından dolayı
5:22
aslında kendisinin melikül ben rain dediği yani 2 kıtanın
5:27
hükümdarı demek istediğini söylüyor.
5:30
Şimdi bunu tabii ki hani harekatasından dolayı böyle bir
5:32
yanlış anlaşılma söz konusudur. Harekelerin ne olduğunu
5:35
anlatmıştık. Ibranice aramice ve Arapça özgü
5:38
olan bu husustan bahsetmiştik istiyorsanız de daha önceki
5:41
podkeslerden yakalarsınız. Tabii ki bu tek bir sebep değil
5:46
ııı daha farklı sebepler veya tek bir sebebe bağlı olsa bile
5:49
hani en kabul gören de bu değil ikinci bir sebep.
5:52
Aristoteles'in bir eserini çeviriyor.
5:54
Fizika diye bu eserde Venüs gezegenlerin tanrısıdır diyor.
5:58
Aristoteles aslında aristoteles'in ifadesini sanki
6:02
elman sura bunu ibreis ibnüş söylemiş gibi gidip söylüyorlar
6:06
ve o da diyor ki herhalde bu yani sapkınlığa gitti ve
6:10
heterooksal akımlarla özdeşleştirilen ibni rüştü.
6:15
Büyük zan altında kaldığı ifadelerden bir tanesi budur.
6:18
Oysaki aristo'nun kendi esprindeki referansı alır.
6:21
Buraya koyar tabi ki sadece bu da değil biri de bir de
6:25
özellikle kordonba'da kadılık yaparken bir problem ayyuka
6:28
çıkar. Özellikle dini kesimin yoğunca
6:32
sarıldığı bir fırtına alametinden bahsedilir.
6:35
Onun tabii ki beşeri ve astrolojik yorumları istenir.
6:39
Eyüp nuri'de ibnüş bunu fiziken yorumlamaya kalkınca bunu
6:42
tanrının kelamını dinlemeyip sadece kendi doktrinleriyle yani
6:48
insan unsurlarıyla değerlendirmeye çalışan bir
6:50
sapkın olarak görürler. Yani bir medyumlağa soyunmuş
6:53
gibi değerlendirirler ve el Mansur.
6:56
Enteresandır ııı tüm bunları dinler ve gerçekten sarayının
7:00
kıymetlisi olan bu kişiyi rivayet olduğu üzere felsefeden
7:04
alıkoyma kararı alır. Bütün kitaplarını yaktırır, daha
7:09
doğrusu takip ettiği kitapları yani kendi bastığı kitaplar
7:12
konusu birazcık muallaktır. Ancak takip ettiği öğrenmeye
7:15
çalıştığı kitapları yaktırır. Daha çok fizik üzerine pozitif
7:19
bilme üzerine kitaplarını set dokunmaz.
7:22
Tıbbi alanda da mesela ibre üstün karşılaştığı problemler
7:25
ibni sina'da olduğu üzere bazı alanların parlatılmasını diğer
7:28
alanlara denk düşmediğini gösteriyor.
7:31
Şimdi mesela ibne rüşte de felsefe filoz filozofiyi çok
7:34
önemli olduğu için onun filozof kimliğiyle özdeşleştirmeye
7:38
çalışan tarihçiler. Eee bir metninde özellikle
7:41
kitabında referans ettiği ben hiç ilaç kullanmadım.
7:44
Hasta tedavi ederken ifadesine dayalı olarak onun hekimliğinin
7:48
şaibeli olduğunu ortaya koyarlar.
7:50
Tabii ki burada o dönemin anlayışı içerisindeki skolastik
7:54
Katolik düşünce başta olmak üzere onun yarattığı akımı takip
7:59
edemeyen kimselerin bir zan oluşturma gibi de kaidesi
8:02
vardır. O yüzden hani ifadeler daha
8:05
sonrasında 10'a çıkart sert mektuplar olacak.
8:07
Kendi ismiyle özelleşen bazı kelime oyunlarıyla beraber
8:11
hicivler ortaya çıkacak ama elmasur, bunlardan da
8:15
alınmayacak. Kendi kararını vermişti ibni
8:19
rüştü gerçekten sarayından def edecek.
8:22
Sonra fars'ta yani özel fas'ta pardon marakeşten tekrar
8:28
döndüğünde büyük bir hata yaptığını fark edecek ibne üçlü
8:31
tekrar davet edecek. Ancak hem yaşından ötürü hem de
8:34
ibni rüştü camide oğlu abdullah'la beraber gitti.
8:38
Esnada işittiği hakaretler onun dikkate alınmaması.
8:42
Eğer imkan dahi yolunda olsaydı camiye bile alınmaması gibi sert
8:46
bir tavırla karşılaşınca Şevki kırılacak ve eser üretme
8:50
konusunda sonuna gelinmiş olacak.
8:52
Dolayısıyla hikayede bunu şöyle anlamak lazım.
8:56
Ibni rüştü ibni sina'da o dönem içerisinde bugün çok büyük
8:59
isimler. Evet, halen daha büyük isimler.
9:02
Bu arada şehir olarak söylemiyorum.
9:03
Eleştiri maliyetini söylemiyorum ancak o dönem içerisinde
9:06
anlaşılmış kimseler değil. Yani şimdi ibni rüştü böyle
9:10
yaptık da ibni sina'yı böyle yaptıkları diğerlerinin hepsini
9:12
mahvettik. Hayır mesela ibni üçtin hocası
9:15
olan ı badce gene aynı şekilde Ortodoks makreisinin söylediği
9:20
gibi muatıl olarak değerlendirilecek.
9:22
Şimdi bu değerlendirmenin temel sebebi şu, muhatle demek.
9:26
Bu arada kadının zihniyet eşyasının arındırılması demek
9:29
konuyla alakası da şudur, aslında biraz böyle alakasız
9:32
gibi gelmiş olsa da tanrının sıfatlarından, zenginliklerinden
9:36
soyutlayan bir anlayış demek aslında.
9:38
Ve muhatap olarak değerlendirecek yetmiycek
9:40
heterosel akımların yaratıcısı zınlık olarak değerlendirilecek
9:44
ibca de. Dolayısıyla bu hikayede sakın
9:47
şeyi düşünmeyen ibne rüş birazcık haddini aşmış falan
9:50
gibi değil. Fahrettin errazî bu havadisleri
9:53
duyduğunda ibne rüştü tanışmak için oraya doğru gitmeye
9:57
çalışır. Marakeşe yapacağı bu seyahat
9:59
esnasında yoldayken zındık olduğun haberi gelir ve bu
10:03
zındıkla ilgili ilişkisi olmasından mütesef diyor ki, o
10:08
zaman git. Ve vazgeçiyor, bu da çok
10:10
önemlidir. Sonra Fahrettin erzin'in kayın
10:13
yani öldükten sonra çok daha sonrasında yazıtlarında alemin
10:16
sonsuzluğu, yaşamın sonsuzluğu, dünyanın evrenin sonsuzluğunun
10:21
ve eskatolojik olarak da yok oluşun olmadığını, betimleri
10:25
yazılar bulunduğu için mezarına büyük hürmetsizlik, saygısızlık
10:28
yapılmıştır. Ama bu imr üçle alakalı doğrudan
10:32
bir koorülasyon olan bir şey değil ama o akımın aslında
10:35
dünyanın genelini etkileyen bir akım olmasına karşılık çağdaşı
10:38
olan islam coğrafyasında pek karşılık bulabildiğini söylemek
10:42
de zordur. O dönem içerisinde immün rüştünü
10:44
zaten hani şey gibi. Hani papa nasıl birini dinsiz
10:47
ilan ediyorsun? Aforoz ediyorsa o dönem
10:49
içerisinde de dinsiz demeyelim ama heterodoks diyelim gene aynı
10:52
şeyler Ortodoks akım üzerinden hareket etmeyen kimselerin.
10:56
Söylemleri ciddi oranda zayıflatmakta ve halka halka
10:59
inmesini, yani en azından cami sohbetleri yapılmasının önüne
11:02
geçilmekte. Bu da onun etki alanında
11:03
neredeyse sıfıra indir. Yemekte şimdi ibnür üçün
11:06
hikayesinden bahsettik. Özellikle 10 aralık tarihinde
11:09
ölmesi oldukça önemlidir. O ölmeden önce fas'tan döner,
11:13
hep söylemişimdir. Elman sur'un 10'a çıkart aslında
11:17
kimliğini ve rütbesini, repütasyonunu geri vermek
11:21
istediğini ama bunun da tabii ki bir karşılığının olmadığını
11:24
görebiliyor muyuz? Görebiliyoruz. 10 aralık 1190
11:26
sekizde rahmetli olan ibrin üstün dosyası zaten gündemdeydi
11:30
ama Avrupa sonrasında daha da güçlü bir şekilde açacak.
11:33
Özellikle işte roger beckham adında bir isim ibn rüştun ibni
11:39
sina'yla sürekli olarak polemik halinde olduğunu söyleyecek ve
11:42
bu okumaların çok kıymetli olduğunu sakın kaçırmayın.
11:46
Ibn 3 daha öncesinde evet kendi kelamını anlattı.
11:49
Özellikle çok iyi bir fıkı üstadı olarak kendisine tarihte
11:53
not düşenler var. Ibni said mesela bunlardan bir
11:56
tanesidir. Yani sadece böyle şey gibi
11:59
zındık gibi değerlendirmeyin sakın vaatsizliğe girmeyin.
12:02
Ibn Abbas mezarlığına gömüldüğünü kabul ediyoruz ve
12:06
sonrasında mezanın naaşının kordoboya gittiğini söyleyen en
12:10
önemli isimlerden bir tanesi de ibn adabidir.
12:13
Şimdi burada ibni sina ile ibni 3 nasıl kesişti?
12:16
Yani aralarında aslında baktığınız zaman.
12:20
Ana ne derler 150 yıllık bir zaman dilimi neredeyse bir
12:23
asıldan fazla bir süre fark olan 2 isim nasıl denk düşmüştür?
12:27
Şimdi hikayelerde ibni sina ibni üçünün arasındaki polemiği
12:30
kısmen bilenler. Ibn i rüştin ibni sina
12:33
tarafından işkenceye maruz bırakıldığını bile söylüyor.
12:36
Tabii ki bu oldukça talihsiz bir şey çünkü ana kronolojik olarak
12:39
doğru değil. 150 yıl önce yaşamış biri var ortada.
12:43
Uyumsuz bir tarih aslında buradaki hikayeye ve bundan da
12:47
bağımsız olarak ikilinin dünyaya bakış açıları çok farklı.
12:50
Şimdi özellikle Avrupa kıtası, kıta avrupası, platonla
12:56
aristoyla heraclieidosla tanışmayı araplara borçlu
13:00
demiştik. Yani özellikle islami
13:02
cemiyetlere borçlu demiştik. Çünkü arapçaya çevrim, evet
13:05
hatalar var demiştik. Heracity sorun elinden
13:07
bahsetmiştik. Ancak şunu kaçırmamak lazım.
13:10
Şimdi ibni sina'nın emni rüşnan farkı ve ibni rüsünün
13:13
eleştirdiği taraflar çok daha felsefi taraflar bir tercüme
13:17
usulüyle bir eleştiri söz konusu değil.
13:20
Çünkü ikisi dünyaya bambaşka bakıyor.
13:23
Şimdi ibni ruşk ve şu anda kabul gören aristo teles anlayışı
13:27
aristo'nun hem fizika'da hem de birçok farklı eserinde
13:31
bahsettiği, yaradılışın mekanizmasının çok daha ibni
13:36
sina'nın anlatısına çok daha farklı olduğunu söylüyor.
13:38
Peki nasıl? Sina'yı aristo'yu yozlaştırmakla
13:41
özdeşt tutuyor ve gerçekten de ibni rüştun aristoya neredeyse
13:48
aşık olduğunu söyleyebiliriz. Aristoteles'in insanların tüm
13:52
bilginliğinin en üstünde bir konumda olduğunu ve gerçekten de
13:55
tanrı tarafından özel yetkilendirilmiş biri olduğunu
13:58
düşündüğünü, nakşeti birçok yazıtı da var.
14:01
Mevcut ve halbel olunca ibni rüştun aristoyla ilgili
14:06
okumaları bir hobiden ziyade. Gerçekten hakikate doğru giden
14:10
yolculukta bire bir referans aldığı kavramların başında
14:14
geliyor. Şimdi aristoteles'le ilgili en
14:17
önemli Hatay şudur, eminasyon teorisi platonla özdeştir.
14:21
Yani aslında ibni sina'nın yarattığı şudur, yani taşma
14:26
teorisi olarak geçecek islam'a teolojik yorumun yaralı
14:29
senaryosunun temeli platon özgürdür ve zaten ibn üstün en
14:33
çok kızdığı noktalardan bir tanesi de budur der ki,
14:36
emreasyonu aristoyla özdeşleştirdi ve ar.
14:39
Bunun değişlerine hiç alakası olmayan bir yaradılı senaryosu
14:43
yarattı. Der ibni sina'cım.
14:46
Mesela bir başka ifade olarak genelasyonu çok bağlantılı
14:49
sayılabilecek. Vacipül vücut dediğimiz bir
14:51
kavram var. Yani burada bir zorunlu bir
14:53
varlık var. Bir de mümkün varlık var.
14:55
Zorunlu varlık tanrının kendisi ve yayılımıyla oluşan bir mümkün
14:59
varlık ifadesi de var. Şimdi ibni 3 ne diyor?
15:02
Bunlara onu ve aristoteles onu hayır, konuşuruz ve ruhla akıl
15:06
anlayışı oldukça önemli bir fark yaratacak.
15:08
Zaten rönesans zamanı imdir. Rüş daha fazla okumaya
15:11
başlayacak. Yani o hemen hızlıca reaksiyon
15:14
geliştirilen bir tarihi perspektif değil aslında 2 veya
15:18
300 yıl sonrasında değeri anlaşılan bir ifade bütünlüğü
15:20
ortaya koyacak. Yani peki bir islami tasavvufçu
15:23
ne söylemiş olabilir de insanlığı veya toplumca kıta
15:28
avrupasını etkileyebilecek kadar geniş bir yelpazeye ulaşmıştır.
15:32
Başlangıçta zaten kendisinin koyduğu kurallar değil bunlar
15:36
aristoteles'ten yaptığı okumalar ama.
15:39
Kendisine şarih denir. Yani ve aynı zamanda avrupa'nın
15:44
temelinde de dünyanın en değerli yorumcusu olarak kabul edilir.
15:48
Aristoteles'in yaptığı eserlerine yaptığı bu
15:51
yorumlamalara şahitleniyor aslında.
15:54
Terminolojik olarak baktığımız zaman ve kendisinin bu alandaki
15:58
yorumlamalarına şunu yaptığını görüyoruz.
16:01
Özellikle ibni sina'dan farklı olarak kendi yorumlarını nakşe
16:04
derken konunun bütününü ve aristoteles'in istikametini
16:08
saptırmıyor. Bu çok önemli bir konu.
16:10
Çünkü aristoteles'in söylediği şeyler 2 kere 2 dörttür gibi
16:13
açık şeyler değil. Özellikle farklı yorumları
16:16
beraberinde getirecek ifadeler. Ama aristoteles'in anlamsal
16:20
bütünlüğüne baktığınız zaman yaradılışla ilgi varsaydım da
16:23
mümkün. Kolay anlaşılabilir bir şey
16:25
değil ama en azından bir istikameti belli 10'a çıkart
16:28
göre platon, yani hocası olan platon'un eminasyon teorisi çok
16:33
da mantıklı değil. 10'a çıkart göre evrenin zaten varlığı bir
16:37
sebep. Yani bir varlığa sebep aramamız
16:39
gerekmiyor. Halbuki eee eminasyonda tanrıdan
16:44
yayılan bir bütünle oluşan evrenden bahsediyorduk.
16:47
Şimdi bu biraz kafaya karışmadan nasıl basit anlatırım onu
16:49
düşünüyorum aslında. Şimdi aristota'ya ve emin üç'e
16:53
göre evrende vardı ve bizim evrenin hareketleri aslında
16:56
tanrıya kavuşmak için. Yani ben birazcık üstünkörü
17:01
bakış açısıyla işte big bang yaşandı.
17:03
Tekrar özüne dönmenin prensibini işliyor aslında.
17:06
Işığa doğru gitmenin yani dolayısıyla aristoteles
17:10
platonası tam tersini söylüyor. Bu şu açıdan değerlidir.
17:13
Aristoteles platon'la olsun. Birçok basamakta avrupalılar
17:17
böyle 2 kutuplu değerlendirmeyi ve ikisini birbirine düşman
17:20
addetmeyi çok seviyorlar. Hikayesi örüntüde ibni sinyalle
17:23
ibni ruşun arasındaki örüntü mantığı da buradan geliyor
17:25
aslında. Şimdi ibni rüşt yalın bir
17:28
ifadeyle aslında aklı her şeyden önce tutan bir şey ve doğanın
17:32
var olabilmesi için. Eee felsefenin doğayla
17:35
ilgilenmesi gerektiğini söylüyor.
17:37
Doğa zaten yaratım sürecinin bir paylaşı ve doğanın tanrıdan
17:40
yayılan bir şeyle oluşması değil, kendi içindeki
17:43
felsefesinin anlaşılmasının önemli olduğunu söylüyor.
17:45
Dolayısıyla ilk zamana zamanın oluştuğu o yaratılış senaryosuna
17:50
değil, doğanın kendi içindeki fiziksel uyumuna ve
17:54
entegrasyonuna tabi bir şekilde doğayı ve yaradılış senaryosunu
17:58
anlamaya çalışıyor. Yani aslında tümden gelim
18:01
yapıyor, bir parçalanmış bir bütünlere birleştirmek.
18:04
Bir hakikate gitme yolculuğu yapmıyor.
18:07
Ibni sina ise yaradılıştan bugüne gelerek bir çözümleme
18:11
yapma yolunu tercih ediyor ve aslında çok daha mistik, çok
18:15
daha ezoterik, çok daha kapsamlı inisiyatın mertebeleri içeren
18:19
bir aristoteles yaratmaya çalışıyor.
18:21
Ibni sina'ya en büyük yaptığı eleştiri budur.
18:24
Çünkü ibni rüştü aslında objektivitesini koruduğunu, tıp
18:27
alanında hizmet vermesine karşılık.
18:30
Ibni sina'nın gerçekten bu işte bir doktrin üstadı olduğunu
18:34
ifade etmesinden anlayabiliyoruz.
18:35
Ancak iş felsefeye döndüğü zaman o kadar net ve yalın bir şekilde
18:40
10'a çıkart destek olmuyor. Roger beykn'ın en önemli ifadesi
18:44
şu, ibni sina'ya doğrudan her şeyi atıfta bulunduğunu söyleyen
18:48
temel, mistik bir anlatısı var. Çünkü gerçekten ibni sina'yla.
18:52
Ibni rüştin bakış açısı ve perspektifleri birbirinden hiç
18:56
alakası olmayan 2 kutup gibi derler.
18:58
Hani sadece yaradılış senaryosu ile ilgili değil bu hikaye bu
19:01
hikayenin en önemli problemlerinden bir tanesi.
19:04
Yine aynı şekilde din mi öncedir, akıl mı öncedir veya
19:08
ikisi kendi içinde sen kritik kavramlar mıdır?
19:12
Mesela? Ibn üçte göre akıl önemli olan
19:15
bir şey, akılla hakikat zaten bulunabilir.
19:17
Din bambaşka bir konudur. Din felsefenin konusu değildir.
19:21
Ibn üçte göre çünkü din. Zaten kendi içindeki öğretileri
19:24
itibariyle kendi özünü tamamlayabilecek bir yetiye
19:28
sahiptir ve bu fikirler aslında temelde aydınlanmacı hareketin
19:32
ve önemli batı kilisenin önemli isimlerinden biri olan Thomas
19:36
akinyasında kabul ettiği bir perspektifi ortaya koyuyor ve
19:40
mesela devletle ilgili hiyerarşiyle gene
19:42
aristoteles'ten aldığı referanslarla devletin adaleti
19:46
test etmekten başka bir görevi olmadığını söylüyor.
19:48
Adalet kavramına da bambaşka bir perspektifle bakıyor.
19:51
Şimdi burada ibni sina'nın daha mistik bir anlatıyla
19:55
değerlendirilen metodunda aslında çok daha realist, çok
20:00
daha rasyonel bir tutum. Benimseyen ibni rüştü görmemiz
20:03
mümkün. Dolayısıyla en büyük eleştiri
20:06
hem ben özetin özeti en büyük eleştiri aristoteles'i romantize
20:10
etmekle suçluyor. Ibni sina'yı bunu bu arada ibni
20:13
sina'yı direkt as vererek söylüyor.
20:15
Yani bu yorumsal bir şey değil ve aslında.
20:19
Ibn üstün en önemli yazılarından ve en önemli sözlerinden bir
20:22
tanesi zahire alınan akılla çelişiyorsa Metin tevil edilir
20:26
diyor. Yani eee.
20:30
Akıla ve manayı bulurken temel bilinç düzeyine erişmemiz
20:35
gerektiğini söylüyor. Yani burada bir akılla çalışan
20:38
husus varsa aklı önceliğim diyor.
20:39
Mustafa Kemal atatürkün de söylediği gibi hani benim
20:42
sözlerim eğer bilimle çelişiyorsa bilimi tercih edin
20:45
demek gibi bir şey bu aslında Mustafa Kemal atatürkün de ibn
20:48
rüştü belki de referanslayabileceğini buradan
20:51
gözden kaçırmayın. Devletin adaletle ilgili
20:55
korelasyonunu şöyle de özetliyor, aslında çok daha laik
20:58
bir düzen rönesans'tan kabul almasına sebebi de bu.
21:00
Şimdi ibni sina'nın yapmadığı şeylerden bahsediyoruz.
21:02
Bu arada tam tersini söylediği çoğunlukla devlet dinin değil
21:06
adaletin kurucusudur. Yani devletin dinle bir ilişkisi
21:09
olamaz dinin. Eee kollektif bir hafızayla
21:13
gelişen bir bilinç yelpazesi olduğunu düşünür.
21:16
Şimdi bu çok önemli bir ifade çünkü burada ayrıma girecekler.
21:19
Aristoteles'in 2 farklı yorum olan ibni sinar'la ibni ruşlar
21:23
arasındaki yorum farkı şudur, ibni sina bireysel aklı ve
21:27
bireysel aydınlanmayı referanslarken ibnüş kolektif
21:30
akıldan bahseder. Yani akıl herkesle etkileşime
21:34
giren ve kümatif olarak bir değer üreten organizmadır ve bu
21:38
hali itibariyle. Aslında aydınlanmayı, reformu ve
21:42
rönesansı içeren birleşke aslında kolektif hafızanın ve
21:47
kolektif bilincin bir ürünü olduğuyla Özdeş olduğu için o
21:51
dönem içerisinde ciddi şekilde kabul görüyor.
21:54
Şimdi burada da şu var ibne rüştun olayı aslında daha çok
21:59
nedensellik üzerine kurulu. Yani bir şeyin neden olduğunu
22:02
akıl yoluyla idrak edebilmeniz lazım.
22:04
Aklınız buna yetmeyebilir, bu ayrı bir konu.
22:07
Bunu tartışmak gerekir zaten. Hani her şeyi idrak edebile.
22:11
Anlamına gelmez ibni sina'yla ibn i şunun arasındaki farkı
22:14
ifade ettiğimiz üzere şimdi ibni sina'daki hikayede zaten
22:18
birazcık daha ve gene aynı şeyi söylecez ama protestanların
22:22
presation kavramı gibi yaradılışın özü ve sonucu
22:25
bellidir ama ibni rüştü göre bu ifade kolektif hafızanın
22:29
geliştirilmesiyle mutlak bir sonuca vardırılabilir.
22:32
Akıl bunun öncülüdür din değil. Bu çok önemli zaten onun.
22:37
Özellikle heterodokssel yorumlar içerdiği söylenen
22:41
basamaklarından biri de budur. Yani bir şeyi akıllı veya manası
22:45
olarak aklında süzgeçten geçiremiyorsa dini temelli bile
22:49
olsa doğru kabul etmemek gibi bir varsayım da ortaya
22:52
çıkabilir. Zaten kur'an-ı kerimle ilgili en
22:54
büyük. Hadise budur eee tartışmanın
22:57
konusunda çünkü kur'an-ı kerim'in hadis kaynaklı
22:59
beslemeleriyle beraber farklı yorumları da var ve bunun akıllı
23:02
örtüşmediğini, güncel standartları yakalayamadığı
23:05
düşündüğü zaman ibrahim bunu reddeden bir felsefeye şey
23:09
benimsiyor diyelim. Şimdi akıl doğru bir yargı evi
23:13
varıyorsa mesela ibr üçte göre bu da çok önemli bir istisnadır.
23:17
Dinin buna karşı çıkması mümkün değildir.
23:19
Çünkü din zaten bunların hepsinin bütünlüğü doğru şekilde
23:22
kurgulamış bir anlatı. Sonucudur ve yani akılla
23:26
ulaşabildiğiniz şeyin din tarafından doğrudan tasdik
23:29
edilebileceğini bilmeniz lazım. Bu da size inanılmaz bir
23:31
bilimsel özgürlük ve çağdaşlık sağlar.
23:35
Şimdi şarhiul azam dediğimiz bu kişi, yani büyük yorumcu
23:40
dünyanın en büyük yorumcusu diyebiliriz herhalde the
23:43
commentatör diye çevriliyor. Bu isimdeki en önemli eserlerden
23:49
bir olaylardan bir tanesi de aslında platon'un neoplotonik
23:54
akımlarla aristodaki ayrımın net bir şekilde tekrardan dizayn
23:58
edilebilir yanını ortaya koyması şimdi burada.
24:02
Farklı bir hikayeden daha bahsetmek gerekir.
24:04
Şimdi kendi döneminin felsefe uzmanı üstadı olarak kabul eden
24:08
ibni said'in onunla ilgili farklı yorumları da var tabii ki
24:11
ama şimdi onun birazcık daha kendi işiyle uğraşan bir
24:15
karakter olduğunu kabul etmemiz lazım.
24:17
Yani hekimliğiyle veya sosyal alet içerisindeki mesleki ile
24:21
öne çıkmaya çalışan biri değil. Bu kişi bu kişinin yazdığı
24:25
eserlerin promot edilmesi, tanıtılması gibi bir durum da
24:28
söz konusu değil. Kendi değerini kendi üreten bir
24:31
isimden bahsediyoruz. Yani o yüzden ibni sina hep
24:34
herkesin aklına gelir ama ibni ruş orada standart kalır ve bu
24:38
ikisinin beraber çuvalladıkları bir ideal var.
24:41
O dönem içerisinde Araplar arasında çok popüler bir şey
24:43
var. Şiir yazmak yani neyle
24:45
ilgileniyorsanız ilgilenir, neyle uğraşıyorsanız.
24:47
Uzlaşın esas uğraşını şiir yazmaktır.
24:50
Yani şiiri iyi yazmanız herhalde Araplar arasında en kabul
24:54
görülen yeteneklerden biri. Ancak her ikisi de lirik eser
24:58
yazamıyor. Çünkü orayla ilgilenmiyorlar.
25:00
Onlar için felsefe kısmındalar ve bu felsefe kısmındaki
25:04
birikim. Üstü kapalı belki de kimi zaman
25:08
ezoterik veya toplumsal normlarda grundig anlayışları
25:11
ifade edebilecek. Derin temeller barındırabiliyor.
25:14
Dolayısıyla bunu şiire dökebilmek ve yanınlaştırabilmek
25:17
her ikisini de çok fazla yapamadığı bir şey aslında.
25:20
Şimdi burada ibni sina doğru söylüyor.
25:22
Ibne işte rüş doğru söylüyor gibi 2 ayrım yapmaya
25:26
çalışmıyoruz ama yaradılıştaki temel mekanizmayı yani birisi
25:30
daha basit, daha da yüzeyin de yüzeyine girelim.
25:32
Birisi yaradılıştan başlayıp dünyanın bugünkü zaman dilimine
25:37
kadar ilerleyişini felsefede konusu haline alırken, biri
25:41
doğayı anlayıp, yani birazcık da spinoza akımıyı gibi
25:45
düşünebiliriz. Bunu doğayı anlayıp aslında
25:48
yaradı. Dışı en son gelinebilecek
25:50
hakikat olduğunu varsayıyor. Şimdi aklın hakikatin yolu
25:54
olması ve rasyonel tavrı ortaya koyması itibariyle.
25:57
Aristo evet, onun gözünde bir ilah statüsünde gerçekten de
26:00
felsefenin tanesi olarak görüyor kendisine ama hakikatin yolunu.
26:07
Tesis ederken de akılla çelişmemeyi öncelemesi yorumsal
26:11
hataları aslında yarattığını söylüyor.
26:13
Yani hani bir hakikat akılla çelişiyorsa yapılan yorum
26:17
hatadır diyor. Bu da felsefenin mihenk
26:19
taşlarından birini oluşturuyor. Yani çok basit geliyor bu
26:22
terimler ama aslında gerçekten teolojik olarak okumalar
26:25
yaptığınız zaman bazı şeyleri göreceksiniz ki.
26:29
Ne kadar komik yerlerde ne kadar komik hatalar yapılıyor veya
26:32
bugünün itibariyle? Hani ya, bunu da böyle düşünmüş
26:36
olamazlar diyebileceğiniz birçok enstantiye denk geliyorsunuz.
26:39
Inanç mesela akıllı inançla özdeşleştiriyor ama inançta
26:43
akılla özdeşleştiriyor. Diyor ki inanç varsa akılda
26:45
vardır. Yani hakikat her 2 yolla da
26:47
doğalist her 2 anlayışlı da teke vardır ve bu gerçekten oldukça
26:52
önemli bir husus işte roger beykanın ibni sina'yla ilgili
26:55
fark ettiği temel hususların en önemlileri bunlar.
26:57
Ama birkaç tane daha eş santrallerinden bahsetmek
27:00
isterim isterseniz. Bunlardan en önemlisi tabii ki
27:04
ibni üstün doğrudan ibni sina'ya atıfta bulundu.
27:07
Aristoteles'i teolojik bir metafizik uzmanı gibi
27:10
göstermesidir. Bu oldukça önemli bir şey.
27:12
Çünkü 10'a çıkart göre aristoteles'in yapmaya çalıştığı
27:15
şey kendisinin de anlatmak üzere olduğu üzere doğadan tanrıya
27:19
dönme hakikatin. Işleyiş mekanizmasına tümden
27:23
gelin mekolüyle takip etmektir ve daha da ileri gidecek.
27:26
Ibne rüş aristoya yapılan bu derlemenin bu okumaların
27:30
temelindeki ibni sina'ya tahrifçi olarak bir ifade de
27:35
bulunacak. Çünkü gerçekten aristo'nun
27:37
metafizik kavramlarla değerlendirilmesi, bugün dahi
27:41
platon'la ayrımlığını oluşturan temel masama aslında
27:44
zikretmemize vesile oluyor. Yani onu bir metafizik veya daha
27:48
somut. Olmayan soyut kavramları
27:50
üzerinden dizayn ettiğiniz zaman zaten birazcık platon'a
27:53
yaklaşıyorsunuz. Genlerinsel kısmı da burası.
27:56
Yani ikisi arasından bir kutup seçebilmek.
27:58
Az önce anlattığım gibi avrupalıların kutuplaşmasından,
28:01
kutuplaştırma, sevdasından kaynaklanan bir hadise sancak
28:05
temelde de söylemler birbirinden bambaşka yani embinasyon
28:08
bambaşka bir hikayeyken bir itki kuvvetiyle beraber evrenin
28:13
aslında tekrar tanrıya dönmek üzere.
28:16
Varoluşun temel mekanizmasına tanrının sorumluluğunun olmadığı
28:20
ve bizim tanrıya dönmemiz için bir irade göstermemiz gerektiği
28:23
gibi bir anlatıp bambaşka hikaye.
28:26
Bu hikayeleri bir arada değerlendirmek oldukça zor.
28:29
Tabii metafizik kurallara ve hususlara daha fazla değinirsek
28:32
olayın daha da fazla karışacağını ben de farkındayım.
28:35
Dilerseniz bunu daha değerli bir podcast yaparız.
28:38
Yani yaradılışla ilgili metafiziksel yorumlar adlı bir
28:41
podcast daha kayda alırız. O zaman iblis sina veya ibnüş
28:44
veya ibna, Rabia veya spei noza veya işte Thomas aquinas,
28:49
Martin, nutel king bunlar aslında niye anlatmaya
28:51
çalışmışlar? Temelde felsefe nasıl değişmiş?
28:54
10 anlatmaya çalışırız bunlar, çünkü derinliği ol.
28:56
Kavramlar soyut düzeyde sadece birkaç tane yorumla
28:59
özdeşleşebilecek hikâyeler değil, daha katmanlı olarak
29:03
değerlendirilmesi gereken konular felsefenin bir progresi
29:06
var. Ister istemez önce ilk başta
29:09
teolojiyi mesela ben ibni sinaciyim.
29:11
Bu ekolde teolojinin felsefenin temel dalı olduğunu
29:14
bahsediyorum. Rasyonellikten uzaklaşmanıza da
29:17
vesile olan bir hikaye. Çünkü bu tanrının varlığıyla
29:20
önkoşluğuyla hareket ettiğiniz bütün senaryolarda aslında bir
29:23
ön kabulün, felsefenin temel çalışma prensibini bozduğunu.
29:27
Farkındayım yani ama sonuçta ııı teolojik unsurlar dünya
29:31
tarihinin tamamına tekabül eden bir hikaye.
29:34
Özel örüntü aslında. Dolayısıyla siz tanrıyı ve tanrı
29:38
olabilme fikrini ortadan kaldırdığınız zaman evet ibni
29:42
rüşg gibi doğayı gözlemlemeye, doğadaki hakikati ve fiziksel
29:46
kuramları bulmaya çalışıyorsunuz.
29:48
Ondan sonra da ne oluyor işte herhangi bir Tufan gibi mistik
29:51
ve aslında reel rasyonel realist.
29:55
Kanıtları olmayan hikayelerde fiziksel bir takım çözümlemelere
29:59
gittiğiniz için zındık kabul ediyorsunuz.
30:01
Bu oldukça önemli bir hikaye. Umarım dilimin döndüğü kadar
30:04
anlatabilmişimdir. Ibris'in hale ibin rüş
30:06
arasındaki problemlerin temeli oluşturan aristoteles'le ilgili
30:11
10 500 yıl sonra gündeme gelen bu hikayeyi dilimin döndüğü
30:14
kadarıyla anlatmaya çalıştım. Beni dinlediğiniz için çok
30:17
teşekkür eder herkese iyi haftalar dilerim.