Latest / 8. Gün 25. Saat / Sofistler: Bilgiyi pazarlayan ilk entelektüeller - #Felsefe9

Transcript

Sofistler: Bilgiyi pazarlayan ilk entelektüeller - #Felsefe9 · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 25'ten hepinize selamlar efendim, ben Fırat umarım
0:13
iyisinizdir. Bu bölümde sizlerle tarihin en
0:17
çok yanlış anlaşılan belki de en haksız yere günah keçisi ilan
0:22
edilen grubuna yani sofistlere derinlemesine bir dalış
0:27
yapacağız. Hani şu platon'un sokrates'in
0:30
ağzına geleni saydığı ama aslında modern dünyanın bugün ki
0:34
hukuk sistemimizin hatta şu an dinlediğiniz bu podcastlerin
0:39
bile temelini a. O bilgi tüccarlarına bakacağız.
0:42
Arkanıza yazsanız sevgili dinleyenler kahvenizden bir
0:46
yudum alın. Çünkü milattan önce beşinci
0:48
yüzyılın atinasına o tozlu ama bir o kadar da parlak sokaklara
0:54
gidiyoruz. Bakın arkadaşlar Atina o dönemde
1:14
böyle bugünkü gibi sakin bir müze şehir falan değil tam bir
1:20
silikon vadisi kafası yaşanıyor. Harry ki les diye bir adam var
1:24
başlarında adam resmen atina'nın ceo'su gibi demokrasiyi öyle bir
1:29
parlatmış ki herkesin bir söz hakkı var ama.
1:32
Bir sorun da var, söz hakkın var da konuşmayı biliyor musun?
1:36
Oğlum işte altın çağ dediğimiz o dönem aslında büyük bir kaosun
1:42
ve rekabetin içinde doğuyor. Herkesin mahkemede kendini
1:46
savunması lazım. Herkesin mecliste birilerini
1:49
ikna etmesi gerek. Yani anlayacağınız diliniz ne
1:52
kadar iyi dönüyorsa o kadar hayatta kalıyorsunuz abi.
1:56
Hani bize bir laf vardır ya laf ebeliği yapma diye işte o
2:00
dönemde laf ebeliği yapamayanın canı çıkıyor.
2:03
Malı mülkü gidiyor, ağzı iyi laf yapan, kendini kurtarıyor abi
2:08
hemen bir düşünelim. Sofistler ortaya çıkmadan önce
2:12
felsefe neyle uğraşıyordu? Biz bunları konuştuk.
2:15
Mesela tales dedik anaksimandros dedik bu gibi abilerimiz kafayı
2:19
gökyüzüne dikiyorlar. Yahu bu dünyanın aslı nedir
2:23
diyorlardı su mudur ateş midir yoksa belirsiz bir şey mi diye
2:27
ağrı kepeşinde koşuyorlardı. Tamam çok vizyoner bir iş ama
2:31
atina'daki adamın derdi o günkü mahkemeyi kazanmak.
2:34
Akşam eve ekmek götürmek, doğa felsefesi artık o günün insanına
2:40
yetmiyor insanlar bana ne abi atomdan bana ne yıldızdan ben
2:44
toplum içinde nasıl yükseleceğim, nasıl haklı
2:47
çıkacağım demeye başlıyorlar işte.
2:49
Tam bu noktada felsefenin yönü gökyüzünden yeryüzüne,
2:53
yıldızlardan insana dönüyor. Sofistler bu boşluğu öyle bir
2:57
görüyor ki resmen pazar yerinde bir açık var abi biz buraya
3:02
güzel bir tezgah kuralım diyorlar.
3:04
Şimdi tutup da laf ebeliğinden bahsetmişken asıl olayımız olan
3:09
retorik mevzusuna girmemiz lazım.
3:11
Çok eskilerden bir tane böyle bölümüm var.
3:14
Onu dinlemek isterseniz ayrıca öneririm.
3:17
Retorik dediğimiz şey öyle sadece güzel konuşmak falan
3:21
değil o dönem için. Resmen bir hayatta kalma kiti
3:25
bir düşünün abi avukat yok, savcı yok.
3:28
Mahkemeyi çıktığınızda jüriyi ikna edemezseniz bittiniz.
3:33
Sofistler de gelip diyor ki, bak güzel kardeşim, senin ne kadar
3:37
haklı olduğun önemli değil. Senin ne kadar haklı göründüğün
3:40
önemli bu cümle bugün kulağa biraz çakalca gelebilir ama o
3:45
günün şartlarında devrimsel bir yaklaşım bilgiyi artık gökten
3:49
bir vahiy ya da soyluların tekelinde olan bir Gizem
3:53
olmaktan çıkarıp parası olanın alabileceği bir hizmet haline
3:57
getiriyorlar. Yani bildiğiniz tarihin.
4:00
Ilk profesyonel danışmanlık firmalarını kuruyorlar.
4:03
Bu adamlar gezgin öğretmenler aslında şehir şehir
4:07
dolaşıyorlar, heybelerinde bilgiyle geliyorlar.
4:10
Ama öyle bedavaya gel oğlum gel vatandaş hakikat burda
4:13
demiyorlar. Benim Dersim şu kadar drahmi
4:16
diyorlar. Bu da tabii ki bilgi ticareti
4:19
meselesi. O dönemin muhafazakar
4:22
entelektüellerini en başta da platonu eflatunu acayip
4:26
dedirtiyor. Eflatuna göre bilgi kutsaldır,
4:29
satılamaz sofistler de diyor ki hocam biz emek veriyoruz,
4:33
araştırıyoruz. Yani bu biz sanat değil mi?
4:35
Ben niye bunun karşılığını almayayım diyorlar bir nevi
4:39
bugün ki. Özel ders sisteminin veya
4:42
ücretli online eğitim platformlarının atasından
4:45
bahsediyoruz. Adamlar bilgiyi
4:48
demokratikleştiriyor ama bunu yaparken de cüzdanı biraz
4:51
kabartıyorlar, yalan yok. Tabi bu durum sadece parayla
4:54
sınırlı kalmıyor, işin içine relativizm yani görelilik
4:58
giriyor ki asıl kıyamette burada kopuyor zaten.
5:01
Çünkü bu gezgin öğretmenler gittikleri her yerde farklı
5:05
kültürler, farklı yasalar görüyorlar.
5:07
Bir yerde doğru olan diğerinde yanlış olabiliyor.
5:10
Haliyle şunu sormaya başlıyorlar, eğer her yerde
5:13
farklı bir kural varsa mutlak bir doğru var mıdır?
5:18
Bu soru o güne kadar sarsılmaz sanılan her şeyi böyle
5:22
temellerinden sarsıyor. Bir nevi herkesin kendine göre
5:25
bir doğrusu var demeye getiriyorlar işi.
5:27
Bu da haliyle kurulu düzenin geleneklerin ve o eski
5:31
aristokratik yapının hiç hoşuna gitmiyor.
5:34
Siz diyorlar. Gençlerin beynini yıkıyorsunuz,
5:36
ahlakı bozuyorsunuz. Diye sesler yükselmeye başlıyor.
5:40
Sofistlerin en büyük farkı insan odaklanmaları.
5:44
Onlar için böyle insanın dışında insanın algılamadığı bir
5:48
hakikatin hiçbir anlamı yok. Bu felsefede devasa bir kırılma
5:52
noktasıdır. Sevgili dinleyenler o güne kadar
5:55
tanrılar ne dediyse oydu. Gelenek neyse oydu.
5:58
Sofistler diyor ki. Kardeş bir saniye ortada bir
6:02
gözlemci yoksa gözlenen şeyin ne önemi var abi bu yaklaşım
6:06
aslında bugünkü antropolojinin, sosyolojinin, hatta psikolojinin
6:11
ilk tohumlarını atıyor insan. Toplumunu, yasaları dili alıp
6:16
inceliyorlar. Dili bir araç olarak kullanmayı,
6:19
kelimelerin insan ruhu üzerindeki o büyüleyici etkisini
6:24
keşfediyorlar. Adeta birer dil mühendisi gibi
6:27
çalışıyorlar. Aslında bu adamları birer
6:29
aydınlanma öncüsü olarak da görebiliriz ama biliyorsunuz
6:33
tarihte ilk olanlar genelde en çok sopayı yiyenler olur.
6:37
Sofistlerde bu payı fazlasıyla almışlar.
6:40
Eflatun onları öyle bir karalamış ki, yüzyıllarca sofist
6:45
kelimesi boş konuşan yanıltıcı, şarlatan anlamında kullanılmış
6:50
ama bugün dönüp baktığımızda o gün o tozlu Atina sokaklarında
6:54
yapılan tartışmaların verilen o ücretli derslerin ne kadar?
6:58
Para olduğunu anlıyoruz, çünkü onlar bilginin sadece seçkin bir
7:03
azınlığa ait olmadığını geliştirilebilen ve
7:06
aktarılabilen bir beceri olduğunu savundular. 1'de şu
7:09
var, sofistlerin çoğu atinalı bile değil dışarıdan geliyorlar.
7:13
Yabancılar bu yüzden atina'nın o katı geleneklerine bağlı kalmak
7:17
gibi bir dertleri de yoktu. Birer dünya vatandaşı gibi
7:20
hareket ediyorlar adamlar. Bu yabancı gözü onlara mevcut
7:24
sistemi eleştirme ve sorgulama cesareti de veriyordu.
7:27
Tabii ki belki de bu yüzden bu kadar tehlikeli bulundular.
7:30
Çünkü soru sormak, özellikle de ya niye bu yasa böyle diye
7:35
sormak statükonun en büyük düşmanı sofistler bu soruyu
7:39
sormaktan hiç çekinmiyorlar ve her şeyin merkezine 10 meşhur
7:42
olan insanı koyuyorlar. Şimdi bu noktada 10 meşhur insan
7:47
her şeyin ölçüsüdür diyen. Protosın kapısını çalmamız
7:52
gerekiyor. Madem bilgi artık sadece
7:55
tanrılara veya seçkinlere ait değil, o zaman gerçek kime göre
8:00
belirlenir. Yani eğer ben bir rüzgarın soğuk
8:03
olduğunu hissediyorsam ve siz sıcak olduğunu düşünüyorsanız o
8:07
yüzarı aslında nedir? Işte bu kafa karıştırıcı soru,
8:11
bizi hakikatin o kadar da masum ve tekil olmadığını söyleyen
8:15
relativizmin derin sularına götürecek.
8:18
Şimdi bu rüzgar mevzusu göründüğünden çok daha derin bir
8:22
kuyu protokaz. Abimiz çıkıp o meşhur insan her
8:27
şeyin ölçüsüdür cümlesini kuruyor ve bunu kurduğunda astım
8:31
da felsefe tarihine de gerçekten patlamaya hazır bir el bombası
8:35
bırakıyor. Düşünün o zamana kadar herkes
8:38
hakikat şudur, kural budur diye ahkam kesiyor.
8:41
Bu adam gelip bak güzel kardeşim senin için neyse odur benim için
8:46
neyse odur diyor. Kimine göre şeytan kim?
8:49
Göre melek diyor. Bu sadece bir fikir değil.
8:52
Bu resmen bir zihniyet devrimi arkadaşlar yani rüzgar seni
8:55
üşütüyorsa soğuktur. Beni ferahlatıyorsa serindir
8:59
başkasını yakıyorsa onun içinde sıcaktır.
9:02
Ikimiz de üçümüz de haklıyız. Hiçbirimiz yanılmıyoruz.
9:07
Bu durum tek bir doğru peşinde koşan o eski kafalıları deli
9:11
etmeye yetiyor da artıyor bile işin aslı protokaz burada
9:15
rölativizmin yani göreliliğin temelini atarken aslında.
9:20
Biz bugünkü algı yönetimi dünyasına kadar getiriyor.
9:23
Hani şimdi sosyal medyada herkesin kendi yankı odası var
9:26
ya herkes kendi doğrusunu mutlak sanıyor işte o mevzunun piri bu
9:30
adamlar eğer hakikat kişiye göre ise o zaman nesnel bir
9:34
gerçeklikten bahsedebilir miyiz? Protoka göre hayır, duyumculuk
9:39
dediğimiz o sansüralizm meselesi de tam burada devreye giriyor.
9:44
Diyor ki bilgi dediğin şey duyumdur.
9:46
Yani gözün ne görüyorsa. Kulağın ne duyuyorsa bilgi odur
9:50
ama gel gör ki herkesin gözü başka görür.
9:53
Kulağı başka duyar. EO zaman ortada üzerinde
9:56
anlaştığımız bir dünya kalıyor mu?
9:59
Gerçekten kalmıyor. Herkes kendi dünyasında birer
10:02
kral ya da kraliçe olup çıkıyor. Bakın burası çok önemli çünkü bu
10:06
durum ahlaka ve yasalara geldiğinde işler iyice
10:10
kızışıyor. Eğer her şey göreliyse iyi ve
10:12
kötü de mi göreli işte sofistlerin en çok başını
10:16
ağrıtan eflatunun da yani platon'un.
10:19
Onları ahlak bozucu diye yaftalamasına sebep olan nokta
10:23
burası bir toplum için kutsal olan bir diğeri için saçmalık
10:27
olabiliyor. Protokol az bunu fark ettiğinde
10:30
aslında bugünkü sosyolojinin de kapısını aralıyor.
10:33
Doğru dediğimiz şeyin esasen toplumsal bir uzlaşıdan ibaret
10:37
olduğunu fısıllıyor. Kulağımıza hani derler ya
10:39
coğrafya kaderdir diye sofistler bunu binlerce yıl önce hakikat
10:44
coğrafyadır şeklinde yaşıyorlar. Buradan agnostisizm durağına
10:48
uğramadan geçmek olmaz çünkü arkadaşlar protosın başına asıl
10:54
belayı da bu açıyor. Adam kitabına öyle bir giriş
10:57
yapıyor ki evler eşlik şöyle diyor, tanrılar hakkından ne var
11:02
olduklarını ne de yok olduklarını bilebilirim.
11:05
Konunun belirsizliği ve insan ömrünün kısalığı buna engeldir.
11:09
Şimdi milattan önce beşinci yüzyıldasınız her köşede bir
11:12
tapınak var ve siz çıkıp yani abi ben bilemem tanrı.
11:17
Yok mu? Ömrüm de yetmez zaten anlamaya
11:20
diyorsunuz. Bu o dönem için resmen ateşe
11:23
yürümek demek ama adamın derdi inançsızlık değil, adamın derdi
11:27
bilinemezlik yani insanın sınırlarını o kadar net çiziyor
11:31
ki sen sadece algıladın dünyada ölçüsün tanrısal olan senin
11:36
ölçünün dışındadır demek istiyor bir bakıma tabii atinalılar bunu
11:40
pek hoş karşılamamış kitaplarını meydanda yakmışlar, adamı
11:44
sürgüne göndermişler. Kimilerine göre de protokol az.
11:47
Haklıdır ve onlar için doğruyu söyleyendir.
11:50
Onların gözünden doğruyu söyleyeni 9 köyden kovmuşlar
11:54
1'de şu nomos ve fizis çatışması var.
11:57
Entelektüel bir boks maçı gibi düşünebiliriz.
12:00
Nomuz dediğimiz şey, yasalar, gelenekler yani insanların
12:04
uydurduğu kurallar fizis ise doğa yani değişmeyen o temel
12:09
yapı sofistler diyor ki bakın abi bu yasalar doğadan gelmiyor.
12:13
Biz bunları kendi aramızda anlaştık da koyduk.
12:15
Yani bir nevi toplumsal söz. Menin iyilik sinyalleri bunlar
12:20
hatta bazı radikal sofistler daha da ileri gidip doğa bize
12:24
eşit yarattı ama yasalar bizi köle ve özgür diye ayırdı
12:28
diyerek o dönemin düzenine resmen kafa tutuyorlar.
12:31
Bu o dönem için o kadar sarsıcı bir şey ki düşünün.
12:34
Köleliğin doğal bir şey olduğuna inanılan bir dünyada birileri
12:38
çıkıp yok kardeş. Bu sadece bir gelenek, bir nomos
12:42
meselesi diyorlar. Işin içine biraz da o insansa
12:45
akış dediğimiz şeyden katalım mesela bugün kuantum fiziğinde
12:49
gözlemci etkisi diye bir şeyden bahsediyoruz.
12:51
Ya hani parçacığın durumu gözlemceye göre değişiyor falan
12:55
işte protokoasın bu insan her şeyini ölçüsüdür mantığı
12:59
binlerce yıl önceden bu bilimsel gerçekliğe göz kırpıyor.
13:04
Aslında evren onu nasıl algıladığımızla doğrudan
13:08
bağlantılı. Eğer biz olmasaydık dünya neye
13:10
benzeyecekti ya da bizim yerimizde bambaşka duyuları.
13:14
Bir canlı olsaydı hakikat dediğimiz şey neye dönüşecekti?
13:18
Protokolz bizi resmen bu varoluşsal boşluğun içine itip
13:23
diyor ki hadi bakalım abi şimdi burada kendi gerçeğini inşa et.
13:27
Tabi bu kadar özgürlük, bu kadar her şey kişiye göre kafası
13:30
beraberinde büyük bir sorumluluğu ve kao suda
13:33
getirecek. Çünkü eğer herkesin kendi
13:35
doğrusu varsa biz ortak bir zeminde nasıl buluşacağız, nasıl
13:39
bir toplum olacağız işte sofistler burada devreye.
13:43
Ikna sanatını koyuyorlar, madem mutlak bir doğru yok.
13:48
O zaman en güçlü doğruyu kim anlatıyorsa kim toplumu daha iyi
13:53
manipüle edebiliyorsa hakikat onun oluyor.
13:56
Yani ne oluyor? Bilgiyi bir nevi güç oyununa
14:00
dönüşüyor. Artık mesele gerçek nedir değil?
14:03
Hangimize daha çok fayda sağlar sorusuna evriliyor.
14:07
Bu da pragmatizmin yani faydacılığın o hafiften kurnaz
14:11
ama bir o kadar da pratik dünyasına kapı açıyor.
14:15
Düşünsenize bugün bir mahkemede bir avukatın yaptığı şey.
14:18
Aslında protokorasının derslerinde anlattığı şeyden çok
14:22
da farklı değil. Hakikat orada bir yerde duruyor
14:26
olabilir ama jüriye hangimizin hikayesi daha çok etkileyecek.
14:31
Kimin rüzgarı daha sert edecek işte sofistler bu hikaye
14:35
anlatıcılığının ve gerçeği bükmenin ne kadar güçlü bir
14:38
silah olduğunu fark eden ilk insanlar.
14:41
Onlar için kelimeler birer büyü gibi insan ruhunu yönlendiren,
14:45
onu istediği kalıba sokan birer enstrüman.
14:48
Şimdi burada bir es verip düşünelim, her şey bu kadar
14:51
kişisel, bu kadar algısal ve bu kadar akışkansa.
14:55
Yani bugün doğru dediğim yarın yanlış olabiliyorsa gerçekten
14:58
var olan bir şeyden söz edebilir miyiz yoksa?
15:01
Biz sadece bir yanılsamalar denizinde mi yüzüyoruz?
15:05
Tamam abi protokoras bizi roletizmin kıyısına kadar
15:09
getirdi ama bu işin bir adım sonrası yani o radikal
15:12
şüpheciliğin zirvesi bizi çok daha sarsıcı bir yere götürecek.
15:17
Hani hiçbir şey yoktur diyecek kadar ileri giden o nihilist
15:21
estetiğe gorgias'ın o meşhur paradokslarına doğru yelken
15:25
açalım efendim burada protosın görelilik dediği yere o hiçlik
15:30
bombasını bırakıp gi. Birisi var leontinoiyle
15:34
gorrias'dan bahsediyorum. Bu adam felsefe tarihinin gelmiş
15:38
geçmiş en büyük oyun bozanlarından birisi.
15:41
Hani bazı insanlar vardır ya ortamda herkes bir şeye
15:45
inanırken gelir kâ oğlum aslında bunların hiçbiri yok ki diyerek.
15:50
Tadınızı kaçırabilir ya işte gol giyaz o ekolün kurucu babası
15:55
adam resmen nihilizmin yani o radikal hiççiliğin ilk büyük
16:00
manifestosunu yazmış ama bunu yaparken de öyle bir hitabet
16:04
öyle bir zeka kullanıyor ki bir anlamda hadi canım da
16:07
dedirtebilen birisi gorguas'ın o meşhur üçlü tezini belki
16:12
duyanlarınız vardır. Bu konulara ilgisi olanlar
16:15
duymuştur. Hani hiçbir şey yoktur.
16:17
Olsa da bilinemez bilinse de başkasına aktarılamaz diyor.
16:21
Bakın arkadaşlar bu cümle öyle geçiştirilecek bir şey değil
16:24
insan aklına çekilmiş bir rest bedunun sabah uyanıyorsunuz.
16:29
Kahvaltınızı yapıyorsunuz, işe gidiyorsunuz ve bir adam çıkıp
16:32
diyor ki o yediğin zeytin aslında yok.
16:34
Siz diyorsunuz ki tadını alıyorum, görüyorum.
16:37
O da diyor ki o sadece senin algın gerçekte bir varlık olarak
16:41
zeytinden bahsedemeyiz. Gol yaz burada aslında varlık
16:44
felsefesinin yani ontolojinin canını okuyor eğer.
16:48
Ey varsa onun ya her zaman var olması ya da bir noktada
16:51
başlamış olması gerekiyor. Gorgias her iki ihtimalin de
16:55
mantıksal olarak imkansız olduğunu, kendince öyle bir
16:59
kanıtlıyor ki o dönemin filozofları biz ne yapıyoruz?
17:03
O zaman abi diye birbirine bakıyor.
17:05
Peki diyelim ki bir şeyler var. Gorgias'ın ikinci darbesi hemen
17:08
arkasından geliyor olsa da bilinemez diyor.
17:11
Yani dış dünyada bir gerçeklik olsa bile bizim zihnimiz.
17:15
Onu olduğu gibi yakalayamaz düşünsenize biz dünyayı 5
17:19
duyumuzun filtresinden geçerek algılıyoruz.
17:22
Gözümüzün gördüğü renkler, kulağımızın duyduğu sesler
17:26
aslında doğanın kendisi mi yoksa beynimizin bize hazırladığı bir
17:30
simülasyon mu? Bugün nörobilimin tartıştığı
17:33
renkler aslında yoktur. Sadece beyindeki elektrik
17:36
sinyalleridir. Mevzusunu adam milattan önce 4
17:39
yüzlerde bilinemezdik üzerinden önümüze koymuş aslında.
17:43
Yani biz gerçekliğin kendisiyle değiliz, sadece onun bizdeki
17:46
kırıntılarıyla meşgulüz. Gorgias'a göre ama asıl can
17:50
alıcı yer üçüncü maddesi bilinse de ak.
17:53
Olamaz diyor işte burası dilin ve iletişimin iflas ettiği nokta
17:58
siz şimdi beni dinliyorsunuz. Kelimeler kulağınıza ulaşıyor
18:01
ama benim zihnimdeki maviyle sizin zihninizdeki mavi aynı mı?
18:06
Ya da ben size acı dediğimde sizin kalbinizde hissettiğiniz o
18:10
sızıyla benimki örtüşüyor mu? Gorrias diyor ki değil varlığı
18:14
taşıyan bir araç değil. Sadece sembollerden oluşan
18:18
kusurlu bir gürültü, iki insan asla tam olarak birbirini
18:22
anlayamaz sadece. Sıladıklarınız sanırlar diyor.
18:26
Bu düşünce aslında modern edebiyatın o meşhur
18:29
iletişimsizlik temasının da atasıdır.
18:31
Hani derler ya anlatabildiğin karşındakinin anlayabildiği
18:35
kadardır diye gorgias bir adım daha ileri gidip aslında hiçbir
18:39
şey anlatamıyorsun, sadece ses çıkarıyorsun diyor.
18:42
Tabi gol gel sadece bir yokluk felsefesi de değil arkadaşlarına
18:46
aynı zamanda da kelimelerin büyücüsü denilebilecek bir adam,
18:50
onun helene övgü encum o felen adlı bir eseri var.
18:55
Tam bir halkla ilişkiler ve savunma sanatı dersi
18:58
biliyorsunuz. Helen koca bir truva savaşının
19:01
çıkmasına neden olduğu için tarih boyunca hep suçlanmış yuva
19:06
yıkan kadın muamelesi görmüştür. Gorgias çıkıp diyor ki durum bir
19:10
dakika abi bu kadın masum niye mi?
19:12
Çünkü diyor. Eğer helen kandırıldıysa
19:15
zorlandıysa ya da en önemlisi kelimelerle ikna edildiyse bu
19:21
onun suçu değildir söz. Logos küçük bir gövdeye sahip
19:26
olmasına rağmen ilahi işler başaran büyük bir efendidir
19:30
diyor. Kelimelerin insan ruhu
19:32
üzerindeki etkisini ilaçlara farmakom buna benzetiyor ve
19:37
nasıl ki bazı ilaçlar iyileştirir, bazıları da
19:40
öldürebiliyorsa kelimeler de ruhu öyle zehirleyebilir veya
19:44
mest edebilir işte. Tam da bu noktada hitabetin o
19:48
tekinsiz gücüyle tanışıyoruz. Arkadaşlar sofistler için değil,
19:52
hakikati bulmak için. Fener değil kitleleri
19:55
yönlendirmek için bir sopa. Hani bugün reklamcılıkta siyasal
19:59
iletişimde veya sosyal medyadaki o meşhur frameing yani
20:02
çerçeveleme tekniklerinde gördüğümüz şey tam olarak bu
20:05
gorgias zayıf olan argümanı, güçlü gösterme sanatının piri
20:10
etik bir sorumluluğu var mı? Bu işin sofistlere göre hitabet
20:14
bir araç. Nasıl ki boks öğrenen biri bunu
20:16
gidip birini dövmek için kullanıyorsa bu hocanın suçu
20:20
değil ise hitabeti de kötüye kullanmak hatibin kendi
20:23
derdidir. Sofistlerin değil ama onlar bu
20:26
büyücülüğü deyim yerindeyse büyücülük öyle bir seviyeye
20:30
taşıyorlar ki atina'nın o köklü gelenekleri, inanç sistemleri,
20:34
çatır çatır sesler çıkararak sarsılmaya başlıyor.
20:38
Gorviason bu radikal şüpheciliği aslında kurulu düzene atılmış en
20:43
büyük çelmelerden biri. Çünkü eğer hiçbir şey yoksa veya
20:46
her şey dille bükülebiliyorsa, o zaman tanrıların kelamı da
20:51
devletin yasaları da geleneklerin kutsallığı da.
20:55
Sadece birer ikna meselesine dönüşür.
20:58
Bu da otoriteyi korkutur arkadaşlar.
21:00
Çünkü sorgulanamayan hiçbir şey bırakmazlar.
21:03
Geride nihil izmin o buz gibi nefesi Atina sokaklarında esmeye
21:07
başladığında insanlarda kendilerini boşlukta hissetmeye
21:11
başlarlar. Her şeyin bu kadar akışkan bu
21:14
kadar yok olduğu bir dünyada neye tutunacağız?
21:18
Tabii bu radikal çıkışlar felsefeyi bir tür zihinsel
21:21
jimnastiğe çevirse de arka planda büyük bir öfkeyle
21:24
biriktiriyor. Tabii bir tarafta hiçbir şey
21:27
yoktur diyen bu karizmatik ve zengin öğretmenler, diğer
21:30
tarafta da bu şarlatanlığın gençleri zehirlediğini düşünen
21:34
muhafazakar bir kitle işte bu gerilim tarihin en büyük
21:38
entelektüel savaşlarından birini tetikleyecek bir anda ellerinde
21:42
kelime oyunlarıyla gezen sofistler diğer yandaysa o ünlü
21:47
at sineği sokrates ki kendisiyle alakalı at sineği isimli bir
21:52
bölümüm var ve onun sadık öğrencisi platon tabii biz.
21:56
Testten felsefe serisinin gereği yeniden bahsedeceğiz.
21:59
Sahne artık bu devlerin savaşına hazır.
22:02
Çünkü bu kadar hiçlikten sonra birilerinin çıkıp durun bakalım
22:07
abi asıl gerçeklik burada demesi gerekiyor ama bu karşı saldırı
22:11
sofistlerin adını tarihten silmeyen çalışırken onları birer
22:15
karikatüre dönüştürecek abi yeniden söylüyorum, bu kadar her
22:19
şey yalan hiçbir şey yok. Rüzgara esince birilerinin de
22:23
çıkıp hop kardeş nereye gidiyoruz demesi?
22:26
Kaçınılmaz işte bu noktada kim çıkıyor etrafa?
22:30
Sokrates'in öğrencisi eflatun eflatundan da yine bahsedeceğim.
22:35
Burada kısaca değineceğiz. Bir tarafta pırıl pırıl
22:38
cübbeleriyle heybeleri altın dolu ağzı iyi laf yapan o
22:42
karizmatik sofistler, diğer tarafta ayağında sandalet bile
22:46
olmayan pazar yerinde millete sorular sora sora huzur kaçıran
22:50
at sineği lakaplı sokrates ve tabi ki.
22:54
Sokrates'in bu kavgayı ölümsüzleştiren sofistleri
22:57
tarihin tozlu sayfalarına şarlatan diye not düşen zehiri
23:02
gibi zekaya sahip. Bugün filozof dendiğinde akla
23:06
ilk gelen kişi, sokrates'in öğrencisi eflatun yani platon
23:11
hani derler ya tarihi kazananlar yazar diye işte sofistlerin
23:15
bugün kötü şöhretli olmasının baş mimarı bizzat platon'un
23:20
kendisidir. Platon'un sofist diyaloğunu
23:23
okuduğunuzda. Sanki bir felsefe kitabından
23:26
ziyade bir suç dosyası okuyormuşsunuz gibi
23:28
hissedebilirsiniz. Platon orada sofistleri
23:31
tanımlamak için öyle kelimeler seçiyor ki sanırsınız bir bilgey
23:35
değil de bir bilgelik avcısını tarif ediyor.
23:38
Onları zengin gençlerin peşinde koşan ruhları beslemek yerine
23:43
onları sadece abur cuburla dolduran bilgi tüccarları olarak
23:47
resmediyor. Platon'a göre bu adamlar.
23:50
Hakikati arayan dürüst insanlar değil, sadece görüntülerle
23:53
oynayan gölge oyunları yapan birer illüzyonistir.
23:57
E zaten onlar da bunu diyor. Biz öyleyiz diyorlar.
23:59
Hani bugün bazı gurular vardır ya sizi 15 dakikada hayha atın
24:03
sırrını vaat ederler ama cebinizdeki parayı alıp böyle
24:07
giderler işte platon sofistlere tam olarak bu gözle bakıyordu,
24:11
işin en ilginç yanı da sokrates'in de aslında dışarıdan
24:15
bakıldığında tıpkı onlar gibi görünmesi düşünün, o da pazar
24:19
yerinde, o da gençlerle haşır neşir, o da kurulu düzeni
24:22
sorguluyor ama aralarında devasa bir uçurum var.
24:26
Ne olduğunu bildiniz. Para sokrates, bilginin parayla
24:29
satılamaya. Kadar kutsal olduğunu
24:31
savunuyordu. Ben hiçbir şey bilmiyorum ki
24:34
neyi satayım diyordu. Adamcağız.
24:36
Onun yöntemi 10 meşhur mi evtik yani doğurtma yöntemiydi.
24:42
Sofistler öğrencinin kafasına bilgi boca ederken sokrates
24:46
zaten sen de olanı dışarı çıkaralım diyordu.
24:50
Biri dışarıdan besleme yapıyordu, diğeri de içerideki
24:53
cevheri arıyordu. Bu yöntem farkı aslında bugün
24:55
eğitim dünyasındaki ezberci sistemle sorgulayıcı eğitim
24:59
arasındaki o bitmek. Ben kavganın da başlangıcı tabii
25:03
1'de aristofanes mevzusu var ki evlere şenlik abi o dönemin
25:07
meşhur komedi yazarı aristofanes bulutlar adlı oyununda öyle bir
25:12
sokrates karikatürü çizer ki evlerden irak oyunda sokrates'i
25:16
ayakları yerden kesik bir sepetin içinde gökyüzünde
25:20
süzülen ve gençlere borçtan nasıl kurtulunur?
25:24
Haksızken nasıl haklı çıkılır diye ders veren bir baş sofist
25:28
olarak gösterir. Halkın gözünde sokrates'le
25:31
sofistler. Aynı çuvaldaydı arkadaşlar
25:33
sokrates yağ kardeş ben onlardan değilim diye yırtınsa da o
25:37
dönemin popüler kültürü onu çoktan o etiketin içine
25:41
yapıştırmıştı bile. Sokrates'in sonunu hazırlayan o
25:44
meşhur baldıran zehri davasında aslında sofistlere duyulan o
25:48
birikmiş öfkenin de büyük payı var.
25:50
Adamı resmen gençlerin ahlakını bozan bir sofist diye yargılayıp
25:55
iyi dalma mahkum ediyorlar. Aslında bu kavga sadece para
25:59
alıyorlar mı almıyorlar mı? Kavgası değil.
26:02
Bu çok daha derin bir entelektüel aristokrasi ile
26:06
bilginin demokratikleşmesi kavgası, platon'la ekibi
26:11
bilginin sadece o çileli yolu yürümeye hazır seçkin ve özü
26:16
temiz insanlar tarafından elde edilmesi gerektiğini
26:19
savunuyordu. Yani erdemli onlara göre felsefe
26:22
bir krallık abi herkesin de orada yeri yok.
26:25
Kimin ne haddine sofistlerde belki de farkında olmadan
26:29
bilgiyi sokağa indiriyorlar. Parasını veren, yeteneği olan
26:33
herkes bu sanatı öğrenebilir diyorlar.
26:35
Bu durum o dönemin soylu düşünürleri için kabul edilemez
26:38
bir şey. Bilgin'in piyasaya düşmesi,
26:41
hakikatin o ağır başlı duruşunun bozulması demekti.
26:44
Onlar için bir düşünün abi bugün bile bir konuda uzman olmayan
26:48
birinin çıkıp çok büyük laflar etmesi bizi biraz irite eder
26:52
değil mi ya? Sen kimsin de bu konuda hakkâm
26:55
kesiyorsun deriz iç. Belki siz de bazen diyorsunuzdur
26:58
oğlum sen bu potkes programında daldan dala konuyorsun bir o
27:02
konudan bahsediyorsun bir bu konudan bahsediyorsun.
27:04
Sen kimsin de bu konuda ahkam kesiyorsun diyebilirsiniz.
27:08
Doğru düşünüyorsunuz abi en iyisi benim diyormuşum.
27:11
Yani her şeyi biliyorum. Yani öyle bir iddiam hiç yok.
27:15
Ben dediğim gibi bir şeyleri özetliyorum sizlere kendim
27:18
okuyorum, kendim gözlemliyorum, kendi üslubumla aktarıyorum,
27:21
bundan da keyif alıyorsunuz ki dinliyorsunuz çok teşekkürler.
27:25
Zaten ben böyle bir iddianın içerisinde olsam, siz bana bu
27:29
ahkam kesme cümlesini çoktan kurmuştunuz. 10 saniyede de
27:34
böyle kapatmıştınız. Hadi lan oradan deyip yani zaten
27:37
düşünebiliyor musunuz? Bir insanın her şeyde bu kadar
27:39
ustalaşabileceğini ben burada bir saat konuşuyorum.
27:42
Hani derler ya bir şey hakkında bir buçuk saat konuşabiliyorsan
27:46
aralıksız. O konunun uzmanı sınırı e
27:48
konuşuyorum. Her şey hakkında bir buçuk saat
27:51
ama tabii ki uzmanı değilim. Size gerçekten söylüyorum.
27:55
Bu bir itiraftır. Yaptığım podcastlerdeki
27:57
bilgilerin yüzde ellisi falan aklımda ancak kalıyor.
28:00
O da sürekli tekrar etmekten bazen unuttuğumu arada açıp
28:04
dinliyorum. Sizler gibi ve en başında da
28:06
bende bir öğrenme yolundayım. Bu benim hobim.
28:09
Sizler de bu hobiye eşlik eden diğer arkadaşlarımsınız neyse
28:14
kendimi bazen böyle şeylerden korumak adına böyle ozan uzun.
28:18
Lamalar yapıyorum da kimsenin de umrunda değil.
28:20
Bazen şey diyebilirsiniz. Yani biz böyle düşünmemiştik ki
28:23
bu niye 10 dakika böyle kendini hız olmaya geçti falan olsun ben
28:27
söyleyeyim de abi sıkıntı çıkmasın sonra.
28:30
Her neyse, konumuza dönelim. Platon'da tam olarak bunu
28:33
yapıyor, abi bunu hissediyor. Daha doğrusu sofistleri bilgelik
28:38
kılığına girmiş cahiller olarak görüyor.
28:40
Onların ikna sanatını yani retoriyi kullanmalarını bir
28:44
doktorun hastasına ilaç vermek yerine ona sadece tadı güzel
28:48
şekerlemeler vermesine benzetmiş insanları iyileştirmiyorsunuz.
28:52
Sadece onları kandırıyorsunuz. Diyormuş bu eleştiri o kadar
28:56
güçlü ki aslında. Sofistler, 1000 yıllar boyunca
29:00
birer şarlatan damgasıyla anılmaktan kurtulamıyorlar.
29:04
Hatta abi sofist kelimesi dillerde bile olumsuz bir anlam
29:08
kazanıyor. Birine sofistçe konuşuyorsun
29:10
demek beni kelime oyunlarıyla kandırmaya çalışıyorsun demekle
29:14
eşdeğer hale gelmişti ama burada kendimize sormamız gereken bir
29:18
şey var acaba. Bizim bu platon çok mu sertti
29:22
yoksa sofistler gerçekten mi o kadar tehlikeliydi?
29:25
Belki de sofistler atina'nın o kapalı ve aristokratik yapısını
29:29
sarsan birer özgürlük savaşçısıydı.
29:32
Ama sesleri platon'un muazzam külliyatı altında ezilip kaldı.
29:37
Kim bilir belki de o günlerde haksız yere karalanan bu isimler
29:41
aslında modern dünyanın o çok sesli, çok renkli ve faydacı
29:45
yapısını çok önceden görmüşlerdi.
29:47
Çünkü arkadaşlar sofistlerin savunduğu o en baş.
29:50
Söylemiştim ya her şeyin temeli insan ve faydadır mantığı
29:54
platon'un o kusursuz idealar dünyasından çok daha gerçekçi
29:58
bir yerde duruyor. Platon, gökyüzündeki o sarsılmaz
30:01
hakikatlerin peşinde sofistler de yeryüzündeki insanın
30:05
derdinde. Bu çatışma sadece antik bir
30:07
kavga da değil, bugün hukuktan, eğitime, siyasetten reklamcılığa
30:11
kadar her yerde karşımıza çıkan devasa bir ikileminde ta
30:15
kendisi. Peki nedir sorusuyla ne işime
30:18
yarayacak? Sorusunun bitmek bilmeyen bir
30:20
kapışması abi tabi şimdi günümüzde daha böyle materyalist
30:24
bir şekilde yaşadığımız için benim ne işime yarar sorusu yani
30:29
sofistlerin görüşü daha böyle ön plana çıkıyor, öyle değil mi?
30:32
Sabiha az önce materyal istedim ama bu halk arasındaki genel
30:36
kullanımıyla paraya mala mülke düşkün, çıkarcı olan kişiler
30:40
için kullanılan tabir olan materyalist anlamında kullandım.
30:44
Diğer yandan bunun felsefedeki anlamı bir yaşam tarzından
30:48
ziyade dünyanın işleyişine dair bir düşünce sistemi, bir inanç
30:53
sistemi bu parantezleri de kapatıp bu kötü şöhretli
30:57
abilerimizin binlerce yıl öteden bize nasıl göz kırptığına da
31:00
bakıp bölümü sonlandırmak istiyorum.
31:03
Karalanan küçümsenen o fikirler bugün aslında modern toplumun ta
31:07
kendisi haline gelmiş olabilir mi?
31:09
Sofistlerin o gün attığı tohumlar bugün mahkeme
31:12
salonlarında, televizyon ekranlarında veya internetin o
31:15
dehlizlerinde nasıl filizlendi? Bir bunlara bakalım abi tam bu
31:19
noktada hani gorgias hiçbir şey yoktur olsa da aktarılamaz
31:23
diyerek işi bitirmişti ya aslında o gün attığı o
31:26
iletişimin imkansızlığı bombası. Bugün modern hukuk sistemimizin
31:32
üzerine inşa edil. Temel taş hâline gelmiş durumda.
31:36
Şimdi elinizi vicdanınıza koyun. Bugün bir mahkeme salonuna
31:39
girdiğinizde aranan şey abi mutlak ve ilahi bir hakikat mı
31:44
yoksa en iyi kurgulanmış en ikna edici hikaye mi?
31:48
Bir söyleyin kendinize ve bana bir avukatın görevi müvekkilinin
31:52
ne kadar masum olduğundan ziyade eldeki verilerle jüriyi veya
31:56
hâkimi nasıl bir gerçeklik algısına ikna edeceğidir.
32:00
Yani anlayacağınız modern hukuk eğitimi aslında binlerce yıl
32:04
öncesinin sofist okullarının birer kopyası gibi çalışıyor.
32:07
Hakikati bulmak derdimiz değil abi.
32:09
Biz hakikati inşa etmek üzerine uğraşıyoruz ne yazık ki.
32:16
Son yıllarda dilimizden düşmeyen post truth yani gerçeklik
32:21
sonrası çağ meselesine şimdi protokaz, o gün insan her şeyin
32:26
ölçüsüdür dediğinde muhtemelen bugünleri yani algoritmaların
32:30
hepimize kendi gerçekliğini sunduğu dünyayı hayal bile
32:33
edemezdi. Bugün sosyal medya akışınıza
32:36
baktığınızda gördüğünüz şey nesnel bir dünya değil, sizin
32:40
beğenilerinize korkularınıza ve doğrularınıza göre eğilip
32:44
bükülmüş bir kişisel gerçeklik. Yani her birimiz kendi dijital
32:49
mağaramızda kendi sofist dünyamızı yaşıyoruz.
32:52
Benim doğurum bana senin doğru sana abi bu mantık artık bir
32:56
felsefi tartışma da değil, bir pazarlama stratejisi haline
33:00
geldi. Veri madenciliği dediğimiz şey
33:02
aslında modern çağın protoğıdır. Sizin neye inanmaya meyilli
33:07
olduğunuzu ölçüp o ölçüye uygun bir dünya servis ediyorlar
33:11
önümüze. Hatta bunu çoğunuzun benzer
33:14
cevaplar vereceği bir tezle deneyimlemeye çal.
33:17
Ben sizlere basit toplama işlemleri vericem ve siz de
33:21
bunları hızlıca yapacaksınız. Hazır mıyız?
33:24
3 + 8. 18 + 24. 46 + 15. 12 + 5. 16 + 4 şimdi hızlıca aklınıza
33:44
bir renk ve bir alet getirin. Insanların çoğu hatta yüzde
33:51
doksanından fazlası bu soruya kırmızı çekiç cevabını
33:54
veriyorlar ya da kırmızı tornavida ya da yeşil tornavida
33:57
çok benzer cevaplar niye? Aslında ben baştaki toplama
34:01
işlemlerini size öylesine sordum.
34:03
Bunlar sizin zihninizi meşgul etmek için sorulmuş sorular asıl
34:07
mesele sondaki soru yani baştaki o 10 saniyelik soru sorduğum
34:11
kısmı çıkarın atın çoğunlukla bir şey değişmeyecekti.
34:14
Peki neden kırmızı çekiş diyoruz?
34:16
Çocukluğumuzdan itibaren renk denince akla gelen temel renk.
34:19
Genellikle kırmızı alet denince de aklımızdaki en prototip
34:23
araçta çekiçtir ya da tornavidadır pensedir bunlardır.
34:28
Tabii bu test aslında bir önceki sorumuza harika bir cevap
34:32
niteliğinde. Ya Fırat ben farklı bir cevap
34:34
verdim diyebilirsin. Sen yüzde onluk kısımda
34:37
olabilirsin onu bilemiyorum ama. Bu yapılmış deneyimlenmiş bir
34:40
test mavi tornavida yeşil kerpeten bunları da diyenler var
34:44
tabii ki. Neyse olayı anladığınızı
34:46
düşünüyorum. Umarım ben testi güzelce
34:49
uygulayabilmişimdir. Önemli olan kısım bu
34:51
uygulayıcılık sosyal medyada tıpkı bu testteki gibi
34:54
çalışmıyor mu arkadaşlar? Bize sürekli benzer kalıpları
34:58
sunduğu için bir süre sonra hepimiz benzer şeyleri beğenmeye
35:01
benzer yerlere gitmeye benzer kararlar vermeye başlıyoruz.
35:05
Zihnimiz farklı olanı aramak yerine önüne hazır konulan
35:10
kırmızı çekiç gibi en popüler seçeneğe yöneliyor.
35:13
Algoritmalar bizim kararlarımızı o kadar çok etkiliyor ki artık
35:16
hani bazen diyoruz ya ya kardeş tamam ben konuştuğumda sohbet
35:20
ettiğimde ya da mesaj yazdığımda birilerine algoritma oradan
35:24
ihtiyacım olan şeyi algılayıp benim önüme reklamını getiriyor.
35:28
E peki hiç söylemediğim, düşündüğüm aklıma gelen şeyi
35:32
nasıl biliyor? Şimdi böyle şeyler yorumlar dolu
35:35
ortalık değil mi? Bunu yapabilmesinin en temel
35:38
nedeni aslında o akla gelen aklına getirdiğin şeyin senin
35:42
kendi iradenle gelmediğidir. O kadar pürüzsüz çalışıyor ki bu
35:46
makineler bu algoritmalar sen daha 10 saniye önce ben işte şey
35:52
düşünmüştüm abi bir tane çalışma koltuğu düşünmüştüm ya keşke
35:56
ihtiyacım olsa ama aklımdan geçirdim.
35:58
Ne bir ay önce söyledim ne birine mesaj attım.
36:00
Yeni beliren bir fikir karşımda diyorsun sonra bir bakıyorsun 10
36:04
15 saniye içerisine karşına o çıkıyor.
36:07
Halbuki algoritma dediğim gibi o kadar pürüzsüz çalışıyor ki abi
36:11
senin onu ne zaman düşünmen gerektiğini bile sana kodluyor.
36:15
Aslında bir yerde bu korkunç bir şey değil mi?
36:18
Ama artık hayatımızın bir parçası olduğunu ne yazık ki
36:21
konudan çok sapmayalım. Bu durumlar sadece teknolojiyle
36:25
de sınırlı değil. Eğitim sistemimizin en mühim
36:29
sosyal kurumunun içine öyle bir sızmış ki bu sofist ruhu fark
36:34
etmiyoruz bile. Pragmatizm dediğimiz ve
36:37
faydacılık. Dediğimiz o kafa yapısı
36:39
sofistlerin o günü Atina sokaklarında sattığı başarı
36:43
sanatının ta kendisi. Bugün bir gence abi niye
36:47
üniversite okuyorsun? Diye sorduğunuzda evrenin
36:49
sırlarını keşfetmek için diyen birini bulmanız mümkün mü?
36:53
Abi herkesin derdi piyasada geçerliliği olan bir beceri
36:57
edinmek ve bu bilgiyi paraya tahvil etmek.
37:00
Platon yaşasaydı muhtemelen bizim kariyer odaklı eğitim
37:04
sistemimizi gördüğünde saçını başını yollardı.
37:07
Çünkü biz bilgiyi. Artık ruhun bir gıdası olarak
37:10
değil, statü atlamamızı sağlayan bir ürün olarak görüyoruz.
37:14
Yani aslında hepimiz bilginin ticaretini yapan o küçük
37:17
sofistlere dönüştük. Tabii artık bugünkü bilgimiz
37:20
daha çok teknik bilgi, felsefi bilgi düzeyinde değil.
37:23
Peki biz bu açlığı neyle gideriyoruz?
37:26
Aha da sizin şu an yaptığınız gibi podcastler dinleyerek
37:29
okumalar yaparak platon abiye göz kırparak yapıyoruz.
37:33
Peki reklamcılık dünyası gorgias'ın helene övgü metninde
37:37
anlattığı o kelimelerin ilaç gibi ruhu zehirlemesi ya da
37:41
iyileştirmesi mevzusu dedim ya bugün milyarlarca dolarlık bir
37:45
endüstri bir ürünün gerçekten iyi olup olmamasından çok o
37:49
ürünün bize nasıl hissettirildiği önemli.
37:53
Majo dediğimiz şey, sofistlerin o meşhur retorik sanatının
37:57
modern ambalajından başka bir şey değil.
38:00
Abi. Bakın bunu anlatan o
38:02
kapitalizmin ya da ne bileyim. Bu reklam endüstrisinin bizi ne
38:07
hale getirdiğini son dönemlerde bence en iyi aktaran dizi the
38:11
Bosch dizisi belki diyeceksiniz abi süper kahraman anti süper
38:15
kahraman filmi bu ne alaka açın izleyin ağabey izlemediyseniz ya
38:19
da izleyenler vardır çok güzel mesajlar veriliyor oralarda
38:23
gerçekten. Kokuşmuş bir toplum yapısı var
38:26
artık ekonomik anlamda bu tüm dünyanın her yerinde böyle her
38:30
şeye bir meta olarak bakıyoruz ve reklamcılık sektörü de orada
38:34
ne hale geliyor. Çok daha iyi görüyorsunuz.
38:36
Kimse size oturup belgesel gibi reklamcılık şöyle, kapitalizm
38:40
böyle demiyor ama orada bunu çok güzel hissediyorsunuz.
38:43
Dediğim gibi izleyenler beni anlar izlemeyenler de diziye
38:47
sadece bir süper kahraman dizisi olarak değil aslında felsefi
38:51
temelleri de aktaran bir dizi olarak bakarsa çok daha iyi
38:54
olabilir diye düşünüyorum bize. Mesela bir ayakkabıyı değil bir
38:59
yaşam tarzını satıyorlar. Bir araba değil, bir özgürlük
39:02
hissi pazarlıyorlar. Kelimelerle ve görüntülerle
39:05
gerçeği bükmekte o kadar usta bir çağa geldik ki artık neyin
39:09
doğa yani fizis neyin insan yapımı kurgu nomos olduğunu ay.
39:14
MS hale geldik e bakın abi banka reklamlarına para çektiğim bir
39:18
kurum ama adam öyle bir reklam yapıyor ki güvenden giriyor,
39:21
kardeşlikle devam ediyor. Ne bileyim yani her şeyi
39:25
kullanıyor. Abi bir hava yolu firmasına
39:27
bakıyorsun seni sevdiklerine taşıyoruz.
39:29
Şöyle böyle laflar süslü süslü cümleler, başka bir şeyin
39:33
içeceğin şeyine bakıyorsun Ramazan sofrasında oturmuş
39:36
herkes herkesin yüzünde gülücükler açıyor, kahkahalar
39:40
havada uçuşuyor abi şimdi gördüğünüz gibi duygu kullanımı
39:44
da yapıyor bun. Ya aslında bu mesela bugün fake
39:48
thilum makeit denilen bir şey var ya binhane olana kadar
39:51
öyleymiş yap diye bir tabir girişimcilik dünyasının bir
39:55
tabiri işte bu tam bir sofist mottosu.
39:58
Görünüşün varlıktan daha önemli olduğunu, imajın öze galebe
40:02
çaldığını savunur. Silikon vadisindeki o vizyoner
40:05
sunumların altını biraz kazıdığınızda karşınıza
40:08
gorgiason o büyüleyici hitabeti çıkar.
40:10
Önce insanları bir hayale ikna edersin, sonra o hayalden bir
40:14
gerçeklik yaratırsın. Bu tarihin gördüğü en büyük
40:18
simya oyunu falan abi. Sofistler bu oyunun kurallarını
40:21
yazan ilk oyuncular. Şu an dinlediğiniz bu podcast
40:25
bile aslında sofis bir geleneğin ürünü olabilir.
40:28
Bence bilgiyi bir pazar yerinde paylaşıyoruz.
40:31
Onun ilginç hikayelerle yeri geldiğinde esprilerle ve sizin
40:34
dikkatinizi çekecek retorik araçlarla sunmaya çalışıyorum.
40:38
Tabii benim niyetim sizi kandırmak değil abi.
40:40
Yani burada bir yanlış anlaşılma olmasın bir pencere açmak ama
40:44
yöntemin kendisi bilginin demokratikleşmesi ve herkesin
40:48
erişimine sunulması tam o gezgin öğretmenlerin hayal ettiği şey
40:52
bilge artık fildişi kulelerdeki o asık suratlı seçkinlerin
40:56
tekelinden çıkıyor. Kulaklarınızın içine kadar
40:59
giriyor. Bu hem büyük bir özgürlük hem de
41:01
büyük bir kaos demek. Çünkü bu bilgi denizinde
41:04
hangisinin hakikat, hangisinin ikna çabasıyla olduğunu anlamak.
41:08
Artık tamamen sizin süzgecinize kalmış durumda.
41:11
Sonuç olarak arkadaşlar sofistler bilgi tüccar mıydı
41:15
yoksa insan aklını prangalarından kurtaran
41:18
aydınlanmanın öncüleri mi? Belki de her ikisi onlar bize
41:22
dünyanın göründüğünden çok daha karmaşık, çok daha akışkan ve
41:27
aslında çok daha insani olduğunu öğrettiler.
41:30
Mutlak doğruların arkasına saklanıp başkalarını yargılamak
41:33
yerine her şeyin bir bakış açısı meselesi olduğunu gösterdiler.
41:37
Evet, belki platon haklıydı. Belki biraz tehlikeliler belki
41:41
hakikatin o ağır başlığını biraz zedeliyorlar ama kabul edelim ki
41:45
abi hayatı çok daha ilginç bir yer haline getirmişler.
41:49
O dönem için evet sevgili dostlar bir bölümün daha sonuna
41:52
geldik. Felsefe serisinde son gaz devam
41:56
etmeyi düşünüyorum. Benim de çok hoşuma gitti.
41:58
Bu seri aslında neredeyse 10 bölümü tamamladık.
42:02
Sokrat öncesi hemen hemen her şeyi hallettik.
42:04
Yolumuzda işte platon var ve diğerleri gelecek.
42:07
Bu bölüm biraz. Podcast programı içerisinde ayrı
42:10
bir program, ayrı bir seri. O yüzden ayrı 1'de önem
42:13
veriyorum. Buna tabii ki diğer bölümlerde
42:16
gelmeye devam edecek. Biyografi olur, tarih olur,
42:19
sanat olur, yaşamın içinden olur, kişisel gelişim olur.
42:23
Yani program şu aslında sevgili dinleyenler ben o hafta ya bu
42:28
hafta neyi anlatayım dersem o haberiniz olsun.
42:31
Yani bir plan yok, ona göre şekilleniyor gidiyor.
42:34
Sadece felsefe serisinin kendi içinde bir planı programı var
42:38
neyse kap. Yapalım sevgili dinleyenler çok
42:40
daha fazla uzatmadan sofistlerin o tekinsiz ama bir o kadar da
42:45
parlak dünyasında bir yolculuk yaptık.
42:47
Umarım zihninizde yeni kapılar açmıştır.
42:50
Eğer bu bölüm hoşunuza gittiyse bir sonraki derinlemesine
42:53
dalışımızı kaçırmamak için beni takip etmeyi, bildirimleri
42:57
açmayı ve o kıymetli yorumlarınızı da ınstagram
43:00
sayfamızdan benimle paylaşmayı unutmayın.
43:03
Gerçek belki orada bir yerdedir abi ama onu nasıl anlattınız her
43:07
şeydir demişler. Bir sonraki bölümde görüşmek
43:10
üzere merakla kalın hoşça kalın efendim.