Latest / 8. Gün 25. Saat / Neden her geri bildirimi kişisel saldırı algılıyoruz?

Transcript

Neden her geri bildirimi kişisel saldırı algılıyoruz? · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 25'ten hepinize selamlar ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:14
Bu bölümde hepimizin gün içinde en az bir kere tadını aldığı o
0:19
boğazla düğümlenen mideye oturan tuhaf hisstem bahsedeceğim
0:23
eleştiriden hani bazen birisi yaptığınız işle ilgili çok ufak
0:27
bir şey söylerdi. Sanki o an bütün dünya başınıza
0:30
yıkılmış gibi hissedersiniz ya işte bu durum neden bu kadar
0:34
acıtıyor sorusunun peşine düşeceğiz.
0:37
Aslında tam olarak peşine düşeceğimiz soru günün son.
0:40
Neden eleştiriye gelemiyorum? Sorusu o zaman bir klasik olarak
0:45
çayınızı, kahvenizi kapın, sizleri burada bekliyor
0:49
olacağım. Valla arkadaşlar şimdi eğri
1:07
oturalım, doğru konuşalım. Birisi size ya kardeşim.
1:11
Aslında şu yaptığın şey de pek olmamış sanki dediğinde beyniniz
1:16
bunu sadece bir fikir ayrılığı olarak görmüyor.
1:20
O an içeride bir yerlerde alarm zilleri çalmaya başlıyor.
1:23
Bilim insanları bu işe el atmışlar ve görmüşler ki birisi
1:27
sizi sosyal olarak reddettiğinde veya sertçe eleştirdiğinde
1:31
beyninizdeki. Anteryal singlat korteks
1:34
dediğimiz bölge cayır cayır yanıyor işin garibi bu bölge
1:39
parmağınızı kapıya kıstırdığınızda veya sıcak bir
1:41
şeye dokunduğunuzda canım yandı diye bağıran bölgeyle aynı yani
1:46
beyniniz için bu rapor kötü olmuş cümlesiyle şu an kolun
1:50
kırıldı. Mesajı arasında fiziksel bir acı
1:53
açısından pek bir fark yok. Vücudunuz bunu gerçek bir
1:57
yaralanma gibi algılıyor. O yüzden o göğüs kafesindeki
2:00
sıkışma hissi aslında tamamen biyolojik bir gerçeklik.
2:04
Peki durup dururken neden böyle bir sistemle donatıldık diye
2:07
soruyor insan, yani alt tarafı bir yorum neden fiziksel acı
2:10
çekiyoruz ki işte burada devreye sosyal beyin hipotezi giriyor.
2:14
Bizler öyle tek başına takılayın, kendi başımın
2:17
çaresine bakayım diyen canlılar değiliz abi biz toplulukçu
2:21
yaratıklarız. Milyonlarca yıl boyunca gruptan
2:23
dışlanmak demek milyonlarca biraz fazla.
2:26
Olup farkındayım vahşi doğada tek başına kalıp akşam yemeği
2:30
olmak demekti. Dolayısıyla başkalarının bizim
2:32
hakkımızdaki düşünceleri bizim için bir beğeni sayısından çok
2:36
daha fazlası hayatta kalma biletimiz.
2:38
Başkaları size eleştirdiğinde beyniniz o kadim korkuyla abi
2:43
ayvayı yedik. Yani şimdi herhalde gruptan
2:45
atılacağım. Bu işin sonu kötü diye sinyal
2:48
gönderiyor. Bu sosyal bağların kopma korkusu
2:51
o kadar derin ki en entelektüelimiz bile bir
2:54
eleştiri karşısında bazen çocuk gibi o hüzne kapılabiliyor ya da
2:58
farklı tepkiler verebiliyor, işin içine 1'de o benlik
3:02
dediğimiz her sabah aynaya baktığımızda gördüğümüz o imaj
3:05
girince ortalık yangın yeri abi ego dediğimiz mekanizma aslında
3:10
bizi dış dünyaya karşı koruyan bir kalkan gibi çalışır.
3:13
Ama bazen bu kalkan o kadar hassaslaşır ki her rüzgarı bir
3:17
fırtına sanmaya başlarız eleş. Gibi bir tehdit olarak algılayan
3:21
benlik hemen savunma moduna geçer ya karşı tarafa
3:24
saldırırız. Oğlum sen zaten ne anlarsın sen
3:27
önce dişlerini fırçala diyerek ya da tamamen içimize kapanıp o
3:31
eleştiriyi bir saldırı savuşturma antrenmanına
3:34
çeviririz. Bu savunma mekanizmaları aslında
3:37
zihnimizin o anki o yıkım hissini azaltmak için bulduğu
3:42
acil çıkış kapıları ama maalesef çoğu zaman o kapıdan kaçarken
3:45
asıl öğrenmemiz gereken şeyi de geride bırakıyoruz.
3:49
En büyük hatayı da şu kişiselleştirme meselesinde
3:52
yapıyoruz. Arkadaşlar birisi çıkıp yaptığın
3:55
bu sunum çok karışıktı. Sanki biraz karışıktı dediğinde
3:59
biz onu sen karmaşık birisin, sen yetersizsin, sen
4:03
beceriksizsin sen allahın b. Diye tercüme ediyoruz işte buna
4:08
psikolojide bilişsel çarpıtma diyoruz, işle kişiliği
4:12
birbirinden ayıramadığınız o anlarda o geri bildirim bir
4:16
öneri olmaktan çıkıp doğrudan varlığımıza yönelik bir suikast
4:20
girişimi haline geliyor. Oysa yapılan eleştiri çoğu zaman
4:23
o anki performansa dair bir nottur.
4:25
Sizin kim olduğunuzun bir özeti değil ama gelin görün ki o anki
4:29
o duygusal fırtınada bu mantıklı ayrımı yapabilmek, fırtınada
4:33
iğne deliğinden iplik geçirmeye benziyor.
4:35
Düşünsenize bir. Masasında oturuyorsunuz,
4:38
yöneticiniz geliyor ve bu proje üzerinde biraz daha çalışman
4:41
lazım diyor. Aslında çok normal bir cümle.
4:44
O an sanki bütün ofis duruyor ışıklar spotlar üzerinize
4:48
çevrilmiş ve herkes sizin başarısızlığınızı izliyormuş
4:51
gibi bir hisse kapılıyorsunuz. Bu sadece sizinle ilgili değil
4:54
insan zihninin 10 meşhur sahne ışığı dediğimiz yanılsamasıyla
5:00
da ilgili herkesin bizi izlediğini, herkesin o hatayı
5:03
konuştuğunu sanıyoruz aslında herkes.
5:07
Kendi küçük dünyasında kendi eleştirileriyle boğuşuyor ama
5:10
biz o anki o sosyal yaralanmayla sadece kendi acımıza
5:14
odaklanıyoruz. Hatta bu durum öyle bir hal
5:17
alıyor ki o eleştiriyi yapan kişi odadan çıktıktan saatler
5:21
sonra bile kafamızın içinde o kişiyle kavga etmeye devam
5:25
ediyoruz. Keşke şunu deseydim aslında o
5:27
kendi yaptığına baksın gibi cümleler beynimize dönüp
5:31
duruyor. Neden?
5:33
Çünkü ego o yarayı sarmak için bir galibiyete ihtiyaç duyuyor.
5:37
O fiziksel acı hissini bastırmak için kendimizi haklı çıkaracak
5:41
her türlü argümanı o an üretmeye başlıyoruz.
5:45
Işte bu beynimizin o sosyal dışlanma riskini bertaraf etme
5:49
çabasından başka bir şey değil. Şu var.
5:52
Hepimiz birer onay canavarı olarak yetiştiriliyoruz.
5:55
Ne yazık ki küçüklüğümüzden beri usta durursak aferin ödevimizi
5:59
yaparsak yıldız alıyoruz. Tabii ki bu iyi de bir şey ama
6:02
dış referanslı öz saygı sistemi bizi eleştiriye karşı da
6:07
savunmasız bırakıyor. Eğer kendimize dair değer
6:10
algımızı tamamen başkalarının aferinine bağlamışsak bir
6:14
olmamış lafı bütün binanın temellerini sarsabilir.
6:18
Binanın kolonları dışarıdan gelen övgülerden yapılmışsa en
6:22
ufak bir yer sarsıntısında çatlaklar oluşması kaç?
6:26
Yılmaz oluyor bu mesele o kadar derin ki sadece modern insanın
6:30
dertleri değil bunlar. Hani o ben kimim?
6:33
Sorusunun cevabı aslında başkalarının gözlerindeki
6:37
yansımamızda gizliymiş gibi davranıyoruz.
6:39
Birisi o aynayı biraz yamuttuğunda kendi görüntümüzü
6:43
de yamulmuş sayıyoruz. Oysa ayna sadece bir araç
6:46
görüntüyü veren asıl şey biziz ama gel de bunu o anteriyer
6:51
singlat korteks cayır, cayır cayır yanarken kendine anlat.
6:55
Gerçekten zor iş. Tabii zihnimizde bu yangının
6:57
kökenlerine baktığımızda aslında her şeyin bir hayatta kalma
7:01
içgüdüsünden ibaret olduğunu görüyoruz.
7:03
En başta da birazcık bahsetmiştim.
7:05
Modern dünyada plazalarda, kafelerde, sosyal medya
7:08
bildirimlerinde yaşadığımız o yetersizlik hissi aslında
7:12
binlerce yıl öncesinin o vahşi doğasında miras kalan bir
7:16
güvenlik refleksi. Peki bu mirasın bize nasıl bir
7:19
tepki moduna soktu o an, neden mantığımızın tamamen devre dışı
7:23
kalıp? Ilkel bir savunmaya geçtiğimizi
7:26
bir düşünelim, hızlıca bir tozlu mağara devirlerine gitmek lazım.
7:31
Atalarımız için kabileden dışlanmak hani bugünkü gibi ya
7:34
ben de başka bir arkadaş grubu bulurum deyip geçilecek bir şey
7:37
değil. Kabile demek abi, sıcaklık demek
7:40
yemek demek, gece nöbetleşe uyumak demek, güvende olacağım
7:44
bir çatının altında kalmak demek.
7:46
Eğer kabiledeki o oluk kişilerden veya gruptan biri
7:50
sizi eleştiriyorsa bu sizin kabile standartlarına
7:53
uymadığınız ve dış. Ceğiniz anlamına geliyordu.
7:56
Vahşi dudak kabileden atılmak ise çok net bir şekilde ölüm
8:00
yani tutup sizi öldürmüyorlar ama dışarıda ölebilirsiniz.
8:04
Vahşi hayvanlara yem olabilirsiniz.
8:06
Soğuktan donabilirsiniz. O an hissettiğiniz o yoğun kaygı
8:10
aslında genlerinize kazınmış olan haddibe yalnız kalacağım ve
8:14
beni ilk gördüğü yerde bir aslan kapacak.
8:17
Korkusunun modern takım elbiseli versiyonu bugün kimse sizi
8:21
ofisten kovunca dışarıda aslanlar beklemiyor ama
8:24
beyninizdeki o. Yazılım henüz güncellenmediği
8:27
için tepki hala aynı şiddette kalıyor.
8:30
Tabii dışarıda gerçek aslanlar beklemiyor ama şöyle de bir
8:33
parantez açayım, insan formundaki aslanlar orada
8:37
bekliyorlar sizi. Yani düşene bir tekme de biz
8:39
vuralım diyecek insanda çok böyle de bir sosyal mesaj vermiş
8:43
olalım, kapatıyorum. Parantezi bu evrimsel miras
8:46
yüzünden biz de negatiflik önceliği dediğimiz sinir bozucu
8:49
bir mekanizma tıkır tıkır çalışıyor.
8:51
Düşünün bir gün içinde 10 kişi gelip oğlum harikasın Murat,
8:55
ayşe Fatma. Ahmet mükemmelsin çok iyi iş
8:59
çıkardın diyor. Akşamın sonunda birisi çıkıp
9:01
diyor ki ama abi çok güzeldi. Şurada ki küçük bir detay var ya
9:05
ben bunu pek beğenemedim. Yani seni geliştirmen için
9:08
söylüyorum sana da bunu yanlış anlama ama sanki hani bir tık
9:11
değişiklik olsa dostum çok iyi olur ya diyor ve gece yazsa
9:15
kafanı koyduğunda o onlarca övgü uçuk gidiyor.
9:19
Beynin sadece o tek bir olumsuz yoruma odaklanıp ve o kadar
9:23
olumsuz olmamasına ve seni geliştirmeye çalışmasına rağmen
9:27
o eleş. Sakız gibi çiğniyor.
9:29
Neden? Çünkü hayatta kalmak için güzel
9:31
çiçekleri, hatırlamanıza gerek yoktu ama zehirli mantarın
9:35
yerini unutursan ya da çallıktaki yılana odaklanmazsan
9:39
ölürdün beynimiz bizi korumak adına olumlu geri bildirimleri
9:43
teflon gibi üzerinden atarken olumsuzları cırt, cırtlı bant
9:47
gibi tutuyor. Abi bu aslında bir tasarım
9:49
hatası da değil, bir güvenlik protokolü ama gel gör ki görkü.
9:54
Gel görkü sevgili dinleyen 2026 dünyasında bu protokol bizi her
9:58
ufak eleştiride, depresyonun kıyısına itebiliyor.
10:01
Şimdi siz gelip de gör ki gör ki dedi diye beni eleştirirseniz
10:06
gece muhtemelen yazsa başımı koyup hüngür hüngür ağlayacağım.
10:11
Lütfen eleştirmeyin telaffuz hatalarımı burada abi alen de
10:16
butunun o meşhur statü endişesi kavramına da bir hatırlatmakta
10:20
fayda var. Modern dünyada bizler artık
10:22
sadece. Karnımızı doyurmakla
10:26
yetinmiyoruz. Toplumsal hiyerarşide nerede
10:29
durduğumuza dair bitmek bilmeyen bir kaygı içerisindeyiz.
10:33
Eleştirilmek o görünmez hiyerarşide bir basamak, aşağı
10:36
düşmek gibiyiz, hissettiriyor. Bir arkadaşınızın sizin bir
10:39
tercihinizi eleştirmesi aslında onun gözündeki değerli insan
10:43
imajınızın sarsılması demek. Bu da doğrudan bizim öz
10:46
saygımızı ve o dünyadaki yerimizi tehdit ediyor.
10:50
Buton abinin dediği gibi başkalarının bizi nasıl gördüğü
10:53
bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü.
10:55
O kadar çok etkiliyor ki, onların onayı olmadan sanki
10:59
varlığımız bile tehlikeye giriyormuş gibi bir hisse
11:02
kapılıyoruz. Ya rezil olursam korkusu
11:04
aslında. Ya statüümü kaybedip grubun en
11:07
altına düşersem korkusunun kibarlaşmış hali.
11:10
Hani bazen bir eleştiri duyduğumuzda bu benim hakkımda
11:13
ne biliyor ki diye içten içe köpürürüz ya o aslında egonun
11:17
hiyerarşiyi koruma refleksi ama işin içinde 1'de o kolektif
11:21
zihin meselesi var insan beyni sosyal bir radar gibi sürekli
11:25
çev. Iki sinyalleri tarar acaba şu an
11:28
kabul görüyor muyum? Sorusu arka planda hep çalışır
11:31
eleştiri bu radara yakalanan en büyük parazit o parazit
11:35
başladığı anda bütün o içsel dengemiz şaşıyor.
11:38
Çünkü biz kendimizi tanımlarken sadece kendi düşüncelerimize
11:42
değil, başkalarının bize tuttuğu aynalara da bakıyoruz ve o
11:45
aynalardan biri çatlaksa veya bizi olduğumuzdan farklı
11:49
gösteriyorsa, kendi görüntümüzden şüphe etmeye
11:51
başlıyoruz. Bakın sevgili dinleyenler bu
11:54
aslında öyle bir derinlik ki, sadece bir psikolojik.
11:57
Durum değil, bedensel bir tepkime zinciri eleştiri anında
12:00
vücudunuz kortizol üretmeye başlıyormuş.
12:03
Kalp atışını hızlanıyor, elleriniz avuç işleriniz
12:06
terliyor. Sanki bir düelloya çıkmışsınız
12:09
gibi bir gerginlik çöküyor üzerinize bu statü kaygısı ve
12:14
kabileden atılma korkusu birleşince o modern insan
12:17
maskesi bir anda düşüveriyor. Yerine de milyonlarca pardon 10
12:22
binlerce yıl önce. Konuşmak bedava ya abi milyar da
12:25
diyebilirdim. Yani 10 binlerce yıl önce
12:28
çallıkların arasından gelen bir hışırtıya kulak kabartan o
12:32
tedirgin canlı geliyor. Bugün o hışırtı artık bir eposta
12:36
bildirim sesi ya da bir toplantıdaki o soğuk bakış
12:39
olabilir ama yarattığı tahribat maalesef aynı antik şiddette
12:44
işin daha da can sıkan tarafı bu hayatta kalma umudunun bizi ne
12:48
kadar körleştirdiği amigdala direksiyonu devraldığında
12:51
eleştirinin içindeki o aslında iş.
12:54
Yarayabilecek olan küçük altın madenini göremiyoruz.
12:58
Sadece gelen mermiden böyle matrix'teki gibi kaçmaya
13:01
çalışıyoruz. Oysa bazen o mermi sandığımız
13:03
şey aslında bizi uyandırmaya çalışan bir alarm zilidir.
13:07
Ama antik beyin yapısı önce kaç abi sonra düşün dediği için o
13:12
gelişim fırsatını çoğu zaman o savunma duvarlarının arkasında
13:16
heba ediyoruz. Duvarlar o kadar yüksek ki
13:19
içeriğine düşman girebiliyor, ne de dostane bir tavsiye düşünün.
13:23
Bugün bir influencerın 1000. Takipçisi arasından gelen o tek
13:27
bir nefret yorumuna bu kadar takılmasının sebebi de bu. 1000
13:31
kişi seni seviyoruz abla abi derken o bir kişinin saçın çok
13:35
kötü olmuş demesi beynimizdeki o antik dışlanma alarmını
13:39
tetikliyor. Oğlum nasıl olur?
13:41
Biri beni sevmiyor, kabilede çatlak var diyor.
13:44
Ilkel yanımız mantıklı tarafımız yahu 1000 kişi seviyor.
13:48
Boş ver o bir kişiyi dese de o hayatta kalma refleksi susmak
13:53
bilmiyor işte. Bu yüzden sosyal medya bu kadar
13:55
yorucu ve yıpratıcı bir yer haline geliyor.
13:58
Çünkü sürekli o antik korkularımızı kaşıyan binlerce
14:01
potansiyel dışlanma sinyali ile karşı karşıyayız.
14:04
Aslında bu süreçte en çok kendimize haksızlık ediyoruz.
14:07
O eleştiri anındaki o paniği o mide bulantısını bir zayıflık
14:12
olarak görüyoruz. Neden bu kadar etkileniyorum ki
14:14
alt tarafı biz söz diyoruz kendimize.
14:16
Ama hayır bu bir zayıflık değil bu sizin milyonlarca yıllık bir
14:21
başarı hikayesinin devamı olduğunuzun kanıtı atalarınız bu
14:24
kadar hassas olmasaydı o tehlikeleri ciddiye almasalardı
14:28
muhtemelen bugün siz burada bu pot kesti, dinliyor olamazdınız.
14:32
Yani o acı aslında sistemin çalıştığını gösteriyor.
14:35
Sadece o sistemi modern hayatın karmaşasına nasıl yöneteceğimizi
14:40
pek bilmiyoruz. Tabi bu antik korkuların üzerine
14:43
1'de ken. Kişisel tarihimizin yani meşhur
14:46
çocukluk yıllarının tozlu raflara ekleniyor.
14:48
Valla arkadaşlar hiçbirimizi bu dünyaya eleştiriye karşı
14:52
bağışıklık kazanmış olarak gelmiyoruz.
14:54
Aksine ilk notumuzu daha konuşmayı bile tam sökememişken
14:58
alıyoruz. Bağlanma kuramı dediğimiz o
15:01
devasa mevzu tam da burada devreye giriyor.
15:04
Eğer küçüklüğümüzde ebeveynlerimizle aramızda o
15:08
sarsılmaz güven bağı kurulmadıysa yetişkinlik
15:12
hayatımızda birinden gelen en ufak bir geri bildirim bizim
15:16
için sadece bir iş düzeltmesi değil, doğrudan sevilip
15:20
sevilmeme meselesine dönüşüyor. Yani aslında o an masanızda
15:23
duran patronunuzda değil size. Yıllar önce hayal kırıklığıyla
15:27
bakan ebeveyninizle muhatap oluyorsunuz?
15:30
Şimdi olay şu, jeffreyangan o şahane şema terapi kuramında
15:34
bahsettiği kusurluk şeması diye bir illet var.
15:37
Eğer bu şemaya sahipseniz içinizde bir yerlerde hep ben
15:41
aslında bozuğum, yetersizim ve eğer insanlar beni gerçekten
15:45
tanırlarsa bu kusurumu fark edip benden kaçacaklar diyen bir
15:48
sesle yaşıyorsunuz. Hal böyle olunca birisi çıkıp
15:51
abi şu raporun ikinci sayfasında bak bir mantık hatası var
15:55
dediğinde. Sizin o hassas şemmanız hemen ah
15:58
işte anladı senin yetersiz olduğunu sonunda keşfetti diye
16:02
çığlık atmaya başlıyor. Eleştiri.
16:04
O sizin saklamaya çalıştığınız kusurluluk yarasının üzerine tuz
16:08
basmak gibi bir etki yaratıyor. Yani acıyan şey aslında o rapor
16:12
değil, sizin çocukluktan beri yanınızda taşıdığınız o eksiklik
16:16
hissi oluyor. Tabi 1'de meşhur
16:18
içselleştirilmiş eleştirmen mevzusu var.
16:21
Evlere şenlik abi psikanalizin o ağır abileri buna süper ego der.
16:26
Biz ona kısaca kafanın içindeki o susmak bilmeyen dağıldırcı ses
16:31
diyelim, çocukken duyduğumuz o neden yüzde ille 90 aldın?
16:35
Bak el alemin oğlu komşunun oğlu ne kadar düzgün, yine mi eline
16:39
yüzüne bulaştırdın gibi cümleler.
16:41
Zamanla bizim kendi iç sesimiz haline geliyor.
16:43
Birisi bizi eleştirdiğinde aslında dışarıdaki sesten çok o
16:47
sesi içeride yankılandıran ve abi evet haklı zaten hep
16:51
böylesin diyen o içimizdeki trenle kavga ediyoruz.
16:54
Kendi kendimizin en sert yargıcı olduğumuzda dışarıdan gelen her
16:58
yorum o mahkemedeki birer delil dosyasına dönüşü veriyor.
17:03
Burada aslında trajikomik bir durum var.
17:05
Hepimiz birer onay bağımlısıyız. Hani o okulda defterimize
17:09
konulan yıldızlar uslu durursan sana şunu alırım, vaatleri
17:12
bunlar bize şunu öğretiyor, senin değerin başkalarının sana
17:16
verdiği onay kadar bu dış referansla öz saygı sistemi
17:20
yüzünden anahtarı hep kendi cebimize değil, başkalarının
17:24
cebine koyuyoruz. Biri bizi övdüğünde bulutların
17:26
üzerine çıkıyoruz ama biri kaşını ça atarsa yerin dibine
17:30
yürüyoruz. Çünkü ileride o dışarıdan gelen
17:33
onaya ihtiyaç duymayan, kendi değerinden emin olan o çekirdek
17:37
benlik yet. Beslenememiş oluyor.
17:39
Kronik bir onay açlığıyla geziyoruz.
17:42
Ortalıkta bir nevi duygusal bir glikoz koması hali yani insan
17:46
aslında doğduğu andan itibaren o eksiklik duygusunu kapatmaya
17:51
çalışan trajik bir varlık. Çocukken hayatta kalmak için o
17:54
otorite figürlerinin gözüne girmek zorundaydık.
17:57
Bu bir tercih değil, zorunluluktu işte.
17:59
O zamanlarda geliştirdiğimiz o aman abi hata yapmayın.
18:03
Aman kimse bana kızmasın. Stratejileri bugün 30 40 yaşında
18:07
koca koca unvanları olan. Insanlar olsak da yakamızı
18:10
bırakmıyor. Toplantı masasında eleştirilen
18:13
kişi o ceo değil aslında öğretmeni tarafından
18:16
azarlanmaktan korkan ilkokul öğrencisi.
18:18
Bu durum bize o kadar yoruyor ki bir süre sonra mükemmeliyetçilik
18:22
denilen o ağır zırhı kuşanmaya başlıyoruz.
18:25
Sanıyoruz ki eğer her şeyi kusursuz yaparsak hiç hata
18:29
yapmazsak kimse bizi eleştiremez ve dolayısıyla canımız hiç
18:33
acımaz ama ne oluyor biliyor musunuz?
18:35
O zırh o kadar ağırlaşıyor ki bir süre sonra hareket edemez
18:39
hale geliyoruz. En ufak bir eleştiri geldiğinde
18:42
ise o zırhın tek bir vidası bile gevşese kendimizi tamamen çıplak
18:46
ve savunması hissediyoruz. Mükemmeliyetçilik aslında
18:49
eleştiriye karşı geliştirilmiş beyhude bir savunma sanatı ama
18:53
maalesef her sanat eseri gibi oda günün sonunda eleştiriye
18:58
açık kalıyor. Bakın burada o onaylanma
19:01
ihtiyacıyla gerçek kimlik arasındaki oy ince çizgiyi çoğu
19:04
zaman kaybediyoruz. Bizi eleştirdiğinde o kadar
19:07
büyük bir gürültü kopuyor ki içeride ben aslında bu konuda ne
19:10
düşünüyorum? Sorusunu sormaya vaktimiz bile
19:13
kalmıyor. Sadece o sesi susturmaya, o
19:16
yarayı kapatmaya odaklanıyoruz. Bu da bizi aslında kendi
19:20
gerçekliğimizden, gerçeğimizden uzaklaştırıp başkalarının
19:24
beklentilerine göre şekil alan bir hamur haline getiriyor.
19:28
Canlı heykelini yontmaya çalışan bir sanatçı gibi değil de
19:32
başkaları ne derse ona göre eğilip bükülen bir gölge gibi
19:36
yaşamaya başlıyoruz. Valla arkadaşlar bu çocukluk
19:39
yankıları öyle bir şey ki bazen birinin ses tonu, bazen bir
19:43
bakışı, bazen de kullandığı tek bir kelime bizi o eski günlere
19:48
ışınlayabiliyor. Yine mi aynı şeyi yaptığın
19:51
sorusu basit bir soru olmaktan çıkıp bir zaman tüneline
19:54
dönüşüyor ve biz o tünelden geçtiğimizde.
19:58
Karşımızdakine verdiğimiz tepki o ana değil aslında o geçmişteki
20:03
birikmiş öfkeye veya kırılganlığa ait oluyor.
20:06
Tepkilerimizin bu kadar orantısız olmasının sebebi de
20:09
bu. Biz o anki küçük bir kıvılcıma
20:11
değil, içerideki o devasa benzin deposuna tepki veriyoruz.
20:15
Işte bu şemalar bu iç sesler ve bu onaylanma ihtiyacı bir araya
20:20
geliyor. Eleştiri karşısında niye bu
20:23
kadar dağıldığımızı anlamayı biraz daha kolaylaştırıyor.
20:27
Bizim ego dediğimiz o yapı aslında o kadar sağlam bir kale
20:31
değilmiş. Meğer daha çok kartondan
20:33
yapılmış ve üzerine başkalarının görüşlerinden yamalar
20:36
yapıştırılmış bir baraka gibi ve en ufak bir rüzgarda o yamalar
20:41
sökülünce içerideki o kırılgan çocuklar baş başa kalıyoruz.
20:46
Iyi de Fırat yani başladın yine her şeyi çocukluğa bağlamaya
20:49
tabii ki o tekneden değil, narsistlik, yaralanma diye bir
20:53
kavram var abi. Şimdi narsistizm deyince hemen
20:56
aklınıza o her aynaya baktığında kendine aşık olan tipler
20:59
gelmesin abi aslında hepimizin içinde az ya da çok birilerinin
21:04
bizi onaylamasına alkışlamasına dair 10 narsististik çekirdek
21:09
var. Birisi gelip o parlatmaya
21:11
çalıştığınız imajınıza minik bir çizik attığında o an
21:14
hissettiğiniz şey. Sadece bir üzüntü olmuyor.
21:18
Resmen bir varoluşsal sarsıntı yaşıyorsunuz.
21:21
Hani 0 km kıcır gıcır bir araba almışsınız da bir gelip
21:25
otoparkta kapısını anahtarla böyle boydan boya çizmiş gibi
21:29
araba hala gidiyor. Motorla sağlam hiçbir sıkıntı
21:32
yok. Araba eskisine göre aynı mı aynı
21:34
abi ama siz o çiziği gördükçe sanki kendi teniniz çizilmiş
21:39
gibi acı çekiyorsunuz işte 10 narsistlik yara tam olarak
21:43
budur. 10 mükemmellik illüzyonunun çat.
21:46
Isıdır abi şimdi mesele şu ki, bazılarımız dışarıdan
21:50
bakıldığında helal olsun ne kadar özgüvenli biri dedirtir
21:54
ama o özgüven aslında camdan bir ego üzerine inşa edilmiştir.
21:58
Psikolojide buna kırılgan özgüven diyorlar.
22:01
Yani dışarıdan çok sert, çok dayanıklı görünür ama en ufak
22:05
bir darbede Tuzla buz olmaya da müsait yani zaten bu böyledir.
22:09
Önceki bölümlerde bahsettik zıtlar birbirini çekiyor.
22:12
Ya sen ne kadar narsistlik gözükürsen gözük o kadar da
22:16
kırılgan bir özgüvene sahipsin. Bu egoyla birleşik gelen bir
22:20
paket, yani bir paketin içeriği. Tabii bu camdan egosu olan
22:24
insanlar eleştiriyi bir gelişim fırsatı olarak göremezler.
22:28
Onlar için her eleştiri o camın üzerine inen bir çekiç
22:32
darbesidir. Bu yüzden de etraflarına kalın
22:34
duvarlar örerler sürekli kendilerini savunurlar ya da
22:37
karşı saldırıya geçerler. Sen kimsin kar?
22:40
Ve beni eleştiriyorsun, hayırdır çıkışlarının altında yatan o
22:44
derin korku aslında şudur, eğer haklıysan ve ben o kadar da
22:48
harika değilsem, o zaman ben kimim?
22:51
Kendi gerçekliğiyle barışamamış, sadece başkalarının alkışlarıyla
22:55
ayakta kalan bir sistemin çöküş sesidir.
22:58
O öfke tabii olaya sadece. Ego ve narsisizm penceresinden
23:02
bakarsak bazı insanlara da büyük haksızlık etmiş oluruz.
23:06
Çünkü işin 1'de biyolojik yani donanımsal boyutu var.
23:09
Aleyhine arena'nın literatüre kazandırdığı yüksek hassasiyetli
23:13
kişilik diye bir kavram var ki bu arkadaşımızın sinir sistemi
23:17
resmen diğerlerinden farklı çalışıyor.
23:20
Toplumun yaklaşık %15 yirmisi böyle bu insanlar dünyadaki
23:24
verileri, sesleri, kokuları ve tabii ki duygusal sinyalleri.
23:28
Herkesin 1000 katı daha derin işliyorlar.
23:31
Yani sizin için ya biraz dikkat etsene cümlesi bir esintiyse
23:35
yüksek hassasiyetli birisi için o cümle bir kasırga etkisi
23:39
yaratabiliyor. Yani hassas kalpler için dünya
23:42
bir cehennemdir sözündeki hassas kalpler.
23:45
Bu kişiler abi bu bir hastalık ya da bozukluk değil.
23:47
Bu bir mizaç, bir nevi ince değeri olma hal.
23:51
Onların dünyasında renkler daha parlak, belki işçilerinizden
23:54
bazıları da böyle abi ama tabii yine bir parantez açacağım.
23:57
Burada bizim ülkemizde kibar, insan, nazik insan değer
24:00
görmediği için yani bu toplumun bir ayıbı yıllarca
24:04
geliştirdiğimiz bir ayıp. Ne yazık ki işte nazik insan
24:07
dolandırılmaya yakın insandır. Nazik insan aldığı hizmetin
24:11
kalitesinin peşine düşemez, kemik eder.
24:13
Şunu yapar abi bu bi mizaç ve geriye kalan %80'i mizacından
24:19
daha iyi bir mizaç. Zaten bu insanlar kendi
24:22
hallerinde birçok acı çekiyorlar.
24:23
Yani herkesin yaşadığı olabilecek standart durumları
24:27
kendi içlerinde mizaçlarından dolayı abartarak yaşıyorlar ve
24:32
bunun önüne çoğu geçemiyor bile. Doğru düzgün 1'de diğer
24:35
insanlardan gelen bu abi bu biraz daha böyle hayata duygusal
24:40
bakan birisi. Ben bunun üstüne gideyim.
24:42
Biraz şunu örseleyeyim diyen insanlardan gelen tepkiler bu
24:46
kişileri daha da çok yoruyor. Keşke böyle insanların sayısı
24:50
daha fazla. Bu mizaca sahip insanların
24:53
sayısı biraz daha artsa tabii ki dengeli bir şekilde içten içe
24:57
belki acı çekiyor bu insanlar. Ama geri kalan %80 bunun en
25:01
büyük nedeni. Herkes böyle olsa abi empati
25:04
dediğimiz şey yaygın bir şey haline gelir ve kimse kimsenin
25:08
hakkını yememeye kimse kimseyi o duygusal boşluğa itmemeye daha
25:12
çok özen gösterir. Ama tabi ki bu.
25:15
Herkesin zengin olduğu bir ütopyadan daha imkansız bir
25:19
ütopya parantezi yine güzelce kapattıktan sonra devam edelim.
25:25
Tabii burada bir projeksiyon da açmam lazım.
25:28
Parantezden sonra yansıtma meselesi var.
25:31
Bazen birisi sizi öyle bir eleştirir ki ya bu adam durup
25:34
dururken neden bu kadar yüklendi bana dersiniz işte orada carl
25:38
jung'un gölge kavramı devreye giriyor.
25:41
Çoğu zaman eleştiren kişi aslında sizde gördüğü ama
25:45
kendinde kabul. Bastırdığı o karanlık
25:48
taraflarına saldırıyordur. Siz beni anladınız değil mi?
25:51
Evet, bizde günlük yaşamda çok var.
25:53
Böyle insan. Hani şu nietzsche'nin asla
25:55
kendisine ait olmayan söz var ya nietzsche dedi diye yazılır.
25:59
Kim ahlaktan bahsediyorsa ya da kim namusdan bahsediyorsa diye
26:03
başlar. Nietzsche'nin değil arkadaşlar o
26:05
söz anonim. Bu arada evet tam olarak o sözün
26:08
hakkından bahsediyoruz. Karyumum gölge kavramından gelen
26:12
bir durum bu. Mesela hayatı boyunca aşırı
26:15
disiplinli ve kuralcı yaşamış, içindeki o tembel ve rahat
26:19
tarafı hapse 60 birisi sizin o anki ufak bir gevşekliğinize
26:23
tahammül edemez ve size öyle bir patlar ki sanırsınız.
26:27
Vatan hainisiniz aslında o an size değil, kendi içindeki o
26:31
bastırılmış boşvermişliğe saldırıyor.
26:33
Çünkü kendisi yapamamış. Kendisi edememiş eleştirinin
26:37
yüzde ellisi eleştirilen neyse yüzde ellisi kesinlikle o
26:41
eleştiriyi yapanın kendi iç dünyasıyla ilgilidir.
26:45
Bunu unutmamak lazım. Bunu fark ettiğiniz an o
26:48
eleştirinin yarattığı o fiziksel acı biraz hafiflemeye başlıyor.
26:52
Karşınızdakini bir yargıç olarak değil de kendi içsel savaşlarını
26:56
sizin üzerinizden yürüten bir yaralı olarak gördüğünüzde işin
27:00
rengi değişiyor. Projeksiyon dediğimiz şey
27:02
aslında bir sinema makinesi gibidir.
27:04
Gerçekten de karşıdaki kişi kendi içindeki filmi sizin
27:08
üzerinize yansıtır. Siz orada sadece o görüntünün
27:12
düştü. Bir perdesinizdir.
27:13
Perde üzerine yansıyan görüntüden dolayı kirlenmez.
27:17
Sadece o görüntüyü taşır. Eğer o an yansıtılan şey çirkin
27:21
bir görüntü ise bu perdenin. Suçu ama biz ne yapıyoruz?
27:25
O görüntü bizim üzerimize düştüğü için kendimizi o görüntü
27:28
sanıyoruz. Oğlum harbiden de gerçekten de
27:31
ben bu kadar kötü biriyim galiba diyoruz.
27:34
Hayır efendim, sen perdesin görüntüyse onun makinesinden
27:39
çıkıyor, işin tuhaf tarafı bazen biz de aynısını yapıyoruz.
27:42
Birine acımasızca eleştirdiğimizde aslında kendi
27:45
standartlarımızın ne kadar katı olduğunu kendimize ne kadar
27:49
şefkatsiz davrandığımızı ele veriyoruz.
27:51
Böyle iş mi yapılır diye birine bağırdı.
27:54
Aslında kendi içimizdeki o hata yaparsan bitersin diyen
27:57
gardiyanın sesini dışarıya vuruyoruz.
28:00
Yani eleştiri aslında iki ucu keskin bir kılıç değil,
28:03
karşılıklı aynaların birbirine bakmasıdır.
28:06
Karşındakine baktığında gördüğün o kusur belki de senin uzun
28:10
zamandır görmezden geldiğin kendi yansıma ya da tam tersi
28:14
onun sana attığı o taş aslında kendi ayağına takıldığı taştır.
28:18
Burada o camdan egoyu 10 narsistlik kırılganlığı ve
28:21
biyolojik hassasiyeti bir araya getirdiğinizde ort.
28:25
Çok karmaşık bir denklem çıkıyor ama bu denklemi çözmek için de
28:28
atomu parçalamaya gerek yok. Sadece şunu soralım, bu sözün ne
28:32
kadarı bana ait, ne kadar o onun kendi gölgesine ait işte bu
28:36
ayrımı yapabildiğiniz saniye o amigdalala'nın kaç ya da savaş
28:40
alarmı biraz susmaya başlar? Çünkü artık karşısında bir
28:43
canavar değil, kendi yetersizlikleriyle boğuşan,
28:46
kendi aynasındaki çatlaklardan korkan bir başka insan evladı
28:51
olduğunu görürsün. Tabi bu her eleştiriyi boşver
28:54
salla gitsin. Zaten kendi derdinde deyip
28:56
geçmek de değil çünkü bazen o aynadaki görüntüde gerçekten
29:00
düzeltilmesi gereken bir şey vardır ama mesele o düzeltmeyi
29:04
yaparken kendimizi o camdan ego gibi parçalamadan aşırı
29:08
yüklenmeye maruz bırakmadan nasıl ayağa kalkacağımızdır.
29:12
Kendi gölgelerimizle barışmadan başkalarının bize yansıttığı
29:16
gölgelerden kurtulmaması pek mümkün olmuyor.
29:19
O zaman ne yapacağız? Her eleştiriyi dikkate alacağız
29:22
ama önce o eleştiriyi kimin yaptığına bakacağız.
29:25
Çok sevdiğim birisi eleştiri yapıyorsa bil ki belki de seni
29:29
geliştirmek için yapıyordur ama sıradan bir eleştiri yapıyorsa
29:32
ya hadi oradan kardeş diyebil fakat hadi oradan kardeş deyip
29:37
gönderdiğin sıradan tanımadığın bir insan sana haklı bir şekilde
29:42
de eleştiri yapıyor. Olabilir o zaman kendini bir
29:44
tartacaksın. Etraftaki başkalarının da ne
29:47
düşündüğünü sorgulayacaksın ama kendinden de ödün vermeden.
29:51
Peki ben bunları yapıyor muyum? Işin gerçeği sıkça da
29:55
belirtirim. Aslında bu bir sır değil.
29:57
Ben her şeyi araştıran, sorgulayan biriyim ve podcast
30:01
programlarını hazırlarken de araştırmalar yapıyorum.
30:03
Detaylıca konuşma metinlerini yazarken oluştururken sizlere
30:07
aktarırken bu süreçte ben de öğreniyorum.
30:10
Benim en büyük yakıtım bu zaten. Dolayısıyla da ben de anlat.
30:14
Başladıktan sonra hayatımı uygulamaya geçirmeye
30:16
çalışıyorum. Bu anlattığım şeyleri o yüzden
30:19
aynı noktadayız arkadaşlar. Yani aslında ben size anlatırken
30:23
bir yandan da anlattıklarımı kendime yönelten bir
30:26
dinleyiciyim. Bunu neden söyledim?
30:28
Az önce şunu yapacaksın, bunu yapacaksın diyorum ya bunları
30:31
size evet söylüyorum ama size yapmalısınız, kendime yapacaksın
30:36
tonunda söylüyorum bunu böyle algılayalım lütfen.
30:39
Evet, aslında kimsenin takılmayıp benim birilerinin
30:42
takılabileceğini düşünerek yap. Açıklama fazlasını da geçtikten
30:46
sonra ego narsistizm, çocukluk yarası falan derken sanki böyle
30:51
bu konuda çıkışı olmayan bir labirent değmiş gibi hissetmiş
30:54
olabilirsiniz. Ama durum o kadar da vahim
30:57
değil. Şimdi gelin bu dayakları yiyip
31:00
yiyip yerimize saymak yerine bu eleştiri oklarına karşı nasıl
31:04
bir duygusal çelik yelek dikebiliriz?
31:07
Ona bakalım bu işin prileri yani o antik zamanların asabi ama
31:12
huzurlu abileri stoacılar st. Severim ya böyle 35 potter
31:17
bahsediyorum bu abiler binlerce yıl önceden reçeteyi yazıyorlar.
31:21
Epicte tost diyor ya hani bizi özen şeyler olaylar değil.
31:24
Bizim o olaylar hakkındaki düşüncelerimiz biri sana bu işi
31:28
becerememişsin dediğinde o söz sadece havada titreşen bir ses
31:32
dalgasından ibaret. Sen o sesi alıp kalbine bir
31:35
hançer gibi saplıyorsun. Stoacıların kontrol odağı dediği
31:39
şey tam olarak bu elin ağzı torba değil ki büzesin bacım
31:43
başkasının ne diyeceğini kontrol.
31:45
Demezsin diyorlar ama o lafın içeriye girip girmeyeceğine
31:48
girse de hangi odaya yerleşeceğine sen karar
31:51
veriyorsun. Sınırı kapıda çizeceksin.
31:53
Bu el alemin fikri benim gerçeğim değil dediğin an o
31:57
zırhın ilk plakasını takmış oluyorsun.
32:00
Burada carreldwack ablamızın meşhur büyüme odaklı zihniyet
32:05
growth mainset meselesini araya sıkıştırmak lazım.
32:09
Çünkü bu devirde hayatta kalmanın anahtarı bu.
32:11
Eğer sen zekânın yeteneğini, kişiliğini donmuş bir kalıp
32:15
olarak görüyor. Her eleştiri senin o kalıbındaki
32:18
bir çatlak demek, yani beceremedin dendiğinde sen bunu
32:21
ben beceriksizim diye okursun ama zihniyetini akışkan bir hale
32:25
getirirsen eleştiri senin için bir yetersizlik belgesi değil,
32:28
olsa olsa bir dibaglack olur. Hani bilgisayar programcıları
32:33
hata raporu alır ya onun gibi ha bak burada bir hata varmış,
32:37
düzeltirsem daha iyi çalışırım dersin.
32:39
Eleştiriyi bir saldırıdan çıkarıp devasa bir danışmanlık
32:42
hizmetine dönüştürmek. Vizyon bu abi henüz yapamadım
32:46
demeyi öğr. O eleştirinin yakıcı gücü motoru
32:49
çalıştıran bir yakıta dönüşmeye başlar.
32:52
Tabii bu yolda yürürken insanın en büyük düşmanı yine kendisi
32:55
oluyor. Eleştiri dışarıdan geliyor ama
32:57
biz içeride kendimizi öyle bir dövüyoruz ki dışarıdaki adamı
33:01
vurduğu fiske kalıyor işte burada öz şefkat devreye
33:05
giriyor. Şimdi şefkat deyince bizim
33:06
buralarda biraz vıcık vıcık ya da kendini kayırmak gibi
33:09
algılanıyor ama. Alakası yok öz şefkat aslında
33:13
kendine delikanlı gibi davranmak en yakın arkadaşın bir hata
33:17
yaptığında ya da birinden azar işittiğinde gidip onun tepesine
33:20
biner misin lan ne beceriksiz adamsın zaten senden bir halt
33:24
olmaz bir cacık olmaz der misin demezsin canın yandı gel bir
33:28
kahve içelim, hallederiz dersin işte aynı nezaketi o eleştirinin
33:32
altında ezilen kendi içindeki o çocuğa da göstermen lazım.
33:36
Christina nefin dediği gibi kendine şefkat göstermek acıyı
33:40
yok etmez. Ama o ağacın etrafına yumuşak
33:43
bir yastık koyar. O yastık sayesinde darbe
33:46
kemiğine kadar işlemez. Sonra doğru gelirken radikal
33:50
kabul mevzusundan bahsetmek istiyorum.
33:52
Diyalektik davranış terapisinin en sevdiğim tarafı bakın radikal
33:56
kabul demek yaşasın eleştirildim.
33:58
Ne güzel demek değil, radikal kabul.
34:01
Evet şu an eleştiriliyorum, şu an canım yanıyor.
34:03
Şu an haksızlığa uğradığımı hissediyorum.
34:06
Ve bu durum şu anın gerçeğidir diyebilmek acıyla savaşmayı
34:10
bıraktığın an ızdırap'ta azalıyor abi çünkü acı
34:13
kaçınılmazdır ama o acının üzerine neden ben nasıl söyler?
34:17
Gününü görecek gibi katmanlar ekleyerek yarattığımız o ızdırap
34:21
tamamen bizim seçimimiz olayı olduğu gibi çıplaklığıyla kabul
34:25
edip o anki o ezilme hissinin içinden sadece geçip gitmek, su
34:29
gibi olmak yani kayaya çarptığında durmazsın etrafından
34:32
dolaşır, yoluna devam edersin vallahi arkadaşlar işin özü şu.
34:37
Her daim olacak sosyal medyada klavye, başında pusuda
34:42
bekleyeninden en yakın arkadaşına herkesin bir fikri
34:46
bir baltası var. Eğer biz her darbede
34:48
yıkılacaksak bu hayatı yaşayamayız.
34:51
O zırhı inşa etmek için önce o aynadaki yabancıyla yani
34:55
kendimizle barışmamız şart. Kendi değerini bir başkasının
34:58
dudakları arasına bırakmayan eleştiriyi bir yıkım kararı
35:02
değil de bir restorasyon projesi gibi gören o sağlam duruşu
35:06
kazanmak gerek. Bu da öyle bir günde olmuyor.
35:08
Her eleştirildiğinde o amigdalala'nın sesine değil de o
35:12
stoacı bilgeliğin fısıltısına kulak vererek yavaş yavaş
35:15
oluyor. Kısacası canımız yanacak.
35:18
Bununla bir beis yok ama o acının bizi bitirmesine izin
35:22
vermeyelim. Eleştiriyi alalım, içindeki o
35:24
işe yarar kırıntılara ayıklayalım, gerisini de o
35:27
eleştiriyi yapanın kendi bagajına geri gönderelim.
35:30
Günün sonunda sizin hakkınızda neden değiliz, sizin o denilen
35:35
de ne yaptığınız kalacak geriye o karton barakayı yıkıp yerine
35:38
bu duygusal, dayanıklılık tuğlalarıyla sağlam bir kare
35:42
inşa etme vakti geldi de geçiyor.
35:44
Evet, niye bu kadar acıtıyor dedik, neden eleştiriye
35:48
gelemiyorum dedi. Iç egon'un derinliklerinden
35:50
mağara adamının korkularına narsististlik, yaralardan stoacı
35:54
huzura kadar uzun bir yol yürüdük.
35:57
Umarım bu bölüm bir daha ki eleştiri okundu.
35:59
O kadar da derin kanamanıza engel olur.
36:02
Bir sonraki bölümde yine böyle insanın içine dokunan ya kardeş
36:06
hakikaten niye böyleyiz dedirten konularla umarım burada
36:09
olacağız. Sekizinci gün 25 saati takip
36:13
etmeyi, bildirimleri açmayı ve eğer bu anlattıklarım bir
36:16
yerlerinize dokunduysa bir arkadaşınıza da dinletmeyi un.
36:20
Kendinize çok iyi bakın, görüşmek üzere hoşça kalın.