Latest / True Crime 24 - Nederlands / Joana Cipriano deel 2

Transcript

Joana Cipriano deel 2 · True Crime 24 - Nederlands

0:00
Speaker 2: Dit is het tweede deel van het verhaal van Joana Cipriano.
0:04
Speaker 2: Voordat we verder gaan, een korte samenvatting van wat we
0:07
Speaker 2: in het eerste deel hoorden. Joana Isabel Cipriano Guerrero was
0:12
Speaker 2: een achtjarig meisje uit het dorp Vigera, in de Algarve
0:15
Speaker 2: in het zuiden van Portugal. Op 12 augustus 2004 werd ze door
0:19
Speaker 2: haar moeder naar een winkel gestuurd om melk en een
0:22
Speaker 2: blikje tonijn te kopen. Een buurvrouw zag haar rond acht
0:26
Speaker 2: uur s'avonds, op ongeveer 200 meter van haar huis, op de terugweg.
0:30
Speaker 2: Daarna verdween ze spoorloos. Haar moeder, Leonor Cipriano, meldde haar
0:35
Speaker 2: vermist en voerde campagne om haar te vinden. Maar toen
0:38
Speaker 2: er geen enkel spoor naar buiten leidde, richtte de Portugese recherche,
0:43
Speaker 2: de Polícia Judiciária, zich op de directe familie. In oktober 2004
0:48
Speaker 2: bekende zowel Leonor als haar broer Joao Cipriano. Volgens het
0:52
Speaker 2: onderzoek verklaarde Joao dat hij het lichaam in stukken had
0:55
Speaker 2: gesneden en had weggegooid in een varkenstal. Leonor bekende na
1:00
Speaker 2: bijna 48 uur verhoor, maar trok haar bekentenis de volgende dag
1:04
Speaker 2: weer in en zei dat ze was mishandeld. Ze had
1:07
Speaker 2: zware verwondingen. De politie zei dat ze zichzelf van een
1:10
Speaker 2: trap had gegooid. Er werd nooit een lichaam gevonden. In
1:14
Speaker 2: dit tweede deel gaan we naar de rechtszaal, naar de
1:16
Speaker 2: beschuldigingen van Marteling en naar de verrassende verbinding met een
1:19
Speaker 2: andere beroemde vermissing. De rechtszaak tegen Leonor en Joao Cipriano
1:24
Speaker 2: vond plaats in de rechtbank van de regio. Het proces
1:27
Speaker 2: trok enorme aandacht en niet alleen vanwege de gruwelijke aard
1:31
Speaker 2: van de beschuldigingen. Het trok aandacht omdat het iets deed
1:34
Speaker 2: wat in Portugal nog nooit eerder was gedaan. Dit was
1:37
Speaker 2: de eerste moordzaak in de Portugese rechtsgeschiedenis, die tot een
1:41
Speaker 2: veroordeling leidde zonder dat er een lichaam was gevonden. Dat
1:44
Speaker 2: is een historisch feit en het maakt de zaak juridisch bijzonder.
1:48
Speaker 2: In een systeem dat gewend is om te bouwen op
1:50
Speaker 2: tastbaar bewijs, moest de rechtbank nu oordelen op basis van bekentenissen, getuigenverklaringen,
1:55
Speaker 2: Een indirect bewijs, zonder het meest fundamentele element. Van een moordzaak,
2:00
Speaker 2: het slachtoffer zelf. Om te begrijpen waarom dit zo uitzonderlijk was,
2:04
Speaker 2: moet je bedenken wat een moordzaak normaal gesproken draagt. Een
2:08
Speaker 2: lichaam vertelt een verhaal. Het bevestigt dat er een slachtoffer is.
2:12
Speaker 2: Het geeft forensisch bewijs, een doodsoorzaak, een tijdstip, sporen van
2:17
Speaker 2: de dader. In de zaak Cipriano ontbrak dat allemaal. Er
2:21
Speaker 2: was geen lichaam, geen doodsoorzaak. Geen plaatsdelict die met zekerheid
2:25
Speaker 2: als zodanig kon worden aangewezen. En de veroordeling steunde in
2:30
Speaker 2: de kern op de bekentenissen en op de reconstructie die
2:33
Speaker 2: de recherche daaruit had opgebouwd. Dat de rechtbank op die
2:36
Speaker 2: basis toch tot een veroordeling voor moord kwam, was juridisch
2:39
Speaker 2: baanbrekend en juist daarom bleef het omstreden. De aanklagers presenteerden
2:44
Speaker 2: een motief dat de zaak nog donkerder maakte. Volgens de
2:47
Speaker 2: aanklacht was Joanna gedood omdat ze haar moeder en haar
2:50
Speaker 2: oom had betrapt, terwijl die seks met elkaar hadden. Met
2:53
Speaker 2: andere woorden, het motief was dat het kind getuige was
2:56
Speaker 2: geworden van incest binnen haar eigen familie en dat ze
2:58
Speaker 2: daarom tot zwijgen werd gebracht. Het is een verklaring van
3:01
Speaker 2: bijna ondraaglijke duisternis en ze stond centraal in het betoog
3:05
Speaker 2: van de aanklagers. Aan Joao Cipriano werd tijdens het onderzoek
3:09
Speaker 2: gevraagd of hij Joana seksueel had misbruikt. Zijn antwoord werd
3:12
Speaker 2: berucht in Portugal. Hij zei, ik heb haar geen kwaad gedaan,
3:15
Speaker 2: ik heb haar alleen gedood. Het is een zin die
3:18
Speaker 2: op zichzelf al genoeg zegt over de koelte waarmee hij
3:20
Speaker 2: over de dood van het meisje sprak. De rechtbank kwam
3:23
Speaker 2: tot een veroordeling. Zowel Leonor als Jokul werden schuldig bevonden
3:27
Speaker 2: aan moord. Beiden werden veroordeeld tot 16 jaar gevangenisstraf. Voor de
3:31
Speaker 2: aanklagers was het een bevestiging van hun reconstructie. Voor de verdediging,
3:36
Speaker 2: en voor een groeiendeel van het publiek, riep de veroordeling
3:39
Speaker 2: juist diepe twijfels op. Want de kern van de zaak,
3:42
Speaker 2: de bekentenis van Leonor, was omgeven door beschuldigingen die het
3:46
Speaker 2: hele onderzoek in een ander licht plaatsten. Leonor had haar
3:49
Speaker 2: bekentenis ingetrokken, één dag nadat ze die had ondertekend. Ze
3:53
Speaker 2: zei dat ze tijdens het verhoor was geslagen. En haar
3:56
Speaker 2: verwondingen waren onmiskenbaar. Ze had uitgebreide blauwe plekken in haar
4:00
Speaker 2: gezicht en op haar lichaam. Zoals we in het eerste
4:03
Speaker 2: deel hoorden gaf de politie hiervoor een eigen verklaring. Volgens
4:07
Speaker 2: de agenten had Leonor zichzelf van een trap in het
4:09
Speaker 2: politiebureau gegooid, in een poging zelfmoord te plegen. Deze twee
4:13
Speaker 2: verklaringen konden niet allebei waar zijn. Ofwel was Leonor mishandeld
4:17
Speaker 2: tijdens haar verhoor, ofwel had ze zichzelf verwond. En de
4:21
Speaker 2: vraag welke van de twee waar was, werd zo belangrijk
4:24
Speaker 2: dat er een tweede rechtszaak uit voortkwam. Dit keer stonden
4:27
Speaker 2: niet de moeder en de oom terecht, maar de politieagenten zelf.
4:30
Speaker 2: Vijf agenten werden aangeklaagd voor een reeks strafbare feiten in
4:34
Speaker 2: verband met de behandeling van Leonor. De aanklacht was zwaar.
4:38
Speaker 2: Volgens de tenlastenlegging hadden verschillende van hen Leonor geschopt. Haar
4:42
Speaker 2: geslagen met een kartonnenkoker, een plast IC-zak over haar hoofd
4:46
Speaker 2: getrokken en haar op glazen asbakken laten knielen. Het zijn
4:50
Speaker 2: beschuldigingen van marteling, uitgesproken tegen leden van de recherche die
4:54
Speaker 2: belast waren met het onderzoek naar de dood van een kind.
4:57
Speaker 2: Het proces tegen de agenten leidde niet tot de uitkomst
4:59
Speaker 2: die de aanklacht had beoogd. Drie van de agenten, Leonel Marquis,
5:03
Speaker 2: Paulo Pereira Cristobal en Paulo Marquis Bon, werden vrijgesproken van marteling.
5:09
Speaker 2: De beschuldigingen van fysiek geweld werden dus niet bewezen geacht
5:12
Speaker 2: in de rechtszaal. Maar daarmee was de zaak nog niet voorbij,
5:15
Speaker 2: want er was nog een naam die naar voren kwam.
5:18
Speaker 2: Een naam die kort daarna wereldberoemd zou worden? Die naam
5:21
Speaker 2: was Roncalo Amaral. Amaral was op het moment van het
5:25
Speaker 2: onderzoek naar Joanna het hoofd van het regionale kantoor van
5:29
Speaker 2: de Policia Judiciaria in Portimao. Hij was niet aanwezig bij
5:33
Speaker 2: de vermeende mishandeling van Leonor, maar hij werd ervan beschuldigd
5:36
Speaker 2: dat hij de andere agenten had gedekt. Hij zou hebben
5:39
Speaker 2: meegewerkt aan het verhullen van wat er was gebeurd. Amaral
5:42
Speaker 2: ontkende dat. Toch werd hij niet vrijgesproken. In mei 2009 werd
5:47
Speaker 2: Roncalo Amaral veroordeeld wegens het vervalsen van documenten in de zaak.
5:52
Speaker 2: Hij kreeg een voorwaardelijke gevangenisstraf van 18 maanden. Een andere agent,
5:56
Speaker 2: Antonio Nunes Cardoso, werd eveneens schuldig bevonden aan het vervalsen
6:01
Speaker 2: van documenten en kreeg een voorwaardelijke straf van 2,5 jaar. Zo
6:05
Speaker 2: eindigde het onderzoek naar de dood van Joanna met veroordelingen
6:08
Speaker 2: aan twee kanten, de moeder en de oom voor de moord,
6:12
Speaker 2: en twee politiemensen voor het vervalsen van documenten in datzelfde onderzoek.
6:16
Speaker 2: Sta daar even bij stil. In dezelfde zaak werden mensen
6:20
Speaker 2: aan beide kanten van het onderzoek veroordeeld. Aan de ene
6:23
Speaker 2: kant de verdachten van de moord. Aan de andere kant
6:26
Speaker 2: leden van de recherche die het onderzoek hadden geleid, wegens
6:29
Speaker 2: het vervalsen van documenten. Dat is een zeldzame situatie. En
6:33
Speaker 2: ze ondermijnden het vertrouwen in de manier waarop het onderzoek
6:35
Speaker 2: was gevoerd. Als politiemensen documenten vervalsen in een zaak, Hoe
6:40
Speaker 2: zeker kan een rechtbank dan zijn over de rest van
6:42
Speaker 2: het bewijs dat diezelfde politiemensen hebben aangedragen? Dat is de
6:46
Speaker 2: vraag die veel critici van de veroordeling bleven stellen. Voor
6:49
Speaker 2: de tegenstanders van de veroordeling was dit het bewijs dat
6:52
Speaker 2: er iets fundamenteel mis was met het onderzoek. Voor de
6:55
Speaker 2: voorstanders bleef staan dat de beschuldigingen van marteling door drie
6:58
Speaker 2: agenten in de rechtbank niet bewezen werden geacht en dat
7:01
Speaker 2: de veroordeling van Leonor en Yoditi in stand bleef. Beide
7:09
Speaker 2: kampen konden wijzen op feiten die hun standpunt ondersteunden. En
7:13
Speaker 2: precies daarin ligt de blijvende verdeeldheid over deze zaak. Maar
7:17
Speaker 2: wat de zaak Cipriano voorgoed in het collectieve geheugen verankerde,
7:22
Speaker 2: was iets wat bijna drie jaar na de verdwijning van
7:24
Speaker 2: Joanna gebeurde, elf kilometer verderop. Op 3 mei 2007 verdween een driejarig
7:30
Speaker 2: Brits meisje uit een vakantieappartement in de badplaats Praia da Luz.
7:34
Speaker 2: Haar naam was Madeleine McCann. Haar verdwijning werd een van
7:37
Speaker 2: de bekendste vermissingszaken ter wereld, gevolgd door media in tientallen landen.
7:42
Speaker 2: En de man die de leiding kreeg over dat onderzoek,
7:45
Speaker 2: was dezelfde man die eerder was veroordeeld in de zaak Cipriano,
7:48
Speaker 2: Goncalo Amaral. De overeenkomsten tussen de twee zaken waren opvallend
7:53
Speaker 2: en ze werden breed besproken. Twee meisjes verdwenen spoorloos, binnen
7:57
Speaker 2: een straal van elf kilometer van elkaar en met minder
8:00
Speaker 2: dan drie jaar tussen de twee gebeurtenissen. In beide zaken
8:04
Speaker 2: slaagde agenten er niet in de plaats delict adequaat veilig
8:07
Speaker 2: te stellen. In beide zaken voerde de moeders een publieke
8:10
Speaker 2: campagne om hun dochter te vinden. En in beide zaken
8:13
Speaker 2: werd de moeder op enig moment door de plaatselijke recherche
8:16
Speaker 2: als mogelijke betrokkenen onderzocht. Amaral bleef niet lang aan het
8:20
Speaker 2: hoofd van het McKen onderzoek. In oktober 2007 werd hij van
8:24
Speaker 2: de zaak gehaald nadat hij in het openbaar kritiek had
8:26
Speaker 2: geuit op de Britse politie die aan het onderzoek meewerkte.
8:30
Speaker 2: Zijn betrokkenheid bij beide zaken? en zijn eerdere veroordeling in
8:33
Speaker 2: de zaak Cipriano, maakte hem tot een controversiële figuur in
8:37
Speaker 2: de internationale berichtgeving. Die parallellen waren zo treffend, dat de
8:41
Speaker 2: familie van Joanna in 2008 een oproep deed. Ze vroegen de
8:45
Speaker 2: politie om te onderzoeken of er een verband bestond tussen
8:48
Speaker 2: de twee verdwijningen. Een kinderbeschermingsdeskundige die van mening was dat
8:52
Speaker 2: de twee zaken met elkaar te maken hadden, wees erop
8:55
Speaker 2: dat het verdwijnen van twee kinderen die elkaar niet kenden,
8:58
Speaker 2: binnen een straal van zeven mie, jongsleden, en over een
9:01
Speaker 2: periode van drie jaar, een enorm toeval zou zijn. Zeker
9:05
Speaker 2: in Portugal, een klein land met weinig ontvoeringen. Om te
9:08
Speaker 2: begrijpen hoe zeldzaam zulke misdrijven in deze streek waren, helpt
9:12
Speaker 2: een eerder geval. Voor de verdwijning van Joanna was de
9:15
Speaker 2: laatste moord met voorbedachte raden op een kind in de
9:18
Speaker 2: Algarve in november 1990. Ook toen ging het om een buitenlands meisje.
9:23
Speaker 2: De negenjarige Britse Rachel Charles, die werd ontvoerd en vermoord
9:27
Speaker 2: in Albufeira. Haar Lichaam werd drie dagen later gevonden. Een
9:32
Speaker 2: Britse monteur en vriend van de familie, Michael Cook, werd
9:35
Speaker 2: gearresteerd en veroordeeld. Tussen dat geval en de verdwijning van
9:39
Speaker 2: Joanna lagen bijna veertien jaar. Dat geeft een idee van
9:43
Speaker 2: hoe uitzonderlijk zulke zaken in deze omgeving waren. En waarom
9:46
Speaker 2: twee vermissingen zo dicht bij elkaar zoveel vragen opriepen. Het
9:50
Speaker 2: is belangrijk om hier voorzichtig te zijn. Een verband tussen
9:54
Speaker 2: de twee zaken is nooit vastgesteld. De overeenkomsten zijn opvallend,
9:58
Speaker 2: maar opvallende overeenkomsten zijn geen bewijs. Wat wel vaststaat, is
10:02
Speaker 2: dat de twee zaken door de figuur van Concalo Amaral
10:05
Speaker 2: en door hun geografische nabijheid voorgoed met elkaar verbonden raakten
10:09
Speaker 2: in de publieke verbeelding. Er is nog een uitspraak die
10:12
Speaker 2: de bittere kern van de zaak Cipriano samenvat. Leandro Silva,
10:16
Speaker 2: de partner van Leonor, zei in 2007 dat het enige verschil
10:20
Speaker 2: tussen de familie McKen en enzelf was, dat zij geen
10:23
Speaker 2: geld hadden. Het is een uitspraak die wijst op een
10:26
Speaker 2: gevoel van onrecht, dat een arme, Portugese moeder anders werd
10:29
Speaker 2: behandeld dan een welgestelde buitenlandse familie. Of dat gevoel terecht was,
10:33
Speaker 2: is een vraag waarover mensen tot op de dag van
10:35
Speaker 2: vandaag van mening verschillen. Wat gebeurde er uiteindelijk met Leonor Cipriano?
10:41
Speaker 2: In 2019 werd ze vrijgelaten uit de gevangenis, nadat ze vijfzesten
10:45
Speaker 2: van haar straf had uitgezeten. Ze bleef haar onschuld volhouden.
10:50
Speaker 2: Ze heeft nooit opgehouden te zeggen dat de bekentenis uit
10:52
Speaker 2: haar was geslagen. en dat ze haar dochter niet had gedood.
10:56
Speaker 2: En Joanna zelf? Haar lichaam is nooit gevonden. Er is
11:00
Speaker 2: nooit tastbaar bewijs geweest dat ze werkelijk dood is. Voor
11:04
Speaker 2: de rechtbank was ze vermoord door haar moeder en haar oom.
11:07
Speaker 2: Maar in strikt feitelijke zin blijft haar lot onbevestigd. Een
11:11
Speaker 2: meisje van acht dat op een zomeravond de deur uitging
11:13
Speaker 2: om melk en tonijn te halen, en dat nooit meer
11:15
Speaker 2: werd gezien. Dat is wat deze zaak zo blijvend en
11:18
Speaker 2: zo verontrustend maakt. Ze eindigt niet met zekerheid. Ze eindigt
11:23
Speaker 2: met een veroordeling die tegelijk historisch en omstreden is. Met
11:27
Speaker 2: bekentenissen die werden ingetrokken. Met beschuldigingen van politiegeweld die in
11:32
Speaker 2: twee richtingen tot veroordelingen leiden. Met een politiechef die later
11:35
Speaker 2: een nog bekendere zaak zou leiden. En met een leeg graf,
11:39
Speaker 2: want er is geen graf, alleen een naam en een datum.
11:42
Speaker 2: En een reeks vragen die nooit volledig zijn beantwoord. De
11:45
Speaker 2: zaak bleef in Portugal een eikpunt in het debat over
11:47
Speaker 2: verhoormethoden en over de waarde van bekentenissen. Ze liet zien
11:51
Speaker 2: hoe zwaar een bekenentenis kan wegen in een rechtszaak, en
11:55
Speaker 2: tegelijk hoe kwetsbaar zo'n bekentenis is wanneer de omstandigheden waaronder
11:59
Speaker 2: ze tot stand kwam worden betwist. In een zaak zonder lichaam,
12:03
Speaker 2: waar de bekentenis het hart van het bewijs vormt, wordt
12:05
Speaker 2: die kwetsbaarheid des te groter. Dat is een les die
12:08
Speaker 2: verder rijkt dan deze ene zaak, en die juristen en
12:11
Speaker 2: rechtspsychologen nog lang zou bezighouden. De zaak Joanna Cipriano is
12:16
Speaker 2: meer dan het verhaal van één verdwenen meisje. Ze is
12:19
Speaker 2: een spiegel voor de manier waarop een rechtssysteem omgaat met
12:22
Speaker 2: de afwezigheid van bewijs, met de betrouwbaarheid van bekentenissen, en
12:26
Speaker 2: met de vraag wie we geloven wanneer twee verhalen lijnrecht,
12:29
Speaker 2: echties tegenoverkort staan. Dit was het tweede en laatste deel
12:34
Speaker 2: van het verhaal van Joanna Cipriano. Alles wat je hoorde
12:37
Speaker 2: is gebaseerd op openbare bronnen, rechtbankverslagen en persberichten. Waar feiten
12:42
Speaker 2: betwist blijven is dat als zodanig benoemd, want dit is
12:45
Speaker 2: een zaak waarin de zekerheden schaars zijn, en de vragen talrijk.