Latest / The Gardening School / #11 De bodem: het vergeten ecosysteem met Hanneke Hietink

Transcript

#11 De bodem: het vergeten ecosysteem met Hanneke Hietink · The Gardening School

0:07
Leuk dat je luistert naar de podcast van de garding School
0:09
van Mayan June. We maken de enorme hoeveelheid
0:12
informatie over de tuin eenvoudig en leuk door te praten
0:15
met experts en bekende tuiniers, zodat jij een echt goede tuinier
0:18
wordt. Ga je mee de tuin in?
0:25
Bij mij aan tafel zit Hanneke heitink en als bodemecoloog en
0:29
professioneel natuurbeheerder van 12 hectare grond In de lang
0:34
broekerwetering onderzoekt ze de bodem en paste de kennis toe op
0:37
het natuurgebied. Dat is onder haar hoede heeft
0:39
omschrijf ik het zo goed? Helemaal goed.
0:41
Welkom, Hanneke wat fijn dat je er bent.
0:43
We gaan het vandaag hebben over de bodem en daar heb je het
0:46
volgens. Mij heel graag over kun.
0:49
Je een klein beetje toelichten. Wat?
0:51
Een bodemecoloog doet is. Een bodemecoloog doet eigenlijk
0:55
wat een ecoloog boven de grond doet.
0:57
En, dat doe ik onder de grond, dus boven de grond kennen we
1:00
eigenlijk de ecologie. De samenhang van alle levende
1:03
wezens met hun omgeving waar ze in leven en onder de grond zit
1:07
er net zo een ecologisch systeem.
1:10
En, op welke manier ben je daar dagelijks mee bezig momenteel?
1:14
Op een paar manieren. Ik ben analist van
1:16
bodembiologie, dus om te kijken welke biologie daarin zit.
1:20
En dat zegt Natuurlijk iets over die leefomstandigheden.
1:24
En, Ik ben bezig met natuurbeheer, dus ik kijk hoe we
1:26
een heel ecologisch systeem weer kunnen herstellen en het leven
1:29
toevoegen. En ik vertel heel veel Mensen
1:32
over het belang van bodem in alle facetten van het leven.
1:36
Dus voor de voedselproductie, maar ook voor tuinen, maar voor
1:39
waterkwaliteit, voor gezondheid. Ja, Ik vind het meteen al dat Ik
1:44
denk. Volgens mij zit er echt een vat
1:46
aan kennis in jou en We gaan proberen om in een half uur tijd
1:50
er zoveel mogelijk aan te onttrekken, want Ik denk dat we
1:54
heel veel te leren hebben hierover.
1:56
Ik ben al heel blij als Iedereen nieuwsgierig is over wat er in
1:59
die bodem gebeurt. Ja precies nou, Laten we
2:01
beginnen. Ik denk dat het altijd goed is
2:06
om een soort van introducerende vraag te stellen en in dit geval
2:11
wat ik net al zei, denk ik dat er zo ontzettend veel te leren
2:14
is. Maar laat ik hem heel eventjes
2:15
kaderen. Kun jij in hele simpele jip en
2:18
Janneke taal uitleggen wat een gezonde bodem is, hoe die eruit
2:23
ziet en wat het dan vervolgens doet voor ons ik.
2:25
Denk dat het belangrijkste is dat we heel lang gekeken hebben
2:29
naar de bodem als. Een niet levend iets.
2:32
Ik heb nog bos en natuurbeheer gestudeerd en heb ik 4 jaar lang
2:36
geleerd dat de bodem abiotisch was, dus niet levend en ook
2:39
nooit geleefd hebbend. En, Dat is niet zo, want die
2:42
bodem is een heel levend systeem en in jip en janneketaal is
2:46
Misschien de parallel het makkelijkst naar naar onze
2:48
darmen ons specifiteringsstelsel hè?
2:51
Wij hebben als mens, ik geloof dat we, We hebben meer
2:54
niet-menselijke cellen in ons lijf dan menselijke cellen,
2:58
vooral in onze onze spijsvertering zitten allemaal
3:01
bacteriën en schimmels en virussen die we ook heel hard
3:05
nodig hebben. Die worden vaak gezien als
3:07
negatief, maar Zonder zouden we het niet overleven.
3:10
En voor planten die Natuurlijk een centrale rol hebben in ons
3:12
hele leven, want zij. Doen dat fotosynthese trucje en
3:17
produceren suikers en zuurstof voor planten is die bodem hun
3:21
spijsverteringskanaal en daar zit ook al die biologie in en
3:24
die is essentieel voor het leven.
3:28
Die vergelijking, die heb ik eigenlijk nog nooit gehoord.
3:30
Inderdaad, als een soort darmstelsel waarbij alles wat er
3:34
boven gebeurt verteerd en verwerkt wordt door wat eronder
3:38
gebeurt, moet. Ik het zo zien?
3:40
Maar het heeft niet Alleen te maken met met voedsel
3:42
toelevering, want daar hebben onze darmen hebben ook een veel
3:45
grotere functie. Het heeft ook te maken met
3:47
immuunsysteem met. Ziekte en en hè tegen problemen
3:52
in ons lijf, Maar het heeft ook te maken.
3:54
Onze darmen en onze microbioom In de darmen heeft heel veel te
3:57
maken met onze emotionele gezondheid, hè?
4:00
Met onze hersenen. En zo werkt het eigenlijk bij
4:03
planten ook, dus het hele groeistels, maar ook
4:06
weerbaarheid tegen ziekte dat dat gebeurt allemaal doordat
4:10
microbioom in die bodem. En wat wat, want je legde net
4:14
uit dat dat vroeger werd geleerd dat het dus A biotisch is.
4:18
Zijn niet zo goed? En inmiddels weten we dat dat
4:21
niet zo is. Wat is dan het verschil?
4:23
Wat dachten ze dan vroeger dat Het was is, was het een dood
4:26
geheel wat Alleen als een soort van groeimiddel werd gebruikt.
4:30
Ja, Het is een beetje zwart wit om te zeggen dat men dacht, want
4:34
er er was ook een heel veel onderzoek naar die levende bodem
4:37
en naar gebruik van composten. Dus als als echt voeding voor
4:41
bodem en waar sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog hebben we
4:45
helemaal ingezet op het kunnen sturen op die processen.
4:49
En zijn we echt die bodem gaan gebruiken als een als een een
4:52
groeibasis waar je voedingsstoffen in stopt en en
4:55
dan groeit er een plant op. En ja, dat lijkt ook wel zo te
4:58
gebeuren, maar dan krijg je ook wel allemaal problemen, ja.
5:00
Precies dus het werd eigenlijk ontstonden er een relatie waarin
5:03
er werd gebruikt, maar niet werd gegeven.
5:06
Ja en Het is een. Ik denk dat we daar als Mensen
5:09
zeker in deze wetenschappelijk gebaseerde wereld heel goed in
5:12
zijn om alles uit te kleden tot hele simpele verbindingen.
5:15
Maar de natuur is Natuurlijk ongelooflijk complex en al
5:19
zoveel langer bezig met het ontwikkelen van die
5:21
verbindingen. En die relaties dan dat wij Er
5:24
zijn. Dus daar kun je eigenlijk Alleen
5:26
maar heel veel respect voor hebben.
5:28
Want, want jij geeft aan dat er eigenlijk in in in jouw
5:30
studietijd al een andere opvatting was dan dat er nu is.
5:34
Welke ontwikkeling heeft zich in die tussentijd doorgemaakt?
5:36
Als we kijken naar de bodem en de wetenschap daarover?
5:39
Vind het al heel hoopvol wat je zegt, want ik geloof dat het nog
5:41
steeds niet overal doorgedrongen is dat die bodemlevend is.
5:45
Soms leven wij nog een beetje In de bubbel dat Iedereen.
5:47
Het is er wel wel, weet je, maar je hebt gelijk.
5:50
Ik ben in elk geval die ontwikkeling doorgegaan dat ik
5:53
dacht van hé er lijkt meer te zijn dan Dat is die biologie,
5:55
Maar dat is nog niet algeheel, hè?
5:57
Het lijkt ook zo makkelijk om vast te houden aan die bodem.
6:00
Als een ja als een gegeven wat je kan aansturen en Het is
6:04
volledig ondenken Als je gaat denken vanuit die bodem van een
6:07
heel netwerk van relaties en. Is en vooral heel veel functies
6:11
die Natuurlijk positief zijn voor het leven in het totaal en
6:14
dus voor die plant en. Dan ga je op een hele
6:17
fundamenteel andere manier kijken, Maar ik zou graag willen
6:20
dat Ik kan zeggen dat dat inmiddels algemeen bekend is en
6:23
Er is gelukkig heel veel aandacht voor, Maar dat het al
6:26
helemaal opgenomen wordt ook vooral in opleidingen, want Dat
6:29
is denk ik ongelooflijk belangrijk.
6:30
Dat is helaas nog niet. Zo, maar zeg maar Als we een
6:34
bruggetje slaan tussen wat jij net al eventjes benoemt van die
6:37
relaties die er ondergronds zijn.
6:39
Terug naar de hippe taal, wat vinden we In de bodem?
6:43
Wat vinden we In de bodem? Er zijn een aantal soort groepen
6:46
te onderscheiden en Het is makkelijk om daaraan vast te
6:49
houden. En Als je dat dan weer parallel
6:51
met boven de grond, dan kun je zeggen, nou de vogels ja en In
6:54
de vogels zitten al zoveel diversiteit, Maar dat soort
6:56
soort groepen heb je ook onder de grond twee hele belangrijkste
6:59
en bacteriën en de schimmels. En Dat is eigenlijk de eerste
7:02
laags verteerders dus die kunnen vanuit organische stof of vanuit
7:07
het minerale dus hè, je zand of? Klei, of welke grondslag je dan
7:12
ook hebt, kunnen ze voedingsstoffen vrijmaken en
7:15
daarna komt het hele piramide van een ecosysteem daarboven,
7:19
namelijk Iedereen die die bacteriën en die schimmels opeet
7:22
en die weer opgegeten worden door de volgende laag.
7:24
Wij bacteriën trouwens ook bij schimmels.
7:27
Ga je dan naar protesten dat zijn eencellige zie ze, maar als
7:30
een soort kleine packmannetjes ook weer in eindeloze hoeveel je
7:34
de variaties en daarna komen aaltjes die we vaak heel
7:38
negatief, want Iedereen zegt, Ik heb een probleem.
7:40
Aaltjes Maar de meeste aaltjes zijn een heel belangrijk
7:43
onderdeel van hun ecosysteem en zijn helemaal niet schadelijk
7:46
voor je gewas. En daarna krijg je de de wat
7:49
grotere springstaarten en mijten en dan kom jij inmiddels een
7:54
beetje op het stuk wat je met blote oog kan gaan zien.
7:57
Ja, alles hiervoor was nog. Onzichtbaar ja, ja dus dan moet
8:01
je microscoop nemen, Maar het leuke is wel dat je het met een
8:03
microscoop ook gewoon kan zien. En Ik ben van huis uit jurist,
8:07
dus was helemaal niet onderlegd op dit gebied.
8:10
Ik zeg altijd, Als je mij kan leren om met die microscoop te
8:12
werken en dit te zien, dan kan Iedereen het leren.
8:15
Maar je was dus jurist, wanneer heb je je Laten omscholen?
8:20
Tot bodemwekeloos nou krijg ik eerst naar een richting
8:21
natuurbeheer. Ik ben in 2000 zelf buiten komen
8:24
wonen en vanaf 2002 konden we grond zelf gaan beheren, dus Dat
8:29
was een enorme luxe. Niet gehinderd door enige kennis
8:31
en Ik ben daarna mijn studie bos en natuurbeheer gaan doen Omdat
8:35
ik graag dan ook wat meer ervan wil weten.
8:37
Ik vind studeren nou eenmaal erg leuk.
8:40
En ik kwam na 4 jaar van het bos en natuurbeheer studie af.
8:43
En toen dacht ik, nou, dan weet ik hoe dat werkt.
8:44
En toen bleef ik met één heel groot vraagteken zitten, want
8:47
toen dacht ik, In de praktijk zie ik toch iets anders.
8:50
Dan de theorie die ik leer en niet dat niks klopt, maar er
8:53
moet meer zijn en in die zoektocht ben ik een opleiding
8:57
gaan doen. Amerikaanse opleiding over
8:58
bodembiologie. Heel mooi om te merken, want Ik
9:00
weet inderdaad dat jij een heel aantal hectare onder je hoede
9:04
hebt. Hoe dat vanuit een soort van
9:06
bijna noodzaak van. Ik heb hier nu een stuk grond.
9:09
Daar moet ik iets mee. Dus nu wil ik ook weten hoe het
9:12
zit. En daarin merkte je van, Dit is
9:14
nog niet volledig genoeg. Theorie past niet bij de
9:17
praktijk, want kun je daar eens ietsjes meer voor dat we op de
9:20
andere inhoudelijke vragen op ingaan?
9:23
Wat voor gebied heb je onder je hoeden en hoe ziet dat eruit?
9:26
Het is 12 hectare voormalige landbouwgrond op zware klei, net
9:30
zuid van de Heuvelrug in Utrecht Oost in de overgang van het zand
9:35
van de Heuvelrug naar de klei van het overstromingsgebied van
9:38
de Rijn. Nou, die grond is zwaar en die
9:40
is die was ook intensief geboerd, dus daar Dat was een
9:43
vrij monotone opstand en Het was een gebied waar een doelstelling
9:47
voor natuurontwikkeling zat en wij konden die grond kopen en we
9:51
konden dus als particuliere natuurbeheerder aan de slag gaan
9:53
en. Wat wil je dan puur?
9:55
Natuur hebben we volgens mij niet meer in Nederland, hè?
9:58
Oernatuur is prachtig, Maar ik denk ook niet dat het In de
10:00
schaal van Nederland echt gaat lukken, dus je wilt
10:03
biodiversiteit erin krijgen en toen moest ik echt leren van de
10:06
grond of aan wat betekent dat dat je gaat beheren voor
10:09
biodiversiteit? Ik denk dat het belangrijkste
10:11
is, is waarnemen, kijken en toch ook systemen, dus natuurlijke
10:16
systemen gaan begrijpen en en weten waar we dat uit evenwicht
10:19
hebben gebracht en in dit geval in die grond op die grond.
10:22
Bij mij is het duidelijk geval van overbemesting, dus er was te
10:26
veel voedingsstoffen teveel eenzijdige voedingsstoffen in
10:28
die grond, waardoor sommige planten het heel goed doen en de
10:31
andere zeggen van nou, hier voel ik me niet thuis, dus je wil
10:34
daar rust in krijgen en de andere kant is dat er heel veel
10:37
compactie is opgetreden. Ze zijn veel zware machines
10:40
opgegaan. Want is daardoor ja
10:42
gecompacteerd. Er zit weinig lucht in.
10:44
En ja, biologie heeft nou eenmaal lucht nodig, net als wij
10:48
dus hoe klein ze ook zijn, ze hebben ook voeding en lucht
10:50
nodig en een beetje bescherming tegen de wereld ondernemen.
10:53
Wij doen een jas aan, zij moeten gewoon een prettige bodem hebben
10:56
waar ze in kunnen leven. Je treft dan zon stuk aan en je
10:59
zegt Van, hè je, je observeert en je je neemt waar wat er mist
11:03
of wat er mis is. Hoe hebben jullie dat leven er
11:06
terug in gekregen? Nou, Dat is een proces wat nog
11:09
steeds. Onderweg.
11:11
Is, want hoe ziet het gebied er nu uit Als het eerst
11:13
landbouwgrond was? Ja, het gebied is voor een groot
11:16
deel is grasland gebleven, maar nu niet meer.
11:18
Het monotone Engels reigas, maar een kruiderrijk grasland.
11:22
En voor een deel hebben we bossen aangeplant en We hebben
11:25
wat elementen aangelegd zoals spoelen en een stukje.
11:28
Dat heet dan meer moeras is wat groter wat vochtiger gebied en
11:31
wat we eigenlijk doen is zoveel mogelijk.
11:33
Overgangen creëren dus overgang van dat naar droog van hoge
11:36
begroeiing naar lage begroeiing van gras naar struweel, want in
11:40
overgangen. In de In de grensgebieden, daar
11:43
zitten de meeste kansen. Waarom is dat?
11:46
Omdat veel soorten niet alle soorten, maar veel soorten
11:49
hebben een beetje van allebei nodig.
11:51
Of die hebben net zo'n zo'n niche nodig.
11:53
We moeten niet het idee hebben dat we alles kunnen creëren wat
11:57
natuur maakt. We moeten Alleen kansen geven en
11:59
dan moet de natuur het zelf invullen.
12:02
Dus Ik kan Alleen maar randvoorwaarden geven en zorgen
12:04
dat er een stukje gemaaid is en een stukje niet gemaaid.
12:08
En dan denk ik dat er in dat in die overgang of in dat niet
12:11
gemaaide stukken wel een plekje is waar bijvoorbeeld die
12:14
tijgerspin dan zijn eigen liggen.
12:15
Maar ik kan ze niet zeggen. Ik ga hier, want hier gaat die
12:18
tijgerspint zijn ei liggen. Wacht, hier moeten we even wat
12:21
dieper op ingaan, want Ik vind dit interessant.
12:23
Je zegt dus eigenlijk dat je jij zet eigenlijk een paar stapjes,
12:28
zodat er een paar basisvoorwaarden zijn en daarna
12:31
wacht je af, hoe ziet dat er dan hè?
12:34
Geef nog eens een praktijkvoorbeeld dat je zegt
12:36
met dat gras, maar hoe ziet dat er bijvoorbeeld uit bij het
12:39
aanplanten van een boom of hè? Bij het opstarten van een nieuw
12:43
bos de zaakjes? Hoe ziet het dan eruit?
12:46
Bij mij is het, dus Ik heb een nieuw bos, dus Ik heb 9000
12:47
boompjes, hele kleine boompjes In de grond gezet.
12:51
Dat creëert al wat luwte trouwens de eerste jaren zie je
12:54
dat amper in eten vooral de reeën die bomen op, dus die
12:57
vinden het ook heel prettig, maar die bomen redden het wel en
13:00
nu ben ik in het stadium dat die opstand groter is en dat ik op
13:05
sommige plekken Er is wat bomen uitzaag en andere plekken niet.
13:09
En dan krijg je wat lichtinval helemaal niet met de bedoeling
13:12
om een bepaalde soort daar te geven, maar wel om variatie te
13:15
zijn. Stukken bos die donker en
13:18
besloten zijn en Er zijn stukken waar ruimte is en.
13:22
Uur en die zowel flora als fauna.
13:24
Die kunnen zelf hun plekje zoeken waar ze waar zij, hun
13:28
groeiomstandigheden en hun leefomstandigheden, Maar de
13:30
diversiteit, diversiteit van beheer geeft diversiteit aan
13:35
soorten en Dat is die biodiversiteit die we ja toch
13:39
graag overeind willen houden. Diversiteit aan beheer geeft
13:42
diversiteit aan soorten dus verschillende aanpakken.
13:45
Verschillende manieren toepassen zou dan diversiteit.
13:49
Geven. Ben ik van overtuigd?
13:51
En is het intussen 20 jaar later.
13:54
Ruim 20 jaar later begint het te lijken op wat je hoopte dat het
13:57
zou zijn. Er is veel meer leven, Maar ik
14:00
denk dat wij niet eens een beeld hebben van wat echte hele vitale
14:04
natuur is in Nederland. Dus Ik denk dat ik probeer los
14:08
te Laten dat ik een beeld heb hoe het moet worden.
14:11
Ik laat me ieder jaar weer verrassen door wat er nu weer
14:14
gebeurt en daar zie je ook echt. Stadia in dus Ik heb één jaar
14:17
gehad vrij in het begin van die ontwikkeling dat mijn hele
14:20
graslanden vol stonden met paardenbloemen.
14:22
Maar echt. Niet een beetje geel, maar knap
14:26
en Mensen kwamen ook echt foto's nemen alsof ze naar de
14:28
bollenvelden waren. Maar paardenbloemen halen
14:31
calcium uit de grond, dus hè, heb ik later geleerd?
14:35
Toen was ik nog niet gehinderd door die kennis, dus zij hebben
14:38
op die grond en die vegetatie hebben gemerkt dat daar een
14:41
tekort aan was en sturen daar een soort op af en die gaat dat
14:45
oplossen en nu zijn er nog paardenbloemen, maar niet meer
14:47
in dat soort hysterische hoeveelheden.
14:49
Nee dus dat geeft een een heel duidelijk signaal van wat er
14:53
teveel of te weinig is. Dat is dat stukje waarnemen?
14:56
Dat is waarnemen en zo zie je iedere keer weer en dan komt er
14:59
wat rust in en dan gaat ineens insoorten overnemen.
15:01
Ja. Precies OK terug naar ebola,
15:05
want we waren gestopt op het punt dat je zei, hè, dit zijn
15:08
alle elementen die je met een microscoop kunt zien, maar niet
15:11
met het blote oog. Want wat, wat komt er, zeg maar
15:14
daarna wat we wel kunnen zien. Daarna kom je bij allerlei
15:18
soorten kevertjes en kruipertjes en wormen Natuurlijk die we al
15:22
wel kennen. Ja en stel nou, ik steek een een
15:25
schep In de grond om te kijken wat er gebeurt.
15:28
Wat zouden we dan idealiter moeten zien?
15:30
Het belangrijkste is, denk ik dat je structuur opbouw gaat
15:33
zien, dus dat zo'n bodem in huis is voor de biologie dat er
15:38
zuurstof en vocht vastgehouden kan worden en beste manier.
15:42
Want Het is Natuurlijk altijd zoeken.
15:43
Hoe ga je nou kijken of mijn bodem gezond is?
15:46
Nou, Er is één belangrijk middel voor en Dat is een spade.
15:49
Een steek steek hem In de grond, haal er een schep uit en dan
15:52
moet je gaan waarnemen. Ik hoorde net recent in een
15:55
podcast een ontzettend mooie vergelijking van een
15:58
bodemwetenschapper die met studenten het land ingaat voor
16:00
dit soort waarnemingen. En die vraagt zijn studenten van
16:04
tevoren. En hij gaf wel aan dat het
16:05
Misschien tegenwoordig niet meer mag, maar hij zei, beschrijven
16:07
is een mooie vrouw. En al die jonge jongens, wat
16:12
moeten we mooie vrouwen beschrijven?
16:14
Ja, nou, dat weet je toch wel, Maar dat is dus moeilijk om te
16:17
beschrijven. Maar als er een mooie vrouw
16:19
langskomt, dan herkent Iedereen er dat een mooie vrouw is.
16:23
Er zijn dan steken we de spaen In de grond.
16:26
En hoe ziet een mooie bodem eruit?
16:27
Ja, kun je dat heel erg beschrijven nemen?
16:30
Maar het heeft wel met de waarneming ruik eraan assistinct
16:33
is er een probleem, dan is het een zuurstofarmsysteem wat wat
16:39
rottend is en we weten allemaal, soms heb je zo'n stinkende bodem
16:43
niet OK kruimeltje of breekt hij heel hoekig af?
16:47
En als die heel hoekig is, zit er heel weinig structuurvorming
16:50
en dan is die biologie niet optimaal actief als hij kruimelt
16:55
en eigenlijk wel van de planten wortels afvalt, maar zijn niet
16:58
helemaal kaal achterlaat, maar juist wel die verbinding met die
17:01
wortels heeft, dan heb je een mooie actieve bodem.
17:03
Je kan het ook wel zien aan de kleur.
17:05
Je hebt soms van die hele valen als die mooi donkerbruin is, dan
17:09
heb je een mooie gezonde bodem en dat kan en in zandgrond en in
17:13
kleigrond. Als die biologie optimaal
17:15
functioneert In de organische stof erin zit.
17:18
Krijgt hij bijna de eigenschappen van een hele mooie
17:21
lymgrond die ertussenin zit. Dus zowel een zandgrond gaat er
17:25
dan en een klein grond. Die groei je eigenlijk naar
17:27
elkaar toe naarmate ze gezonder worden.
17:28
Dit vind ik dus ook heel boeiend Omdat ik, Omdat Ik denk dat de
17:32
meeste Mensen willen weten. Hoe herken ik inderdaad een
17:35
gezonde bodem, maar Als je het omdraait is, hoe krijg ik mijn
17:39
bodem dan gezond? Stel dat je inderdaad erachter
17:43
komt dat hè? De grond die eruit haalt dat die
17:45
hoekig is of dat of dat het stinkt of dat er een.
17:49
Kleur overheen zit, wat zijn dan de eerste stappen die je neemt
17:53
om het wel dus helemaal dynamisch te krijgen.
17:55
Wat er beneden groeit en kruipt en wat we allemaal niet kunnen
17:59
zien. Ja het hangt Natuurlijk altijd
18:01
van allerlei factoren af, maar Er zijn denk ik wel een paar
18:04
handvaten te geven. Zorg dat die bodem.
18:10
Nooit onbedekt is. Zie het maar Als je huid op je
18:13
lichaam is, je dunne laagje bescherming en Als je je
18:17
geschaafd hebt, dan voelt dat heel naar een bodem.
18:20
Zonder begroeiing is echt als een schaafwond.
18:22
De natuur zal eigenlijk nooit een bodem echt Zonder begroeiing
18:25
achterlaten. Dat heeft ze namelijk een heel
18:27
mooi trucje voor. En die noemen we onkruid.
18:30
Kennen we allemaal? Heel onhandig, maar ontzettend
18:34
efficiënte manier voor de natuur om zo snel mogelijk zijn zijn
18:38
schaafwond op te lossen en We hebben er een handje van om erg
18:41
veel, echt onbedekt en vooral de winter door te Laten.
18:44
En Dat is eigenlijk tragisch om te zien Als je er geen levende
18:48
plant op kan hebben, leg er dan op zijn minst een dooie plant
18:50
op. Dus bedek hem met blad of wat
18:54
dan ook, dus zorg dat hij beschermd is die echte stinkende
18:56
bodems zijn vaak bodems waar echt water op blijft staan en
19:00
dan is het Natuurlijk even de vraag wat de oorzaak daarvan is,
19:03
maar. Kun je met zijn woelvork even
19:05
het niet omkeren nergens voor nodig, doet de natuur ook niet,
19:08
maar prik hem even omhoog en kijk of er wat leven in komt met
19:12
die bedekking erbij en een gemengde begroeiing erop.
19:16
Dus planten worden gevoed door de bodem waar planten voeden de
19:20
bodem. Ook planten maken als bijproduct
19:23
zuurstof waar we heel blij mee zijn, maar eigenlijk hun
19:24
hoofdproduct is suikerverbindingen en een deel
19:27
van die suikers gebruiken ze voor zichzelf voor hun groei of
19:30
hun voortplanting en een deel van de suikers.
19:33
Laten ze via hun wortels de bodem in en daarmee voeden ze.
19:37
Die bodembiologie dat hele die hele dierentuin die daar weer
19:41
voor hen ook aan het werk is. Dus Je moet ze echt in samenhang
19:43
zien en iedere plant scheidt iets anders uit.
19:46
En vooral de variatie aan planten blijkt uit onderzoeken
19:50
dat die die bodembiologie de meeste voeding geven aan elkaar
19:54
het meeste ondersteunen, dus zorg dat je verschillende
19:56
planten en liefst ook uit verschillende planten families
20:00
in zo'n bodem hebt. En Ik denk dat we daaraan toe
20:02
kunnen voegen dat inheemse planten dan ook een beter een
20:06
betere samenwerking hebben. Inheemse borden, biologie.
20:10
The waarin ben ik inderdaad benieuwd naar?
20:11
Want we weten wat inheemse planten doen voor insecten, voor
20:15
vogels, maar jij zegt eigenlijk dat er ook een relatie is met de
20:19
bodem specifiek tussen die inheemse beplanting en de bodem.
20:22
Er is sowieso een relatie tussen planten en de bodem dat en niet
20:25
100% zeker in alle logica. Ik heb de onderzoeken niet
20:30
gelezen daarover, maar in alle logica kan ik me Alleen maar
20:34
aannemen dat een inheemse plant beter met de inheemse
20:36
microbiologie werkt. In dit parallel met die
20:39
ecologie. Boven de grond dat er eigenlijk
20:42
net zo goed inderdaad een soort van gespiegeld effect van is en
20:46
op welke manier naast dat planten de bodem voeden.
20:49
Op welke manier hebben planten nog meer impact op wat er In de
20:52
bodem gebeurt? Nou in ieder geval door hun
20:54
wortelgroei. Sommige planten groeien dik
20:59
stijl naar beneden en anderen groeien weer breed
21:02
oppervlakkiger en al die verschillende groei geeft.
21:07
Organische stof In de bodem, want een wortel is uiteindelijk
21:10
organische stof. Nee vaak sterft ze ook wel weer
21:13
een deel af en blijft er en hervormt.
21:15
Dus ook structuur In de bodem en zijn bladval hè?
21:18
Of zijn zijn organisch materiaal wat hier achterlaat dus jij
21:22
heeft alles hangt weer Samen. En zijn er dan ook specifieke,
21:26
hè? Terug naar die vraag van hoe
21:27
herstel ik nou? Die gezondheid van mijn bodem
21:29
zijn er dan planten waarvan je zegt, die zou ik dan als eerste
21:33
aanplanten. Als je de natuur volgt, dan
21:36
begint. Een Als je zegt een
21:38
onontwikkelde, ik noem hem dan maar een babybodem.
21:42
Heeft een hele hoge aantal bacteriën of een grootaandeel
21:46
bacteriën en eigenlijk weinig schimmels in zijn bodem en
21:49
naarmate een successie In de bodem opschuift naar
21:52
uiteindelijk een volledig bos heb je een heel hoog aandeel
21:56
schimmels In de bodem en weinig bacteriën.
21:59
Door de groei van bomen, of. Door de ontwikkeling van de
22:02
bodem en die bomen horen bij dat ontwikkelingsstadium, dus Het is
22:06
die plek. Bomen hebben veel schimmels
22:09
nodig, maar bomen groeien dus ook een plek waar veel schimmels
22:11
staan. Ja precies, Daarom is wat ik
22:13
gedaan heb. Die boompjes inplanten in dat
22:17
agrarisch grasland was best een klus voor die bomen, want die
22:20
staan dan in eigenlijk een bacteriedominante bodem, maar
22:23
inmiddels zijn ze dat aan het herstellen.
22:25
Als dat Als je kijkt waar wij onze landbouw en onze tuinen
22:30
plaatsen Dat is denk ik in dat tussenstadium dus net zoveel
22:34
schimmels ongeveer als bacteriën.
22:36
Maar Als je ervan uitgaat dat we beginnen bij een vrij
22:39
bacteriedominante bodem, dan zou je zeggen, van nou, dan doen we.
22:42
De planten die wat meer lijken op onkruiden, Maar we gaan
22:46
Natuurlijk geen onkruidde aanplanten, maar die wat meer
22:48
echt in hun biomassa boven de grond beginnen en eigenlijk
22:52
vooral bezig zijn met organische stof toevoegen.
22:55
Daar beginnen we mee en dan bouw je door naar planten die het die
23:00
naar wat meer schimmel aanwezigheid, werken, struiken,
23:04
fruitbomen, meerjarige planten zijn over het algemeen gaan al
23:08
meer naar die een op een verhouding schimmels en
23:10
bacteriën. Dus die zou er dan in een later.
23:12
Stadium pashandig, waarbij het niet onmogelijk is om zo'n plant
23:17
al in een eerder stadium erin te zetten.
23:18
Waar heeft het gewoon wat zwaarder?
23:20
En hoe, hoe kijk jij daar dan tegenaan?
23:22
Op het moment dat je bijvoorbeeld het gebeurt?
23:24
Veel nieuwbouw tuinen daar is, daar is de begrot Natuurlijk
23:27
compleet bewerkt. De vraag isüberhaupt of je daar
23:29
nog kunt spreken van een echte bodem, want Het is afgegraven.
23:33
Er komt puin voor terug. Waar werk je dan eigenlijk mee?
23:37
En dan ben je eigenlijk al verplicht om tuinaarden toe te
23:41
voegen. En wat maar wat is dat dan, hè?
23:44
Ik bedoel, eigenlijk begin je nog nog nog verder dan nul, zeg
23:47
maar je begint. In de min je begint In de min.
23:49
Ja, Je moet Je moet denk ik beginnen met toevoegen van, hè?
23:52
Er zijn 3 facetten van een bodem, Dat is het minerale deel,
23:57
dus is het zand klei of in dit geval een beetje dubieus zand
24:01
waarschijnlijk. Organische stof en biologie en
24:05
We zijn wel heel erg bewust altijd van dat we die organische
24:07
stof gaan toevoegen, dus het komt vaak compost of tuinaarden
24:10
met compost bij kijken. En Ik denk dat dat heel
24:13
belangrijk is. Echt essentieel om om daar iets
24:16
te gaan doen en voer zoveel mogelijk van die organische stof
24:19
toe die je kan. Dus Als je die al die kruiwagens
24:21
met blad die afgevoerd worden. Rijd je tuin in leg het erop In
24:26
de winters. Het gaat vanzelf verteren.
24:28
Het komt echt. Het komt echt op gang met de
24:30
aantekening. Misschien niet Alleen maar eiken
24:32
en beukenblad, want Dat is best wel een beetje zwaar te
24:34
verteren. Daarom blijft het ook altijd zo
24:36
lang liggen, maar Als je perken of els of wat dan ook zo zonde
24:40
om het weg te werken. Maar daarnaast zou je dus ook
24:43
kunnen kijken of je die biologieën een extra zetje kan
24:46
geven. Nou, dat kan met
24:48
compostextracten enzo, Maar dat is al best wel technisch, maar
24:50
maak het Misschien maar makkelijker.
24:52
Haal een paar een paar handjes, hè?
24:54
Ik heb het niet over emmers en zeker niet over kruiwagens of
24:57
aanhangers, maar een paar handjes.
24:59
Grond uit het bos uit de buurt of uit een gezond terreintje wat
25:03
je nog wel In de buurt hebt en meng dat met je tuinaarden met
25:07
je compost die je opbrengt, hoor je mij in een gieter water en
25:11
giet het eroverheen. Die biologie komt mee en dan
25:14
liet je een paar paar handjes maar in een handje goede aarde
25:18
of goede compost zitten. Meer organismen dan er Mensen op
25:21
aarde zijn. Weet je, breng ze in je tuin
25:24
maar. Dit vind ik een hele goeie, want
25:26
eigenlijk is dat inderdaad een soort.
25:28
Ja, hoe zeg je dat een injectie vanuit een stuk gezond breng je
25:32
naar een stuk wat ongezond is. Ja een handje helpen?
25:36
Ja letterlijk ja, heel goed. Ik hoorde jou eerder ook praten
25:39
over hè, waterbeheer en en en overstromingsgebieden en
25:43
dergelijke wat voor verband dat houdt met bodems.
25:46
Stel je woont in een gebied wat veel natter is, zie je daarin
25:51
een verschil tussen gezonde bodems in gebieden die heel
25:53
droog staan versus heel nat. Wat voor invloed heeft water op
25:56
de bodem? Ja, als een bodem echt continu
25:59
verzadigd is, dan is er ook weinig zuurstof in zo'n bodem,
26:03
tenzij er heel veel structuur in zit.
26:05
Dan kan er nog wel weer zuurstof blijven hangen, maar echt 1 1 1
26:09
bodem die onder water staat dan, dan krijg je ook die stank vaak
26:12
Als je de Als je de schep neemt, dus Dat is wel.
26:15
Dat is echt wel een probleem. Het feit dat dat water erop
26:18
blijft staan kan Natuurlijk zijn dat gewoon de de waterstand zo
26:21
hoog is, maar vaak is het dat het niet de grond ingaat.
26:24
En Waarom gaat het de grond niet in Omdat daar geen structuur is?
26:28
Dus Er is compactie en Er is geen organische stof en dan kom
26:31
je in een heel lastige kip ei verhouding, want die organische
26:35
stof en die compactie moeten worden opgelost, eigenlijk door
26:38
de aanwezigheid van biologie en planten, maar die kunnen daar
26:41
heel moeilijk groeien Omdat het zo nat is, dus Dat is denk ik
26:44
een zoektocht die we in Nederland op veel plekken hebben
26:47
en de Er is heel vaak gedacht van ja, Als we nou maar gaan
26:50
spitten Als we het op zijn kop zetten dan hè, dan breng je er
26:53
weer lucht in, maar eigenlijk doordat spitten.
26:55
Alles wat er ontstaat aan de herstel van biologie en
26:58
structuur. Die maak je meteen weer
27:00
ongedaan, dus je zal dat heel voorzichtig moeten opbouwen.
27:04
En ook daarbij denk ik, die wolfwork is een belangrijke voor
27:08
je, dus blijver zo nu en dan lucht in brengen en blijven
27:11
organische stof zorgen dat er goede lage organische stof op
27:14
die bodem zitten en dat er planten in.
27:16
Staan ja precies, maar zo'n wolfork voor wie dat niet kent,
27:19
Dat is Natuurlijk iets wat absoluut niet op spitten lijkt.
27:22
Maar het is eigenlijk een soort lange riek met van die punten en
27:26
die die die zet je rechtop In de aarde en je duwt er een klein
27:29
beetje. Dus Het is een manier om wat
27:31
lucht en structuur aan de bodem. En nogmaals, als die bodem
27:34
gezond is, is dat niet nodig, want dan zijn al die miljarden
27:38
micro organismen dat voor jou aan het doen en sommigen kun je
27:41
zien hè? Zo'n worm doet dat prachtig,
27:43
maar al die kleintjes zullen we maar zeggen.
27:45
Die bacteriën en schimmels die doen dat ook voor je, dus die
27:49
kun je aan het werk houden. Maar als die bodem nog niet
27:52
gezond is en als die dus steeds de problemen.
27:55
Van bijvoorbeeld water heeft, dan moet je Misschien handje
27:58
helpen. Tijdelijk.
27:59
Ik denk ook Misschien dat dat ook wel een een misopvatting zou
28:02
kunnen zijn dat Mensen te lang bezig blijven met het gezond
28:06
maken van de bodem. Terwijl je intussen al
28:08
zelfredzaam Samen zou zijn. Want Als je bijvoorbeeld ervan
28:11
uitgaat dat je met die wolfork elk jaar zo'n stukje onderhoud
28:14
doet, bijvoorbeeld of je blijft maar compost toevoegen.
28:17
Er is een punt waarop de bodem dat niet meer nodig zou hebben.
28:21
Zeker Als je alle organische stof die door die bodem
28:24
geproduceerd wordt daar ook achterlaat, dan zou het niet
28:26
nodig zijn. Nee, Dat is waar, Maar ik denk
28:29
dat je dat tegen die tijd zelf ook al wel merkt, maar dan is je
28:32
hele manier van denken ook al zo om dat je nee je bodem ook
28:36
sowieso gezond hebt en houdt, dan kun je steeds minder doen.
28:39
Maar je We willen Natuurlijk reageren op het moment dat er
28:42
zich een probleem voor doet, dus Dat is inderdaad of zo.
28:44
Een stinkende bodem. Of ziekte of plagen die zich
28:47
voordoen en dan, en dan willen we iets.
28:49
Ja en en Ik denk dat de zoektocht is.
28:52
Ga je dan iets doen waardoor het probleem in stand blijft of
28:55
erger wordt, of denk je vanuit alle functies van de gezonde
28:59
bodem en ga je zeggen, hoe krijg ik die bodem gezond?
29:02
Dat is ook met ziek en plagen Natuurlijk een hele snelle en
29:06
efficiënte manier die we nu kennen.
29:07
Om dat tegen te gaan is spuiten met één of ander
29:10
beschrijlingsmiddel en die beschrijingsmiddelen maken
29:12
dingen dood. Ja, dat daar zijn ze ook voor,
29:15
dus daarmee heb je je probleem wel opgelost.
29:17
Maar je hebt je bodem dus zeker niet gezonder op gemaakt, want
29:20
alles wat daar in die bodem zit heeft hij absoluut last van, hè?
29:24
Ik denk dat de meest ook dood is, dus je hebt weer een
29:27
ongezonde bodem gecreëerd waardoor die immuun en die
29:30
ziekte tegengaan en die planten niet worden ondersteund.
29:34
Dus dus je krijgt het probleem of nieuwe terug en dan moet je
29:37
weer eens praten of of je krijgt een nieuw probleem.
29:39
De natuur is ook fantastisch in het bedenken van nieuwe
29:42
problemen. Oh ik, ik hoopte in het bedenken
29:44
van oplossingen. Ook in het bedenken van de
29:46
oplossing, maar niet zolang wij elke keer blijven spuiten.
29:49
Kijk al die ziekten en plagen zijn trouwens ook een oplossing
29:52
van de natuur. Dat zijn opruimers hè?
29:55
Dus die natuur zegt, Hé, Dit is dit hele stelsel.
29:58
Deze hele relaties. Dit systeem is niet gezond, Het
30:01
is een monocultuur. De bodem is gecompacteerd, hier
30:05
is een probleem, ik ruim het op, ik stuur er een ziekte of een
30:09
plaag in of een schimmel en dan begin ik opnieuw en wat is voor
30:13
de bodem opnieuw beginnen onkruid?
30:16
Wij willen dat niet. Ik heb het gevoel alsof alsof we
30:19
hier, Als ik representeer de hele tuingemeenschap.
30:22
En ik krijg even van de therapeutische spiegelvormen.
30:25
Nee, Dat is inderdaad wat wat de meeste Mensen doen.
30:29
Ik zie iets gebeuren en Ik wil dat niet, dus ik bedenk een
30:33
oplossing die het hele probleem Alleen nog maar erger maakt.
30:36
Misschien niet zozeer de plaag, want dat haalt het wel weg, Maar
30:39
ik ben niet dichterbij bij gezondheid In de tuin, Maar ik
30:43
vind dat Ik vind dat heel goed Omdat het Het is zo goed om af
30:46
en toe heel eventjes te reflecteren van wat wat wat.
30:49
Voor natuurlijke processen proberen wij voortdurend te
30:52
beïnvloeden, die eigenlijk volstrekt normaal zijn, zoals
30:56
wat jij nu schetst van hè? Er komt een plaag, Dat is
30:58
eigenlijk gewoon Omdat iets in die tuin dus momenteel ongezond
31:01
is. Dan beginnen we opnieuw en we
31:03
beginnen met onkruid en wij alle alarmbellen gaan af bij de
31:06
tuinier. Er gaat iets dood en komt er ook
31:09
nog onkruid, terwijl het zo zo logisch is.
31:13
Dat is toch heel goed om af en toe even te beseffen dat we de
31:16
natuur op zoveel manieren aan het tegenwerken zijn.
31:19
Ja en tegelijkertijd vind ik het ook heel vervelend als in mijn
31:23
tuin, hè? Dat onkraak maar blijft gaan,
31:26
Maar het is proberen om te denken van nou, hoe kan ik nou?
31:28
Want die bodem wil blijkbaar iets.
31:31
En hoe kan ik nou proberen om op een manier dat ik het er leuk
31:34
uit vind zien die bodem toch zijn zijn proces te Laten doen
31:38
en dus zijn functies terug te? Laten krijgen waarvan je zegt,
31:42
doet het in ieder geval niet nog even los van hè?
31:45
Het het het sproeien met bestrijdingsmiddelen.
31:47
Wat zijn dingen waarvan wij Misschien denken?
31:49
Dat is een prima oplossing, maar wat eigenlijk heel schadelijk
31:52
is. Ja, Ik denk dat het
31:53
belangrijkste is eigenlijk dat dat die bestrijdingsmiddelen,
31:56
dus ik noem het toch nog een keer.
31:59
Is ook een hele belangrijke. En het echt op zijn kop zetten
32:02
van de bodem, dat zou ik echt niet meer doen en waarbij ik
32:05
niet wil zeggen dat het nooit mag.
32:07
En Natuurlijk Als je een plant wil wil planten, dan ga je gat
32:10
graven en dan gaat dat stuk op zijn kop, maar ga niet onnodig
32:14
een heel blok van je tuin op zijn kop zetten, want Het is
32:17
eigenlijk alles wat er hersteld was.
32:20
Dat heb je dan In de war geschopt Als je Alleen het
32:23
stukje waar je echt iets moet. Dus je hebt een struik
32:25
uitgehaald of zo, dat staat op zijn kop, maar laat daar omheen
32:28
zoveel mogelijk intact dat het ook weer kan gaan herstellen
32:31
naar dat. Gebied en helpt het dan ook niet
32:33
om te lopen over die bodemwarplant te staan.
32:35
Of is dat nog niet zo'n ramp? Als je er continu overloopt dan
32:39
Maar dat weet je zelf ook wel, dan raakt het gewoon toch wel
32:42
weer heel vast. En als er een begroeiing op
32:45
staat of er ligt organische stof, dan is jouw voetafdruk ook
32:47
veel minder zwaar. En Als je eenmaal structuur in
32:50
die bodem krijgt en hij ligt al een tijdje, Ik ben in ieder
32:53
geval begonnen met een. Ik moet mijn hele tuin moesten
32:56
eerst op zijn kop. Nou in het eerste 1,5 jaar kon
32:58
ik gewoon niet buiten het paadje stappen, want dan ging ik gewoon
33:01
tot over mijn enkels zakte ik erin.
33:03
Die structuur was helemaal weg en inmiddels kun je daar gewoon
33:06
weer staan. Er zitten wortels In de bodem,
33:09
er ligt organische stof op en dat geeft allemaal stevigheid.
33:14
Precies hé ter afronding. Wij hadden eerder een gesprek
33:17
met jou, want We hebben een een interview met jou gehad in één
33:20
van onze. Edities van Main June Magazine
33:23
vorig jaar. Daar had jij het over dat de
33:25
natuur hier in ieder geval in het Nederlands voortdurend op
33:28
standje herstel staat. Wat betekent dat?
33:31
Mooi is Als je stopt met de tegenwerken, dan gaat die natuur
33:36
wel weer zijn. Diversiteit en zijn weerbaarheid
33:40
creëren. Dus dan komen er steeds meer
33:42
soorten en bouwt het op en dat gebeurt In de bodem ook.
33:46
Dat gebeurt boven de grond Als we ecosysteem.
33:49
Wat ik eigenlijk met mijn natuurbeheer zie Als ik.
33:52
Die kaders maar creëert door diversiteit in eigenlijk in die
33:56
begroeiing en in dat beheer. Dan komen daar allemaal soorten
34:00
op af. Die hoef ik niet uit te zetten.
34:02
Dat zijn planten dus de flora en fauna en datzelfde gebeurt
34:05
eigenlijk In de bodem. Die natuur wil wel herstellen en
34:08
die zegt ook niet, kijk niet eerst op zijn horloge en zegt
34:11
goh, je hebt het eerst 30 jaar verkeerd gedaan.
34:13
Ik kom over 6 jaar wel weer eens kijken.
34:16
Die gaat gewoon meteen weer aan de slag, dus als jij stopt met
34:19
wat tegenwerken, dan begint die bodem te herstellen.
34:23
Dat vind ik een hele hoopvolle boodschap om mee af te sluiten.
34:28
Hanneke, dank je wel dat je je zoveel van je van je kennis met
34:31
mij wilde delen en daarmee ook met de luisteraars.
34:33
Ik neem er ontzettend. Veel geleerd hebben.
34:38
Je luisterde naar de garding school, een podcast van May and
34:41
Young in onze webshop vind je alles wat nodig is om van je
34:43
tuin een groene tuin te maken van biologische zaden tot vaste
34:46
planten tools, zoals het beste tuingereedschap en de mooiste
34:49
potten en gieters. Koop ook ons magazine dat 4 keer
34:52
per jaar uitkomt voor nog meer kennis en inspiratie.