Latest / Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci / Dlaczego płaczemy przy cebuli? 🧅 nauka dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_040)

Transcript

Dlaczego płaczemy przy cebuli? 🧅 nauka dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_040) · Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci

0:00
Cześć moi czekoladowi odkrywcy tu felek wafelek prosto z kuchni
0:04
czekoladowej chatki i mam dla was dziś temat, który dosłownie
0:08
mnie zaatakował. Zaraz zobaczycie jak stałem przy
0:12
desce do krojenia w czekoladowej chatce obok deski parował kubek
0:17
gęstego kakao z podwójną pianką, bezpiecznie 2 szerokości łokcia
0:22
od noża, bo na własnej skórze wiem, że tak bezpieczniej.
0:27
Na desce. Cebula, czosnek, mała czerwona
0:30
papryczka chili i 2 ziemniaki. Wszystko miało wpaść do mojej
0:34
zupy, nie mojej ulubionej, bo eksperymentalnej czekoladowo
0:40
warzywnej, ale to historia na zupełnie inny odcinek.
0:45
W każdym razie wziąłem nóż, wziąłem cebulę, jeden ruch i.
0:51
Łzy. Nie smutne niefilmowe cebulowe
0:57
wytarłem oczy wafelkowym rękawem i spojrzałem na deskę, a potem
1:02
przypomniałem sobie coś, co odkryłem ostatnio, że rośliny w
1:06
ogrodzie potrafią się bronić pokrzywy, parzą kaktusy, mają
1:11
igły zamiast liści akację wynajmują mrówki jak
1:14
ochroniarzy. Ale stałem akurat z nożem nad
1:18
cebulą i nagle dotarło do mnie coś, co zatrzymało mnie w pół
1:22
ruchu. Tę cebulę sam kupiłem, sam ją tu
1:26
przyniosłem. Sam położyłem na desce i to ona
1:31
mnie właśnie zaatakowała. Puszek siedział na drugim końcu
1:37
blatu, tym bezpiecznym patrzył najpierw na mnie, potem na
1:41
cebulę, potem znowu na mnie puszek nie mów nic.
1:47
Odłożyłem nóż. Popatrzyłem na deskę, cebula
1:51
leżała sobie spokojnie, czosnek leżał spokojnie, papryczka
1:56
leżała spokojnie, ziemniaki najspokojniejsze z całej grupy,
2:01
zupełnie jak czekoladki w pudełku, które jeszcze nikt nie
2:04
otworzył, a jednak coś tu nie grało.
2:08
Jeśli rośliny w ogrodzie ewoluowały przez miliony lat,
2:12
żeby odstraszać zwierzęta, które chcą je zjeść.
2:15
To dlaczego ja? Wafelkowy osobnik z całkiem
2:18
niezłą głową zamiast uciec zaprosiłem te wszystkie rośliny
2:22
do siebie do kuchni. I czy moje warzywa wciąż mnie
2:25
atakują, kiedy je gotuję, a zanim zajrzę tej papryczce
2:29
podczerwony płaszczyk, kliknijcie Obserwuj, żeby żaden
2:33
odcinek wam nie uciekł, a rodzicom podrzućcie Instagram
2:36
albo Facebook felka wafelka czeka tam mapa kuchennego
2:40
arsenału z cebulą, chili i resztą podejrzanych.
2:44
No to ruszamy najpierw najprostsza, prawda, warzywa
2:48
pochodzą z żywych roślin, a wiele z nich nawet po zebraniu i
2:52
wylądowaniu na desce do krojenia.
2:54
Wciąż ma w sobie roślinne systemy alarmowe.
2:57
Enzymy, substancje ostre, chemiczne niespodzianki nie mają
3:01
nóg, więc nie mogą uciec, nie mają zębów, więc nie mogą oddać
3:07
przez ponad 400 milionów lat ewolucji.
3:09
Nauczyły się więc bronić bez nóg i bez zębów chemią. 400 milionów
3:15
lat. To tak dawno, że pierwsze
3:18
dinozaury pojawiły się dopiero mniej więcej w połowie tej
3:21
historii. I ta chemia wciąż w nich jest
3:24
cała nieusunięta aktywna, czyli krótko.
3:28
Kupując warzywa w sklepie kupujemy rośliny z pełnym
3:31
oryginalnym wyposażeniem obronny, a teraz po felkowe mu
3:36
każde warzywo, to taka kuchenna pralinka z niespodzianką z
3:40
zewnątrz wygląda spokojnie, prawie estetycznie, ale w środku
3:44
ma substancje, które przez miliony lat mówiły gąsienicom,
3:48
grzybom i głodnym zwierzętom. Nie jedz mnie, pożałujesz.
3:53
My przyszliśmy ugryźliśmy pralinkę i zamiast wypluć
3:57
powiedzieliśmy. Pyszne, a potem jakby tego było
4:00
mało, część tego, co w środku zabraliśmy do apteki.
4:05
Wziąłem notatnik naukowo czekoladowy i zacząłem tropić od
4:09
cebuli. Co właściwie się stało, kiedy
4:12
wbiłem w nią nóż? Cebula przechowuje w swoich
4:15
komórkach 2 składniki osobno. Każdy z nich sam z siebie jest
4:20
spokojny. Razem robią coś, czego cebula
4:23
nigdy nie robi z własnej inicjatywy, kiedy nóż uszkadza
4:27
komórki. Te 2 składniki mieszają się i w
4:30
ciągu sekund powstaje lotny gaz. Gaz unosi się w powietrzu,
4:35
trafia do oczu. I tam reaguje z wilgocią
4:38
drażniąc zakończenia nerwowe. Inaczej mówiąc, nie naciskałem
4:43
na cebulę. Naciskałem przycisk alarmu
4:46
gazowego. Cebula nie płacze razem ze mną,
4:50
zapisałem w notatniku, cebula mnie zaatakowała.
4:55
Trop otwarty idę dalej, wziąłem czosnek przeciąłem jeden ząbek w
5:01
pół. Zapach uderzył w ułamku sekundy
5:04
zupełnie inny niż cebulowy, ostrzejszy, głębszy, ale równie
5:09
natychmiastowy zapisałem w notatniku czosnek.
5:14
Reakcja przy uszkodzeniu natychmiast ten sam mechanizm
5:18
substancje aktywują się dopiero przy uszkodzeniu, ale produkt
5:22
końcowy jest inny. Z czosnku.
5:24
Po przecięciu powstaje allicyna. Substancja, która robi bakteriom
5:28
i grzybom taki bałagan, jakby ktoś wlał gorącą czekoladową
5:32
polewę do pudełka z lodami. Czosnek nie atakuje oczu jak
5:36
cebula, czosnek atakuje mikroby, cebula i czosnek to kuzyni z
5:43
tego samego podręcznika dopisałem inny rozdział ten sam
5:47
pomysł. A teraz papryczka chili?
5:51
I tu zatrzymałem się na dłużej, bo z papryczką jest coś, czego
5:56
nie spodziewałem się znaleźć. Zadzwoniłem do profesora
6:00
pstryczka kapsaicyna powiedział profesor kapsac o.
6:05
Zapytałem, substancja w papryce, która wywołuje pieczenie u
6:10
ssaków, działa na receptor o nazwie TRPV jeden, aha,
6:16
powiedziałem inteligentnie chyba chodzi o TVP jeden albo 2 albo.
6:24
Nie można tak profesorze, po naszemu jakoś pieczenie receptor
6:28
pieczenia, ssaki czują. Dziękuję do widzenia.
6:32
I się rozłączył. Profesor pstryczek miewa swoje
6:36
dni. Ale to, co mi powiedział,
6:40
otworzyło zupełnie nowy trop. Bo kiedy zacząłem szukać dalej,
6:46
okazało się coś niezwykłego. Kapsaicyna pali ssaki, ale ptaki
6:51
czują ją zupełnie inaczej. Ptaki też mają receptor TRP fał
6:56
jeden. Ale ich wersja reaguje na
6:58
kapsaicynę dużo słabiej. Najostrzejsza papryka świata
7:03
robi na sikorce mniejsze wrażenie niż okruszek od bułki.
7:08
Zaraz zaraz, czyli papryka pali mnie w usta, ale nie pali wróbla
7:13
tego nie mogłem zostawić bez sprawdzenia, nie pobiegłem z
7:18
papryczką do karmnika jak szalony wafel laborant najpierw
7:21
sprawdziłem co mówią badacze i odkryłem, że w nauce ten trop
7:26
jest już od dawna przetropiony naukowcy obserwowali ptaki
7:30
jedzące owoce ostrej papryki. Spokojnie, bez żadnej reakcji
7:34
jakby jadły zwykłą jagodę. A potem obserwowali ssaki i
7:39
ssaki, omijały te same owoce szerokim łukiem.
7:43
Wróciłem do notatnika i dopisałem wielkimi literami.
7:47
Ptaki traktują ostrą papryczkę jak przekąskę, ssaki jak
7:52
ostrzeżenie. A potem zatrzymałem się i
7:55
pomyślałem, zaraz czemu papryka tak ewoluowała?
8:00
Przy okazji wróciłem do pytania, które się działo mi w głowie od
8:04
początku, a gotowanie czy kuchnia rozbraja kuchenny
8:09
arsenał? Zapisałem to, czego się
8:11
dowiedziałem, cebula po ugotowaniu traci swój gazowy
8:15
alarm. Ciepło niszczy enzym, który go
8:18
uruchamia, więc gotowana cebula już nie strzela.
8:22
Czosnek zmienia smak i intensywność.
8:24
Ale kapsaicyna uparta jak mój notatnik ze sklejonymi stronami
8:29
od pianek, zwykłe gotowanie jej nie neutralizuje.
8:33
Papryczka zostaje ostra wniosek, kuchnia nie zawsze wygrywa z
8:38
roślinnym arsenałem, czasem tylko zmienia mu kostium.
8:44
A i tu wszystko nagle zaczęło mieć sens.
8:47
Papryka, jak każda roślina chce się rozmnażać.
8:51
Potrzebuję kogoś, kto zje jej owoce.
8:54
Połknie nasiona i zostawi je daleko od matki, najlepiej z
8:58
małą porcją naturalnego nawozu. Ssaki tego nie robią dobrze
9:02
rozgryzają nasiona zębami, niszczą je po drodze ptaki,
9:07
wręcz przeciwnie, połykają w całości nasiona przechodzą,
9:10
nieuszkodzone, lądują kilkadziesiąt metrów od rośliny,
9:14
czasem kilometr. Więc papryka przez miliony lat
9:18
wymyśliła rozwiązanie piec ssaki, nie piec ptaków, dobieraj
9:23
sobie kuriera chemicznie. Papryka nie atakuje wszystkich,
9:28
zapisałem papryka, wiek to jest wrogiem, a kto kurierem?
9:33
Papryka oczywiście niczego nie planuje, ewolucja przez miliony
9:36
lat wybierała te rośliny, których nasiona miały największą
9:39
szansę przetrwać i takie właśnie zostały.
9:43
A teraz druga roślina z mojej deski ziemniak.
9:47
Ziemniak ma broń, której domyślnie wcale nie używa
9:50
spokojny, zakopany w ziemi, albo siedzący w piwnicy w worku,
9:54
produkuje minimum substancji ostrzegawczych, ale wystawiony
9:57
na światło uszkodzony albo zestresowany.
10:00
Zaczyna zielenieć zielony kolor to chlorofil, który sam w sobie
10:05
nie jest trucizną, ale zielenienie jest sygnałem, że
10:08
ziemniak się obudził. Razem z kolorem rośnie też
10:11
produkcja związków, których lepiej nie zjadać w większych
10:14
ilościach. Naukowcy nazywają je gliko
10:17
alkaloidy, amy zielony ziemniak to lampka ostrzegawcza.
10:21
Zapisałem lampka, którą warto traktować poważnie.
10:26
Zasada jest prosta, mocno zielonego albo mocno
10:30
skiełkowanego ziemniaka nie ratujemy bohaterstwem, lepiej go
10:34
wtedy po prostu nie jeść, gdyż nawet po ugotowaniu.
10:37
Może być dla nas szkodliwy. Puszek przeszedł obok blatu,
10:41
powąchał papryczkę, cofnął się o krok i odszedł zdecydowanym
10:46
kocim ruchem. Dziękuję puszku bardzo pomocne,
10:50
ale najdziwniejsze w tej całej historii nie jest to, że warzywa
10:54
się bronią. Najdziwniejsze jest to, co my
10:57
ludzie z tą bronią zrobiliśmy allicyna z czosnku, ta sama,
11:03
która powstaje w ciągu sekund po przecięciu ząbka.
11:06
Okazała się skuteczna przeciwko bakteriom podczas drugiej wojny
11:10
światowej, kiedy w niektórych szpitalach brakowało
11:12
nowoczesnych leków. Używano wyciągu z czosnku do
11:15
przemywania ran. Mówiono o nim wtedy rosyjska
11:19
penicylina roślina, która przez miliony lat broniła się przed
11:22
grzybami w ziemi pomogła chronić rannych ludzi.
11:26
To ciekawostka historyczna i naukowa, nie instrukcja leczenia
11:29
ran w domu. Od tego jest lekarz kapsaicyna
11:33
ta, która sprawia, że płacze po jednym kęsie ostrego sosu
11:38
trafiła do plastrów przeciwbólowych.
11:40
Mechanizm jest przewrotny, kapsaicyna wielokrotnie
11:44
podrażnia te same receptory bólu, aż one przestają reagować.
11:49
Broń, która przez miliony lat krzyczała, ssaką, uciekaj boli,
11:53
nauczyliśmy się stosować tak, żeby niektóre rodzaje bólu
11:56
uciszała a brokuł. W brokule są związki, które
12:01
naukowcy bardzo uważnie badają szczególnie taki o nazwie
12:06
sulforafan nie magiczne lekarstwo, ale broń wyhodowana
12:10
przeciw gąsienicom okazała się na tyle ciekawa, że ludzie
12:14
poświęcają jej całe laboratoria. Wzięliśmy ich arsenał, zapisałem
12:20
i zrobiliśmy z niego apteczkę. Notatnik się zapełnia, ale muszę
12:25
dorzucić jeszcze kilka rzeczy. Po pierwsze znalazłem coś
12:29
takiego jak skala scovilla wymyślił ją w 1912 roku pewien
12:33
farmaceuta. Żeby porządnie zmierzyć ostrość
12:37
papryczek chili, słodka papryka, Zero jednostek, papryczka, hala
12:42
penio kilka 1000 habanero kilkaset. 1000 Karolina ripper,
12:48
okolice, 2 milionów jednostek, a rekordzista guinessa pepper ex
12:54
ma średnio ponad 2,6 miliona, choć ta lista jak ostry sos lubi
13:00
się zmieniać. Dla porównania gaz pieprzowy,
13:03
którego używa policja, to zwykle kilka milionów jednostek z
13:06
covila. Czyli najostrzejsza papryka
13:09
świata jest mniej więcej w klasie środka obronnego, którego
13:13
zwykle nie nosi się w kuchni? Karolina ripper, to nie papryka
13:17
dopisałem to czerwony smok w warzywnym przebraniu.
13:22
Po drugie i to lubię najbardziej.
13:24
Człowiek to jeden z bardzo nielicznych ssaków, które
13:27
zrobiły z pieczenia przyjemność. Psy uciekają od ostrego koty
13:32
patrzą na chili, jak nas zniewagę osobistą.
13:35
Myszy omijają. A ludzie ludzie zamawiają pizzę
13:39
z dodatkową porcją. Odważnie wróciłem do deski,
13:45
cebula leżała na niej spokojnie czosnek, papryczka, ziemniaki
13:50
też, ale nie patrzyłem już na nie tak samo, bo każde z tych
13:54
warzyw miało swój Plan. Cebula nie chciała być cięta,
14:00
więc strzeliła mi gazem w oczy. Czosnek nie chciał, żeby grzyby
14:04
i bakterie go niszczyły, więc wyprodukował coś co ich zabija.
14:09
Ziemniak nie chciał być zjedzony zanim nie będzie gotowy, więc
14:13
włącza alarm na żądanie, a papryczka ona miała
14:17
najsprytniejszy Plan ze wszystkich nie krzyczała do
14:20
wszystkich naraz, nie jedz mnie mówiła.
14:24
Ssaku ty nie ptaku, proszę bardzo dostawa na drugi koniec
14:29
ogrodu. A jednak są tutaj w mojej kuchni
14:33
i to ja je tu przyniosłem, bo gdzieś po drodze między
14:38
pieczeniem na języku a łzami z cebuli, ktoś z naszych przodków
14:42
zadał inne pytanie, niż uciekać czy zostać?
14:46
Zapytał, dlaczego to pali? Dlaczego to płacze?
14:51
Co tu się właściwie dzieje? I to pytanie zamieniło broń w
14:55
smak. Smak w gotowanie, gotowanie w
14:59
lekarstwo. Myślę, że to jest najsłodsza
15:03
rzecz w całej tej historii, że najlepsza odpowiedź na coś, co
15:07
cię atakuje, czasem wcale nie polega na tym, żeby uciec tylko
15:11
na tym, żeby zatrzymać się i zapytać dlaczego?
15:16
A potem zapisać odpowiedź wielkimi literami?
15:19
A teraz pytanie dla ciekawskich. Gdyby warzywa z waszej kuchni
15:24
miały tajne super moce obronne, które byłoby największym agentem
15:28
specjalnym, a cebula, która odpala łzawiącą mgiełkę przyk i
15:34
wszyscy płaczą bez smutku be papryczka chili, która mówi z
15:39
sacom nie gryź mnie, ale ptakom puszcza oczko chce zielony
15:44
ziemniak, który po świetle zakłada zielony alarmowy
15:48
płaszczyk i ostrzega. Lepiej mnie nie jedz.
15:52
A może znacie inne warzywo, które kiedyś was zaskoczyło?
15:55
Notatnik jest otwarty, piszcie w komentarzach.
15:59
Zupa wciąż czeka, cebula nadal trochę szczypie, a puszek wrócił
16:04
na blat, ale tym razem usiadł co najmniej 2 razy dalej od
16:08
papryczki niż na początku. Puszek właśnie potwierdził
16:12
wszystkie moje odkrycia. Ssak reaguje prawidłowo na
16:17
czekoladowym tropie. Był z wami dziś felek wafelek,
16:21
słodkie myślenie to rozwiązanie, pa.
16:24
Jeżeli felek stał się już znajomym głosem w waszym domu,
16:27
zaobserwujcie nasz kanał i zostawcie ocenę, to dla nas
16:31
najmilszy sygnał, by opowiadać dalej, a jeśli chcecie wesprzeć
16:35
przygody felka. Możecie postawić mu symboliczne
16:38
kakao na patronite. Ten mały gest daje nam wielką
16:42
moc do tworzenia kolejnych historii na czekoladowym tropie
16:46
link znajdziecie w opisie, dziękuję, że jesteście częścią
16:49
tego świata.