Latest / Anlamak+ / Dinlerin politik zeminde geliştiğine yönelik kanıtlar

Transcript

Dinlerin politik zeminde geliştiğine yönelik kanıtlar · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba. Bugün konuşacağımız konu aslında
0:04
dinler. Tarihinde toplumsal olayların,
0:07
dinlerin nasıl şekillendirebileceğini veya
0:11
dinler üzerindeki siyasi gelişmelerin tesirlerini
0:14
konuşmaya gayret edeceğiz. Şimdi kabul etmek gerekir.
0:17
Bu çok önemli bir ön koşuldur. Bu arada perslerin özellikle
0:21
israil olduğunu ve mısır coğrafyasını fethetmesi.
0:25
Museviliğin doğuşunu. Ve büyük iskenderinde yine bu
0:29
bölgeyi özellikle perslere de geçirmesiyle beraber oluşan
0:33
ikinci jenerasyon ise hristiyanlığın yaratım sürecini
0:36
ve anlamsal bütünlüğünü oluşturan en önemli sentetik
0:39
eklemlenmedir. Şimdi buradan niye böyle bir ön
0:42
koşulla başladık? Podcast'te burada anlatmak
0:45
istediğim şeyi şu aslında toplumsal olaylar hem dünyanın
0:49
kolektif hafızasını hem de bazı teolojik.
0:53
Unsurları hem güçlendiren hem de geliştiren bir yana sahip.
0:57
Tabii ki tarihte sadece siyaseten şekillenen bir dini
1:01
haritadan bahsetmek zor. Ancak dinin zaten bir de
1:05
idarecilik görevi var. Yani insanlara meşruiyet
1:08
kazandıran ve özellikle politikacıların zeminlerine
1:11
oturttuğu bir hiyerarşik düzen içerisinde normlarına
1:15
endekslediği etik ve ahlak değerler bütün olarak
1:18
değerlendirmek lazım. Dinlere tabii ki kötü örnekleri
1:21
referansladınız. Zaman batı kil.
1:23
Orta çağdaki davranışları itibariyle bunların sanki hani
1:28
çok da böyle doğru işler olmadığını düşünebilirsiniz.
1:31
Haksız da değilsiniz. Mesela tabii ki tarihin her
1:35
aşamasında böyle müdahaleler söz konusu.
1:38
Ama cannessa yürüyüşlediğimiz bir yürüyüş var.
1:40
Tarihe geçmiş zapt edilmiş önemli bir ifadedir. 1.077
1:44
yılında kral dördüncü Henry kutsal roma germany
1:48
imparatorluğu'nun kralıdır kendisi.
1:51
Yedinci gregory tarafından aforoz edilir.
1:53
Buradaki temel sebep psikoposları devlet liderinin
1:57
tayin edebileceğini, papa'nın buna karışamayacağını
2:00
söylemesidir. Papa tabii ki o zamanlar ortaçağ
2:04
avrupa'sında ve Hristiyan coğrafyasında meşruiyetin
2:07
kazanılması için ondan güvence alınması gereken bir insan
2:11
konumunda çünkü. Tanrı adına konuşan biri olarak
2:15
değerlendiriliyor. Biliyorsunuz Musevi külliyatında
2:18
da bir başka vardı ve islam'da da halife var.
2:22
Bunlar sadece dini Önder olmakla değil, aynı zamanda daha ulvi
2:26
vasıflara sahip olduğu için insanlığa ve devletlere
2:30
meşruiyet kazandırabilen unsurlar olarak
2:32
değerlendiriliyor. Tabii ki burada çok erken dönem
2:36
sayılabilecek bir dönemde kral dördüncü, henry'nin 10'a çıkart
2:39
isyan etmesiyle beraber afaroz ediliyor.
2:42
Kendisi ve roma'ya gidiyor. Roma'ya geldiğini duyan papa,
2:45
tabii ki bir imparator geliyor. Sonuçta ve avrupa'nın da en
2:48
büyük imparatorlarından biri geliyor.
2:50
Öyle hani benden özür dilemeye geliyor diye düşünmüyor.
2:54
Eee yanındakiyle beraber bir kadın vasıtasıyla bir tavsiyeyle
2:58
beraber toskana'daki canosa karesine doğru kaçıyor.
3:03
Kaleye geliyor kral ve bu gelişi esnasında ayakları çıplak bir
3:09
şekilde buzlu karlı yollardan geçerek bu kaleye gelebiliyor.
3:14
Geldiği zaman papa hoş geldin demiyor.
3:16
Yine 3 gün boyunca oruç tutuyorlar.
3:20
Ve papa'da bu iyi niyeti görüyor.
3:23
Kralın gerçekten kendisini lafoz edilmesine karşılık gerçi ilk
3:27
etapta sallamıyor. Kral o da ayrı konuyor.
3:29
Bir sene sonra falan yapıyor bunları.
3:31
Ve diyor ki, evet, ben bu adamı affetmem gerekir.
3:34
Afarozunu kaldırmam gerekir diyor.
3:37
Şimdi aforozun tabi ki mertebeleri var öyle hani aforoz
3:40
ettim deyince topyekünden çıkarmış olmuyorsunuz.
3:44
Özellikle kalıcılığa dönmesi esnasında ki süreç boyunca belki
3:48
siyasi erkeklerden güç bulabilirse aforos temelli bir
3:51
meşruiyet kaybı yaşamaya bilir. Ama kral dördüncü henri bunu
3:54
yaşadı ve gitti. Canneso yürüyüşünden sonra
3:57
dediğimiz gibi kulenin kapısında 3 gün bekledi, oruç tuttu aç
4:01
kal. Ve bu soğuğa rağmen çıplak bir
4:04
şekilde neredeyse çünkü üstünde pişmanlık giysi denilen bir
4:09
giysi var. Papatan özür dilerim, papada
4:12
kabul etti ve kominon yapıp tekrar onu hristiyanlığa davet
4:16
ettim. Kabul etti diyelim veya daha
4:19
doğrusu şimdi burada canosa yürüyüşünde görmemiz gereken
4:23
bazı şeyler var. Buradaki hesap aslında sadece
4:27
bir papayla bir kral ilişkisi değil, tarihin her yerinde nüfus
4:31
eden gündelik hayatla, yani maddi hayatla manevi hayatın
4:37
uyumlanması üzerine bir dizayn. Geliştirmeye çalışıyorum.
4:41
Çok zor bir konu ama ben sadece temelleri atabilmek adına
4:46
bildiğim kadarıyla anlatmaya çalışacağım.
4:48
O yüzden cannesse yürüyüşü sembolik olarak bizim ifademiz
4:51
olsun. Ancak daha sonrasına gelin
4:53
isterseniz devam edelim. Şimdi birinci teo ikinci teodos
4:57
özellikle 395 yılında. Hristiyanlığı devletin resmi
5:02
dini olarak kabul ederken. Şöyle demedi, bir gün işte ya bu
5:06
insanların çoğu artık Hristiyan bizim Hristiyan olsak ya falan
5:09
demedi aslında. Evet, ondan önce konstantin bu
5:11
zemini hazırlamış de ancak daha öncesindeki roma kralları
5:16
bunların arasında en önemlisi deus ve Marcus a realus'tur.
5:22
Çok da böyle hristiyanlı taraftarı değildi, hatta onları
5:25
zulmetmeyi ve pagan tanrıları yüceltmek için bazı
5:28
yaklaşımlarda bulunmayı bile mübah görmüşlerdi.
5:31
Nero kadına gitmiyorum bile. Yani erken dönem ilk 100 yıl
5:34
sonuçlarını dair bile etmiyorum. Şimdi hal böyle olunca teodosuz
5:39
aslında şunu görüyor, bir rüya görüyorlar ve rüyada hac
5:43
sembolizmasıyla beraber pagan tanrılarına inanan romalılara
5:48
karşı iç savaşta kazanacakları müjdeleniyor ve gerçekten savaş
5:52
kazanılıyor. Yani theodosuz öyle barış ortamı
5:55
içerisinde bir hristiyanlık kabulü gerçekleştirmiyoruz.
5:58
Selanik ferman ile. Veya Selanik kontrolüyle oradaki
6:02
hikaye gerçekten bir iç savaşın sonucunda bir arınma gecesi
6:06
neredeyse sonucunda 2. Aynı toplumdaki insan
6:10
popülasyonunun farklı inançlar yelpazesinde birbirlerine
6:13
saldırmalarıyla beraber son bulunan iç savaş seremanisi
6:17
aslında ve gerçekten roma kralı bunu bilmiyor muydun biliyordu.
6:21
Hristiyanların çoğunlukla olduğunu bilmiyor muydu
6:23
biliyordu. Çünkü iranus'la beraber
6:25
özellikle lion etrafında kümelenen ve gerçekten o gün
6:29
iti. Kanonik külliyatı oluşturmaya
6:32
çok yaklaşan anlatı. Hani ma işte bu 4 incilde
6:36
bahsediyoruz aslında hristiyanlığın orda da
6:38
merkeziyetleşmesine vesile oldu. Tabii ki oraya giden
6:41
apostiyelilerin buna katkısı çok fazladır.
6:43
Ancak insanlar da musevilerden başlayan bu kültürel akım
6:49
içerisinde hristiyan'da kendisine çok daha yakın gördüğü
6:52
için. Pagan tanrıları terk edip ve
6:54
pagan tanrılarını da biraz şöyle bir yanı da vardı aslında.
6:58
Bunu da bakın siyasetin bir parçasıdır.
7:00
Bu da pagan tanrıları aslında roma krallarıyla özdeşti ve roma
7:04
krallarının kötüleşmesi demek, pagan tanrılarını da kötüleşmesi
7:08
demek sürekli olarak vergi isteyen, sürekli olarak kurban
7:12
isteyen, sürekli olarak bir şeyleriyle cezalandırılan bir
7:15
halk. Tabii ki o tanrıları beğenmez ve
7:18
pek tabii tek tanrı dediğimiz ve bütün evreni yöneten bir tanrı
7:22
fikri varken ortada. Günlük her anı müdahale eden bir
7:26
tanrı anlatısının roma'nın merkeze otoritesini
7:29
güçlendirmeye çalışan bir manevranın ötesinde olmadığını
7:33
düşünmeye başladılar. Ve hal böyle olunca hristiyanlık
7:36
gerçekten roma'nın sınırları içerisinde çok ciddi bir yere
7:39
sahip olmaya başladı. Peki sadece roma'da
7:43
hristiyanların kabul edilmesi roma'yı zora mı soktu?
7:47
Yani aslında theodosuz bir baskıyla hayır.
7:50
Konstantin bunu ilk fark edenlerden bir tanesiydi.
7:52
Ondan önce biliyorsunuz üçüncü yüzyıl krizimiz var.
7:55
Bizim roma'nın kendi içinde devinim geçirdiği sürekli olarak
7:59
bölünmelerin eşiğine geldiği ve zaten yakın tertide bölünecek
8:03
bir romanın. Merkezi bir külliyata ulaşması
8:06
fikri ve bunu da kendi saikleriyle güçlendirmesi
8:10
anlayışı aslında tarihte görülebilecek ilk siyaseten
8:14
müdahaleler arasında değerlendirilebilir.
8:17
Ancak şunu da kabul etmemiz lazım, bunu sadece hristiyanlar
8:21
yapmadı. Bu islam'da da örneğini
8:23
gördüğümüz bir ifade ve musevilikte de bir şart daha
8:27
koymak isterim. Bu kötü bir şey değildir.
8:29
Neden kötü bir şey değildir? Gerçekten gündelik hayat akarken
8:33
dinler zaten hem eklemlenebilir yapılarıyla hem de bazı sorulara
8:38
cevap verebilme meziyetleriyle beraber zaten gündelik hayata
8:42
uyumlanabilmek zorundalar ve bunu gerek siyasi meşruiyetle
8:46
gerekse. Yöneticilerin aldığı iradelerle
8:49
beraber gündelik faaliyetlere yansıtmaya çalışan birçok
8:52
devletin olduğunu ve birçok farklı ekolün olduğunu
8:55
biliyoruz. Skorlastik düşünce her ne kadar
8:57
bunun şahsileştirilmeden merkezi bir otorite tarafından devam
9:01
ettirilmesine öngörmüş olsa da, daha sonrasında başta
9:05
protestanlık olmak üzere birçok farklı dini akımlar kendi
9:10
mezhebine ve kendi milletine uygun şekilde.
9:14
Anlatıları ve dini temeldeki anlatıları benimsemeye
9:17
başladılar. Şimdi gelmiştik hikayede
9:20
teodosum bu problemi fark etmesinden ve merkezi külliyet
9:24
oluşturmasından. Merkezi külliyat dediğimiz şey 4
9:27
kalanik incil'in işte izning konusunda kabul edilmesiyle
9:30
beraber konstantine başlayan hikaye değildir.
9:33
Roma her zaman özellikle batı ve doğu Kilisesi olarak 2 ayrım
9:36
gelecek karşımıza bunu birazcık anlatmaya çalışmıştık.
9:40
Batı kilisesi'nde daha merkeziyetçi ve kralım
9:43
mutlakine. Ya dini adamın dini kimse artık
9:46
bu işte o pap olacak sonrasında onun.
9:50
Meşruiyetini sonsuz bir şekilde tevazüle karşılama içeriyor.
9:54
Doğu kilisesi'nde daha eklemlenebilir yapılar vardır.
9:58
Halkın nezdinde eleştirilebilir, sorgulanabilir yapılar vardır.
10:03
Bu doğu ile batı Kilisesi arasındaki farkın temelini
10:06
oluşturur aslında ve aslında roma hristiyanlığın erken
10:10
dönemlerinde anlatılan bütün anlatıların üstüne bir sistem
10:13
inşa etmeye çalıştı ve bu sistemi inşa ederken de kendi
10:17
gündelik fonksiyonlarını göz önünde bulundurdu.
10:20
Bunu kim? Ilker demez yani bugün
10:22
itibariyle roma'nın tamamen müthiş duygularla işte sempati
10:27
kazanmak için hristiyanlığın doktrini üzerine çalıştığını
10:30
söylemek zor. Mesela bunlardan en temellisi.
10:33
Bu arada şunu da lütfen hemen bir şen koyarak söyleyeyim,
10:36
hemen bir tırnak içerisinde ifade olarak yani 4 kitabın işte
10:41
sallanıp masadan düşmediği falan söylenir.
10:43
Hayır, kanuni külliyede oluştururken bu bir rivayettir.
10:46
Tabii ki gerçek olup olmadığını da bilmek zordur.
10:48
Ancak daha da önemli bir şey vardır.
10:50
Siyasetin mü. Netti bu kanonik
10:52
külliyatoluştulurken bir kere örüntülerin aynı olması
10:56
gerekiyor. Şartlar var isa'nın ölmesi ve
10:59
tekrar dirilmesi gerekiyor. Havalelerine gözükmesi
11:02
gerekiyor. Bu birinci şart, ikincisi kilise
11:05
denilen merkezi bir ruhban sınıfının oluşmasına izin
11:09
vermesi gerekiyor. Yani kilise anlayışını ve baba
11:13
oğul kutsal ruh dediğimiz ilahi tılsımı kaybeden herhangi bir
11:17
gosper aslında bir incil statüsünde değerlendirilmesi
11:21
mümkün olmayan bir an. Bürünüyor ve buna da zaten
11:23
apocrif denilecek. Sonrasında işte maddo,
11:27
markosluca yohanna dediğimiz kitaplar çoğunlukla yohanna
11:31
hariç. Tanık olan kimseler tarafından
11:34
yazılan sadece bir kodex değildir.
11:37
Mesela matda incilinde bazı şeylerde işte pazar günü de
11:40
madda'yı gördü der. Halbuki madda'yı görse madde
11:44
incinde madda yazdıysa bunu ya beni gördü demez de niye
11:47
madda'yı gördü der mesela değil mi?
11:50
Şimdi bu hikayelerde külfet oluşturulurken bile aslında
11:53
roma'daki siyasal Erkin konuya müdahil olduğunu kabul etmemiz
11:57
lazım. Her ne kadar iznik konsülünde
12:00
yükselen ariusculuk fikrine karşılık yani.
12:04
Eee, isa'nın bir tanrı olmadığını, ııı bir kutsal ruha
12:09
sahip olduğu muhakkak ama bunu da peygamberlik statüsünü çok
12:12
ötesinde olmadığını benimseyen bir anlayışın aslında Anadolu
12:16
coğrafyasında yayılmasından sonra böyle bir konsül kararı
12:19
alınıyor. Tabii ki burada işte sürekli bir
12:21
müdahale anlayışı var ama. Şu da değil yani roma işte
12:26
sadece siyasi çıkarlarını gözeterek hristiyanlığı
12:29
şekillendirdi demek de yanlış ama başka bir hikaye de ve
12:34
birçok aslında tarihsel kayıtta da görebileceğimiz üzere
12:37
hristiyanlar da kendi içerisinde milyonlarca tarikata bölünmüşler
12:41
ve ortak bir anlatı yaratabilme zenginliğini yetisini
12:46
kaybetmişler. Hal böyle olunca burada aslında
12:49
bir güç mücadelesi var. Bu güç mücadelesini isterseniz,
12:52
dini anlatıları öğrenebilme yetilerine bağ.
12:56
Isterseniz gündelik çıkarlarını gözetenler olarak
12:59
değerlendirirsiniz. Bu tabii ki her 2 kutuptan da
13:02
örnekler olan bir senaryo ama ne oluyor?
13:04
Günün sonunda popülasyonu çoğunluğu erişen ve yani ister
13:09
istemez maddi dünyada siyasal Erkin üstünlüğünü, kudretini
13:13
elinde alanların oluşturduğu bir kümülatif anlatıya dönüşüyor.
13:17
Şimdi bunu niye söyledim? Biliyorsunuz amerika'da da
13:19
evanjöristler var. Protestanlık akımından gelen bir
13:22
köken ve naptı. Siyasette çok hızlı yükseldiler
13:26
ve bugün merkez sağ seçmeli olarak bilinen kişi
13:29
evangelistlerdir. Peki, evanjelistler niye
13:32
siyasette bu kadar etkin olmak istediler?
13:34
Çünkü teolojinin aslında siyasetle çok eklemlenmiş bir
13:37
yapısı olduğunu bizim devlet yönetimi anlayışında dini
13:42
temelleri çok da örselememizin doğru olmadığını söyledi.
13:45
Protestanlı kökeninden geldiği için insanın.
13:48
Kendi ilahi arayışına kabul ediyor ancak devletin yönetime
13:52
aşamasında da en azından inançlı kimselerin devletin idari
13:56
mekanizmalarında olması gerektiğini savunuyor.
13:58
Şimdi noldu evangelistler de en doğruyu söyledikleri için veya
14:02
en mantıklı senaryoyu paylaştıkları için mi kümülatif
14:05
olarak bir siyasi fraksiyon olarak modern dünyada 1.900
14:09
yetmişli yılların amerika'sında çok ciddi popülarite kazandı.
14:12
Hayır, popülasyon ne kadar büyürse bu popülasyonun büyümesi
14:17
her zaman iyi saiklerle olmayabilir.
14:19
Yani temennimiz her zaman dini temelde çok güçlü anlatılar
14:22
barındırdığı için çok ciddi bir taraftar kitlesine sahip olması
14:26
yönündedir. Ancak gerçeği konuşmak gerekirse
14:29
evangelistlerde de olduğu üzere siyasete tesir alanı ve gündelik
14:34
hayat içerisindeki müdahale yetisinin diğerlerine göre daha
14:39
kudretli olması her zaman bir sempati yaratır.
14:42
Insanoğlunda. Çünkü insanoğlu.
14:44
Tabiatı gereği ile gücü gerçekten sever, şimdi gücü
14:48
seven insanoğlunun örneklerini türkiye'de ne yazık ki yakın
14:51
zamanda gördük. Birkaç tane tarikat kolu ne
14:53
yazık ki biliyorsunuz. Özellikle bir tanesi çok meşhur
14:57
bir paralel yapılanma dediğimiz bir operasyona girişti ve burada
15:02
da aslında güç mekanizmasının ne kadar tesirli olduğunu ve bir
15:06
anda ne kadar ciddi bir mürit kitlesine ulaşabileceğini
15:09
görebildik. Yine bazı kollar var, onlara
15:11
girmiyoruz. Şimdi onlar siyasetin işi çok
15:13
doğrudan siyaset işi. Biz dini siyasete müdası
15:16
değiliz. Siyasetin dine müdahalesini
15:18
konuşmaya çalışıyoruz. O yüzden birazcık burada rahat
15:21
top çevirebiliyoruz. Şimdi.
15:24
Iıı hristiyanlık tarihinde reform var, rönesans var,
15:27
vesaire vesaire. Bunlar da zaten aslında
15:30
siyasetin dine ısrarlı şekilde müdahalesini eleştiren
15:35
basamaklardan köken olarak gelmiştir.
15:37
Ve yine batı kilisesi'nin sadece kendi meşruiyeti üzerinden
15:42
dizayn ettiği skolastik düşünce anlayışının bilimsel normlara
15:45
bile müdahale eden yaklaşımından dolayı hareket alanı bulamayan
15:49
diğer Hristiyan kökenli ve özellikle milli tandansı yüksek
15:53
kimselerde. Aslında bu anlatıları
15:56
eleştirerek bir fikir oluşturmaya çalışmıştır.
15:59
Şimdi tarihte en çok yanlış bilinen gerçeklerden bir tanesi
16:03
kötülük mitinin, yani kötü olma anlayışının.
16:08
Semavi dinlerle oluşturduğunu oluşturulduğunu söyler.
16:11
Oysaki gerçek değildir. Bu kötülüğün en net ve en
16:16
sistematik işlendiği dinler düştülüktir zaten semavi dinlere
16:21
de geçişi zerdüştilikle yani penslerle eklemlermesidir.
16:26
Bugün musevilerin erken dönem hayat hikayeleriyle özellikle
16:30
persler içinde yani ikinci kilo zamanda başlayan mücadeleyle
16:33
beraber onların hakimiyeti içerisinde yaşadıkları yılları.
16:37
Ve sonrasını gözettiğiniz zaman? Kötülük anlatısının giderek güç
16:41
kazandığını görüyoruz. Çünkü temelde iyilik dediğiniz
16:45
felsefe aslında insanın meşru olabilmesi için dayanması
16:49
gereken bir dayanaktır. Ancak perslerden aldıkları bu
16:53
temel miras ve sebebiyle de aslında babillerin de buna tabii
16:58
ki katkısı var. Kötülüğün de iyilikle bir
17:01
korelasyonu olduğu irdelenmeye başlandı.
17:04
Dolayısıyla saf iyilik yani pürüten olabilmek aslında
17:08
kudretin kendisiyken pürüten sınıfını yöneticilerle tanrı
17:13
tarafından görevlendirilmiş yöneticilerle özdeşleştirme
17:16
fikri. Ilk defa bu zaman konuşulmaya
17:19
başlandı. Çünkü musa hikayesinde musa'yı
17:22
sürekli itiraz eden bir Musevi popülasyonundan bahsediyoruz.
17:26
Hakeza ibrahim'in yolculuğunda da onunla beraber şeyhemden
17:29
Kenan topraklarına gelmeyen çekem'de yaşamaya devam eden
17:33
museviler de var. Ancak sonrasında özellikle
17:37
perslerin göçlerinden sonra şunu görüyoruz.
17:42
Ikinci kilosta gitti ve persler yıkıldıktan sonra musevilerde
17:46
bir kötülük anlayışı vücut buluyor.
17:49
Şimdi burada da şunu söylemek lazım, tabii ki molek diye bir
17:53
tanrıları vardı onlarında. Put putperest döneme eee
17:57
itafalından bir bal tanrısı orada tabii ki kötü olanları
18:01
elimine etmek gibi bir anlayış var ama bu musevilere özgü
18:04
değildi. Israil olduğunun özgürydü.
18:07
Yani muse musayı takip edenlerin doğrudan benimsediği bir anlatı
18:11
değildi. Ama işte özellikle pers
18:12
sürgününden sonra kötülük hiyerarşisinin ve saf iyiliğin
18:16
yöneticilerle özdeşleştirebileceği güçlü bir
18:19
anlat oluşturuldu. Burada pek tabii ki mısır'da
18:22
geçirdikleri senelerinde inanılmaz bir önemi vardı.
18:26
Makedon kralı perslere geldiğinde yani persleri yıkmak
18:29
için o coğrafyaya geldiğinde ise yeni hristiyanlığın temel
18:33
öğretilerini inşa edilmesine vesile olacak bir kültürel
18:36
sentez oluşturdu. Şimdi burada tabii ki itirazı
18:39
olacak. Yani bu tarz büyük istilalar
18:42
veya büyük işgaller veya büyük fetihler ne derseniz adına hep
18:48
böyle sonuçta hayır. Bazen işte kimyanın temel
18:51
konusunda zaten budur ya 2 tane birbiriyle uyumlu veya uyumsuz
18:55
elementin reaksiyon gö. Bilme ihtimali.
18:58
Her zaman değildir ama bazen öyle 2 element yan yana karşı
19:03
karşıya gelir ki, yarattıkları kimyasal reaksiyon yeni bir
19:07
maddenin oluşmasına vesile olur, işte buradaki zincir aslında hem
19:12
kökensel olarak hem de farklı uygarlıkların doğrudan ve hızlı
19:16
şekilde hem şey budur zaten hızlı şekilde.
19:19
Diğer uygarlığın içine nüfuz etmesiyle beraber orada yaşayan
19:23
o topton yani yerleşik halkın doğma, büyüme oralı olan halkın
19:28
yeni öğretilerle tanışması ve mevcut öğretileri yeni
19:31
öğretilerle beraber. Şekillendirmesine vesile
19:35
olmuştur ve bu da bugün bildiğimiz külliyatın oluşmasına
19:38
vesile olur. Tabii ki bu hikayede sadece ve
19:42
sadece hristiyanlar ve musevilerin mantıksal olarak.
19:48
Yorum yani gündelik hayattan yorum aldığını söylemek zor.
19:51
Özellikle islam coğrafyasında ve önemli şey tartışılması gereken
19:54
şey 1.490 ikide gerçekleşen richongquesta herhâlde böyle
19:59
okunuyordur. Yani bütün Müslümanların en son
20:03
granarda'da olacak şekilde ara Avrupa kıtasından atılmasını
20:07
tavsiye tarifler 1.492 ye kadar geçen o 700 yıllık süre
20:11
zarfında. Eee islam hem hristiyanla hem de
20:17
kendi değerlerine çok büyük katkılar yaratır.
20:20
Nasıl yaratır özellikle. Yunanca olduğu için ve aslında
20:25
siyasal problemden dolayı da tercih edilmeyen bir dilden
20:28
doğrudan. Aristo'yu platon'u galini
20:32
çevirmeye başlarlar. Bu ilk etapta arapça'ya
20:35
çevrilir. Çünkü Araplar zaten yunancaya
20:38
daha yakın bir millettir. Çünkü en azından siyaseten refuz
20:42
etmiyorlar ve bu okumaları da meraklılar.
20:45
Çünkü islamın 8 ila 12. Yüzyıl arasında çok ciddi bir
20:49
parlama hikayesi var ve burada gerçekten bilgiye ulaşmak için
20:54
islam alimlerinin her şeyi yapabileceğini söyledik.
20:58
Ibni üçle ibni sina arasındaki polemiği anlattığımız podcast'te
21:02
evet, bunların bir sınırları olduğunu, evet kimsenin sonsuz
21:05
anlatılarla bir sistem dizayn edemeyeceğini de söyledik.
21:09
Ancak temelde insanların alimlerin gerçekten o dönemin
21:12
çağdaşlarına göre çok daha ileride olduğunu da söyledik ve
21:16
aslında batılı coğrafyasına doğru göçün esnasında doğudan
21:21
gelen bu islami akım'la beraber. Batı enteresan bir şekilde kendi
21:25
kimliğine tekrar tanıştı ama doğu kimliği de yani islam
21:29
öğretileri de aslında Yunan düşüncelerinden aldığı
21:32
referansla beraber yaradılıştaki misyonunu ciddi anlamda
21:36
güçlendirdi. Aslında en önemli şeydir bu.
21:39
Bu arada bunun lütfen niye inkar ediyoruz onu da bilmiyorum.
21:42
Niye hiç konuşmuyoruz onu da bilmiyorum.
21:44
Bu dinlerin temelde anlatmaya çalıştığı şey etik ve ahlaki
21:47
normlardır. Şunu da söylemiştik, bir yerde
21:50
ilk ahlak nasıl ortaya çıktı? Baktık yavcı toplayıcı
21:53
insanlarda bile ahlak prensibi var.
21:55
Dolayısıyla dinlerle doğrudan koreli demiyorum.
21:57
Ancak örüntüler ve insana kattığı değer açısından dinlerin
22:02
işlenmesi gereken tek bir alanı vardır.
22:04
Etik ve ahlaki yargılar bu hırsızlık yapmamayı da
22:07
içilebilir. Adam kayırmamayı da içerebilir.
22:09
Gün içerisinde yaptığınız hal hareketlerin edep erken
22:12
sınırları içerisinde olmasını da içerebilir.
22:14
Ve bunların o kadar geniş tabanda karşılık bulan bir
22:18
hikayesi vardır ki. Dediğim gibi her zaman
22:20
söylediğim de üzere saklamentler bile aslında günün her anında
22:24
bir rümeyder yani bir hatırlatıcı olarak görev alır.
22:27
Yani insanı günün her saatini sorgulayacağı bir prensip
22:31
üzerinde çalışmaya iter hal ver olunca doğuyla batının
22:36
arasındaki eklemleşmede şunu gördük, evet.
22:40
Zaten Araplar özellikle islami tannastlı insanlar diye
22:45
ayıralım. Araplar diyip bir millete
22:46
bahşetmeyelim ve büyük Selçuklu da bunun çok önemli bir
22:49
temsilcisidir bu arada. Zaten Yunan düşürüllerini
22:54
okuyordu. Antik çağın düşünleriyle
22:57
aşinaydılar ve çok önemli bir şey söyleyeceğim.
22:59
Bugün bildiğiniz aristoteles'e dair bütün yorumsal anlatılar.
23:05
Thomas aquinasında bir takım zorlamaları da içine dahil
23:09
edilebilir. Psikolojik düşünce içerisinde
23:11
ancak ibne, rüştun ve ibni sina'nın temellerini anlattığı
23:15
bir hiyerarşik düzen içerisine irdelenir.
23:17
Çünkü tercüme esnasında bu 2 isimde her ne kadar ibni ibni
23:22
sina'yı bir oyun bozanlıkla tahripçilikle itham etmiş olsa
23:26
da. Bu 2 isimde aristo'yu bir
23:29
sistematik içerisinde ve kendi anlatılarını da doğru bir
23:34
şekilde kurgulayarak gündelik fonksiyonunda karşılık
23:38
bulabilecek bir dizine indirgedi.
23:40
Çünkü aristoteles'in metinlerinde hiçbir şey olması
23:44
gerektiği kadar berrak değildi. Bu yorumlar, batının bu olayı
23:48
daha iyi özümseyebilmesi ne vesile oldu ama siyaseten güçlü
23:52
erk, kendi gücünü kaybetmek istemeyince.
23:56
Bazı kötü problemlere yaratabilecek kararlara imza at.
24:01
Şimdi bununla ilgili ilk önce anlatmak isterim.
24:04
Çok bilinen bir örnektir. Çok böyle herkesin ağzına sakız
24:07
olmuş ancak ve ancak gerçeğin detayını çoğu kişinin bilmediği
24:12
bir örnekten bahsedip bir yere bağlamak isterim.
24:15
Akenoton fikrini ilk defa duyumsuzdur akenoton bir
24:18
firavundur ve tek tanrılı din denemesini mısır coğrafyası
24:21
içerisindeki en kadim imparatorluklardan bir tanesi
24:24
olması sebebiyle önemlidir. Yaratmaya çalışır.
24:27
Akineto'nun tek tanrı dini halk nezdinde kabul görür arkadaşlar
24:31
bunu inkar etmek zordur. Çünkü tapınakların vesaire
24:34
restorasyonunu görebiliyoruz. Ancak akenatonu kınayan, onu
24:39
onunla beraber yol yürümeyen inisiyat.
24:42
Yonu geçirmiş inisiyat olmuş kimseler olduğunu iddia eden ve
24:45
bazı mistik mertebelerde olduğu gerekçesiyle beraber bir
24:50
klasifikasyon yaratıp, herhangi bir bilginin kendi iradeleri
24:54
dışında bir anlatıya insanlıkla paylaşmasının önüne geçmeye
24:58
çalışan kâin veya başrahip sınıfı akenato'nun kendi
25:02
güçlerini alaşağı etmesi ve bu zamana kadar mısır'la üzerinde
25:06
kurdukların, mistik anlatıların inisiyatyonu üzerinde dizayn
25:10
edilmiş, işte derecelendirilmiş. Şunlar sistemine inkar ettiği
25:15
için aslında akinatonun mirasını reddetmek için ondan sonra
25:20
göreve gelecek tutan kamunu parlatmayı tercih etmişlerdir.
25:24
Niye? Çünkü akeneton'la beraber bir
25:27
bela gelmiştir. Mısırın başına halbuki bela
25:29
değildir, başkainden işleri bozulmuştur.
25:32
Kıssadan ise bazı şeylerdeki hızlı revütition var.
25:36
Devrimsel akımlar aslında. Dini el olarak kendini kabul
25:40
eden ama otoritesin dinden değil.
25:43
Maddi kazançlardan sağlayan kimseler tarafından işte ibn i
25:50
ibn i sina örneklerini de belki doğrudan bu yaklaşım işlenmez.
25:54
Ancak temelde işte galenin başına gelenler kopernik'in
25:58
başına gelenler, galilenin başına gelenler tarih boyunca
26:02
uzun bir fraksiyonel olarak fraksiyon olarak takip ettiğiniz
26:05
her decott'ta veya her yüzyılda bu tarz örnekleri bulmanız
26:08
mümkündür. Temel otoritenin dışındaki
26:11
anlatılar zaman içerisinde doğruluğu sebebiyle zaten halk
26:14
nezdinde kabul görmüş olsa da. Bazen de çok doğru ifadeler ya
26:19
neopotonik olarak değerlendirilmiş ya gonstik
26:21
olarak değerlendirilmiş ve aslında sapkınlık denilen bir
26:25
ifadeyle rıfüz edilmiş. Bugün bir dini anlatının en
26:30
önemli şeyi sakrmentlerse halen daha biling.
26:34
Orada insanlar bir şeylerden nemalanıyor.
26:37
Çünkü dinlerin gerçekten öğretmeye çalıştığı çok güzel,
26:41
mistik bir anlatı var. Mistik derken sinirden büyüden
26:44
bahsetmiyorum, insanın ruhuna işleyen, insanın mentalini
26:49
geliştiren, insanın dünyaya bakışında tanrının nurundan
26:53
faydalandığı bir yelpazesi var. Şimdi siz bu eylemsel pratiği
26:58
reddedip tamamen sakranmentler ve bazı hocaları dinleyip bazı
27:03
papazları dinleyip bazı hahamları dinleyip bir şeyler
27:07
öğrenmeye çalışıyorsanız günümüzün bilgi coğrafyasında.
27:11
Bilin ki birileri buradan güzel ekmek yiyor.
27:13
Allah kabul etsin demek lazım. Dolayısıyla bir müslümanın, bir
27:17
yahudi'nin, bir hristiyanın şunu sorgulaması lazım.
27:21
Tanrı bana bir kahinin, bir rahibim, bir hocanın, bir
27:27
papazın etrafında onu sorgulamadan onun yanlış
27:31
diyebileceği ihtimalini göz önünde bulundurmadan şartsız
27:34
koşulsuz biat ettiğimi görse beni kendi katında kabul eder
27:38
mi? Veya onun öğretilerine hiçbir
27:42
şekilde inkar etmeden geri geldiğinde sapkınlık
27:45
mertebesinde bile bir sadakatla takip ettiğim kimseye mi
27:49
inanıyorumdur, yoksa ben gerçekten allah'ı ya da tanrıya
27:53
ya da yahu arıyorumdur. Dünyanın bir yerinde tanrının
27:57
buyrukları çok net anlayana ki o zaman bile netti.
28:01
Kur'an-ı kerim'de ifade edildiği üzere.
28:04
O zaman bile anlamayıp siyasal yorumlardan ve merkezi
28:07
otoritenin anlattığı ifadelerden yola çıkarak.
28:11
Protestanlığa kadar solasıcript dediğimizi, ifade oluşmadan
28:14
önceye kadar kutsal metinleri dahi okumayan hocaların,
28:17
bölgesel kiliselerin veya işte sinagoglarda hahamların
28:22
anlatılarıyla kendisine bir din inşa etmeye veya bir bellek
28:27
dizayn etmeye çalışan insanoğlunun bugün işi çok
28:29
kolay. Birçok kutsal Metin, hatta hatta
28:33
coptik müzesinde yer alan gururtik olarak zamanında sapkın
28:36
kabul edilmiş ve yeryüzünden imha edilmiş.
28:38
Bu metinler ölüdeniz yazmaları da dahil olmak üzere neredeyse
28:42
tamamına erişebiliyorsunuz. Ve aslında daha da güzel bir
28:46
şey, insanlar sosyolojik olarak da bu teolojik çözümlemeleri
28:49
yaptı ve insan hafızası üzerinde teolojik anlatıların ne mana
28:54
ifade etmesi gerektiğini ve çok iyi çözümlemeye başladılar.
28:57
Ve hâl böyle olunca kendi okuduğunuz kutsal metinlerinizle
29:01
teolojik anlatıları birleştirdiğinizde sentetik
29:04
kavramları ister elimle edin ister kabul edin, fark etmez ama
29:07
dinamik yapısı itibariyle asırlardır faaliyetini
29:11
koruyabilen ve asırlardır insanların inanç yelpazesinde
29:13
kendisine yer bulabilen bu 3 semavi dinin güçlü, mistik
29:17
anlatılarını öğrenmekle mükellefiniz.
29:20
Dolayısıyla siyaset evet çok net bir şekilde dine müdahale eder.
29:24
Her zaman din siyasete müdahale etmez.
29:27
Dini siyasete müdahale etmekle siyasetin dine müdahale etmesi
29:31
birebir aynı şey gibi gözükebilir ama pratik
29:33
uygulamalarda çok ciddi farklar vardır.
29:36
Hakeza bunlarda yaşanmıştır. Son olarak şunu da söylemek
29:39
isterim, ne zaman ki dini anlatıların çok güçlendiği bir
29:43
uygarlık gördüyseniz ama bunu sakın şey olarak söylemiyorum
29:47
işte. Çok ahlaklı, çok medeni, çok
29:49
kültürlü toplumlar inşa etmekten bahsetmiyorum.
29:51
Dinin öğütleri üzere benim anlatmak istediğim sürekli
29:55
saklament'le bocalınan her faaliyetin din adı altında
29:58
eleştirildi. Cevaza tasarruf kavramlarını
30:00
artık iyice kullanılmaya başlandı.
30:03
Çok net bir şekilde günah olan bir şeyin göstere gösteri
30:06
yapıldığı bir düzende yaşıyorsanız.
30:09
Bilin ki genelde bunlar yöneticilerin zayıfladığı tahsil
30:14
düzeylerinin düştüğü bilime ilime fıkha olan temaslarının
30:19
kesildiği düzenlidir. Bunu sakın iyi bir Arapça
30:22
ibranice, yunanca, latince Metin okumakla karıştırmayın,
30:26
okuyabilirsiniz, tecrüdde de okuyabilirsiniz.
30:28
Hiç önemli değildir. Zaten bunu yapanlar var ancak
30:32
bir idarecinin devlet dizaynı. Dinin aslında yaşam alanı
30:37
bulabilmesi için oldukça önemlidir.
30:38
Fatih Sultan mehmet'in döneminde dini anlatıların daha yalın bir
30:43
hale gelebilmesi ve aslında çarpıklığın da giderilebilmesi
30:47
açısından zaten kaosun ben bağı olan istanbul'da.
30:52
Bir düzen test edebilmek için ilk yaptığı şey medreseler inşa
30:56
etmek oldu. Şimdi orada devletin tabii ki
30:59
Osmanlı devletin ayrı konuşuruz. Sünni bir türk kimliği yaratma
31:02
çabası var. Bunu inkar edemeyiz.
31:04
Ancak en azından lokal faaliyetlerde bulunan bazı
31:08
tarikatların önünü kesebilmek için bu tarz bir manevra izin
31:11
verdi. Ve hal böyle olunca osmanlıda
31:14
çok uzun zamanlar olmasa bile en azından 100 yıl boyunca gerçek
31:19
manada. Pürüten sayılabilecek bir dini
31:22
anlatı yelpazesi gelişlemeye başladı.
31:24
Ama her ne zaman ki devletin idaresi, devletin kasası,
31:29
devletin siyasal söylemleri ve fetih politikaları sekteye
31:33
uğramaya başlayınca dini anlatıların merkezine alındığı
31:37
bir devlet dizaynı ortaya çıktı. Işte kaoslar işte her suçun bir
31:42
dış güçle özdeşleştirildiği. Işte bunun islam'a karşı oynanan
31:47
bir oyun olduğu, bunun tam tersini de batı avrupa'sında.
31:51
Özellikle orta çağ sayılabilecek zaman dilimlerinde
31:56
görebilirsiniz. Her değişimin, her röşının
31:59
başarısız olduğu takdirde tanrının bir gazabı olduğu
32:02
söylendi. Hatta roma'da hristiyanlık ilk
32:05
kabul edildiğinde yaşanılan doğal afetlerinde.
32:09
Pagan tanrılarına ihanet etmekle özdeşleştirildiğini asla da asla
32:13
unutmayın. Dinlerin saklamak ile çok
32:15
konuşulduğu bütün medeniyetlerde idarecilerin zayıfladığını.
32:21
Söylemlerin zayıfladığını ve dinin saflığını yitirdiğini net
32:25
bir şekilde ifade edebiliriz. Din ne yazık ki işte siyasetle
32:29
böyle eklemlidir. Bunu ekart edebilmek için biz
32:32
bütün insanoğlu olarak hem okumalı hem öğrenmeli
32:36
gerekiyorsa inanmalı. Gerekiyorsa inanmamalı ama
32:39
sonuçta işin doğrusunu, hakikatini, birilerini anlattığı
32:43
veya bir blog yazasından değil veya bir youtube videosundan
32:47
veya benim podcastlerimden değil, okuyarak bir istikamet
32:50
tayin ederek. Kendi yelpazemizi geliştirerek
32:53
kendi mantık senaryomuzda skolastik düşünceyi yıkan o
32:57
mantık akımı gibi bir akım inşa etmek zorundayız.
33:00
Çünkü insanlığın gelişimi için saglamentlerin tekrarlı
33:03
uygulanması değil, temeldeki düşüncelerin geliştirilmesi ve
33:07
insanın etik ve ahlak açısından zenginleşmesi gerekir.
33:11
Zaten görürsün tam net bir korelasyon olmasa bile son
33:14
olarak bunu söylemek istiyorum. Genelde gösterişim fazlalaştığı
33:17
gene sakrammentlerin yoğunlaştığı ve insanların
33:20
sembolik olarak. Eee islamı, hristiyanlığı veya
33:23
museviliği çok fazla inanıyormuş gibi göstermeye çalıştığı
33:26
çağlarda temel ahlak düzeyinde ciddi erozyonların olduğunu
33:30
görebiliyorsunuz. Bu islamın veya hristiyanlığı
33:33
veya museviliğin sucu değil. Bu insanoğlunun suçu.
33:36
Çünkü onlar hakiki bilgiyi öğrenmek yerine semboller
33:40
üzerinden bir sosyal statü yaratma ve toplum içinde kabul
33:43
alma çabası içerisine giriyorlar.
33:45
Bu da dini güçlendiren değil, dini zayıflatan bir anlayış.
33:49
O yüzden dediğin gibi okuduğumuz, sürekli
33:52
araştırdığımız yeni bir çağ, yeni bir yıla uyanmak dileğiyle
33:56
beni dinlediğiniz için çok teşekkür eder.
33:58
Herkese iyi haftalar dilerim.