Latest / 8. Gün 25. Saat / Aşk aslında beynimizin bize oynadığı kimyasal bir oyun mu? - #Aşk1

Transcript

Aşk aslında beynimizin bize oynadığı kimyasal bir oyun mu? - #Aşk1 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde aşkı konuşacağız ama
0:18
öyle ya bak ne güzel bir duygu kıvamında değil beyin
0:21
taramaları, evrim hormonlar ve biraz da felsefe eşliğinde neden
0:26
birine bakınca kalbiniz hızlanıyor.
0:28
Neden o mesajı beklerken telefonu elinizden
0:31
bırakamıyorsunuz ve neden bazen sevdiğiniz insanın bariz
0:36
kusurlarını görmeniz neredeyse imkansızlaşıyor.
0:39
Bunları konuşacağız. Hazırsanız çayları, kahveleri
0:42
tazeleyin. Sizleri burada bekliyorum.
1:01
Zihinlerimizde şöyle bir sahne kuralım, kalabalık bir ortam
1:06
belki bir toplantı, belki bir parti, belki sadece sıradan bir
1:11
gün ve birisi giriyor. Tam olarak ne olduğunu
1:14
bilmiyorsunuz ama bir şeyler kayıyor içinizde midenizde bir
1:17
titreme ense de hafif. Böyle bir ısınma avuç içlerinde
1:21
o tuhaf nem ve beyin diyor ki abi bir dakika dur serçin ol
1:25
işte o an aslında. Sahne arkasında koskoca bir
1:29
kimya fabrikası tam gaz çalışmaya başlamış demektir.
1:32
Bu fabrikayı yöneten ilk isim hipotalamus.
1:36
Beynin tam ortasında fındık büyüklüğünde görünürde mütevazı
1:41
ama işlevde diktatör gibi bir yapı.
1:44
Vücudun uzun ısısından uyku düzenini açlıktan cinsel dürtüye
1:48
kadar her şeyi bu küçük efendi koordine etmekte ve o özel
1:53
anlarda hipotalamus, testosteron ve östrojen sal.
1:58
Yeşil ışık yakıyor. Bunlar sadece cinsel hormonları
2:01
değil arkadaşlar. Daha derin bir şeyin tetikçi
2:04
veri bir emir gibi düşünün diyor ki dikkat et abi bu karşındaki
2:08
varlık önemli olabilir. Şimdi burada evrimsel bir
2:11
parantez açmak lazım. Çünkü bu hormonların neden bu
2:14
kadar güçlü olduğunu anlamak için birkaç milyon yıl geriye
2:17
gitmek gerekiyor. Abi insan türü olarak bizim
2:20
varlığımızın devamı, üremek ve sağlıklı nesiller yetiştirmekle
2:24
mümkün oldu. Doğa bu işi şansa bırakmıyor,
2:27
üreme motivasyonunu. Yani bir partnere yönelme
2:30
dürtünü o kadar güçlü bir ödül mekanizmasına bağlamış ki adeta
2:35
hayatta kalmanın önüne geçecek kadar mesela aç olan bir hayvan
2:39
düşünün. Bu hayvan bile çiftleşme
2:42
döneminde yemeyi ikinci plana atabiliyor.
2:45
Yani doğanın öncelik listesi gayet net ve biz modern
2:49
insanlar, takım elbiselerimizde akıllı telefonlarımızla bütün o
2:53
medeniyetimizle hala o eski donanımla çalışıyoruz.
2:57
Milyonlarca yıllık bir işletim sistemi var.
3:00
Peki Fırat bu hormonsal fırtına bedenimizde nasıl görünüyor?
3:04
Kalp çarpıntısını zaten biliyorsunuz ama belki şunu
3:07
bilmiyorsunuzdur o çarpıntının arkasında kortizol var.
3:11
Stres ormanı yani vücudunuz o kişiyi gördüğünde aslında böyle
3:15
düşük dozda bir stres tepkisi veriyor, kortizol yükseliyor.
3:19
Sempatik sinir sistemi devreye giriyor.
3:22
Faed orw light yani kaç ya da savaş diyor.
3:25
Bu mekanizmanın hafif bir versiyonu çalışmaya başlıyor,
3:28
avuç içleri terliyor geniş. Göz bebekleri hızlanan nefes
3:32
bunların hepsi evrimsel bir alarm sisteminin kalıntıları.
3:37
Atalarımız için bu tepki tehlike var.
3:39
Abi bak dikkatli ol anlamına geliyordu.
3:42
Şimdi ise dikkat et. Bak bu kişi senin için önemli
3:46
olabilir şeklinde yeniden kodlanmış.
3:48
Ama bedenin biyokimyası aynı. Yani işin garip tarafı da bu.
3:52
Aslında teknik olarak biri sizi heyecanlandırdığında vücudunuz
3:57
onu hafifçe tehdit olarak da işliyor.
3:59
Yani aslında şu an. Sevgiliniz eşiniz, kız
4:02
arkadaşınız, erkek arkadaşınız eğer tabii başta heyecan yaratan
4:06
bir durumdan dolayı bu noktadaysanız öncelikle zihniniz
4:10
tarafından tehdit olarak algılanarak o süzgeçten geçerek
4:14
artık bugünkü arkadaşınız ama şunun da altını çizmek
4:17
gerekiyor. Bu ilk kıvılcım bu hormonsal
4:20
patlama aslında çok ham bir şey. Hayvani desem yanlış olmaz.
4:25
Bilinçsiz hızlı doğrudan beyin bu aşamada analiz yapmıyor,
4:29
tartmıyor, değerlendirmiyor sadece.
4:32
Ne yapıyor sinyal alıyor ve bu sinyali tepki veriyor.
4:35
Hani böyle eline ateşe götürdüğünde kasılıp çekmeden
4:39
önce düşünmemeniz gibi yani siz söyleyin adını refleks ve bu
4:44
refleksin adı şehvet ya da biyolojik çekim ama işi nasıl
4:48
tuhaf kısmı şu, ağabey bu geçici kimyasal yani hayvani dürtü bir
4:53
şekilde uykularımızı kaçıran günlerce aklımızı meşgul eden
4:56
bizi tek bir kişinin dünyasına hapseden o saplantılı tutkuya
5:01
dönüşebiliyor. Bu nasıl oluyor beyin bu kez
5:04
devreye çok daha karanlık ve çok daha bağımlılık yaratan başka
5:08
bir oyuncu sokuyor. Ödül sistemi devreye giriyor.
5:12
Antropolog helen fischer var, bilmiyorsanız tanıyın.
5:15
Rutger Üniversitesinden bir kadın yıllarca insanları FM ray
5:20
makinelerine yatırmış. Yani bu insanlar yeni aşık
5:23
olanlar ve onlara sevdiklerinin fotoğraflarını göstermiş.
5:29
Nihayetinde sonuçlar şaşırtıcı. Beynin vantal segmental alan
5:34
denilen bölgesi, yani dopamin üreten o eski fabrika tam
5:38
anlamıyla böyle yanıp sönüyor. Aynı bölge kokin
5:41
kullananlarınkiyle neredeyse birebir aynı aktivasyon.
5:45
Fischer bunu görünce kendisi de şaşırmış.
5:48
Çünkü bu demek oluyor ki aşk metaforik olarak değil,
5:51
nörolojik olarak gerçekten bir bağımlılık, beyin, kimyasal
5:55
düzeyde aradaki farkı görmüyor sevdiğiniz.
5:59
Işi düşünmekle kok çekmek aynı sinir yollarını kullanıyor abi
6:03
düşünebiliyor musunuz? Şimdi dopamin meselesine biraz
6:06
daha girelim çünkü burada da çok ilginç bir mekanizma var.
6:10
Dopamin, halk arasında mutluluk hormonu diye bilinir ama ben
6:14
bunu bu kelimenin her geçtiği yerde söylemeye devam edeceğim.
6:17
Abi belki 10 tane pot kestim de söylemişimdir.
6:20
Dopaminin bu tanımı tam bir tanım değil.
6:23
Dopamin aslında ödül beklentisi, hormonu mutluluk hormonu değil,
6:27
yani bir şeyi elde ettiğinizde değil.
6:29
Elde edeceğinizi düşündüğünüzde fışkırıyor.
6:32
Fark muazzam düşünün abi birinden mesaj bekliyorsunuz,
6:37
telefon titriyor. O bir saniyede ekranı açmadan
6:40
önce işte tam o an dopamin zirve yapıyor.
6:43
Açtınız mesaj değil, dopamin düşüyor ama bir sonraki
6:47
titremedeki beklenti yine aynı şekilde sizi çekiyor.
6:50
Bu tam olarak kumar makinelerinin çalışma
6:52
prensibidir. Değişken ödül takvimi deniyor.
6:55
Buna davranışsal psikolojide sabit aralıklarla ödül
6:58
verirseniz alışkanlık oluşur. Ama bağımlılık olmaz ödülü
7:03
öngörülemez kılarsanız işte o zaman beyin tamamen
7:06
kitleniyormuş. Biz sevgili insanlar bu
7:09
mekanizmayı kasıtlı olmadan mükemmel bir şekilde
7:13
uyguluyoruz. Bazen cevap veriyor, bazen
7:15
vermiyor, bazen sıcak, bazen mesafeli ve siz kendinizi o
7:20
telefonun başında buluyorsunuz, bekliyorsunuz, yorum
7:23
yapıyorsunuz, anlam çıkarmaya çalışıyorsunuz.
7:26
Bu sırada beyin tam gaz çalışıyor.
7:28
Bu süreçte serotonin de devreye giriyor.
7:31
Ama ters yönde aşığın serotonin seviyeleri düşüyor.
7:35
Abi ve ilginç olan şu obsesif kompulsif bozukluk, benim gibi
7:39
hastaların serotonin seviyeleri de düşük.
7:42
Araştırmacılar bunu ölçmüş. Yeni aşık olan insanlarla okb
7:46
hastaları arasında can serotonin seviyeleri bakımından anlamlı
7:51
bir benzerlik bulunmuş. Pavye üniversitesi'nden
7:54
donatella maratsi'nin 1999 tarihli çalışması da aslında
7:59
bunu açıkça ortaya koyuyor. Okb'de ne olur?
8:02
Kişi belirli düşünceleri zihninden atamaz.
8:05
Sürekli aynı şey dönüp durur kafasında ya ben kapıyı
8:08
kilitledim mi, ocağı kapattım mı lan fotoğrafını çekiyorsun
8:12
durumun yine de beynin ikna olmuyor.
8:14
Aşıktaysa bu düşünce tek bir kişidir.
8:18
Acaba ne yapıyor? Şu an beni düşünüyormuş mesajı
8:20
nasıl yorumlamalıyım yani beyin. Teknik olarak aşık olduğunuzda
8:24
size hafif bir okb yaşatıyor. Aslında düşününce bunu bilmek
8:29
bir yandan rahatlatıcı. Çünkü o neden aklımdan
8:32
çıkaramıyorum sorusunun yanıtı artık belli çıkaramazsınız abi
8:36
çünkü serotonininiz düşmüş, beynin durdurucu mekanizması
8:42
çalışmıyor ve bu sürecin sosyal yansıması da cabası.
8:45
Sürekli o kişiyi arama geçmişte söylediği şeyleri yeniden
8:49
yeniden okuma ortak arkadaşlardan haberini almayı,
8:52
isteği bunların. Si ödül sisteminin yarattığı
8:55
davranışsal döngünün parçaları ya düşünün işte filmlerde orada
8:59
burada görüyorsunuz bir bağımlanın maddesini araması
9:02
gibi bu nörolog olmak gerekmiyor.
9:05
Bunun için hepimiz yaşadık. Bu aşk denilen illeti sabah 3'te
9:09
telefona bakıyorsunuz. Son görülme saatine bakıyorsunuz
9:12
ya bu niye cevap vermedi diye tavan saydırıyorsunuz beyin o
9:17
sırada mantıksal analiz yapmıyor, sadece dopamin istiyor
9:21
ve dopamini tetikleyecek o bir mesajı o bir.
9:24
Essümü o bir seni düşünüyorumu bekliyor.
9:27
Hani derler ya aşk insanı deli eder.
9:29
Bu gerçekten mecazi bir söz değil.
9:32
Nörolojik bir gerçek. 1'de şunu eklemek lazım, bu dopamin
9:35
döngüsü neden bu kadar güçlü bir odaklanma yaratıyor?
9:38
Çünkü beyin hayatta kalmak için kritik gördüğü şeylere tam
9:42
odaklanma emri veriyor. Evrimsel açıdan bakarsanız uygun
9:45
bir eş bulmak, tıpkı yiyecek bulmak ya da tehlikeden kaçmak
9:50
gibi hayatta kalma öncelikli bir görev.
9:52
Dolayısıyla beyin bu işe tüm. Içsel kaynakları seferber
9:57
ediyor, iş toplantısında aklınızı toplayamamak,
10:00
arkadaşınızın sözünün ortasında kaybolup gitmek kitap okurken
10:05
aynı paragrafı üç kez okuyup yeni anlamamak.
10:08
Bunların hepsi beynin daha önemli bir görev var.
10:11
Hadi gel oraya odaklan demesinden kaynaklanıyor.
10:14
Ve ne yazık ki bu odaklanma çoğu zaman rasyonel düşüncenin de
10:17
önüne geçiyor. Beyni hem sizi o kişiye çekiyor
10:20
hem de o kişiyi gerçekçi görmemenizi sağlıyor.
10:23
Yani bir nevi körlük başlıyor ve tam burada beyin en büyük
10:28
numarasını yapıyor. Abi prefrontal korteks diye bir
10:31
bölge var. Alnınızın böyle hemen arkasında
10:34
evrimsel olarak en son gelişen en insan kısmımız planlama,
10:39
risk, değerlendirme, eleştirel düşünme, dürtü kontrolü bunların
10:43
hepsi buradan. Yönetiliyor bir nevi beynin
10:46
ceo'su ve aşkın o yoğun erken döneminde bu bölgenin
10:50
aktivasyonu düşüyor. Yani ceo izne çıkıyor abi
10:53
londra'daki Üniversitesi collec dan Andreas barthls ve semir
10:58
zeki'nin yaptığı FM ray çalışmalarında bu net görünüyor.
11:02
Romantik aşk sırasında prefrontal korteksin kritik
11:06
bölgeleri ve amigdala yani korku, endişe, sosyal yargılama
11:10
merkezimiz adeta susuyor. Devre dışı abi bu rastlantımı.
11:14
Evrimsel bir tasarım abi bir partneri değerlendirirken beynin
11:19
eleştiri ve risk analizi merkezi tam kapasitede çalışsaydı ne
11:23
olurdu? Her kusuru görürdünüz, her
11:26
uyumsuzluğu fark ederdiniz ve muhtemelen kimseyi seçemezdiniz
11:29
ya da seçim çok çok uzun sürerdi.
11:32
Doğa bu riski almamış abi boşver analizi ya hareket et, yürü
11:37
yolun açık olsun paşam diyor. Amigdala susunca korku azalıyor,
11:41
sosyal yargılama azalıyor o kişiyle ilgili.
11:45
Tuz sinyaller filtreleniyor. Sonuç karşınızdaki insan
11:49
olduğundan çok daha mükemmel görünüyor.
11:52
Buna bilim pozitif illüzyon diyor.
11:55
Halksa aşk kördür diyor, ikisi de haklı.
11:58
Sadece biri bunu daha şiirsel söylüyor ve bu körlüğün
12:02
biyolojik altyapısında çok daha derin bir mekanizma var.
12:05
Koku c yani büyük doku uygunluk kompleksi denen bir gen grubu
12:11
varmış. Bağışıklık sisteminin kalesiymiş
12:14
bu genler ve bunlar. Vücudun ter kokusu aracılığıyla
12:18
dışarıya sinyal veriyor. Sizi en sağlıklı nesle
12:21
ulaştıracak partner bağışıklık sistemi açısından sizden en
12:25
farklı olan kişidir. Mantıklı değil mi?
12:28
Iki farklı bağışıklık profili birleşince çocuk her iki tarafın
12:33
savunma mekanizmalarını miras alıyor.
12:35
Evrim bunu çözmüş abi ve bunu siz bilinçsizce yapıyorsunuz.
12:40
Isviçre'de yapılan ünlü kirli tişört deneyi var.
12:43
Clauswade kint 1995 tarihli. Alışması kadınlara farklı
12:48
erkeklerin birkaç gün giydiği tişörtler koklattırmışlar.
12:52
Kadınlar eme c açısından kendilerinden en farklı olan
12:56
erkeklerin kokusunu en çekici olarak tanımlamış, bunu bilmeden
13:01
sadece güzel kokuyor diyerek yani partnerinizi seçerken
13:05
burnunuz beyninizdeki o analitik sistemden çok daha eski ve çok
13:10
daha güvenilir bir hesap makinesi gibi çalışıyor. 1'de şu
13:13
kusurları görememe meselesine dönelim.
13:16
Çünkü bu gerçekten. Bir yer bence aşkın erken
13:19
döneminde partnerin olumsuz özellikleri ya görmezden
13:23
geliniyor ya da reframe ediliyor.
13:25
Biraz önce söyledim fakat tam otursun aklımızda mesela beyin
13:29
diyor ki abi bu karşıdaki kişi biraz kontrolcü ama bu aslında
13:33
onun bana özen gösterdiğini de gösteriyor gibi.
13:36
Ya da nasıl bir örnek vereyim? Karşımdaki sinirli biri ama bu
13:41
onun tutkusunun işareti gibi gibi yorumlar üretiliyor.
13:45
Beyin aktif olarak bunları yapıyor peki.
13:48
Yani, çünkü evrimsel görev tamamlanana kadar yani bağ
13:51
kuruluna belki çocuk olana kadar partnerin yanında kalmak
13:55
gerekiyor ve bunun için beyin adeta bir PR ajansı gibi
13:59
çalışıyor. Karşıdaki kişi için sürekli
14:02
olumlu kampanya yürütüyor. Bu yüzden yakın çevreniz ya abi
14:06
bu ilişkide tuhaflık var derken sen göremiyor olabilirsin,
14:10
göremezsiniz. Çünkü beyniniz göstermiyor.
14:12
Aşkın gözü harbiden kör abi aşık olduğunuzda çevrenizi dinleyin
14:16
tavsiyesinin bilimsel bir. Var işte tabii bu bazen farklı
14:21
böyle kıskançlıkla karmaşık yorumlar da olabiliyor.
14:24
Orada artık hangisinin sizi gerçekten düşünen, hangisinin
14:27
sizin kuyunuzu kazmaya yönelik şeyler olduğunu kendiniz ayırt
14:31
edeceksiniz. Abi size şimdiden kolaylıklar
14:34
diliyorum. Bu noktayı da şöyle
14:36
sonlandıralım, sizin aşk durumunda aşık olma durumunda
14:40
refrontal korteksin tatilde onlarınki görevde farkı bu şunu
14:45
da söylemek lazım, bu illüzyon tamamen boş ve anlamsız da
14:48
değil. Evet.
14:49
Bir yanılsama var ama bu yanılsama olmasa belki de
14:54
aslında sizin için biçilmiş kaftan olan o kişiye hiç
14:57
yaklaşamayacaksınız. O ilk kırılganlığı yaşamanıza o
15:02
ilk teslimiyete izin vermenize yol açıyor.
15:06
Rumin dediği gibi aşk gelince bütün kapılar açılır.
15:10
O kapılar aslında beynin savunma mekanizmalarıdır ve aşk onları
15:14
geçici olarak kaldırıyor. Sevgili dinleyenler insan olmak
15:18
bu kadar tuhaf bir şey işte en. Varlık olduğumuzu düşünürken en
15:22
temel kararlarımızı milyonlarca yıllık bir kimyasal otomasyon
15:26
sistemi veriyor. Peki abi bu körlük bu yoğun
15:29
dopamin fırtınası sonsuza kadar sürer mi?
15:32
Süremez araştırmalar bu ilk ateşli dönemin bu nörokimyasal
15:37
karnavalın ortalama iki ila üç yıl sürdüğünü söylüyor.
15:40
Sonra ne oluyor abi? Dopamin azalıyor, illüzyon
15:43
hafifliyor. Prefrontal korteks geri dönüyor.
15:46
Işte o zaman gerçek soru ortaya çıkıyor, şimdi ne halt yiyeceğiz
15:51
hemen korkmayın işte ilişkisinin ikinci yılında olan kişiler
15:55
şimdiden şey demiş olabilir lan üçüncü yıla giriyoruz.
15:58
Sevdiğimizden kopacağız mı? Şutlayacağız mı ya da o mu bizi
16:01
şutlayacak? Umarım öyle bir şey olmaz ama
16:05
burada aslında hani derler ya aşk yerini sevgiye bıraktığında
16:09
anlamlıdır. Aşk bir yandan gerçekten
16:11
hastalık gibi de bir şey bu yorumun hakikaten haklılık payı
16:15
var yüksek ama sevgi daha böyle naif ince bir duygu ve daha
16:19
kalıcı, daha uzun süreli buna benzer bir şey oluyor.
16:22
Ne oluyor peki? Oksitosin ve vazo pressin bunlar
16:26
aşkın ikinci perdesi, birinci perde alev alev yanarken ikinci
16:31
perde ne gibi biliyor musunuz köz gibi hani böyle?
16:34
Mangalı közde yaparsın ya onun gibi bir köz abi daha böyle işin
16:38
asıl kısmı burası görünürde sakin ama dokunursanız hâlâ çok
16:43
sıcak oksitosin zaten tanıdık bir isim daha böyle şiirsel
16:47
olsun diye sarılma hormonu ya da bağlanma hormonu diye geçiyor.
16:51
Literatürde doğum sırasında emzirirken emzirilirken
16:56
sevdiğiniz biriyle uzun bir sarılma da hatta.
16:59
Güvenliğiniz biriyle göz göze geldiğinizde salgılanıyor.
17:02
Temel işlevi şefkat, yakınlık ve aidiyet hissi yaratmak.
17:07
Dopamin o çılgın ya lamburya seni istiyorum çığlığının
17:11
yerini, oksitosinin o sessiz abi.
17:13
Ben seninle güvendeyim, ben bununla geldim, bununla giderim
17:17
gardaşım fısıltısı alıyor ve bu geçiş aslında çok kritik bir
17:21
evrimsel mühendislik hamlesi vazo presinse daha az konuşulan
17:26
ama en az oksitosin kadar önemli bir karakter.
17:29
Özellikle erkeklerde sadakat davranışıyla güçlü bir
17:33
korelasyonu var. Uzun dönem bağlılık koruma
17:36
içgüdüsü bu benim ailem hissi büyük ölçüde vazo prestisinin
17:41
işi ve bu iki hormonun kombinasyonu evrimin tamamı abi
17:45
çekim aşaması bitti. Şimdi sen tutunma aşamasına geç
17:49
emrini biyokimyasal karşılığı bir tane hayvan var abi bu
17:53
konuyla alakalı pir. Il yani kır faresi kuzey
17:57
amerika'nın otlaklarında yaşayan görünürde sıradan alade bir
18:01
kemirgen ama davranışsal biyoloji açısından efsane.
18:05
Neden? Çünkü memeli türlerin yalnızca
18:09
yüzde üçü gerçek anlamda tek eşli ve preiriwol.
18:13
Bunların en ünlüsü bir partneriyle çiftleştikten sonra
18:18
o partnerin yanından ayrılmıyor, birlikte yuva yapıyor, birlikte
18:22
yavrularına bakıyor. Partner ölürse bile çoğunlukla
18:25
yeni bir ilişkiye girmiyor. Deney nerede diyeceksiniz?
18:28
Oraya geliyorum. Emori Üniversitesinden Thomas
18:32
ınsel ve suyu Carter. Bunların çalışmalarında ilginç
18:36
bir şey keşfediliyor. Preriwolün beynin de, oksitosin
18:41
ve vazo prestin reseptörleri, yakın akrabası olan medovvile
18:46
göre yani tek eşli olmayan kır faresine göre çok daha fazla ve
18:50
çok daha stratejik konumlarda bulunuyor.
18:53
Ödül sisteminin tam içine yerleşmiş bu reseptörler yani
18:58
preri boul için partneriyle birlikte olmak, dopaminerjik bir
19:03
ödül haline geliyor bağ. Bu hayvana inanılmaz bir zevk
19:08
veriyor ve araştırmacılar medow'yle ekstra vazopersin
19:12
resepstörü verdiklerinde gen manipülasyonuyla o da tek eşli
19:16
davranmaya başlamış. Yani sadakat neymiş arkadaşlar
19:20
bir karakter meselesi değil, bir reseptör meselesiymiş bunu
19:23
insanlara uygulamak tabii ki çok daha karmaşık ama temel
19:28
mekanizma aynı. Peki Fırat insanda bu geçiş
19:31
nasıl hissettiriyor bunu araştırdın mı?
19:33
Hiç derseniz elbette araştırdım. Bizler de çok iyi biliyorsunuz.
19:37
Aslında ilk dönemin o onsuz nefes alamam hissinin yerini
19:42
zamanla ya orada olduğunda kendim olabiliyorum.
19:46
His sağlıyor. Sabah kalktığınızda yanınızda
19:48
olması kahve içerken sessizce aynı masada oturabilmek bir şey
19:53
söylemeden bakışlarla anlaşabilmek.
19:55
Bunlar abi dopamin döneminin heyecanı değil, oksitosin
19:59
döneminin sıcaklığı ve evrimsel açıdan bakarsanız bu geçiş son
20:03
derece mantıklı insan yavrusu memeliler ara.
20:07
En uzun süre ebeveyn bakımına muhtaç olan canlı bir at yavrusu
20:11
doğduğu gün ayağa kalkıyor, insan yavrusu yıllarca hatta 10
20:16
yıllarca korunmaya muhtaç doğa bunu biliyor.
20:19
Dolayısıyla anne ve babayı bir arada tutmak için bir mekanizma
20:22
gerekiyor. Tutku yeterli değil, tutku
20:25
geçici abi bağlılık lazım ve oksitosin ile vazo pressin.
20:29
Bu iş için tasarlanmış şeyler ama şu dürüstçe söylemeliyim, bu
20:33
kimyasal altyapı bağlılığı mümkün kılarken herhangi bir.
20:38
Garanti vermiyor, burada iş size kalıyor abi doğa size araçları
20:42
veriyor. Geri kalanını size bırakıyor.
20:44
Biyolojinin sınırı burada hormonlar azalıyor.
20:47
Illüzyon hafifliyor iki insan karşı karşıya kalıyorlar.
20:50
Olduğunuz gibi kusurlarınızda alışkanlıklarınızla,
20:54
yorgunluklarınızla ve o an şu soruyu sormak gerekiyor, kimya
20:58
görevini tamamladıktan sonra aşkı ayakta tutmak artık kimin
21:03
işi? Bu sorunun cevabı esasen
21:06
insanlık tarihinin en büyük. Felsefi tartışmalarının birinin
21:10
tam kalbinde abi nöropilastisite diye bir kavram var, birçoğunuz
21:15
duymuştur zaten beynin kendini yeniden organize etmeye, yeni
21:19
bağlantılar kurma ve var olan bağlantıları güçlendirme
21:23
kapasitesi uzun yıllar boyunca bilim insanları beynin
21:27
yetişkinlikte sabit kaldığını düşünüyordu.
21:30
Ne kadar nöronla doğduysan, o kadar nöronla ölürsün gibisinden
21:33
bir anlayış hakimdi. Sonra bu tamamen yıkılıyor.
21:37
Beyin deneyimlerinize göre. Fiziksel olarak değişiyor.
21:40
Bir şeyi tekrar tekrar yaparsanız o davranışa karşılık
21:44
gelen sinir yolları kalınlaşır, güçlenir.
21:47
Müzisyenler bunu biliyor. Sporcular biliyor, terapistler
21:50
biliyor ve şimdi şu soruyu sormak kalıyor, geriye sevmek de
21:54
mi böyle çalışıyor? Evet abi bire bir tam olarak
21:57
böyle çalışıyor, birini sevmeyi seçmek tekrar ve tekrar tutarlı
22:02
bir şekilde bu bir his mi hayır bu bir pratik ve bu pratik
22:06
zamanla beynin yapısını değiştiriyor o kişiyle.
22:09
Güvenli, sıcak, anlamlı deneyimler yaşadıkça beyin o
22:13
kişiyi ödüllendirici olarak kodluyor.
22:15
Oksitosin salgısı güçleniyor, bağlılık da derinleşiyor.
22:19
Yani kimyayı siz üretmeye başlıyorsunuz?
22:22
Artık kimya sizi yönetmiyor. Siz kimyayı yönetiyorsunuz?
22:26
Küçük ama devasa bir fark ve burada eriç from devreye
22:30
giriyor. 1956 yılında yazdığı sevme sanatı kitabı onlarca yıl
22:36
önce bu nörolojik gerçeği felsefi bir dille söylüyordu.
22:40
Onun temel argümanı şu insanları aşkı bir nesne olarak
22:44
görüyorlar. Bir hal olarak değil, aşık olmak
22:47
istiyorlar. Sanki aşk bir yere düşülen ne
22:50
bileyim başına gelen bir şey. Oysa from diyor ki aşk bir
22:53
fiildir. Bir yetiğren geliştirilen pratik
22:57
yapılan bir şey. Tıpkı müzik gibi tıpkı dil gibi
23:00
kimse doğuştan piyano çalmayı bilmiyor ama kimse de piyano
23:03
çalmak için yeteneğim olmalı, yoksa çalmam demiyor, oturuyor,
23:07
abi çalışıyor. Sabah akşam ve çalıyor fron aşk.
23:11
Benim de aynı tutumu savunuyor ve bu görüş yüzeysel
23:14
bakıldığında romantizmi öldürüyor gibi görünüyor.
23:16
Yani ne demek abi pratik yaparak sevmek bu temelde bir his değil
23:21
mi? Ama tam tersi aşkı çok daha
23:23
derin bir şey yapmıyor mu? Çünkü düştüm diyorsanız
23:26
kalkabilirsiniz de yani ben okuya düştüm.
23:29
Aşkı bir kuyu olarak görürseniz oradan çıkmayı da
23:31
başarabilirsiniz. Ya da size çok büyük esenlikler
23:35
verdiğini düşündüğünüz bir lavanta bahçesi olabilir ama
23:38
oradan kalka da bilirsiniz ama seçiyorum diyorsanız bu çok daha
23:42
güçlü bir şey. Şimdi başa dönelim ve bütün
23:45
yolculuğa bir daha bakalım arkadaşlar hipotalamus bir
23:48
sinyal verdi. Test toz teron ve östrojen
23:51
harekete geçti, kortizol yükseldi.
23:54
Audi içlerimiz terledi ne oldu aşık olduk sonra dopamin devreye
23:58
girdi beyin o kişiyi bir ödül olarak kodladı, serotonin düştü
24:02
obs. Düşünceler başladı.
24:04
Prefrontal korteks sustu amigdala sustu illüzyon başladı
24:09
kusurlar yok oldu. Sonra bu fırtına ne oluyor yavaş
24:13
yavaş geçiyor. Oksitosin ve vazo pressin
24:16
merhabalar arkadaşlar diyor. Pahalılık ve şefkat dönemi
24:20
başlıyor ve en sonunda beyin hadi bana müsaade deyip gidiyor
24:23
abi ya da en azından ön plana çekiliyor ve geriye iki insan ve
24:29
bir karar kalıyor. Aşk dediğimiz şey arkadaşlar.
24:32
Kimyanın başlattığı ama iradenin inşa ettiği bir yapıymış bu
24:37
bölümde bunu anladık. Şimdi bu cümleyi duyduğunuzda
24:40
belki içinizde bir şey ya abi bu çok mekanik, çok hesapla diye
24:44
itiraz edebilir. Anlıyorum o hissi.
24:46
Ama şöyle düşünün, bir binanın temeli beton ve demirden
24:49
oluşuyor diye o binada yaşayan insanların mutluluğu daha mı az
24:54
gerçek? Kimyasal altyapı aşkı
24:56
küçültmüyor, onu mümkün kılıyor. O ilk dopamin fırtınası, o
25:00
körlük o saplantı bunlar boşuna değil.
25:03
Bunlar sizi o kişiye yeterince yaklaştırmak, yeterince kırılgan
25:07
olmak için gerekli. Sonrasında zaten biyoloji kalemi
25:11
size veriyor. Gerisini siz yazıyorsunuz.
25:13
Olay bu kadar basit. Evet sevgili dinleyenler bu
25:16
bölümde beynin aşk karşısındaki o inanılmaz yolculuğunu
25:21
konuştuk. Ilkel kıvılcımdan kimyasal
25:23
bağımlılığa körlükten. Bağlılığa ve en sonunda da en
25:27
zor soruya sevmeyi seçmek. Umarım bu bölüm sizi hem
25:31
düşündürmüş hem de içinizde bir şeyleri yeşertmiştir.
25:34
Beni dinlemeye devam etmeniz dileğiyle.
25:37
Sekizinci gün 25 saatin ınstagram hesabını da takip
25:40
ederseniz çok sevinirim. Hoşça kalın kendinize iyi bakın.
25:44
Görüşmek üzere.