Latest / Anlamak+ / Platon'un 7. mektubu ve bize yönelttiği öğütler

Transcript

Platon'un 7. mektubu ve bize yönelttiği öğütler · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba insanlık tarihini çok etkileyen isimleri
0:03
sayın desem size isa derseniz Muhammed dersiniz, musa
0:08
dersiniz, ibrahim dersiniz, sezar dersiniz, Atatürk
0:11
dersiniz, Fatih Sultan Mehmet dersiniz ancak tüm insanlık için
0:15
ortak bir hafızada insanlığın erdemleri üzerine çalışan ve
0:19
gerçekten de ahlak açısından çok ciddi kazanımlar sunan bir isim
0:24
var. Platon, biliyorsunuz Müslüman
0:26
tarihinde de eflatan olarak zikredilen bu isim tabii ki
0:30
atina'da yaş. Kimilerine göre mısır'a sonra
0:33
iskenderiye gitmiş ve sonrasında da italya'da sicilya bölgesinde
0:37
yaşamış bir düşünür. Traus isimli biri ne yapıyor?
0:42
Platon'un bütün eserlerini kaleme alıp daha doğrusu onu bir
0:45
kodex haline getirip iskenderiyedeki oyununu
0:48
kütüphaneye, kitaplığa veriyor ve bu trasius'un yaptığı
0:53
eserlerin hangilerinin platon'a ait olup hangilerinin
0:57
olmadığının bir kross şekilde. Sokrates'in ithamında kullandığı
1:02
plato'nun değişlerini içeren kitaplar olduğunu göz önünde
1:05
bulundurmak lazım. Tresilus'un bugün kodex haline
1:09
getirdiği platon'a ait olduğu varsa ellerin eserlerin
1:12
çoğunluğu terminolojik olarak da ve gerçekten de tarihsel açıdan
1:17
baktığımızda da platon'la hemen hemen benzer anlatılar içerdiği
1:21
için platona atfediliyor. Ancak bunlardan en tartışmalı
1:24
olanlardan bir tanesi. 13 mektuptan oluşan bir kodeks.
1:28
Platon, kendisinin düşüncelerini, hayal
1:30
kırıklıklarını kendisine nakşettiği, kendi kaleme aldığı
1:34
bir mektup silsilesi yaratıyor ve bu 13.
1:37
Tutup da aslında bunun bir kaidesi o 3 mektuptan en ilgi
1:41
çekici olanı yedinci mektuptur yedinci mektupla.
1:45
Çünkü platon dünyaya dair birçok anlayışın değiştiği bir
1:49
sitemkar'la bir üzüntüye bir ne derler?
1:53
Telaşa imza atar, geldinci mektup felsefi açıdan da çok
1:57
dikkat çeken bir mektup olması sebebiyle bugünkü podcastimizin
2:01
de ana başlığı şimdi yedinci mektupta platon hayal
2:05
kırıklığını yaşamasının yanı sıra.
2:08
Kendisi de bazı farkındalıklara ulaşır ve bunu da rahatça
2:11
söyler. Tabi ki bir filozof olarak yani
2:14
çekinmez yanlış yaptığım yerlere de yanlış yaptığım der.
2:18
Bunu anlamak için platon'un hayat hikayesinin bir kısmından
2:21
bahsetmek lazım. Biliyorsunuz platformla çağdaş
2:25
olan bir düşünür daha var. Isokrates, sokrates değil, sakın
2:28
karıştırmayın. Isokratez platon'a göre daha
2:31
eylemci, daha inisiyatın, daha deneyim odaklı bir priorti,
2:37
meşrebili hareket eden ve insanları da deneyimle beraber
2:42
güçlendirmeye çalışan hakikati bu yolu bulmaya çalışan
2:45
biriyken, platon daha çok kuramcı ve teoriler üzerine
2:49
şekillenen bir anlayışı kendi içerisinde benimsiyor ve
2:53
isokrates. De didişmeleri var zaten bazı
2:56
kitapların. Doğrudan platon'a atfedilmesinin
3:00
temel sebebi de threeus'un bunu rahat yapabilmesinin temel
3:03
sebebi de isograatesle girdikleri münakaşa var ancak
3:07
daha önemli bir şey var. Platon hayatında herhalde belki
3:10
de bu eleştirileri de biraz dikkate alarak bazı eylemleri,
3:14
kuramları eyleme döndürmeye ve pratikte uygulanabilitesini test
3:18
etmeye girişiyor. Tabii ki bu çok önemlidir.
3:21
Emanuel kantla beraber saf hak'tan eleştirileri adlı
3:24
kitabında da zikrettiği üzere platon'a itham olunan kuramlar
3:28
üz. Yürüme ve hakikatin kendisini
3:31
kuramlara dayandırdığı için önergelerle doğru gibi kabul
3:34
etme ve hakikatin aslında dış ortamda insanın zihniyle inisî
3:38
olarak öğrendiği ve mağarayla görüşüyle de en meşhur şekilde
3:41
dile getirilen hakikat yolculuğun temel mekaniğinde
3:45
tabii ki platon hep bu eleştirilen odağındaydı.
3:48
Çünkü neden sürekli bir kuram felsefesi üzerinden hareket
3:51
ediyordu? Duyularla anlaşılan şeyleri
3:53
doksa yani. Aslında ne denir buna çok da
3:57
böyle gerçek olmayan, hakikat olmayan ve sürekli değişen
4:00
devinim içerisinde olan heraklitoscu, bir felsefeyle
4:03
Özdeş tutuyor. Tabii ki platon'un kendisi de
4:06
aynı zamanda bir heraklitoscu, yani bunu inkar etmek mümkün
4:10
değildir. Zaten erken dönemdeki yazıtlar
4:13
da bunu ortaya koymaktadır. Biz yolculuğu esnasında ki
4:17
bilgileri içer, odanın öğreniyoruz.
4:18
Çiçeron'ın mısır'a, italya'ya, sicilya'ya.
4:21
Gittiğini söylemesi ve belki de iskenderiye itamında bulunması
4:26
bu açıdan oldukça önemlidir. Milattan sonra ikinci yüzyılda
4:29
appleus dediğimiz Cezayir asıllı bir kişinin de kondex'e yaklaşan
4:35
tavrı sebebiyle aslında platon'un bu içsel yolculuğu
4:39
esnasında ki kuramsal metodlar eyleme dönüşüne dair ilk
4:43
söylemleri burada görebiliyoruz. Sira uza tren'lı yani otuzlar
4:46
tiran'lı denilen bir trenlık var.
4:48
Şimdi platon'un en çok eleştirildiği yer.
4:51
Zaten bus'ta platon zannettiğiniz gibi fakir bir
4:54
aileden gelen çok bilge bir isim değildir.
4:57
Bilgidir tabii ki de fakir değildir.
4:59
Yani platon'un ailesi çok soylu'dur.
5:02
Özellikle anne tarafından yel yer zorlaştırarak baba
5:06
tarafından apollon'a kadar götürüp daha da titanlaştırmaya
5:10
çalışan kimseler olsa da anne tarafından 7 büyük bilgeden bir
5:14
olan solunlu soy ağacına dayandı.
5:16
Zaten ispatlı bir şey. Dolayısıyla platon aslında
5:20
sıfırdan gelmiyor. Niye söyledin bunu?
5:22
Platon'un kuramsal metotlarını geliştirirken mısır yolculuğunun
5:26
zerdüştiyle ilgili kesiştiğine dair ciddi güçlü anlatılar
5:30
vardır. 17 18. Yüzyılın en çok konuşulan
5:31
konularından bir tanesi de budur.
5:33
Yani platon öğrendiği şeylerin çoğunu acaba ziyade 3 delikle
5:37
temasından mı kazandı bu mısır seyahati esnasında yoksa kendisi
5:41
mi öğretti diyecek? Bu otuzlar tiranındaki aslında 2
5:45
kişi zaten platon'un doğrudan tanıdığı kimseler statüsünde ve
5:49
dolayısıyla otuzlar tiranına. Ancı bir isim de değil platon ve
5:54
hal böyle olunca kendi eylemlerini burada sirakoza
5:57
trenlığında gerçekleştirebileceğine dair çok
6:01
güçlü bir. Emare buluyor ve ister mısır'da
6:05
öğrenmiş olsun ister başka yerde öğrenmiş olsun.
6:08
Hayata geçirebileceği bazı mekanizmaları kendince srekoza
6:14
trenlığında vücut bulabileceğine inanıyor.
6:16
Platon'un likurgos isimli bir spartalıdan referansla ciddi bir
6:21
örüntüyü sağladığını ve spartalılara da gerçekten
6:23
atinalılara göre çok daha ulvi gördüğünü biliyoruz.
6:27
Spartalıların tabii ki kendi içerisinde bir sistemi var ago
6:30
sistemi dedikleri yani doğan bir bireyi yetiştirme görevi devlete
6:36
aitti ve devlet onu yetiştirmekle de beraber.
6:39
Aynı zamanda pozitif bilimler anlamında da 10'a çıkart büyük
6:42
katkılar sunmakla mükellef de ve platon'un en sevdiği fikirlerden
6:46
bir tanesi olan her yer skalasında bazı pozitif bilimler
6:49
üzerinde anlatıların şekillendirildiği eğitim sistemi
6:53
bir akademi ve kendi adıyla dozlaşacak.
6:55
Akademi ayı kurmasının temel prensip aslında insanın kendi
6:59
içsel yolculuğunda çok fazla yön tayin edemeyeceğinden dolayı.
7:04
Onu şekillendirecek unsurun devlet olması gerektiğine
7:06
yönelik güçle anlatısı tabii ki platon sirakuza tiranlığında
7:11
özellikle birinci dionos zamanında buraya bir seferde
7:15
bulunuyor. Yedinci mektubun temeli de
7:16
burada oluşur. Zaten aynı zamanda ve birinci
7:19
dionos onu çok da hoş karşılamaz hatta hatta.
7:24
Halkta bir kendi işlerini bir ahit yapmışlar.
7:27
Artık ilk gelen atina'nın öldürülmesi gibi bir prensip
7:31
platon burada ölümle eşleik bir hayata da evriliyor.
7:34
Kendi içerisinde bu seyahatinde hani tiranlığı yönetecek bir
7:38
kimseyken 10'a çıkart gerçek devlet idealini yaşatma
7:41
gayretinde çalışacak biriyken kendisini bir anda idam
7:44
sehpasında bulur gibi oluyor. Ama kirenali bir filozof, onu
7:49
tanıyor ve platon'un ne kadar önemli bir isim olduğunu
7:52
düşündüğü için de belki de onun fidesini ödeyerek kefaretini
7:56
ödeyerek serbest kalmasına vesile oluyor.
7:58
Tabii ki platon bu dönüşünden sonra isokrates tarafından çok
8:02
fazla eleştiriye maruz bırakılıyor.
8:04
Toplum içinde de aslında müritleri açısından mürit demek
8:07
tabii yanlış olabilir ama öğrencileri açısından muteber
8:10
biriyken. Hiçbir planını eğlenmek
8:12
geçirememiş, sadece düşüncelerde boğuşan ve fiziksel ve pragmatik
8:17
açıdan bir faydası olmayan bir kimseye dönüşüyor.
8:20
Hikaye burada tabi ki birinci dionos ölünce yerine çok genç
8:25
yaşta oğlu ikinci dionosus girecek devreye.
8:28
Ama burada dionosus'tan ziyade dion ismine daha çok önem vermek
8:32
gerekir. Dion, platon'un şahsen tanıyan
8:34
ve onun fikirlerini dünyada uygulanabilmesi en yüksek değer
8:38
olarak gören biri ve. Platona bir davet gönderiyor ve
8:42
platon'la beraber ikinci dianasus'un eğitimine
8:45
başlanıyor. Ancak platon bir hata yaptığının
8:47
burada kendisi de kabulünde çok yüklü bir eğitim adaptasyonuna
8:51
sabit tutuyor, ikinci diyon uslusu ve çocuk yaşta bir birine
8:55
gölüne bu çok ağır bir eğitim olduğu için ikinci dianasus önce
8:59
hocaları kendi içinde ötekileştirmeye, daha sonrasında
9:04
eğitimleri aksatmaya başlıyor ve ilk etapta die'nun sürgüne
9:08
göndermekle beraber. Bu programı kabul etmediğini ve
9:12
platon'un kendisi üzerindeki etki mekanizmasını hoşuna da
9:16
gitse hoşuna gidiyor. Bu arada yani bunu inkar etmek
9:18
mümkün değil. Yani ikinci dianasus platon tam
9:21
anlamıyla refi eden bir yaklaşımı benimsemiyor.
9:24
Ancak ne oluyor? Hikaye burada kopuyor ve dion
9:27
gittiğinde de platon'da bu ortamda bulunmanın kendisi için
9:30
artık mantıklı bir çerçevesinin kalmadığını düşündüğü için.
9:34
Geri dönme gibi bir yolculuğa kendisini yönlendiriyor ve 2 yıl
9:39
takriben 2 yıl sonrasında da tekrar bulunduğu topraklara geri
9:43
dönme fikriyle yanıp tutuşuyor ve öyle de yapıyor.
9:46
Zaten ikinci dianosa tiranını iyice güçlendiriyor.
9:50
Şimdi platon'un hayat hikayesinde kendisine tesir eden
9:54
alanlarda bir tanesi budur. Bir diğeri ise sokrates'in
9:57
idamıdır. Sokrates'in savunmasının
9:59
biliyorsunuz biz platon'un kaleminden dinliyoruz.
10:02
Aslında sokrates'in savunması sokrates tarafından yazılmış
10:05
değildir. Canlı tanık olan platon,
10:08
sokrates'in bu ulvi savunmasını kaleme geçiren, onu bir felsefi
10:13
akım haline getiren ve insanlığın oradan öğrenecek çok
10:16
şeyinin olduğunu düşündüğü için kalem almaktan çekinmeyen
10:19
biriydi. Ve sokrates'in ölmesi de
10:22
demokrasiyle olan arasındaki problemi neticelendiriyor.
10:26
Şimdi platon gayri ihtiyari devlet yönetim mekanizmaları
10:30
içerisinde bir sistem içerisinde çalışmayı tercih ediyor.
10:33
Filozof, kralların eğitimle erdemli, ahlaklı insanlar olması
10:37
gerektiğini düşünüyor ve hakikat yolculuğunda olan kimseler
10:41
olmasına da neredeyse kesin gözüyle bakıyor ve filozof
10:44
kanallar için en önemli temenniyse onların bu pozisyonu
10:47
istemesinden ziyade zaten erdemli insanların da tek bir
10:52
isme odaklanması ve filozof kralların arasından da onun
10:55
seçilip devlet mekanizma. Onun idarecilik yapması
10:59
gerektiğini söylüyor. Demokrasiye olan en büyük
11:01
öfkelerinden bir tanesi tabii ki sokrates'in idam mıdır ve
11:05
tiranlığın aslında o özellikle srekıza tiranlığındaki güçlü
11:10
doneleri yakaladığı için de tabii ki demokrasinin karşıtı
11:13
gibi gözükmektedir. Doğrudan bir demokrasi nefreti
11:15
yoktur. Ancak hikayede platon'un diğer
11:19
basamaklarını devlet eserinde diğer basamakları
11:22
değerlendirdiğiniz zaman platon'un şiire mesela çok
11:25
mesafeli yaklaştığını görürsünüz.
11:26
Kendisini ilk başta şiir. Felsefi akımlara giriş yaptığını
11:32
bilsek de şiire çok öfkeyle çünkü şiir bir drama bütünüdür.
11:36
Her şey duygusallaştırır ve insanın aklıyla karar verme
11:40
mekanizmasının önündeki en önemli engellerden bir
11:42
tanesidir. Daha büyük nefretiyse drama veya
11:46
bugünkü anlayışı tiyatro dediğimiz basamaktır.
11:48
Tiyatro Atina toplumlarında özellikle idari mekanizmaların
11:51
eleştirmek için kullanılan muhalif bir kanalken, özellikle
11:54
idarecileri yargılama aşamasında çok önemli etkin bir silahken.
11:59
Platon'un doğrudan hedefi olmayı başarabilmiş bir.
12:03
Sanatsal eserdir de aynı zamanda.
12:05
Dolayısıyla platon, demokrasiye belki de dirennağı olduğundan
12:10
daha uzakta, çünkü monarşi bir filozof, krallar idare edilmeyi
12:14
her şeyin üstesinde görüyordu. Yedinci mektupta platon bunların
12:18
hepsine değiniyor ve platon önemli de bir karar alıyor.
12:21
Aslında kendi içerisinde devlet bulunduğu toplumsal kamusal
12:25
düzen içerisinde kendisine bir paydaşlık bulamadığını ve kendi
12:30
düşüncelerinin hiçbirinin toplum içerisinde.
12:33
Uygulanabilir olmadığının da bir nevi nevi kabulünü benimsiyor.
12:38
Bunu nasıl anlıyoruz? Platon'la göre çok öncesinde iyi
12:43
insan, adaletli insan, iyi yönetim demekti.
12:46
Ancak hem demokraside hem de tiranlıkta gördü ki, iyi insan,
12:49
erdemli insan, ahlaklı insan bile yanlışa meyledebilecek bir
12:53
yönetim anlayışı içerisinde çalışmaktadır.
12:57
Şimdi bu platon için çok büyük bir hayal kırıklığıydı çünkü.
13:00
Erdemli bir insanın yanlışı sevk etmesi, yanlışa insanları
13:04
yöneltmesi çok da muteber bir bakış açısı değildi.
13:07
Ama platon dediğim gibi hem srek uza tren'nda hem de demokrasinin
13:11
kendisinde bu doneleri gördüğü için aslında bugüne kadar
13:14
kurguladığı bütün düzeninde çok çalışmayan, uygulaması zor bir
13:19
diyalektik olduğunu gördü. Spartalıların daha baskıcı
13:22
rejimini benimseyen ve onların idari mekanizması üzerinde
13:26
kudretini. Takdir eden platon tiranlıkta da
13:29
tam tersini gördü. Bir kişinin idaresiyle erdemli
13:33
dahi olmuş olsa veya doğru zamanda doğru yerde erdem
13:36
verilmediği takdirde idarecinin yine sapıtabileceğini ve yoldan
13:40
çıkabileceğine ciddi anlamda kanaat getirdi.
13:43
Dolayısıyla şunu düşündü, platon sözün özünde iyi niyet veya
13:47
yetkiyi topladığınız zaman adalet kavramına denk gelmiyor.
13:50
Çünkü kendisine yapılan adaletli bir davranış değildi.
13:54
Veya yanlışın oy çokluğuyla meşrulaştırılması ki sokrates
13:58
hikayesinde yani bir yanlışı herkes yanlış dediği için yanlış
14:02
olmayabilir diyor. Epistemik bir bakış açısıyla
14:05
platon ve bu ikisi de demokrasi ve tiranlık açısından platon'un
14:09
en büyük hayal kırıklığı yaşadığı basamaklardan biri
14:11
haline geliyor. Peki bu anlamak artı bu yorum
14:15
sanama ait. Hayır bana ait değil.
14:16
Şöyle bana ait değil, ikinci dianas döneminden sonra
14:20
platon'nun kabuğuna çekildiğini, akademi ya da eserler üretmek
14:23
konusunda bile. Motivasyon kaybı yaşadığını
14:26
biliyoruz. Dolayısıyla platon'un aslında
14:28
devletle ilgili idealleri ve insanın dogsadan epistemeye olan
14:32
yolculuğu esnasındaki hakikatin arasında çekilen perdelerin
14:36
yaygın tutum nedeniyle platon'un ciddi anlamda bir hayal
14:40
kırıklığı yaşadığını söyleyebiliyoruz.
14:42
Ve platon aslında bir şeyin daha farkına varıyor.
14:44
Yedinci mektup esnasında kanunlar hızlı sonuçlar çıkarmak
14:49
için var aslında. Ama eğitimin yavaş yavaş ve
14:52
kaldırıla kaldırıla özümsene özümsene işlenmesi gereken bir
14:55
metafor olduğunu fark ediyor. Dolayısıyla mekanizmayı
14:59
idarecilerin çoğunluğu üzerinden alıp halkın eğitilmesi ve halkın
15:03
yani tebaanın olgunlaştırılması üzerine dizayn etmek zorunda
15:06
kalıyor ve platon'un ikinci devlet anlayışı içerisinde
15:10
filozof kralları atfettiği değerin zayıfladığını ve aslında
15:14
bir kişiye değil çoklu bir yönetim anlayışına bu demokrasi
15:17
değil bu arada. Demokrasi demek çoklu yönetim
15:20
değil, çoklu seçim demektir. Yani herkesin paydaş olması
15:24
gerektiğini düşünüyor ama platon yedinci mektubunda çok net bir
15:27
şekilde kamusal alandaki bütün yaptırımlardan veya bütün
15:32
inisiyatiflerden vazgeçtiğini de açık bir şekilde dile getiriyor
15:36
ve bunu da aslında şöyle özetliyor, yani ahlaklı bir
15:40
birey yaratma fikri ilk başta çok sağlıklıydı ama.
15:43
Ahlaklı bir toplum yaratma fikri her şeyden daha önemli diyor ve
15:48
bunu da bu şekilde kabulleniyor. Yani platon'un öğren diyemem bir
15:51
şeylerden bir tanesi bu. Şimdi anlamak artı platon dedin
15:54
Atina dedin okey sıra kuzen'la o da tamam sokrates okey.
15:58
Şimdi burada da şöyle bir şey var arkadaşlar ister kabul edin,
16:00
ister kabul etmeyin. Biliyorsunuz, platon'un
16:03
öğrencisi de aristoteles'tir çok önemli bir isimdir.
16:06
Aristo teles platona çok fazla kez itiraz edenlerden biraz
16:11
aslında. Ama bu itirazların hiçbiri onun
16:14
hocası olduğu için onu aşağı çekmeye yönelik değil, tam
16:17
aksine, onun düşüncelerini kendi belleğindeki yerde güçlendirip
16:22
bir. Ne derler mekandan ve kişiden
16:26
bağımsız bir doktrin haline dönüştürebilmek daha kudretli
16:30
temeller altında şekillendirebilmek için ve
16:33
dolayısıyla aristoteles'in biliyorsunuz büyük iskender'in
16:36
hocası olduğunu ve onun aslında platon'dan aldığı birçok doneyle
16:40
beraber çağın en büyük medeniyetlerden bir tanesi olan
16:44
helen uygarlığının temellerini attığını biliyoruz.
16:46
Aristoteles'in büyük iskender'e yaptığı eğitmenlik esnasında
16:51
onun mentine çok ciddi şekilde geliştirdiğini ve.
16:54
Büyük iskender'in buradan aldığı kazanımlarla beraber fethettiği
16:59
topraklardaki idarecilik anlayışına kadar birçok
17:01
basamakta gelişim gösterdiğini biliyoruz.
17:04
Peki büyük iskender'in bu başarısını şahsileştirmek doğru
17:08
mudur? Burada da şöyle bir ayrım tabi
17:11
ki vuku bulur, biliyorsunuz büyük iskender çok ciddi bir
17:15
toprak parçasını fethedip iskenderiye gibi ikinci bir
17:18
bilim metropolü oluşturmasına karşılık kendisinden sonra gelen
17:22
selevkos kralları aynı iradeye gö.
17:25
Ve özellikle Kudüs çevresinde hanıka Bayramı olarak bilinen
17:29
kudüsün kurtuluşu Yahudilerin kurtuluş anlamına gelen bir
17:33
bayramın da zeminin hazırlayacak kadar toplumla uyumsuz çıkar
17:37
çatışmaları içerisinde bir düzene indirgenmiştir.
17:39
Buradaki en önemli basama aristoteles'in aslında makedon
17:43
kralından uzaklaşıp tekrar atina'ya döndüğü hikayede büyük
17:47
iskender'in başarılarına mazhar olan başarılarına katlı
17:50
sunduğuna ama sonraki hayat hikayesinde selecos
17:53
imparatorluğu için ciddi bir. Fikri zenginliğe katkı
17:57
sunabilecek iradeyi göstermediğini görebiliyoruz
18:00
dolayısıyla. Aristoteles belki doğru belki
18:02
yanlış, belki bütünüyle bambaşka bir hikayede, platon'dan aldığı
18:06
bütün donelere hayatın her alanına vuku bulacak şekilde
18:10
design edip aslında uygulamaya geçirdi.
18:12
Platon bunu yapamadı çünkü sraclında her ne kadar
18:16
akrabalarından dolayı çok güvenmiş olsa da bu hikayenin
18:19
yaşayacağına ve kendi devlet idealinin şekilleneceğine
18:23
kendisiyle bu yolculuk esnasında sadece ihanete uğramadı.
18:27
Sadece ölmenin. Eşiğinden dönmedi idam edilmenin
18:32
veya sadece inkar edilmenin bir hazin sunun yaşamadığı, aynı
18:35
zamanda bir şeyler de öğrendi ve gerçekleri de yedinci mektubunda
18:39
kaleme aldı. Yani gündelik hayata uyarlamak
18:42
gerekirse platon neleri öğrendi dediğimiz zaman ahlaklı toplumun
18:46
ahlaklı yöneticilerden çok daha önemli olduğunu söyledi ve
18:50
bugünkü demokrasi anlayışında da çokça kez eleştirilen bir
18:53
basamak olan ahlaklı eğitimin. Aslında yöneticileri,
18:57
idarecileri de ahlaklı sınıfa götürmede birincil basamak
19:02
olduğu prensibini platon aslında devlet idealini uygulamaya
19:05
çalıştığı ikinci diyosun sirakuzasında tecrübe edebildi.
19:10
Bu çok hassas bir ayrım çünkü şöyle her zaman şunu söylenir,
19:14
bütün toplumlarda işte ne kadar kötü idarecilerimiz var,
19:17
görmüyorlar mı? Bizim halimizi bu idarecilerin
19:21
hiçbiri mesela ben yarın bir Cumhurbaşkanı oldum veya bir
19:25
kral oldum, direkt kıralım ben mon.
19:27
Ikiye tesis ettim ancak monark olduğum için güçle beraber kendi
19:32
düşüncelerimi idame edebileceğim sınırlar bellidir.
19:35
Bu çok önemli bir şey. Yani neden bellidir?
19:38
Çünkü o sınırları aştığım yerde dayanım kudretim zayıflayabilir.
19:43
Bunu mukavemet diyebiliriz. Dolayısıyla bu mukavemetimin
19:47
zayıfladığı basamaklarda halktan da destek alamadıysam ve bazı
19:52
doktrimde de doğru inşa edemediysem bu sistemin çökmesi
19:55
an meselesidir. Dolayısıyla veya şöyle okuyalım,
19:59
ben bu sistemi kurdum. Sistem bir şekilde çalışıyordu
20:02
ama ben geri geldiğimde bazı yanlış işlere girdim ve halkta
20:05
ahlaklı olmadığı için beni bu konuda tenzih etmedi.
20:08
Hatta kimileri için çıkar oluşturduğu için.
20:11
Destek bile bulabildim. Tabandan önemli ölçüde ve
20:15
paydaşlarımı çoğalttım. Çok fazla kişiye işte ikram
20:18
izzette bulundum. Onların zenginleşmesini, sınıf
20:21
atlamasına katkı sundum. Sonrasında bir baktım evet
20:24
toplum içine belki %2 ama kudreti büyük olan bir nüfuslu
20:27
seçmene ulaştım veya nüfuslu destekçiye ulaştım.
20:31
Bu zamanda ben şimdi zaten ahlaksızdım.
20:34
Halkta ahlak konusunda problemler yaşadığı için
20:37
ahlaksal bir erozyon yaşadık. Gayri ihtiyari işte platon'un
20:41
atladığı en önemli konu. Bir tanesi buydu.
20:43
Platon'a göre ben bir monarch olarak bir monarşini üstadı
20:47
olarak ahlaklı olduğum takdirde halkta zaten ahlakı tecrübe
20:51
edecekti. Ancak gördü ki ahlak sadece
20:54
benle sınırlı değildi. Ahlak sadece toplumla sınırlı
20:58
değildi. Bu simbiyotik ilişkinin
21:00
prensipsel doktrinin açısından her 2 kuşağında birbirini
21:04
etkilemesi gerekiyor. Dolayısıyla platon'un devletin
21:08
en üst mertebesine ulaşması ve en iyi devlet anlayışını ııı
21:13
şekillendirebilmesi için gerekli olan kaide'nin filozof, krallar
21:16
olmadığını, halkın da aynı eğitimsel aşamalardan olmasa
21:21
bile belli seviyede bir ahlak sistematiğini kurgulayacak kadar
21:25
gelişim göstermesi gerektiğini fark etti ve platon burada
21:28
aslında pes etti çünkü. Ahlak dediğiniz şeyi bugün dahi
21:32
toplumun her kesiminde uyandıramazsınız. %2, yüzde
21:36
üçlük, bir kesimi çok yüksek derece ahlaklı olması ve idari
21:40
mekanizma görev almaya hevesli olması, yani bir otokontrol
21:44
mekanizması oluşturması kralın nezdinde oldukça zor.
21:47
Hele ki demokrasinin aslında birincil unsurunun ahlak, erdem
21:51
ve meziyetler açısından hakikate eren kimselerden oluşan bir
21:56
popülasyon üzerinde seçim yapabilme kudretinin de
21:59
neredeyse hiç ol. Dolayı tamamen randomis çünkü
22:03
yani seçilene kadar tüm siyasiler aynı şekilde iyi
22:06
dileklerini, temennilerini ortaya koysa da seçildikten
22:09
sonra yani bu özellikle iyi niyeti gösterme, adaleti tesis
22:14
etme, insanlarda ahlaka erdemi yüceltmek gibi basamaklarda
22:18
hakikat arayışındaki yolculuğundaki yardımcılığı
22:21
açısından. Tamamen şans kör kurşun
22:23
dolayısıyla demokrasinin en büyük unsurlarından bir
22:25
tanesinde bu olarak gördüğü platon ve platon'un bu aslında
22:31
hikayedeki basamağa sokrates'in de yani hakikatin yalnızlığı
22:35
üzerine bir sistematik inşa etmesine de vesile oldu.
22:38
Yedinci mektuba en çok yansıyan ifadelerinden bir tanesi de
22:40
budur. Yani doğruyu savunanın hakikat
22:43
peşinde koşanın yalnızlığı, sokrates'in hikayesiyle
22:46
özdeştir. Yani sokrates, her türlü hakikat
22:49
peşinde koşan biri olarak ve toplumsal olarak da kim?
22:53
Zararı olmayan biri olarak sırf belli güç odaklarının istediği
22:57
şeyleri yapmadığı için veya onlara sistemde ötekileştirdiği
23:01
için insanların uyanmasını sağladığı için onları hakikatin
23:05
yalnızlığıyla yüzleştirip, çokluğun azgın baskınlığıyla bir
23:09
şekilde zapt edip ve sokrates'i de sistemden alaşağı etmelerinin
23:14
de hakikatin yalnızlığı olduğunun da farkına vardı.
23:18
Dolayısıyla burada şunu çıkardı, ikinci bir sebep yine halk
23:21
erdemli değilse yine. Idealcilerin çoğunluğu ahlaklı
23:25
insanlardan oluşmuyorsa halk. Bu mekanizmayı tesis edemediyse
23:31
idarecinin çok ahlaklı, çok erdemli, çok adaletli, çok
23:35
kudretli olmasının da bir paydaşlığı yok.
23:38
Çünkü her ne kadar sistem birbirini besleyen 2 unsurdan
23:41
oluşmuş olsa da özellikle yöneticilerin çoğunluğunun
23:44
erdemli bireylerden oluşmaması, demokrasinin de bir ayıbı olarak
23:48
karşısına çıktı. Demokrasi zamanında.
23:50
Çünkü sokrates biliyorsunuz idam edildi ve sokrates dedi ki demo
23:54
tamam tiran'lı, çok kötüymüş gördük.
23:56
Biz onu ikinci dion hususta ama demokrasinin.
23:59
Ve çok doğru kanaatleri olmadığını da görebiliyor.
24:02
Şimdi bunu şöyle okursanız, yedinci mektup için biraz
24:05
hakaret. Aslında bu sokrates'in
24:08
hikayesini veya sadece kendisinin dianaus'la beraber
24:10
yaşadığı dion sayesinde öğretmenlikle başladığı bir
24:14
akademi camiasındaki hayal kırıklıklarını bütün yaymak gibi
24:18
düşünürseniz yanlıştır. Çünkü hikayenin bir yerinde
24:22
merkezi güçlenmeyi savunan bir platon'un da kendi içsel
24:25
dönüşümünü yakaladığını görebiliyorsunuz.
24:27
Ve hal böyle olunca o idealar dün.
24:30
Aslında bir devlet tesis edebilmenin çok daha kudretli
24:33
bir mekanizmayla bütünleşmesi gerektiğinin de farkına varan
24:36
bir platondan bahsediyoruz. Dolayısıyla bu kişisel bir hayal
24:40
kırıklığını çok ötesinde toplumun geldiği, vücut bulduğu
24:43
sosyolojik düzene bir eleştiri aynı zamanda ve platon bu
24:46
eleştiri yaparken kendisine cımbızı batırmayı da çok da
24:51
yanlış görmüyor ve diyor ki, yani önce hatalı benim evet,
24:55
çünkü ben idarecilerle sınırlı bir dünya tesis ettim de dedim.
24:59
Filozofrallar evlenmeyecek dedim.
25:01
Aile kurmayacak dedim. Çocuk sahibi olmayacak dedim.
25:04
Yani herhangi bir şekilde devlet mekanizması dışında bir aidiyeti
25:08
olmayacak dedim. Mal mülke dinlemeyecekler.
25:10
Bu sayede kişisel çıkarlarını, devletin sistematiğini üstüne
25:14
koyamayacaklar dedim. Ama gördüm ki devlette bunu
25:17
yapmasalar bile bunu tesis etmeye çalışmasalar bile farklı
25:21
mekanizmalar yine adalet ve iyi niyetin bozulmasına vesile
25:26
olabiliyor. Yani insanoğlunun erdemli
25:29
olmadığı takdirde koyulan bu kurallardan sı.
25:31
Bildiğini de fark ettim. Platon aynı zamanda.
25:34
Çünkü platon'un en önemli değişenden bir tanesidir bu.
25:37
Eğer bir toplumda yasalar çoksa ahlaksızlık, o kadar da çoktur
25:40
aynı zamanda ve gerçekten de böyle olduğunu fark etti.
25:43
Yani yasalarla veya bir devlet ideali sistematiği kurgulamakla
25:47
toplumun temel düzeni üzerinde çalışmadan sadece idari
25:51
mekanizmaları şekillendirecek ve devletin temel kavramları
25:54
üzerinden bir düzen tesis edebilecek basamakların.
25:58
Tek başına bir anlam ihtiva etmediğini fark etti.
26:01
Platon ve yedinci mektubunda da bundan ısrarla bahsetti.
26:05
Şimdi anlamak kartı olarak tüm çağları düşündüğümüz zaman tüm
26:10
idari mekanizmaları düşündüğümüz zaman devletin düzen tesis etme
26:14
konusunda yetersiz kaldığı tüm hayat hikayelerini göz önüne
26:17
getirdiğimiz zaman görüyoruz ki platon'un sorguladığı, düşündüğü
26:22
her şey halen daha doğru. Yani dolayısıyla platon kendince
26:26
bir inkar yaparken veya kendini eleştirirken.
26:29
Aynı zamanda insanlığa doğruluğu da gösterebilecek çok ciddi bir
26:33
yol haritası oluşturmuş vaziyette ve insanoğlu da bu
26:36
beşer yorumlardan sıyrılıp hakikatin kendisini aramak
26:40
erdemli, ahlaklı yurttaşlık yani o roma'daki swittası tesis
26:45
edebilmek için daha çok çalışması gerekiyor.
26:47
Çünkü sorunlar aynı çözümler aynı ama çözebilen var mı?
26:51
Yok. Çözümün bu kadar berrak olduğu
26:53
bir toplumda bunu sağlayabilmenin ne kadar zor
26:55
olabildiğini çünkü çözümü bildiğiniz bir şeyi
26:57
çözemiyorsanız demek ki çöz. Dolayısıyla bunun üzerine
27:01
çalışmamız gereken bir dünya düşlüyorum, tasarlıyorum ve
27:06
platon'un yedinci mektubundan da aslında bunları kendimce not
27:09
ediyorum ve sizlere de paylaşmak istiyorum.
27:11
Beni dinlediğiniz için çok teşekkür eder herkese iyi
27:15
haftalar dilerim.