Latest / True Crime 24 - Nederlands / De getuige van de bruiloft, Knutby deel 2

Transcript

De getuige van de bruiloft, Knutby deel 2 · True Crime 24 - Nederlands

0:00
Speaker 2: In deel 1 hoorde je hoe de Philadelphia gemeente in Knutby,
0:03
Speaker 2: een klein pinksterkerkje in de bossen ten noordoosten van Uppsala,
0:07
Speaker 2: dat sinds 1921 bestond, in de loop van de jaren nee.
0:11
Speaker 2: Gentig veranderde. Asa Waldau kwam er als pastor nadat ze
0:14
Speaker 2: in Uppsala was vertrokken en onder haar leiding werd de
0:17
Speaker 2: gemeente hechter, intensiever en geslotener. Ze groeide ook. Jonge christenen
0:22
Speaker 2: uit heel Zweden kwamen naar de opleidingsschool en sommigen bleven voorgoed.
0:26
Speaker 2: Je hoorde hoe er binnen een binnenste kring van twaalf
0:28
Speaker 2: mensen die de tafel werd genoemd, een leer ontstond die
0:31
Speaker 2: naar buiten toe nooit werd uitgesproken. De gedachte dat de
0:35
Speaker 2: bruid van Christus geen beeld was maar een persoon en
0:37
Speaker 2: dat die persoon Asa Waldau was. Ze werd binnen de
0:40
Speaker 2: kring Tirsa genoemd. En je hoorde welke mechanismen die gemeenschap bijeenhielden.
0:46
Speaker 2: De aandacht voor nieuwkomers. Het systeem van goedkeuring en afkeuring.
0:50
Speaker 2: De isolatie van de buitenwereld. Het onbetaalde werk en de giften.
0:55
Speaker 2: En het geweld dat werd gepresenteerd als geestelijke tucht. In
0:59
Speaker 2: augustus 1997 kwam er een jonge pastor naar Knutby. Met
1:03
Speaker 2: zijn vrouw en hun twee kinderen. Hij betrok een huis
1:06
Speaker 2: naast dat van Asa Waldau. Zijn naam was Helge Vosmo.
1:10
Speaker 2: Dit is deel 2. Helge Arnold Vosmo werd geboren op
1:14
Speaker 2: 27 juli 1971 in Björneborg. Een klein plaatsje bij Kristineham
1:20
Speaker 2: in de provincie Vermland in het westen van Zweden. Zijn
1:23
Speaker 2: ouders waren Noors. Het gezin was niet bijzonder gelovig. Wat
1:27
Speaker 2: hem naar het geloof bracht was iets alledaags. Rond zijn
1:31
Speaker 2: tiende ging hij bij de scouting van een vrije kerk
1:33
Speaker 2: in Björneborg. Kort voor zijn twaalfde verjaardag beleefde hij wat
1:36
Speaker 2: in die kringen een wedergeboorte wordt genoemd. Vanaf dat moment
1:40
Speaker 2: was het geloof niet iets wat hij van huis uit
1:42
Speaker 2: had meegekregen, maar iets wat hij zelf had gekozen. Dat
1:46
Speaker 2: is een verschil dat vaak onderschat wordt. Wie zelf kiest,
1:49
Speaker 2: kiest meestal intenser. Wie later met mensen sprak die hem
1:52
Speaker 2: in Vermland hadden gekend, kreeg steeds hetzelfde beeld. Hij was slim,
1:57
Speaker 2: hij was welbespraakt. Hij kon een groep vasthouden. Hij was
2:00
Speaker 2: het soort jonge man over wie oudere gemeenteleden zeggen, dat
2:04
Speaker 2: er iets in zit, dat hij ver zal komen. Er
2:06
Speaker 2: zijn ook mensen die iets anders beschrijven. Dat hij moeilijk
2:09
Speaker 2: verdroeg dat anderen boven hem stonden. Dat hij een sterke
2:13
Speaker 2: behoefte had aan bevestiging. Maar dat soort observaties komen bijna
2:16
Speaker 2: altijd achteraf. En achteraf herinneren mensen zich waarschuwingssignalen, die ze
2:21
Speaker 2: op het moment zelf niet, zet aan. Nie volgen. Het
2:25
Speaker 2: is eerlijker om te zeggen dat er in zijn jeugd
2:27
Speaker 2: niets is dat op wat later kwam voor uitwijst. Hij
2:30
Speaker 2: ging naar de middelbare school in Christineham en werkte daar
2:33
Speaker 2: als vrijwilliger in een christelijk jongerencafé. Op zijn zeventiende ontmoette
2:38
Speaker 2: hij Helene Johansson. Zij zou zijn vrouw worden. In 1989
2:44
Speaker 2: sloot hij zich aan bij de Pinkstergemeente van Christineham, waar
2:47
Speaker 2: ook zij lid was. Na zijn eindexamen studeerde hij in
2:50
Speaker 2: Karlstad om leraar in de natuurwetenschappen te worden. Hij maakte
2:54
Speaker 2: die opleiding niet af. Een tijd lang werkte hij als
2:56
Speaker 2: leraar op zijn oude school in Björneborg. In het voorjaar
3:00
Speaker 2: van 1993 raakte hij betrokken bij een kleine groep in
3:04
Speaker 2: Christineham die geïnspireerd was door Lievets Oord, de charismatische beweging
3:08
Speaker 2: uit Uppsala. Na een paar maanden verliet hij die groep
3:11
Speaker 2: weer en keerde hij terug naar de Pinkstergemeente. Daar werd
3:14
Speaker 2: hij aangesteld als jeugdpastor. In mei 1995 organiseerde hij een
3:20
Speaker 2: Mars voor Jezus. In een christelijke krant verscheen zijn verhaal
3:24
Speaker 2: over het spreken in een taal die hij niet had geleerd.
3:27
Speaker 2: Dit is het portret van een jonge man die alles
3:29
Speaker 2: goed doet volgens de maatstaven van zijn omgeving. Actief, gedreven, zichtbaar.
3:35
Speaker 2: Iemand van wie de gemeenschap veel verwachtte. Hij ontmoette Asa
3:39
Speaker 2: Waldau voor het eerst in augustus 1993. De hoofdpastor in
3:43
Speaker 2: Christineham had haar uitgenodigd om vanuit Knutby te komen spreken.
3:48
Speaker 2: Vier jaar later verhuisde hij zelf naar Knutby. Daar begon
3:51
Speaker 2: hij samen met Waldau de opleidingsschool, die een maand duurde
3:54
Speaker 2: en die drie keer per jaar werd gehouden. Hij richtte
3:57
Speaker 2: ook een zendingstichting op, die eerst in Estland actief probeerde
4:01
Speaker 2: te zijn, en die later bijbelscholen organiseerde in India en
4:04
Speaker 2: in Hongkong. De zendingstichting die hij oprichtte, heette Aid for Nations.
4:09
Speaker 2: Ze probeerden eerst voet aan de grond te krijgen in Estland,
4:12
Speaker 2: aan de overkant van de Oostzee, en organiseerden later bijbelscholen
4:16
Speaker 2: in Coimbatore in India en in Hongkong. Dat is een
4:19
Speaker 2: detail dat later opnieuw opduikt, want die reizen naar het
4:22
Speaker 2: buitenland waren geen bijzaak. Ze gaven de gemeente het gevoel
4:26
Speaker 2: dat ze deel uitmaakte van iets wereldwijds. Een kerkje in
4:29
Speaker 2: een Zweeds bosdorp dat bijbelscholen runde in Zuid-India, dat is
4:33
Speaker 2: een verhaal waar mensen trots op zijn. En trots bindt.
4:36
Speaker 2: Zijn theologische oriëntatie is goed gedocumenteerd, want hij had in
4:40
Speaker 2: de jaren negentig een eigen website met verwijzingen naar predikers
4:43
Speaker 2: die hij belangrijk vond. Dat lijstje wordt... Gedomineerd door de
4:48
Speaker 2: Amerikaanse geloofswoordbeweging. Kenneth Hagin. Kenneth Copeland. Benny Hinn. Morris Cirillo.
4:58
Speaker 2: En Lievits Ort, uit Uppsala. Zijn stelling was eenvoudig, en
5:03
Speaker 2: werd later door hemzelf zo geformuleerd. God zou zijn volk leiden,
5:08
Speaker 2: en dat deed hij via leiders. Het is nuttig om
5:11
Speaker 2: even stil te staan bij wat die beweging inhoudt, want
5:14
Speaker 2: ze verklaart een groot deel van wat er daarna gebeurde.
5:17
Speaker 2: De geloofswoordbeweging leert dat woorden kracht hebben. Wat je uitspreekt
5:22
Speaker 2: in geloof, gebeurt. Ziekte en armoede zijn geen lot, maar
5:26
Speaker 2: een gebrek aan geloof. Wie genoeg gelooft wordt gezond en welvarend.
5:31
Speaker 2: Dat klinkt bemoedigend, en voor sommige mensen is het dat ook.
5:35
Speaker 2: Maar het heeft een keerzijde die zelden wordt genoemd. Als
5:37
Speaker 2: geloof geneest, dan is wie ziek blijft schuldig aan zijn
5:40
Speaker 2: eigen ziekte. En de tweede pijler is nog belangrijker. God
5:45
Speaker 2: leidt zijn volk via aangewezen leiders. De gewone gelovige hoort
5:49
Speaker 2: niet zelf de stem van God op dezelfde manier. Hij
5:52
Speaker 2: hoort die stem door de leider heen. Combineer die twee gedachten,
5:55
Speaker 2: en je hebt een systeem waarin de leider gelijk heeft,
5:58
Speaker 2: waarin twijfel een geestelijk gebrek is, en waarin iedereen die
6:01
Speaker 2: er slecht aan toe is dat aan zichzelf te danken heeft. Echtaat.
6:04
Speaker 2: De fosmo's woonden naast Asa Waldau, en Helge bracht het
6:08
Speaker 2: grootste deel van zijn tijd bij haar door. Ze lazen
6:11
Speaker 2: samen de Bijbel. En bij het lezen stuiten ze op iets.
6:14
Speaker 2: In de christelijke traditie, wordt de kerk beschreven als de
6:17
Speaker 2: bruid van Christus. Dat is een beeld dat al bijna
6:20
Speaker 2: 2000 jaar zo wordt uitgelegd. Maar als je de teksten
6:23
Speaker 2: in het Nieuwe Testament leest zonder die uitleg erbij, dan
6:26
Speaker 2: staat er nergens expliciet dat de bruid de kerk is.
6:29
Speaker 2: Fosmo trok daaruit een conclusie en legde die aan Waldau voor.
6:32
Speaker 2: Als de bruid een persoon zou zijn, dan zou zij
6:35
Speaker 2: het moeten zijn. Waldau kocht een gouden ring met zeven diamanten.
6:39
Speaker 2: Op 29 maart 1999 vond in een kapel in Knutby
6:44
Speaker 2: een ceremonie plaats. Helge Vosmo was de enige andere aanwezige.
6:48
Speaker 2: Tijdens die ceremonie werd Asa Waldau verloofd met Jezus. Vanaf
6:52
Speaker 2: dat moment was zij de bruid van Christus. Ze nam
6:55
Speaker 2: ook een nieuwe naam aan. Tirsa. Wat er verder tijdens
6:58
Speaker 2: en rond die ceremonie is gebeurd, is een van de
7:01
Speaker 2: meest omstreden punten in dit hele verhaal. Vosmo heeft later
7:05
Speaker 2: in de rechtszaal verklaard dat hij Jezus aan haar moest
7:07
Speaker 2: bemiddelen door haar seksueel te bevredigen met zijn handen. Waldau
7:11
Speaker 2: heeft dat ontkend. Het is belangrijk om dat verschil expliciet
7:14
Speaker 2: te benoemen. Dit is een beschuldiging die door de ene
7:17
Speaker 2: betrokkenen is gedaan en door de andere is ontkend en
7:21
Speaker 2: er is op dit punt geen veroordeling gevolgd. Wie dit
7:24
Speaker 2: verhaal vertelt moet dat onderscheid respecteren. Wat wel vaststaat, is
7:29
Speaker 2: dat de verloving als feit binnen de binnenste kring werd aanvaard,
7:33
Speaker 2: dat Waldau vanaf dat moment een positie had die theologisch
7:36
Speaker 2: onaantastbaar was en dat Helge Vosmo de enige ma en
7:39
Speaker 2: was die erbij was geweest. Dat laatste gaf hem een
7:42
Speaker 2: merkwaardige positie. Hij was niet de bruid. Maar hij was
7:46
Speaker 2: de enige getuige van de bruiloft. In elke hiërarchie is
7:49
Speaker 2: dat een uitzonderlijk sterke plek. Niet de troon maar de
7:52
Speaker 2: stoel daarnaast. Wie op die stoel zit hoeft zelf niet
7:55
Speaker 2: aanbeden te worden en is daardoor ook niet het doelwit
7:58
Speaker 2: van jaloezie. Hij is degene die weet wat er in
8:00
Speaker 2: de kamer wordt gezegd, die bepaalt wat er naar buiten
8:03
Speaker 2: komt en die de leider kan uitleggen aan de rest.
8:05
Speaker 2: En hij was op dat moment 26 jaar oud. Wat
8:08
Speaker 2: de verloving met de gemeente deed is achteraf goed te reconstrueren.
8:12
Speaker 2: Voor de binnenste kring was het de bevestiging van iets
8:14
Speaker 2: waar men al naartoe had geleefd. De oude profetieën kregen betekenis.
8:19
Speaker 2: Het vuur dat uit Knutby zou uitgaan was geen vage
8:22
Speaker 2: belofte meer. Er was een concrete vrouw met een concrete ring,
8:25
Speaker 2: en er was een concreet moment waarop Jezus zou terugkomen
8:28
Speaker 2: om haar te halen. Voor de gewone leden veranderde er
8:31
Speaker 2: formeel niets, omdat de leer niet officieel werd verkondigd. Maar
8:35
Speaker 2: er veranderde in de praktijk alles. De verwachting werd hoger.
8:38
Speaker 2: De ernst werd groter. Als je gelooft dat je in
8:41
Speaker 2: de laatste fase van de wereldgeschiedenis leeft en dat het
8:43
Speaker 2: middelpunt daarvan zich in jouw dorp bevindt, dan is niets
8:46
Speaker 2: meer gewoon. Elke ruzie is geestelijk. Elke ziekte is een teken.
8:50
Speaker 2: Elke twijfel is verraad. De jaren rond de eeuwwisseling waren
8:54
Speaker 2: daardoor tegelijk de meest euforische en de meest gespannen periode
8:58
Speaker 2: in de geschiedenis van die gemeente. Er werd gebouwd. Er
9:01
Speaker 2: kwamen mensen bij. En tegelijk werd de druk op iedereen
9:04
Speaker 2: die er al was opgevoerd. Op 18 december 1999... Negen
9:09
Speaker 2: maanden na die ceremonie, vond Helge Vosmo zijn vrouw Helene
9:13
Speaker 2: dood in het bad. Ze was 26 jaar oud. Ze
9:16
Speaker 2: liet drie kinderen achter. Over Helene Vosmo is minder geschreven
9:20
Speaker 2: dan over vrijwel iedereen anders in dit verhaal, en dat
9:23
Speaker 2: is op zichzelf treurig. Ze was de vrouw die hij
9:25
Speaker 2: als 17-jarige had leren kennen. Ze had hem gevolgd van
9:28
Speaker 2: Christineham naar Knutby. Ze had drie kinderen gekregen. Ze was
9:32
Speaker 2: pas 26 toen ze stierf. In de gemeenschap werd haar
9:36
Speaker 2: dood ervaren als een tragedie die het Gezin en de
9:39
Speaker 2: gemeente trof. Er werd voor gebeden. Er werd overgerouwd. Er werd,
9:44
Speaker 2: zoals in dit soort kringen gebruikelijk is, gezocht naar een
9:47
Speaker 2: betekenis in wat er was gebeurd. Wat niemand deed, was
9:50
Speaker 2: vragen stellen. Er werd onderzoek gedaan. Er werd vastgesteld dat
9:55
Speaker 2: er een gat in haar schedel zat. In haar bloed
9:58
Speaker 2: werd een giftige concentratie gevonden van dextropropoxyfeen, een pijnstiller die
10:03
Speaker 2: in Zweden destijds op recept verkrijgbaar was en die bekend
10:06
Speaker 2: stond als gevaarlijk bij overdosering. Ondanks die twee bevindingen werd
10:10
Speaker 2: haar dood beoordeeld als een ongeval. De conclusie was dat
10:14
Speaker 2: ze in bad omwel was geworden, was gevallen en was verdronken.
10:18
Speaker 2: Het middel dat in haar bloed werd gevonden, was in
10:20
Speaker 2: die jaren een veelgebruikte pijnstiller, die in combinatie met andere
10:24
Speaker 2: stoffen gevaarlijk kon zijn, en die in Zweden bij een
10:26
Speaker 2: aanzienlijk aantal sterfgen vallen per jaar een rol speelde. Het
10:30
Speaker 2: is dus niet zo dat het aantreffen ervan op zichzelf
10:33
Speaker 2: op een misdrijf wees. Maar het was wel een bevinding
10:36
Speaker 2: die om een verklaring vroeg, en die verklaring werd gezocht
10:38
Speaker 2: in de richting van een ongeluk. Ook het letsel aan
10:41
Speaker 2: haar hoofd werd verklaard uit een val in de badkuip.
10:44
Speaker 2: Het is een van die momenten in dit verhaal waarbij
10:46
Speaker 2: je als luisteraar wilt roepen dat iemand beter had moeten kijken.
10:49
Speaker 2: Maar het is ook een moment waarop je moet oppassen
10:51
Speaker 2: met achteraf redeneren. In december 1999 was er in Knutby
10:56
Speaker 2: nog helemaal niets gebeurd. Er was geen aanleiding om een
10:59
Speaker 2: jonge weduwnaar en pastor van een vrije kerk als iets
11:02
Speaker 2: anders te zien dan een man die zojuist zijn vrouw
11:04
Speaker 2: had verloren. De gemeente rouwde met hem mee. De omgeving
11:09
Speaker 2: rouwde met hem mee. De vraag wat er die dag
11:12
Speaker 2: werkelijk in dat huis is gebeurd, zou pas ruim vier
11:14
Speaker 2: jaar later opnieuw worden gesteld. En het antwoord dat de
11:17
Speaker 2: rechtbank uiteindelijk gaf, komt in een later deel van deze
11:21
Speaker 2: serie aan bod. Op dit punt in de tijdlijn is
11:23
Speaker 2: het simpelweg wat het toen was. Een dode jonge vrouw,
11:27
Speaker 2: drie kinderen zonder moeder en een dossier dat werd gesloten.
11:30
Speaker 2: Een paar maanden later trouwde Helge Fosmo opnieuw. Voor een
11:34
Speaker 2: buitenstaander is dat een schokkend snel tijdsverloop. Zijn vrouw stierf
11:38
Speaker 2: in december 1999. In het jaar 2000 was hij hertrouwd.
11:43
Speaker 2: Drie kinderen, een nieuwe echtgenote, binnen een paar maanden. Binnen
11:47
Speaker 2: de gemeenschap werd dat niet vreemd gevonden, en het is
11:50
Speaker 2: de moeite waard om te begrijpen waarom niet. In dit
11:53
Speaker 2: soort kringen is het huwelijk de norm en het alleenstaand
11:55
Speaker 2: ouderschap een probleem dat opgelost moet. Worden? Een weduwnaar met
12:00
Speaker 2: drie kleine kinderen die snel hertrouwt, is in die logica
12:03
Speaker 2: geen man die zijn vrouw vergeet. Het is een man
12:06
Speaker 2: die zijn verantwoordelijkheid neemt. En als het huwelijk bovendien wordt
12:09
Speaker 2: gepresenteerd als iets wat God zo wilde, is er helemaal
12:12
Speaker 2: niets meer over om vragen bij te stellen. Zijn nieuwe
12:15
Speaker 2: vrouw was Alexandra. Ze was de jongste zus van Asa Waldau.
12:19
Speaker 2: Ze was twintig jaar oud toen ze trouwde, en daarmee
12:22
Speaker 2: werd ze van de ene op de andere dag stiefmoeder
12:24
Speaker 2: van drie kinderen. Bedenk even wat dat betekent binnen de
12:27
Speaker 2: structuur van deze gemeente. De man die de verloving van
12:31
Speaker 2: de bruid van Christus had voltrokken, en die daarvan de
12:33
Speaker 2: enige getuige was, trouwde nu met de zus van die bruid.
12:37
Speaker 2: De twee families werden één familie. De macht en de
12:40
Speaker 2: verwantschap vielen samen. Alexandra was jong, en ze wordt door
12:44
Speaker 2: de mensen die haar kenden beschreven als vriendelijk en meegaand.
12:48
Speaker 2: Ze was opgegroeid met een oudere zus, die in deze
12:51
Speaker 2: gemeenschap goddelijke status had. Wat het voor haar betekende om
12:55
Speaker 2: in dat gezin te stappen, weten we vooral uit wat
12:57
Speaker 2: anderen later hebben verteld. Alexandra Fosmo, geboren als Alexandra Waldau,
13:02
Speaker 2: was de jongste van de zussen. Wie foto's uit die
13:05
Speaker 2: tijd ziet, ziet een jonge vrouw die er nog uitziet
13:07
Speaker 2: als een meisje. Ze had niet gekozen voor deze gemeenschap,
13:10
Speaker 2: ze was erin terechtgekomen via haar zus. Ze werkte later
13:14
Speaker 2: onder meer voor het bedrijf van haar buurman. Er is
13:17
Speaker 2: iets wat in de verslaggeving over deze zaak vaak verdwijnt,
13:20
Speaker 2: en dat is dat zij het eigenlijke slachtoffer is. Het
13:23
Speaker 2: verhaal wordt bijna altijd verteld als het verhaal van een pastor,
13:26
Speaker 2: een sectoeidster en een kindermeisje. Maar in het midden van
13:29
Speaker 2: dat verhaal staat een vrouw van in de twintig die
13:31
Speaker 2: drie kinderen van een ander opvoedde, die getrouwd was met
13:34
Speaker 2: een man die haar bedroog en die daar zelf nooit
13:36
Speaker 2: iets over heeft kuk. En dit haagde, nagede van hem
13:39
Speaker 2: mee zeggen. In de jaren daarna groeide Fosmo verder in
13:42
Speaker 2: de gemeente, hij werd voorganger, hij was een van de
13:45
Speaker 2: meest zichtbare gezichten naar buiten toe. Hij werd op een
13:48
Speaker 2: gegeven moment gefotografeerd met de Israëlische ambassadeur in Zweden, die
13:52
Speaker 2: hem later ook uitnodigde op de ambassade omdat hij werd
13:54
Speaker 2: gezien als een positieve stem over Israël. Van buitenaf leek
13:58
Speaker 2: Knutby op dat moment een succesverhaal. Een kleine plattelandsgemeente die
14:02
Speaker 2: tegen alle trends in groeide, met jonge mensen, met energie,
14:06
Speaker 2: met internationale contacten. Om te begrijpen wat er daarna gebeurde,
14:10
Speaker 2: moet je begrijpen hoe de macht binnen die gemeenschap werkte
14:12
Speaker 2: in de praktijk, en niet alleen in theorie. Er waren
14:16
Speaker 2: ouwe stores. Er was een leiding. Er was de tafel.
14:22
Speaker 2: En daarboven stond een leer die zei dat de leiding
14:24
Speaker 2: namens God sprak, en dat de vrouw aan de top
14:26
Speaker 2: de bruid was. Maar er was ook iets subtielers. In
14:31
Speaker 2: een gemeenschap waar geestelijke status alles bepaalt, wordt informatie een wapen.
14:36
Speaker 2: Wie weet wat er in de binnenste kring wordt besproken,
14:38
Speaker 2: heeft macht over wie dat niet weet. Wie een boodschap
14:41
Speaker 2: van God kan doorgeven, heeft macht over wie die boodschap
14:44
Speaker 2: moet ontvangen. Helge Fosmo zat op precies die plek. Hij
14:49
Speaker 2: was de vertrouwensman van de bruid. Hij was pastor. Hij
14:52
Speaker 2: was zielzorger, wat betekende dat mensen hun diepste twijfels en
14:56
Speaker 2: hun schaamte bij hem neerlegden. Hij wist van iedereen in
14:59
Speaker 2: die gemeenschap waar hun pijn zat. Zielzorg is in vrije
15:02
Speaker 2: kerken een centraal begrip. Het is het gesprek tussen een
15:06
Speaker 2: gemeentelid en een pastor over wat er werkelijk speelt. Over schuld,
15:10
Speaker 2: over verleiding, over twijfel, over verdriet. Het is bedoeld als
15:15
Speaker 2: een veilige ruimte. In een gezonde gemeente is het dat ook.
15:19
Speaker 2: In Knutby had die praktijk een andere functie gekregen. Wat
15:22
Speaker 2: je in zo'n gesprek vertelde bleef niet altijd binnen dat gesprek.
15:26
Speaker 2: En wat de pastor over je wist, bepaalde mede hoe
15:29
Speaker 2: er over je geestelijke toestand werd geoordeeld. Verschillende oud-leden hebben
15:33
Speaker 2: later beschreven hoe dat voelde. Je vertelde je diepste geheim
15:37
Speaker 2: aan iemand van wie je geloofde dat hij namens God luisterde.
15:40
Speaker 2: En daarna was dat geheim niet meer alleen van jou.
15:43
Speaker 2: Getuigen hebben later beschreven wat er gebeurde als je bij
15:46
Speaker 2: de leiding uit de gratie raakte. Je werd niet uit
15:48
Speaker 2: de gemeente gezet. Dat zou te duidelijk zijn geweest. Je
15:52
Speaker 2: werd onder tucht geplaatst. Dat betekende dat andere leden je
15:55
Speaker 2: niet meer normaal mochten benaderen. Je bleef fysiek in de gemeenschap,
15:59
Speaker 2: maar sociaal was je verdwenen. Voor iemand wiens hele wereld
16:03
Speaker 2: die gemeenschap was... is dat een van de zwaarste straffen
16:05
Speaker 2: die je kunt bedenken. Je zit in dezelfde ruimte als
16:09
Speaker 2: iedereen die van je houdt, en niemand kijkt je aan.
16:12
Speaker 2: En de enige weg terug was, door goedkeuring te krijgen.
16:16
Speaker 2: Van de leiding. Van de bruid. Er is nog een
16:19
Speaker 2: gewoonte die in dit deel genoemd moet worden, omdat ze
16:22
Speaker 2: later beslissend blijkt. In Knut B. werden problemen intern opgelost.
16:27
Speaker 2: Dat is op zichzelf niet uitzonderlijk. Veel geloofsgemeenschappen hebben de
16:31
Speaker 2: neiging om vuil linnen binnenshuis te wassen. Maar in Knutby
16:35
Speaker 2: was het meer dan een neiging. Het was een principe.
16:39
Speaker 2: De buitenwereld was onrein en vijandig. De politie hoorde bij
16:43
Speaker 2: die buitenwereld. De sociale dienst hoorde bij die buitenwereld. Wie
16:48
Speaker 2: een conflict naar buiten bracht, verriet de gemeenschap. Dus werden
16:52
Speaker 2: conflicten voorgelegd aan de leiding. En de leiding besloot wat
16:56
Speaker 2: er gebeurde en of er iets gebeurde. Dat had gevolgen
16:59
Speaker 2: die op dat moment niemand overzag. Een gemeenschap die haar
17:03
Speaker 2: eigen misdrijven zelf afhandelt, bouwt geen rem in. Er is
17:07
Speaker 2: niemand van buiten die kijkt. Er is geen dossier. Er
17:11
Speaker 2: is geen grens waarachter iets te ernstig wordt om intern
17:13
Speaker 2: te blijven. Elk incident wordt beoordeeld door dezelfde mensen wie
17:17
Speaker 2: er gezagd door dat incident ter discussie zou kunnen komen.
17:21
Speaker 2: In juni 2000 werd Helge Vosmo ziek. Het klinkt als
17:24
Speaker 2: een detail, en het is er geen. Zijn ziekte werd
17:28
Speaker 2: de aanleiding voor iets wat de rest van dit verhaal bepaalt.
17:31
Speaker 2: Hij had verzorging nodig. Er werd iemand aangewezen om voor
17:34
Speaker 2: hem te zorgen. Een jonge vrouw uit de gemeente die
17:37
Speaker 2: eerder in de zorg had gewerkt en die op dat
17:39
Speaker 2: moment door een moeilijke periode ging in haar privéleven. Ze
17:43
Speaker 2: trok in bij het gezin Fosmo, om te helpen in
17:46
Speaker 2: het huishouden en om voor de kinderen te zorgen. In
17:49
Speaker 2: de media zou ze later bekend worden onder één woord. Barnflikkan.
17:54
Speaker 2: Het kindermeisje. Er is nog een reden waarom het feit
17:57
Speaker 2: dat het om een verzorgende situatie ging, van belang is.
18:01
Speaker 2: Binnen die gemeenschap was zorgen voor een zieke pastor geen
18:04
Speaker 2: gewone taak. Het was een eer. Het was een geestelijke opdracht.
18:08
Speaker 2: Wie daarvoor werd uitgekozen, was blijkbaar goedgekeurd. Voor iemand die
18:13
Speaker 2: worstelde met de vraag of zij wel goed genoeg was,
18:15
Speaker 2: was zo'n aanwijzing een enorme bevestiging. En het gebeurde in
18:19
Speaker 2: een huis waar de deur dicht kon. Dat is de
18:21
Speaker 2: andere kant van dezelfde medaille. In een gemeenschap waar iedereen
18:25
Speaker 2: alles van iedereen weet, is de slaapkamer van de pastor
18:28
Speaker 2: een van de weinige plaatsen waar niemand naar binnen kijkt.
18:31
Speaker 2: Ze verzorgde hem in zijn slaapkamer. En volgens haar eigen
18:34
Speaker 2: latere verklaringen begon daar een relatie die niets met verzorging
18:37
Speaker 2: te maken had. Haar naam was Sarah Svensson. Voordat we
18:42
Speaker 2: in het volgende deel naar haar kijken, is het goed
18:44
Speaker 2: om even vast te houden waar we nu staan in
18:46
Speaker 2: de tijd. Het is 2001. In Knutby staat een gemeente
18:51
Speaker 2: die van buiten bloeit. Er komen jonge mensen. Er wordt gebouwd.
18:55
Speaker 2: Er wordt gezongen. Er is een leidster die door de
18:57
Speaker 2: binnenste kring wordt beschouwd als de verloofde van Jezus. en
19:01
Speaker 2: die door de rest van de gemeente wordt beschouwd als
19:03
Speaker 2: iemand met een uitzonderlijke roeping. Er is een pastor die
19:06
Speaker 2: de spil is tussen die leidster en de rest van
19:08
Speaker 2: de gemeenschap, die getrouwd is met haar zus, die weduwnaar
19:12
Speaker 2: is geworden onder omstandigheden die Niem, en op dat moment
19:15
Speaker 2: in twijfel T.R.E.K.T., en die nu een jonge vrouw in
19:20
Speaker 2: zijn huis heeft die formeel voor zijn kinderen zorgt. En
19:23
Speaker 2: er zijn een paar honderd mensen die geloven dat alles
19:25
Speaker 2: wat daar gebeurt door God wordt geleid. Niemand in dat
19:28
Speaker 2: dorp had op dat moment kunnen voorspellen waar dit heen ging.
19:31
Speaker 2: Maar alle onderdelen lagen op tafel. Er is nog een
19:35
Speaker 2: detail uit deze periode dat later betekenis kreeg. Fosmo werd
19:39
Speaker 2: binnen de gemeente niet alleen gezien als pastor, maar als
19:42
Speaker 2: iemand met bijzonder inzicht in geestelijke zaken. Hij was degene
19:46
Speaker 2: die kon uitleggen wat God bedoelde. Hij was degene die
19:49
Speaker 2: kon vaststellen of iemand geestelijk op de goede weg was.
19:53
Speaker 2: In een gewone kerk is dat een adviserende rol. In
19:56
Speaker 2: deze gemeenschap was het een beoordelende rol en het oordeel
19:59
Speaker 2: had gevolgen. Wie door hem als geestelijk problematisch werd beschreven,
20:03
Speaker 2: kwam in een positie waarin de hele gemeenschap anders naar
20:06
Speaker 2: hem keek. Dat is macht van een soort die zich
20:08
Speaker 2: moeilijk laat vastleggen. Er is geen functieomschrijving voor. Er is
20:12
Speaker 2: geen dossier van. Maar iedereen in die gemeenschap wist precies
20:16
Speaker 2: hoe die macht werkte, ook als niemand het ooit hardop zei.
20:19
Speaker 2: Er is één vraag die bij deze zaak altijd terugkomt
20:22
Speaker 2: en het is goed om die nu al te stellen,
20:23
Speaker 2: ook al kunnen we hem nog niet beantwoorden. Wie had
20:26
Speaker 2: de macht? De officiële versie, die uiteindelijk in de rechtszaal
20:29
Speaker 2: stand hield, is dat Helge Vosmo de speel was. Dat
20:33
Speaker 2: hij manipuleerde, dat hij de touwtjes in handen had... en
20:36
Speaker 2: dat hij de gemeenschap gebruikte als instrument. Fosmo zelf heeft
20:40
Speaker 2: later een andere versie verteld. In een interview met een
20:43
Speaker 2: Noorse krant in 2006, beweerde hij dat Asa Waldau aan
20:46
Speaker 2: de touwtjes trok, en dat hij alleen maar op haar
20:49
Speaker 2: bevel handelde. Zij en de gemeente hebben elke betrokkenheid bij
20:52
Speaker 2: de misdrijven altijd ontkend, en zij is daar ook nooit
20:55
Speaker 2: voor aangeklaagd of veroordeeld. Wat je van die twee versies
20:59
Speaker 2: ook vindt, ze hebben één ding gemeen. Beiden gaan ervan
21:01
Speaker 2: uit dat er in Knutby mensen waren die deden wat
21:04
Speaker 2: iemand anders zei, tot in het onvoorstelbare. En dat deel
21:07
Speaker 2: is niet omstreden, dat deel is door tientallen getuigen bevestigd.
21:11
Speaker 2: Er is nog iets waar we in dit deel bij
21:13
Speaker 2: stil moeten staan omdat het de rest van de serie
21:15
Speaker 2: begrijpelijk maakt. Als je van buitenaf naar Knutby kijkt, zie
21:19
Speaker 2: je een reeks gebeurtenissen die stuk voor stuk alarmerend zijn.
21:23
Speaker 2: Een verloving met Jezus. Een jonge vrouw dood in bad.
21:27
Speaker 2: Een hertrouwen binnen enkele maanden met de zus van de leidster.
21:30
Speaker 2: Een jonge vrouw die in de slaapkamer van de pastor
21:33
Speaker 2: gaat wonen. Maar zoveel tijd die? O werd het van
21:37
Speaker 2: binnenuit niet ervaren. Van binnenuit was het geen reeks. Het
21:42
Speaker 2: waren losse gebeurtenissen, elk met een eigen verklaring, verspreid over jaren.
21:48
Speaker 2: In een gemeenschap waar mensen elke dag met elkaar optrokken
21:51
Speaker 2: en waar honderd andere dingen de aandacht op eisten. Er
21:54
Speaker 2: was geen moment waarop iemand de losse punten naast elkaar legde,
21:57
Speaker 2: omdat er niemand was wiens taak dat was, en omdat
21:59
Speaker 2: het stellen van die vraag zelf al verdacht was. Dat
22:03
Speaker 2: is de reden waarom dit soort verhalen zo vaak dezelfde
22:05
Speaker 2: vorm hebben. Het gaat niet mis omdat mensen het niet zien,
22:08
Speaker 2: het gaat mis omdat het kijken zelf is afgeschaft. Aan
22:12
Speaker 2: het eind van 2001 stond er dus een constructie die
22:15
Speaker 2: van buitenaf niet te zien was, en die van binnenuit
22:17
Speaker 2: volstrekt logisch aanvoelde. Een leidster met goddelijke status, een pastor
22:23
Speaker 2: die haar had aangewezen en die met haar zus was getrouwd.
22:26
Speaker 2: Een gemeenschap die geloofde dat elk oordeel van de leiding,
22:29
Speaker 2: een oordeel van God was. En in dat huis een
22:32
Speaker 2: jonge vrouw die net alles was kwijtgeraakt wat ze buiten
22:35
Speaker 2: die gemeenschap nog had. In het volgende deel, wie Sarah
22:39
Speaker 2: Svensson was, voordat ze naar Knutby kwam. Hoe een vrouw
22:42
Speaker 2: van in de twintig in twee jaar tijd volledig kon
22:44
Speaker 2: worden losgemaakt van haar eigen oordeel. En hoe er op
22:47
Speaker 2: een gegen, fenhoermoment, sms berichten op haar telefoon begonnen binnen
22:51
Speaker 2: te komen van een afzender die zij voor God hield.
22:54
Speaker 2: Dankjewel voor de luisteren.