Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / KTHIMI I JAKOBIT Ndarja nga Labani — Njëzet Vjet që Marrin Fund Zanafilla 31:1–55
Transcript
- KTHIMI I JAKOBIT Ndarja nga Labani — Njëzet Vjet që Marrin Fund Zanafilla 31:1–55 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit Pastaj Zoti i tha Jakobit: «Kthehu në vendin e etërve të tu dhe te fisi yt, dhe unë do të jem me ty». — Zanafilla 31:3 «Kështu Perëndia ia hoqi bagëtinë atit tuaj dhe ma dha mua... Kam parë gjithçka që të bën Labani». — Zanafilla 31:9, 12 «Roja e Zotit qoftë midis meje dhe teje kur do të jemi larg njëri-tjetrit». — Zanafilla 31:49 Njëzet vjet mbaruan. Jakobi hyri te Labani si i ri me një shkop; del si burrë me dy gra, njëmbëdhjetë fëmijë dhe kope të mëdha. Por gjëja më e rëndësishme nuk është pasuria — është zëri i Perëndisë që thotë «kthehu». Dhe ky kapitull na tregon një Jakob që ka filluar të ndryshojë: tani flet për Perëndinë, tani e njeh mbrojtjen e Tij, tani lut udhëheqje. Formimi po jep frytet e para. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor Largimi i Jakobit pa lajmëruar nuk ishte thjesht i pasjellshëm— ishte akt i rrezikshëm juridikisht. Në kulturën e kohës, dhëndri që largohej me gratë dhe fëmijët pa pëlqimin e vjehrrit mund të akuzohej për rrëmbim. Prandaj Labani e ndoqi me njerëz të armatosur (v. 23) dhe u ankua: «pse ike fshehurazi dhe m'i more bijat si robëresha lufte?» (v. 26). Nga ana ligjore, Labani kishte disa argumente. Nga ana morale, ai kishte ndryshuar pagën e Jakobit dhjetë herë (v. 7, 41) dhe e kishte shfrytëzuar për njëzet vjet. Dhe idhujt që vodhi Rakela (terafim) kishin dy kuptime: ishin objekte adhurimi familjar, por sipas dokumenteve të lashta të Nuzit, ai që i mbante mund të kishte edhe pretendime mbi trashëgiminë e familjes. Pra vjedhja e Rakelës mund të ketë qenë ose besim i pa pastruar (ende e lidhur me perënditë e babait), ose llogari trashëgimie, ose të dyja. Në çdo rast, tregon një gjë të trishtë: pas njëzet vjet në shtëpinë e Jakobit, gruaja e tij e dashur ende mbante idhuj. Shtëpitë tona kanë shpesh gjëra që s'i dimë. 3. Shpjegimi i Tekstit Zanafilla 31: 1–13: Tri shenjat e kohës për të ikur Perëndia e drejtoi Jakobin me tri gjëra bashkë. E para: rrethanat — bijtë e Labanit filluan të flisnin kundër tij (v. 1). E dyta: marrëdhëniet — «fytyra e Labanit nuk ishte më si më parë» (v. 2). E treta dhe me rëndësishmja ishte: Fjala e Perëndisë — «Kthehu... dhe unë do të jem me ty» (v. 3). Vini re rendin: Perëndia përdori edhe rrethanat, edhe marrëdhëniet — por vendimi erdhi nga fjala e Tij. Rrethanat na paralajmërojnë; Fjala na drejton. Kur të tria puqen, është koha të lëvizim. Dhe pastaj Jakobi bëri diçka që s'e kishte bërë kurrë më parë: thirri gratë në fushë dhe u foli për Perëndinë (v. 4–13). I tregoi si e kishte mbrojtur Perëndia, si i kishte shtuar kopetë, si i kishte folur në ëndërr. Për herë të parë, Jakobi po udhëhiqte shpirtërisht familjen e vet. Kujtoni kapitullin 30: aty heshti gjatë gjithë luftës mes grave. Tani flet — dhe flet për Perëndinë. Ky është ndryshimi i parë i dukshëm te njeriu. Kur burri fillon t'i flasë familjes për Perëndinë, shtëpia ka filluar të shërohet. Dhe këtu Jakobi zbulon të vërtetën e madhe të kapitullit 30: «Perëndia ia hoqi bagëtinë atit tuaj dhe ma dha mua» (v. 9). Nuk me dhanë shkopinjtë. Nuk me dhanë marifetet. Perëndia. Dhe engjëlli i kishte thënë: «kam parë gjithçka që të bën Labani» (v. 12). Perëndia i kishte parë njëzet vjet padrejtësi — dhe kishte punuar në heshtje. Kur mendojmë se askush s'e sheh padrejtësinë që na bëhet, kujtojmë Bethelin: Ai sheh. Zanafilla 31: 14–21: Përgjigja e grave dhe idhujt e Rakelës Lea dhe Rakela u përgjigjën me një zë — për herë të parë të bashkuara për diçka: «a kemi ne akoma pjesë në shtëpinë e atit tonë? A nuk na ka trajtuar ai si të huaja? Sepse na ka shitur» (v. 14–15). Vetë bijat e Labanit e quajtën shitje atë që u bëri. Dhe përfunduan: «bëj gjithçka të ka thënë Perëndia». Rivaliteti mes tyre nuk u zhduk, por përballë një vendimi të madh, u bashkuan. Ndonjëherë duhet një thirrje më e madhe se ne për të bashkuar ata që s'pajtoheshin. Dhe pastaj vjen detaji i çuditshëm: «Rakela vodhi idhujt e të atit» (v. 19). Ndërsa Jakobi ikte drejt Perëndisë së Bethelit, gruaja e tij mbante në samar idhujt e Haranit. Sa shpesh ndodh edhe me ne: lëvizim drejt Perëndisë duke mbajtur me vete diçka nga jeta e vjetër. Dhe ajo gjë do të dalë më vonë — te kapitulli 35, kur Jakobi do t'i mbledhë «të gjithë perënditë e huaja» të shtëpisë së tij dhe do t'i varrosë (35:2–4). Pastrimi i plotë vjen më vonë — por vjen. Zanafilla 31: 22–35 Ndjekja, ëndrra dhe kërkimi Labani i ndoqi shtatë ditë. Por natën para se t'i arrinte, Perëndia iu shfaq në ëndërr: «ruaju se i flet Jakobit as mirë as keq» (v. 24). Perëndia e ndaloi. Njeriu që kishte fuqinë dhe të drejtën ligjore, u ndal nga një ëndërr. Kështu mbron Perëndia të vetët: shpesh me mjete që ne s'i shohim kurrë. Kur ndihemi të pambrojtur, mund të mos e dimë sa herë Ai ka folur në ëndrrat e atyre që na kërcënonin. Dhe pastaj kërkimi i idhujve. Jakobi, pa e ditur, tha: «ai që i ka vjedhur, të mos jetojë» (v. 32) — betim i rëndë, i thënë me siguri të pafajësisë. Rakela i fshehu nën samarin e devesë dhe u ul mbi to, duke thënë se s'mund të ngrihej (v. 34–35). Skenë gati komike — perënditë e Labanit, të fshehura nën një grua e paaftë për t'i mbrojtur. Bibla e tallë butësisht idhujtarinë: ç'lloj perëndie është ai që duhet ta fshehësh dhe që s'mund të flasë për vete? Isaia do ta thotë më ashpër: idhujt duhen mbajtur, ndërsa Perëndia i vërtetë na mban ne (Isaia 46:1–4). Zanafilla 31: 36–55: Shpërthimi, marrëveshja dhe guri i dëshmisë Për herë të parë në njëzet vjet, Jakobi shpërtheu. Dhe fjalët e tij janë dëshmi e një jete pune: «njëzet vjet kam qenë me ty... gjate ditës më ka konsumuar vapa dhe gjate natës i ftohti, dhe gjumi ikte nga sytë e mi... më ke ndryshuar pagën dhjetë herë» (v. 38–41). Njeriu që kishte mashtruar, tani kishte punuar me ndershmëri përballë një mashtruesi. Dhe e mbylli me atë që kishte mësuar: «po të mos kishte qenë me mua Perëndia i atit tim... me siguri do të më kishe nisur duarbosh. Perëndia pa hidhërimin tim dhe mundin e duarve të mia» (v. 42). Ai që dikur mbështetej te dredhia, tani mbështetet te Perëndia. Ky është fryti i 20 viteve. Dhe në fund, marrëveshja: një grumbull gurësh si dëshmi, dhe emri Mitspah — «Roja e Zotit qoftë midis meje dhe teje kur do të jemi larg njëri-tjetrit» (v. 49). Ky varg sot shpesh përdoret si bekim ndarjeje mes miqsh — por në origjinal ishte diçka tjetër: dy burra që s'i besonin njëri-tjetrit, duke i kërkuar Perëndisë të mbikëqyrte kufirin. Jo dashuri — mosbesim i mbuluar me fe. Dhe prapë, u ndanë me puthje e bekim (v. 55). Ndonjëherë paqja e mundshme mes njerëzve nuk është miqësi e ngrohtë — është ndarje me dinjitet dhe kufij të qartë. Edhe kjo është fitore. 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «Kthehu» (v. 3). Folja origjinale shuv — të kthehesh, të rikthehesh. Kjo është edhe fjala kryesore e Dhiatës së Vjetër për pendimin: të kthehesh te Perëndia. Për Jakobin ishte kthim gjeografik — por edhe shpirtëror: kthim te vendi i premtimit, te Betheli, te zotimi i pa mbajtur. Çdo kthim i vërtetë ka të dyja: ndryshim vendi dhe ndryshim zemre. «Terafim» (v. 19). Fjala origjinale terafim — idhuj shtëpiakë, figura të vogla të perëndive familjare. Do të shfaqen sërish në Bibël, gjithmonë si problem (Gjyqtaret 17:5; 1 Samuelit 19:13; 2 Mbretërve 23:24). Rakela mbante «perëndi» që mund t'i fshihte nën samar. Perëndia i vërtetë nuk mund ta fshehësh dhe nuk mund ta mbash — Ai te mban. «Mitspah» (v. 49). Nga rrënja tsafah — të shikosh, të mbikëqyrësh, të rri roje. «Mitspah» = «kullë vëzhgimi». Kuptimi origjinal: «Zoti le të shohë nëse njëri prej nesh e thyen fjalën». Fjalë e bukur, e lindur nga mosbesimi — por që tregon një të vërtetë: kur njerëzit s'mund të besojnë njëri-tjetrin, Perëndia mbetet dëshmitari i vetëm i besueshëm. «Frika e Isakut» (v. 42, 53). Shprehja origjinale Pahad Jitshak — emërtim i rrallë i Perëndisë, i përdorur vetëm nga Jakobi. Do të thotë «Ai që Isaku e nderonte me frikë të shenjtë». Jakobi ende nuk thotë «Perëndia im» — thotë «Perëndia i atit tim». Besimi i tij ende mbështetet te trashëgimia familjare. Kjo do të ndryshojë te Penieli, kur do ta takojë Vetë. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Fjala e Perëndisë te vargu 3 — «kthehu... dhe unë do të jem me ty» — është e njëjta strukturë e Urdhrit të Madh të Jezusit: «Shkoni, pra, dhe bëni dishepuj nga të gjitha kombet... Dhe ja, unë jam me ju gjithë ditët, deri në mbarim të botës». — Mateu 28:19–20 Urdhri gjithmonë vjen me premtimin e pranisë. Perëndia s'na dërgon kurrë vetëm — as Jakobin drejt Esaut, as ne drejt detyrave që na frikësojnë. «Unë do të jem me ty» është ana tjetër e çdo «shko» ose «kthehu». Dhe ka edhe një lidhje me mbrojtjen e heshtur. Perëndia foli me Labanin natën dhe e ndaloi — Jakobi as që e dinte derisa Labani ia tha. Sa herë Perëndia na mbron pa e ditur ne? Pali shkruan: «jeta juaj është fshehur bashkë me Krishtin në Perëndinë» (Kolosianëve 3:3). Dhe Jezusi u tha dishepujve se Ai ishte lutur për Pjetrin para se Pjetri të dinte që do të tundohej (Luka 22:31–32). Mbrojtja më e madhe që marrim është ajo që s'e shohim kurrë. Dhe së fundi: Jakobi tha «Perëndia pa hidhërimin tim dhe mundin e duarve të mia» (v. 42). Perëndia e sheh punën e bërë me ndershmëri edhe kur njerëzit e shfrytëzojnë. Pali e thotë për punëtorët: «çfarëdo që të bëni, punoni me gjithë zemër, si për Zotin dhe jo për njerëzit... sepse ju i shërbeni Krishtit» (Kolosianëve 3:23–24). Nëse punon nën një «Laban» sot, mos harro kush e mban regjistrin e vërtetë. 6. Aplikimi për Ne Sot Emigrantët tanë e njohin mirë këtë kapitull pa e lexuar: vitet e punës së rëndë larg shtëpisë, padrejtësitë e duruara në heshtje, paga e ndryshuar sipas qejfit të pronarit — dhe pastaj dita kur vendos se mjafton. Jakobi i jetoi njëzet vjet të tilla. Dhe kur erdhi çasti, Perëndia i tha «kthehu». Nga ky kapitull marrim: Së pari — mos vendos vetëm nga rrethanat; prit Fjalën. Jakobi kishte tri shenja: rrethanat e këqija, marrëdhëniet e ftohta, dhe Fjalën e Perëndisë. Rrethanat vetëm na paralajmërojnë; Fjala na drejton. Para se të lësh një punë, një kishë, një vend — pyet: a kam vetëm rrethana, apo kam edhe udhëheqje nga Perëndia? Së dyti — foli familjes sate për Perëndinë. Jakobi thirri gratë dhe u tregoi çfarë kishte bërë Perëndia. Kjo ishte kthesa e tij si udhëheqës shtëpie. Fëmijët dhe bashkëshortja duhet ta dëgjojnë prej teje se ku e sheh dorën e Perëndisë. Mos e lër besimin çështje private — bëje bisedë familjare. Së treti — kontrollo ç'po merr me vete nga jeta e vjetër. Rakela iku drejt Perëndisë me idhujt në samar. Kur bëjmë ndryshime të mëdha — kthim te Perëndia, largim nga një mjedis i keq — shpesh mbajmë me vete diçka nga e vjetra: një zakon, një lidhje, një «siguri» rezervë. Pyet: çfarë po marr me vete që duhet lënë aty? Së katërti — beso mbrojtjen që s'e sheh. Perëndia foli me Labanin natën. Jakobi as që e dinte. Sa herë Ai ka ndaluar diçka kundër teje pa e marrë vesh kurrë? Falëndero sot edhe për rreziqet që s'i ke njohur — për ëndrrat që s'i ke parë, për fjalët që s'u thanë kurrë. Së pesti — puno me ndershmëri edhe nën një «Laban». Njëzet vjet, dhjetë ndryshime page — dhe Jakobi punoi. Nuk vodhi, nuk u hakmor, nuk u largua duke shkatërruar. Nëse je nën një shef a partner të padrejtë, nderi yt s'varet nga i tyre. Perëndia «pa mundin e duarve» — dhe Ai është regjistruesi i vërtetë. Së gjashti — disa marrëdhënie mbarojnë me kufij, jo me përqafim. Jakobi dhe Labani u ndanë me gurë kufiri dhe një betim mbikëqyrjeje — jo me miqësi të rifituar. Dhe kjo ishte fitore. Jo çdo marrëdhënie e prishur mund të bëhet e ngrohtë sërish; disa duhet thjesht të përfundojnë me paqe dhe kufij të qartë. Ky nuk është dështim i faljes — është urtësi. 7. Çfarë Mësojmë Nga ky Kapitull Zanafilla 31 na tregoi tri shenjat e kohës për të lëvizur — dhe Fjalën si vendimtare; Jakobin që për herë të parë i flet familjes për Perëndinë; të vërtetën e kapitullit 30 («Perëndia ma dha mua, jo shkopinjtë»); Rakelën me idhujt nën samar; Perëndinë që mbron duke folur natën me kërcënuesin; shpërthimin e njëzet vjetëve dhe fjalinë e madhe — «Perëndia pa hidhërimin tim dhe mundin e duarve të mia»; dhe Mitspahën — paqen e bërë me kufij të qartë. Jakobi po ndryshon: ende jo i plotë, por tashmë njeri që flet për Perëndinë dhe mbështetet tek Ai. Mbaje mend këtë varg «Kthehu në vendin e etërve të tu... dhe unë do të jem me ty» (Zanafilla 31:3). Çdo thirrje e Perëndisë vjen bashkë me premtimin e pranisë së Tij. PAQJA DHE HIRI I PERENDISE QOFTE ME JU. ZOTI JU BEKOFTE!