Latest / Mama Baas Podcast / SCHERMWIJS Opvoeden in een digitale wereld: de eerste smartphone
Transcript
- 0:00SPEAKER_03: Deze podcastreeks kwam tot stand met dank aan Mediawijs.
- 0:05SPEAKER_03: Opvoeden in een digitale wereld brengt heel wat vragen met zich mee.
- 0:09SPEAKER_03: Mediawijs ondersteunt ouders met betrokken informatie, praktische tips en inspirerende inzichten om samen met hun kinderen bewust om te gaan met media en technologie.
- 0:20SPEAKER_03: Meer weten?
- 0:21SPEAKER_03: Sorg naar mediawijs.be.
- 0:32SPEAKER_05: No way dat jij als ouder er je kop nog niet over vragen.
- 0:39SPEAKER_05: Wanneer geef je je kind zijn eerste gsm?
- 0:44SPEAKER_05: Welkom bij de podcast van Mama Basen.
- 0:46SPEAKER_05: Ik ben Linden Merkpoel en in deze reeks van vijf afleveringen werp ik mij op het dilemma van de schermen en de online wereld versus onze kinderen.
- 0:54SPEAKER_05: Hoe ga je daar in Gods naam mee om?
- 0:57SPEAKER_05: Maar dus het vijfde en zesde leerjaar.
- 1:01SPEAKER_05: 50% van de kinderen heeft dan ongeveer een smartphone, het vijfde en zesde leerjaar.
- 1:07SPEAKER_05: Ik weet niet zo goed wat ik daarover denk eigenlijk.
- 1:10SPEAKER_05: Ik probeer er misschien zo lang mogelijk nog niet eens over te denken.
- 1:13SPEAKER_05: Want mijn kinderen zijn voorlopig drie, twee en vijf.
- 1:17SPEAKER_05: Ze hebben er nog niet naar gevraagd: laten we dat voorlopig nog even zo houden.
- 1:22SPEAKER_05: Maar een gsm voor kinderen, laten we het daar eens over hebben.
- 1:26SPEAKER_05: Mongere en experten van de gezinsbond, Sarah van Gijzegem, hallo.
- 1:31SPEAKER_05: En Andy, de Meulenaren van Mediawijsdag, Andi, daar kunnen.
- 1:35SPEAKER_05: Bestaat dé ideale leeftijd om een telefoon aan je kind te geven?
- 1:40SPEAKER_05: Dat zou handig zijn, dan kunnen we meteen naar huis eigenlijk.
- 1:43SPEAKER_06: Kunnen we gewoon zo'n lijstje hebben, van dit mag op die leeftijd, en daar kan je toestaan.
- 1:47SPEAKER_06: Ik denk dat veel ouders een gat in de lucht zouden springen.
- 1:50SPEAKER_02: Ja, we zouden zelfs kunnen wetten en geten.
- 1:54SPEAKER_02: Willen we dat eens doen?
- 1:56SPEAKER_02: Misschien.
- 1:57SPEAKER_05: Maar het antwoord is: ik hoor jullie al komen.
- 2:01SPEAKER_05: Het is moeilijk.
- 2:02SPEAKER_05: Het is moeilijk.
- 2:03SPEAKER_02: Misschien is er een ideale leeftijd, maar niemand kent.
- 2:06SPEAKER_05: En er zijn, dat weten we zeker, heel veel ouders die ermee worstelen met die leeftijd.
- 2:14SPEAKER_05: Waar worstelen ze dan precies mee?
- 2:15SPEAKER_05: Wat gaat er allemaal door hun hoofden?
- 2:19SPEAKER_06: Ik voel vooral de angst voor het onbekende.
- 2:22SPEAKER_06: En de angst om controle te verliezen.
- 2:25SPEAKER_06: En kinderen gaan dingen zien en doen waar ik geen beet van heb.
- 2:29SPEAKER_06: En dat is heel eng.
- 2:31SPEAKER_06: Want je wil je kinderen beschermen natuurlijk.
- 2:33SPEAKER_05: Ja, wat zijn de grootste redenen voor ouders om een telefoon aan hun kind te geven?
- 2:39SPEAKER_05: Ook die controle hebben de indruk.
- 2:42SPEAKER_06: Van zodra ze zelf de bus mogen of moeten nemen, of zelfde trein nemen, of alleen naar school fietsen, dat is toch ook vaak een moment dat ouders een gsm gaan geven.
- 2:52SPEAKER_06: En laat dat niet weten als je er bent.
- 2:54SPEAKER_05: Ja, dan niet onlogisch dat het zesde leerjaar het moment is.
- 2:59SPEAKER_05: Want dan komt de grote school, die ligt misschien al wat verder weg.
- 3:03SPEAKER_05: En vanaf dan willen ouders weten waarzij jij.
- 3:07SPEAKER_02: Ja, dat klopt.
- 3:08SPEAKER_02: Maar we mogen zeker ook niet vergeten dat er heel veel verschillen zijn tussen gezinnen.
- 3:13SPEAKER_02: En ik denk dat het over het gemiddelde middenklasse gezin vaak zo is, dat die tot op het einde van de lagere school nog de kinderen naar school brengen.
- 3:22SPEAKER_02: Maar een gemiddeld armer gezin, is dat vaak niet zo.
- 3:26SPEAKER_02: Wandelen ze toch al met kleine kinderen, de broer en de zus langs straat naar school.
- 3:31SPEAKER_02: En dan willen dat gezin dan misschien ook al volgen op dat moment.
- 3:35SPEAKER_05: Een van de redenen waarom je je kind een gsm zou geven, zou ook kunnen zijn omdat er constant aan je kop wordt gezaagt.
- 3:44SPEAKER_05: Waarom willen die kinderen zo graag een telefoon?
- 3:47SPEAKER_05: Weten we dat?
- 3:50SPEAKER_02: Ja, ik denk dat dat voornamelijk toch een stuk het voorbeeld zien zijn.
- 3:56SPEAKER_02: Enerzijds, we zijn er zelf als ouders heel vaak mee bezig.
- 4:00SPEAKER_02: Dus je ziet eigenlijk van dit iets wat als je groter wordt, wat normaal is dat je gebruikt en dat je veel gebruikt.
- 4:06SPEAKER_02: Dus dat is al een beetje iets dat meespeelt.
- 4:09SPEAKER_02: En twee, dan zie je ook op een gegeven moment een onderwerp op de lagere school of op de middelbare school.
- 4:15SPEAKER_05: Ja, iedereen in de klas heeft er een.
- 4:17SPEAKER_06: Het is sowieso wel gezonder dan roken, natuurlijk.
- 4:20SPEAKER_06: Maar het ligt een beetje in dezelfde lijn.
- 4:23SPEAKER_06: Het is wel ook stoer om dat van jezelf te hebben en er helemaal bij te horen daardoor.
- 4:27SPEAKER_05: Ja, ik moet lachen als ik de zin iedereen in de klas heeft er een zeg.
- 4:32SPEAKER_05: Want in mijn tijd was het, heel de klas mag dat en ik mag dat niet.
- 4:38SPEAKER_05: Throwback naar een van mijn favoriete zinnen toch wel als tiener.
- 4:41SPEAKER_05: Een tijdloos en zeer geliefd argument.
- 4:45SPEAKER_05: Maar die druk, die groepsdruk, is toch ook wel een feita als ouder.
- 4:52SPEAKER_06: Ja, effectief.
- 4:53SPEAKER_06: En ik denk dat wij vandaag in het opvoeden ook heel veel voetsprieten hebben naar hoe onze kinderen zich voelen.
- 5:01SPEAKER_06: Dat is wel een verschil, denk ik, tegenover toen wij opgroeiden.
- 5:05SPEAKER_06: Was vaders of moeders wel nog heel hard wet.
- 5:09SPEAKER_06: Waarom daarom, of omdat ik het zeg.
- 5:11SPEAKER_06: Vandaag gaan we meer aandacht hebben van ja, ik snap dat dat voor jou lastig is.
- 5:16SPEAKER_06: Ik snap dat het voor jou niet leuk is als iedereen erin heeft en jij niet, maar kunnen we het daar eens over hebben?
- 5:21SPEAKER_06: Dus daar zijn we nu als ouder veel meer mee bezig.
- 5:24SPEAKER_06: Dus wij hebben nu veel meer last van de groepsdruk die onze kinderen ervaren.
- 5:29SPEAKER_06: Ik zeg niet dat onze ouders geen goede opvoeders waren, maar het was toch compleet anders.
- 5:34SPEAKER_06: Daar werd sneller aan voorbij gegaan, aan hoe een kind of een tiener zich voelde.
- 5:38SPEAKER_06: Dus we gaan daar wat meer in mee.
- 5:41SPEAKER_06: Maar elk gezin is natuurlijk anders.
- 5:45SPEAKER_05: Groepsdruk.
- 5:47SPEAKER_05: Is er.
- 5:48SPEAKER_05: Maar elk gezin is natuurlijk anders.
- 5:52SPEAKER_05: Moet je als hyperindividuele ouder met jouw hyperindividueel gezin overwegen of in gedachten te houden als je die beslissing maakt?
- 6:02SPEAKER_02: Er zijn veel factoren.
- 6:04SPEAKER_02: Ik denk dat de eerste factor waar je moet naar kijken, is dit nodig.
- 6:10SPEAKER_02: Er zijn bepaalde gezinnen die een goede reden zullen hebben om toch aan een jong kind een smartphone te geven, misschien omdat ze hun locatie willen volgen als het kind alleen is.
- 6:24SPEAKER_02: We hebben natuurlijk wel veel eeuwen zonder smartphone onze kinderen laten rondwalen.
- 6:30SPEAKER_02: Maar goed, vandaag de dag is dat misschien iets minder evident, maar toch.
- 6:36SPEAKER_02: Maar is het nodig?
- 6:37SPEAKER_02: De groepstruk, daar zou ik me niet te veel van aantrekken.
- 6:42SPEAKER_05: Makkelijker gezegd dan gedaan.
- 6:44SPEAKER_02: Makkelijker gezegdan gedaan.
- 6:46SPEAKER_02: Dat is waar.
- 6:47SPEAKER_02: Al ja, ik heb dat nu.
- 6:54SPEAKER_05: Jou is dit nodig.
- 6:55SPEAKER_05: Klinkt heerlijk helder in mijn oren, moet ik wel zeggen.
- 6:58SPEAKER_05: Maar wij met onze drietjes zijn een gezin, nogal apart gezin, we hebben een kind en zit in een klas.
- 7:07SPEAKER_05: Alle kinderen hebben een gsm, een smartphone, behalve ons kind.
- 7:13SPEAKER_05: Elke dag wordt er over gepraat.
- 7:15SPEAKER_05: Elke dag wordt er naar gevraagd.
- 7:18SPEAKER_05: Dat is wel heel moeilijk.
- 7:21SPEAKER_02: Ja, dat is moeilijk.
- 7:22SPEAKER_02: Da is heel veel groepsstuk rond.
- 7:25SPEAKER_02: Er zijn veel van die dingen waar er groepsdruk rond geweest is, of nog altijd rond is.
- 7:31SPEAKER_02: En voor veel van die dingen gaan we daar niet per se in mee.
- 7:34SPEAKER_05: En dan is het argument dat je als ouder naar je kind toe gebruikt niet nodig is, is dat voldoende om het zo uit te leggen.
- 7:41SPEAKER_05: Hoe hou je dat gesprek leuk?
- 7:46SPEAKER_05: Ik bedoel, leuk zal het niet worden, maar hoe zorg je ervoor dat niet elk gesprek eindigt een discussie daarover?
- 7:53SPEAKER_06: Wij zeggen altijd het is ook belangrijk om je kind te leren omgaan met frustraties.
- 7:57SPEAKER_06: Dat is een hele goede oefening voor later.
- 8:00SPEAKER_06: Ik ben daar vroeger ook heel vaak tegen gebodst, tegen bepaalde verordeningen, zal ik het maar zeggen, van mijn ouders, jij vast ook.
- 8:08SPEAKER_06: En achteraf bekeken, denk je van dan leer je misschien al effectief dat je niet altijd je zin kan krijgen.
- 8:16SPEAKER_06: Maar als inderdaad iedereen erin heeft en je wil je kind tegemoet komen.
- 8:20SPEAKER_06: Ik heb al met ouders gesproken die dan een tussenoplossing zochten.
- 8:24SPEAKER_06: En die dan de WhatsAppgroep van de klas die zichzelf daarin zetten.
- 8:30SPEAKER_06: En die dan zeiden van jij mag nu vanavond kijken wat er in de klas app allemaal gestuurd is en je kan reageren tussen vier en half vijf.
- 8:39SPEAKER_06: Dus ik merk wel dat die daar een creatieve oplossing in zoeken, maar toch ergens hun buikgevoel blijven volgen van ik vind het nog te vroeg.
- 8:48SPEAKER_06: Het verschil met vroeger is dat we het ook gaan uitleggen waarom.
- 8:52SPEAKER_06: Ik vind het nog te vroeg, omdat we dan waarschijnlijk discussies gaan krijgen over heel veel dingen, over welke apps jij wil installeren.
- 8:59SPEAKER_06: En ik heb daar nu nog geen zin in.
- 9:01SPEAKER_06: En ik denk, want het is mijn taak om jou op te voeden en te beschermen, dat het voor jou echt nog niet oké is dat je daar nu al mee te maken krijgt.
- 9:09SPEAKER_06: Maar ik kom je tegemoet tussen vier en half.
- 9:11SPEAKER_05: Een andere tussenoplossing zou kunnen zijn, die zieltoende oude Nokia, die nog in je schuif lag.
- 9:19SPEAKER_05: Geen smartphone, maar wel een telefoon.
- 9:22SPEAKER_02: Je kunt je overigens ook nog dergelijke telefoons kopen.
- 9:27SPEAKER_02: En dat is inderdaad, zeker als het puur gaat over moet je kind bereikbaar zijn omdat je het ergens moet oppikken, dan is dat een oplossing.
- 9:33SPEAKER_02: En dan gaat hij, is het nodig, al meteen een stukje in de vuilbak.
- 9:38SPEAKER_02: En dan kun je het ook op die manier uitstellen.
- 9:41SPEAKER_02: Een andere ding is misschien ook wel dat je kunt ook een bepaald perspectief bieden.
- 9:45SPEAKER_02: Ik denk dat het vaak ook handig is om te kunnen zeggen niet nu.
- 9:50SPEAKER_02: Maar bij ons, in ons huis, mag je dat bijvoorbeeld vanaf je lentefeesten, vanaf je Vormzol of vanaf het eerste middelbaar, whatever.
- 9:59SPEAKER_02: Dat je ook kunt zeggen van dan wel.
- 10:02SPEAKER_02: En eigenlijk moeten we daar verder niet meer blijven over discussiëren, maar je weet wanneer dat er komt.
- 10:08SPEAKER_05: Ik ken klassen waar er een soort van afspraak wordt gemaakt tussen ouders en de kinderen.
- 10:15SPEAKER_05: Allemaal in groep.
- 10:16SPEAKER_05: Beloven die dan voorlopig geen smartphone.
- 10:19SPEAKER_05: Dit schooljaar komt er bij niemand een smartphone in.
- 10:22SPEAKER_05: Wat vinden jullie daarvan?
- 10:25SPEAKER_02: Dat kan een goed idee zijn.
- 10:28SPEAKER_02: Sowieso zien we nu al een verschuiving in het aantal smartphones in het vijfde leerjaar bijvoorbeeld.
- 10:36SPEAKER_02: En dat heeft veel meer te maken, denk ik, met het smartphoneverbod op school.
- 10:41SPEAKER_02: Dat de ouders die eraan dachten van ah, ik geef het al in het vijfde leerjaar.
- 10:46SPEAKER_02: Nu eigenlijk denken ik het geen zin meer, want het mag toch niet mee naar school.
- 10:49SPEAKER_02: En ouders die het vroeger gegeven hebben, die groep is er nog steeds.
- 10:55SPEAKER_05: Wat wel zo is met die klassikale afspraak, want ik onthoud wel wat jij zegt, elk gezin is anders.
- 11:02SPEAKER_05: Sommige gezinnen hebben juist een hele goede reden om hun kind een telefoon mee te geven.
- 11:07SPEAKER_05: Ik denk ook aan kinderen van gescheide ouders, er worden afspraken gemaakt.
- 11:12SPEAKER_02: En in die zin is het vaak interessanter om vanuit de school mijn beleid te komen of om daar het gesprek over aan te gaan met de ouders.
- 11:21SPEAKER_02: Dan puur tussen de ouders zelf.
- 11:23SPEAKER_02: Het kan je helpen, als ouder, dat je met andere ouders, van de vriendjes van je kind, dat die afspraker is.
- 11:29SPEAKER_02: Maar het zorgt ook niet altijd voor de makkelijkste gesprekken.
- 11:32SPEAKER_02: En het gevaar is dat je misschien een tweedeling in de groep ouders krijgt of in de groep kinderen zelfs aan de klas.
- 11:38SPEAKER_02: En dat dat een stuk polariserend werkt, terwijl dat dan misschien niet de bedoeling was.
- 11:44SPEAKER_06: Ik denk ook als je dan klassicaal die afspraak maakt, er is meer dan een klas alleen.
- 11:49SPEAKER_06: Er zijn ook sportclubs en andere vriendengroepen.
- 11:53SPEAKER_06: En ik hoop dan ook dat dat zo geen stok achter de deur is of een reden om het er nummer moeten over te hebben.
- 12:00SPEAKER_06: Want an nu, want we hebben met de klas afgesproken, dat het maar vanaf 14 of 15 mag.
- 12:05SPEAKER_06: Maar ondertussen moet je je kind ook wel blijven opvoeden op digitaal vlak en misschien meteen en het ander leren omgaan.
- 12:11SPEAKER_06: Dus ga van die pakten.
- 12:13SPEAKER_06: Ik ben daar niet zo'n fan van of afspraken.
- 12:16SPEAKER_05: Ja, wil hen ook niet uitsluiten, natuurlijk.
- 12:20SPEAKER_05: Want zonder smartphone inderdaad geen apps waarin ze in de klasgroep of in de vollebalclub mee kunnen babbelen.
- 12:28SPEAKER_05: Dan is wat jij daar net zei, wel mogelijk een oplossing om dan als ouder je telefoon daarvoor uit te lenen.
- 12:37SPEAKER_05: Wat de school zelf kan afspraken maken, maar de school zelf komt ook met bepaalde online dingen af.
- 12:46SPEAKER_05: Smart school speelt zich af op de computer.
- 12:52SPEAKER_05: Zijn er schoolapps eigenlijk?
- 12:53SPEAKER_02: Ja, Smart School is ook een app op het gevoel.
- 12:55SPEAKER_02: Dat is ook een app.
- 12:56SPEAKER_02: Sorry, ik ben er nog niet om.
- 12:58SPEAKER_02: Ik merk het.
- 13:01SPEAKER_02: Smart school is iets dat vooral voor secundair onderwijs is.
- 13:05SPEAKER_02: Er zijn niet zoveel lagere scholen die daarmee aan de slag zijn, zijn er een aantal wel.
- 13:10SPEAKER_02: En ik denk zeker in het lager onderwijs is dat vaker een communicatiekanaal voor de ouders en minder voor de kinderen.
- 13:18SPEAKER_02: Secundair verandert dat volledig.
- 13:20SPEAKER_02: En dan zit je soms wel in zo'n twee jaar door de leerlingen gebruikt.
- 13:25SPEAKER_02: Maar wat je wel hebt, of tot nog toe had, is dat er bijvoorbeeld van die Google Classroom-omgevingen zijn, waar langs er dan wel vanuit huiswerk taken moeten ingediend worden in het zesde leerjaar of zo.
- 13:39SPEAKER_02: En dat is dan vaker via een computer.
- 13:43SPEAKER_06: Oké, dat kan geen excuus zijn om een smartphone te moeten geven, op jonge leeftijd.
- 13:49SPEAKER_05: Laten we een stap verder zetten.
- 13:51SPEAKER_05: De kogel is door de kerk.
- 13:52SPEAKER_05: We hebben beslist ons kind krijgt een smartphone krijgt.
- 13:55SPEAKER_05: Wat zijn dan, volgens jullie de juiste eerste stappen die gezet moeten worden?
- 14:00SPEAKER_05: Hoe introduceer je je kind aan die wereld of in die wereld?
- 14:07SPEAKER_06: Ik denk dat dat een hele booterang is.
- 14:10SPEAKER_06: Hoeveel tijd hebben we?
- 14:11SPEAKER_06: Stap voor stap, Sarah, stap voor stap voor stap.
- 14:14SPEAKER_02: Ik denk dat het belangrijk is om daar wel een moment van te maken.
- 14:19SPEAKER_02: Ik moet daar geen taart voor pakken.
- 14:24SPEAKER_02: Dat mag altijd.
- 14:26SPEAKER_02: Ja, in beperkte mate.
- 14:30SPEAKER_02: Maar ik denk gewoon het is een moment waarop je het gesprek kunt aangaan.
- 14:37SPEAKER_02: En je maakt best afspraken vooraf in plaats van op het moment dat alles al fout gelopen is.
- 14:43SPEAKER_02: Dus in die zin, op het moment dat die smartphone er komt, en ik denk dat dat ook een deel van het gesprek is over mag je nu een smartphone of niet, is het eigenlijk echt het moment om de afspraak te maken van over waar mag je dit gebruiken, wanneer mag je dit gebruiken, hoe mag je dit gebruiken, welke controle zal ik daarop uitoefenen.
- 15:05SPEAKER_02: Krijg ik toegang tot jouw smartphone of niet?
- 15:10SPEAKER_02: En dat zijn allemaal dingen die je moet kunnen afspreken.
- 15:14SPEAKER_05: En welke apps gaan we erop zetten?
- 15:17SPEAKER_05: Welke apps wel, en welke apps niet.
- 15:20SPEAKER_05: Wat zijn typische valkuilen bij die eerste smartphone?
- 15:27SPEAKER_02: Oei.
- 15:30SPEAKER_05: Geen afspraken maken.
- 15:33SPEAKER_06: Doe je ding mee, groetjes bij het loslaten, dat is een grootste valkuil.
- 15:37SPEAKER_06: En denken van we hebben er nu op voorhand wel veel over gepraat, en ik neem een kind daarin mee.
- 15:43SPEAKER_06: Een kinderbrein is nog volop of een tienerbrein is nog volop in ontwikkeling, dus laat het zeker niet los.
- 15:48SPEAKER_06: De klassieker zal hier wel ook al vermeld geweest zijn, waarschijnlijk.
- 15:53SPEAKER_06: Vergelijk het met leren fietsen.
- 15:55SPEAKER_06: Je geeft ook niet zomaar een fiets.
- 15:57SPEAKER_06: En je zegt, rijdt nu maar de steenweg op.
- 15:59SPEAKER_06: Je blijft daar in het begin bij.
- 16:01SPEAKER_06: Je kan zelf ook fietsen, dat is belangrijk.
- 16:03SPEAKER_06: Je weet zelf hoe je daarmee omgaat.
- 16:05SPEAKER_06: En in het begin loop je daarnaast en kijk je daarnaar en stuur je bij, en beetje bij beetje laat je ze los, op andere plekken waar jij misschien nog niet geweest bent.
- 16:15SPEAKER_05: Over het wanneer, daar hebben we een hele aflevering over gemaakt over schermtijd.
- 16:19SPEAKER_05: Zeker de moeite.
- 16:20SPEAKER_05: Je was erbij, Andy.
- 16:21SPEAKER_05: Zeker de moeite om te beluisteren.
- 16:24SPEAKER_05: Ik denk dat veel van de ouderlijke bezorgdheid zit in, en het was ook het eerste wat jij zei, Sarah: welke apps komen daarop?
- 16:34SPEAKER_05: Want dan denk ik dat we het vooral kunnen hebben over de socials.
- 16:41SPEAKER_05: Het is daar dat we ons de meeste zorgen over maken.
- 16:45SPEAKER_05: Veel van die apps, die social, zijn in principe niet voor kleine kinderen gemaakt.
- 16:51SPEAKER_05: Ze hebben een minimumleeftijd, de meeste van 13 jaar, geloof ik.
- 16:55SPEAKER_05: Maar kinderen zitten er vaak vroeger op.
- 16:58SPEAKER_05: Hoe kijken jullie daar naar?
- 17:02SPEAKER_06: Ondertien vinden we dat absoluut geen goed idee.
- 17:07SPEAKER_06: Die omgeving is gewoon niet gemaakt voor kinderen, denken we.
- 17:12SPEAKER_06: Je hebt natuurlijk heel intelligente, mature kinderen.
- 17:16SPEAKER_06: Ik zou daar ook niet met mijn kalender gaan naast zetten.
- 17:18SPEAKER_06: Van de vijftiende word jij dertien, en vanaf dan mag je.
- 17:23SPEAKER_06: Wie zijn al die dingen ook een beetje menselijk en redelijk.
- 17:27SPEAKER_06: Maar bij de gezinsbond zeggen wij altijd: dat is toch niet zo'n fijne omgeving voor iemand die jonger is dan dertien, wij houden ons daar nogal aan.
- 17:37SPEAKER_06: En doe je toch vroeger blijf er dan bij, blijf in de omgeving.
- 17:42SPEAKER_06: Bespreek het samen, bekijk het samen.
- 17:44SPEAKER_06: Maar dat mag je bij veel dertienjarigen ook nog doen en bij 14-jarigen.
- 17:48SPEAKER_06: Het hangt niet zozeer af van leeftijd, maar ik vind het wel een goede richtlijn, maar eerder van maturiteit en rijpheid op dat vlak.
- 17:55SPEAKER_05: Ja, jullie hebben allebei kinderen die op die leeftijd zitten, of vooral voorbij zitten, die opgroeien met apps in hun telefoon.
- 18:04SPEAKER_05: Wat waren bij hen zo de apps die hen aantrokken, waar zij echt mee bezig wilde zijn?
- 18:11SPEAKER_06: Ik had het geluk dat mijn oudste dochter er totaal geen interesse in had.
- 18:16SPEAKER_06: Dus ik dacht, wow, op goedwerk goed gedaan, Sara.
- 18:18SPEAKER_06: Maar het ging puur van het kind af had niets met mijn skills te zien.
- 18:22SPEAKER_06: Bij de tweede was dat toen nog in het begin Facebook en dan Instagram.
- 18:27SPEAKER_06: En nu bij de jongste is dat een enal TikTok.
- 18:31SPEAKER_06: TikTok, TikTok.
- 18:33SPEAKER_02: Ja, ik heb jongens.
- 18:35SPEAKER_02: Dat is toch een beetje anders, denk ik.
- 18:38SPEAKER_02: En ik denk dat YouTube de belangrijkste geweest is daarin.
- 18:42SPEAKER_02: Sowieso zien we nu bij de jongere kinderen, bij het vijfde leerjaar tot tweede middelbare, een verschuiving van TikTok naar YouTube en van Snapchat naar WhatsApp.
- 18:54SPEAKER_02: Maar voor een deel is dat omdat die.
- 18:55SPEAKER_05: Van Snapchat naar WhatsApp.
- 18:58SPEAKER_02: Maar voor een deel is dat gewoon omdat die minder controversieel is.
- 19:01SPEAKER_02: Ze krijgen minder weerstand van ouders, omdat die minder gekend staan als iets dan negatiefs is.
- 19:08SPEAKER_02: Terwijl die vaak precies hetzelfde doen.
- 19:10SPEAKER_02: WhatsApp doet nog niet alles wat Snapchat doet.
- 19:13SPEAKER_02: En Snapchat is echt wel heeft heel veel functies waarvan je je kunt vragen stellen of dat nu wel de beste functies zijn.
- 19:22SPEAKER_02: Maar die verschuiving zie je sowieso.
- 19:24SPEAKER_05: Wat zoeken die kinderen daar?
- 19:26SPEAKER_02: Het is eigenlijk dubbel.
- 19:28SPEAKER_02: En dat verschilt ook een stukje.
- 19:30SPEAKER_02: Het verschilt van leeftijd, maar het verschilt ook tussen jongens en meisjes bijvoorbeeld.
- 19:36SPEAKER_02: En als je eigenlijk filmpjes kijken en spelletjes spelen, dat is bij jongere kinderen in lagere school, schering en inslag.
- 19:45SPEAKER_02: Maar dat verandert het eerst bij meisjes, vijfde, zesde leerjaar, daar gaan die eigenlijk op zoek naar contact.
- 19:50SPEAKER_02: Die willen babbelen.
- 19:51SPEAKER_02: Die willen babbelen, die worden sociale jongens die zijn daar nog wat trager in.
- 19:58SPEAKER_02: En jongens blijven ook wel vaker games spelen, meisjes gaan daar vluggerop afhaken, en zich daar ook een stuk in gaan identificeren.
- 20:09SPEAKER_02: Ik speel niet van die games, want dat is voor jongens, zo van die dingen.
- 20:15SPEAKER_02: Dus daar zijn ze een stuk op zoek.
- 20:17SPEAKER_02: Ze willen dat contact.
- 20:19SPEAKER_02: En dan krijg je natuurlijk een stuk een sociale functie.
- 20:23SPEAKER_02: Hij krijgt ook dan het zien van.
- 20:26SPEAKER_02: Want hier daar juist over, de joepie.
- 20:30SPEAKER_02: Eigenlijk vervang die sociale media ook de joepie.
- 20:35SPEAKER_02: Het celebrity, wat dragen die?
- 20:38SPEAKER_02: Wij zijn de live hacks van het moment, de beauty's.
- 20:41SPEAKER_02: Die allemaal passeren op TikTok.
- 20:43SPEAKER_02: Ja, dus de combinatie tussen ik zit te bellen met mijn vriendinnen en ik kijk in de Joepie, maar dan op een heel intensieve manier op het scherm.
- 20:54SPEAKER_05: Wat opvalt bij onze kinderen en de apps en de platformen die ze kiezen.
- 21:01SPEAKER_05: Ze kiezen vaak de platformen waar wij volwassenen niet zo superveel over weten, net zoals wij vroeger graag op de plaatjes sigaretten gingen roken waar onze ouders niet kwamen, daar spreken zij nu af om stiekem dingen te doen of geheime gesprekjes te voeren.
- 21:20SPEAKER_05: Dat maakt het als ouder ook wel moeilijk.
- 21:22SPEAKER_05: Ik heb geen idee hoe Snapchat werkt, bijvoorbeeld.
- 21:27SPEAKER_06: Ik heb ook Snapchat geïnstalleerd toen een van mijn kinderen dat vroeg van ga ik ook op Snapchat zegt: ja, maar volgens de regels van mijn opvoedbijbels die ik lees, moet ik daar dan ook op zitten voor gewoon eens te zien hoe het werkt.
- 21:41SPEAKER_06: Ik was daar superzielig, want die gingen inderdaad nooit naar mij sturen.
- 21:46SPEAKER_06: Hey mama, groetjes, hier is een filtertje dat je misschien kan uitproberen niks.
- 21:50SPEAKER_06: Maar ik heb wel gezien hoe het werkt.
- 21:53SPEAKER_06: En het is het snelle en het stiekem me.
- 21:58SPEAKER_06: En ik begrijp dat.
- 22:00SPEAKER_06: Ook wel heel goed.
- 22:02SPEAKER_06: Dat was vroeger het leukste: even dat je ouders niet wisten waar jij was, en dat je het gevoel had van ik sta op eigen benen en ik doe hier wat ik wil.
- 22:12SPEAKER_06: Ik heb er heel veel begrip voor.
- 22:14SPEAKER_06: Maar het is voor veel ouders dat het grote L wordt, loslaten.
- 22:20SPEAKER_06: Ja, zeker als ze nog jong zijn, is dat niet gemakkelijk.
- 22:23SPEAKER_06: Omdat je kan ook niet bij andere apps kan je zeggen, en dat raden we ook altijd aan: ga eens kijken samen, nooit achter hun rug, maar ga zo samen eens erover praten en eens kijken van wie heb je nu gestuurd, wie volg je nu, wat vond je grappig, wat vond je misschien eng?
- 22:37SPEAKER_06: Dat kan je bij Snapchat niet doen, want het verdwijnt.
- 22:41SPEAKER_06: En ik denk dat dat voor veel ouders een griezelig gevoel is, terwijl wij zeiden vroeger ook aan de telefoon dingen die onze ouders nadien hebben, die ook verdoel braken.
- 22:52SPEAKER_06: Dat was ook weg.
- 22:53SPEAKER_06: Of wij stonden voor onze garagepoort na een hele dag school, waar we altijd getetterd hadden, stonden wij ook geheime dingen te zeggen, die werden ook niet opgenomen of geregistreerd.
- 23:02SPEAKER_06: Ik denk dat je daar soms als ouder ook wel eens moet aan terugdenken.
- 23:06SPEAKER_06: Het hoort bij opgroeien dat je eingen gaat zeggen, misschien, of sturen.
- 23:15SPEAKER_05: Natuurlijk zijn het niet allemaal engeljes en lieve mensen die daar op die platformen rondlopen in deze reeks.
- 23:22SPEAKER_05: Maak we ook een aflevering over online veiligheid.
- 23:25SPEAKER_05: Die wil ik zeker aanraden, praten we in detail over de risico's en gevaren online op die sociale platformen en in games.
- 23:31SPEAKER_05: En waar je als ouder waakzaam voor moet zijn.
- 23:35SPEAKER_05: Lieve Sarah en Andy, een van de redenen voor ouders om wel die smartphone te introduceren, is die controle.
- 23:44SPEAKER_05: Zeiden we net al, je weet waar je kind is.
- 23:47SPEAKER_05: Dat is ook wel een feature dat jongeren en tieners onderling gebruiken.
- 23:53SPEAKER_05: Locaties op Snapchat worden ook gedeeld.
- 23:56SPEAKER_05: Kinderen kunnen constant van elkaar weten waar ze uit hangen.
- 24:02SPEAKER_05: Hoe moeten we hen daarmee leren omgaan?
- 24:06SPEAKER_05: Is dat een evidentie voor jullie dat dat zo gebeurt?
- 24:10SPEAKER_02: Nee, maar voor jongeren vaker wel, en voor ouders vandaag ook vaker.
- 24:15SPEAKER_02: We zien eigenlijk dat een kleine 70% van de jongeren, van de tiener zelf al, dus vanaf het vijfde leerjaar, als ze een smartphone hebben, gevolgd worden door hun ouders, soms, niet altijd, maar soms.
- 24:29SPEAKER_02: Maar dat zelfs meer dan 70% gevolgd wordt door hun vrienden van de jongeren in het secundair.
- 24:36SPEAKER_02: En dan zie je van zeker door hun ouders, op specifieke momenten vinden jongeren dat eigenlijk niet zo erg.
- 24:43SPEAKER_02: Meer zelfs, er zijn veel meisjes die aangeven van ik voel mij veiliger als ik uitga, of als ik alleen in de stad ga, of en zo verder.
- 24:51SPEAKER_02: En mijn ouders volgen mijn locatie.
- 24:53SPEAKER_02: Dan voel ik mij veiliger daarbij.
- 24:57SPEAKER_02: Maar er komt ook een grens.
- 25:00SPEAKER_02: Eigenlijk is de vraag op dat moment vooral: waarom doe je dat?
- 25:04SPEAKER_02: Heb je dat afgesproken met je kinderen?
- 25:05SPEAKER_02: Wat zijn de afspraken die je daar rondmaakt?
- 25:08SPEAKER_02: En hoe zorg je ervoor dat je niet een of andere zeer controlerende houding aanneemt.
- 25:15SPEAKER_02: Op het moment dat je kinderen alleen in een donker fietsen, en je zegt van kijk, voor veiligheidsreden heeft dit een meerwaarde, dan snapt iedereen.
- 25:23SPEAKER_02: Op het moment dat ze puur op school zitten, en je wil op een of andere manier weten, dan zijn ze wel op school, dan moet je al in een heel problematische situatie thuis zitten, eigenlijk om dat te willen doen.
- 25:35SPEAKER_02: Dat is niet standaard.
- 25:36SPEAKER_02: Dat is iets dat je niet hoeft te doen.
- 25:38SPEAKER_02: Die controle gaat eigenlijk een stuk te ver.
- 25:41SPEAKER_02: Bij de jongeren, onderling, is dat nog moeilijker.
- 25:44SPEAKER_05: Ja, dat is bijzonder.
- 25:46SPEAKER_05: Waarom willen zij zo graag weten waar iedereen is?
- 25:49SPEAKER_02: Ja, en eigenlijk geven ze dan aan omdat het kan.
- 25:54SPEAKER_02: Dat is zo'n beetje verontrustend.
- 25:56SPEAKER_02: En dan zit je veel minder, bijvoorbeeld in die WhatsApp.
- 26:00SPEAKER_02: Ik deel mijn locatie en veel meer in de Snapchatmap.
- 26:04SPEAKER_02: En dat is dan een van de features waarvan ik denk als we starten met een eerste smartphone, ik zou die uitschakelen.
- 26:11SPEAKER_02: Ik zou gaan kijken van staan de accounts op het moment dat er een app geïnstalleerd worden, staan die standaard op private of niet.
- 26:19SPEAKER_02: En die privacy inschakelen, zitten daar een locatievol in?
- 26:23SPEAKER_02: Ik zou die uitschakelen.
- 26:24SPEAKER_02: En wat ik bij mijn zoons ook sowieso gedaan heb, is alle apps waar die niet te maken hadden met er komt een bericht binnen van een persoon.
- 26:36SPEAKER_02: Daar heb ik alle meldingen al uitgezet.
- 26:39SPEAKER_02: Zodat je niet constant van een spelk en van dit en dat de melding op je telefoon krijgt en afgeleid.
- 26:45SPEAKER_05: Even de papa settings op.
- 26:48SPEAKER_02: En eigenlijk ook gewoon een beetje die gewoonte gecreëerd van je hebt die meldingen niet nodig, zet dat gewoon uit.
- 26:53SPEAKER_05: Nee, je hebt die meldingen niet nodig en je hebt ook wel recht op jouw privacy.
- 26:59SPEAKER_05: Niet alleen als het gaat om die locatie.
- 27:03SPEAKER_05: Maar ook als het gaat over jouw account.
- 27:06SPEAKER_05: Zet je dat open, zet je dat dicht.
- 27:09SPEAKER_05: Toch ook een gesprek dat ouders met hun kinderen moeten voeren.
- 27:14SPEAKER_05: Zeker in deze gekke tijden.
- 27:16SPEAKER_02: Voor mij is dat zelfs minder een gesprek van rond wat wil je, maar eerder van.
- 27:23SPEAKER_06: Zo is het.
- 27:24SPEAKER_06: Zo gaan we doen.
- 27:25SPEAKER_02: We gaan dit op private zetten.
- 27:28SPEAKER_06: En dat is ideaal om mee te oefenen, denk ik dan.
- 27:31SPEAKER_06: Want dat is niet van we zetten dit nu vast en dat is in steen gebijteld.
- 27:36SPEAKER_06: Maar je kind groeit op en jij groeit daarmee mee.
- 27:39SPEAKER_06: En in het begin zijn dat afspraken en regels.
- 27:42SPEAKER_06: En nadien worden dat gewoon gesprekken.
- 27:45SPEAKER_06: Hoe zo we dat nu doen?
- 27:47SPEAKER_06: Want ik wil toch nog eens het daar met je over hebben.
- 27:49SPEAKER_06: En dan laat je dat beetje bij beetje los.
- 27:52SPEAKER_06: Maar in het begin om te oefenen, denk ik, met z'n maar wat dingen toe.
- 27:56SPEAKER_06: Dat is eerst zo, zoals met het fietsen.
- 27:58SPEAKER_06: Dat je dat eerst binnen een afgebakende ruimte gaat doen, waartoe.
- 28:03SPEAKER_06: Het verkeerspark.
- 28:05SPEAKER_06: Of zo'n doodlopendstje.
- 28:07SPEAKER_06: En dan stap voor stap.
- 28:09SPEAKER_02: De eerste keer dat ze alleen naar school fietsen in secundair of zo.
- 28:13SPEAKER_02: Dan ga je samen mee fietsen en zeggen, hier moet je opletten.
- 28:17SPEAKER_02: Dat zijn dan dingen die je doet.
- 28:19SPEAKER_06: Maar met die locatiedelen moet ik ook nog denken aan.
- 28:23SPEAKER_06: Ik zie soms in meisjesgroepen, is dat gewoon heel handig.
- 28:26SPEAKER_06: Ah, want we gaan samen naar de cinema.
- 28:28SPEAKER_06: En die zit nog daar, dus we kunnen al popcorn bestellen of gelijk wat.
- 28:32SPEAKER_06: Maar dan is er misschien iemand niet mee uitgenodigd naar de cinema.
- 28:36SPEAKER_06: En die ziet dat dan wel.
- 28:38SPEAKER_06: Er zitten nu vier van mijn beste vriendinnen samen in de cinema.
- 28:41SPEAKER_06: Dus het is ook allemaal niet zo happy en praktisch.
- 28:44SPEAKER_06: Er komt ook wel, zeker als zo jonge tieners zijn, dat is heel subtiel, kan dat ook wel pesterij zijn.
- 28:52SPEAKER_05: Want we hebben het tot nu toe gehad over die redelijk concrete praktische dingen.
- 28:56SPEAKER_05: Maar de emotionele impact is er natuurlijk ook.
- 29:00SPEAKER_05: Wat voor gevolgen kan al het online verkeer hebben op het gevoel van mijn tiener?
- 29:07SPEAKER_05: Ik hoorde jou daar net de vergelijking maken.
- 29:11SPEAKER_05: Snapchat, het is meteen weg, maar we zeiden vroeger toch ook dingen aan de telefoon die ook weg waren, is het wel volledig vergelijkbaar.
- 29:20SPEAKER_05: Dat online contact en het face-to-face of stem to stem, als je dan aan de telefoon van vroeger, het is toch een beetje afstandelijker.
- 29:29SPEAKER_05: Daardoor zijn we toch anders geworden in onze taal.
- 29:34SPEAKER_06: En ik denk zeker bij dertien, 14-jarigen bijvoorbeeld, die kunnen dat sociaal brein is nog niet zo goed ontwikkeld dat die kunnen inschatten wat voor impact iets geschreven heeft bij de overkant.
- 29:45SPEAKER_06: Want ja, die mimiek van het gezicht gaat er niet zijn.
- 29:49SPEAKER_05: Laten we eerlijk zijn: zelfs volwassenen brengt het soms in niet aan.
- 29:52SPEAKER_06: Ja, natuurlijk.
- 29:53SPEAKER_06: Als iemand antwoord met een punt erachter, dan denk je ook al van die is kwaad of wat.
- 29:57SPEAKER_06: Ik denk dat type.
- 30:00SPEAKER_06: Het stuur soms dan met een man zoveel puntjes.
- 30:02SPEAKER_05: Dat is een emoji, dat weet ik tenminste wat je bedoelt.
- 30:05SPEAKER_06: Dus het is effectief wel anders.
- 30:06SPEAKER_06: Ik hoorde vorige week een heel jong meisje op de trein bezig.
- 30:10SPEAKER_06: En het ging over screenshots en die moet niet denken.
- 30:13SPEAKER_06: Dus hele drama's ontstaan, ook natuurlijk door iets zoals je zegt, als het geschreven is, kan het blijven bestaan en een eigen leven gaan leiden en doorgestuurd en nog eens doorgestuurd.
- 30:24SPEAKER_06: Dus het maakt het wel groter.
- 30:26SPEAKER_02: Dat is inderdaad standaard.
- 30:28SPEAKER_02: En dat is zelfs.
- 30:31SPEAKER_02: We hebben het nu over een scherm, maar het gaat puur al over schrijven.
- 30:36SPEAKER_02: Contact, schriftelijk contact, zorgt ervoor dat je eigenlijk dat mensen minder empatie tonen, het veel moeilijker hebben om zich in te leven in het standpunt van de anderen.
- 30:50SPEAKER_02: En van als je die fysiek bij elkaar zet, dan gaat het opeens veel vlotter en kom je toch makkelijker tot de comprobie.
- 30:56SPEAKER_02: Dus dat is standaard.
- 30:57SPEAKER_02: Stel dat je gewoon brieven naar elkaar zou sturen, dan zou het waarschijnlijk al zo zijn.
- 31:02SPEAKER_02: En het is inderdaad ook voor de 75-jarigen het geval.
- 31:06SPEAKER_02: Maar hier kom je dan zitten.
- 31:09SPEAKER_02: Een stukje met leeftijden, als we kijken naar het vijfde, zesde leerjaar, dan is het een vrij typische leeftijd om te pesten, waar dat er pest is.
- 31:20SPEAKER_02: Er worden klikjes gevormd.
- 31:22SPEAKER_02: Dat is normaal in je ontwikkeling.
- 31:25SPEAKER_02: Dat gebeurt op de speelplaats, misschien nog vaker in de gang op school zelfs.
- 31:30SPEAKER_02: Maar dat is een vrij typische leeftijd daarvoor.
- 31:33SPEAKER_02: En dat wil dus ook zeggen dat je daar online meer aandacht voor moet hebben.
- 31:37SPEAKER_02: Op het moment dat er klasgroepen ontstaan, dat eigenlijk ook goed is dat daarover gesproken wordt door de leerkracht, dat er eventueel zelfs een moderator is.
- 31:47SPEAKER_02: Ja, dat daar eigenlijk ook wel een stuk afspraak kan.
- 31:49SPEAKER_05: Over die groepschats heb ik al de meest verschrikkelijke dingen gehoord.
- 31:54SPEAKER_02: Maar dat is ook wel omdat we die gewoon loslaten.
- 31:58SPEAKER_02: En dan is het natuurlijk de vraag van wie zijn verantwoordelijkheid wordt dat hier.
- 32:02SPEAKER_02: Ik herinner me, bij mijn zoons konden die groepschats doen via het Google systeem van de school zelf.
- 32:10SPEAKER_02: Dus die hadden eigenlijk via Google Classroom konden die.
- 32:15SPEAKER_02: En die deden dat ook en die zetten ook zo van die.
- 32:24SPEAKER_02: En verder.
- 32:25SPEAKER_02: En dan is ook wel de vraag van wie zijn verantwoordelijkheid is het hier om, als we weten van 56e leerjaar, pesten is daar iets dat gebeurt.
- 32:36SPEAKER_02: Meer gebeurt dan op gelijk welke andere leeftijd.
- 32:39SPEAKER_02: Ja, hoe gaan we daar als ouders?
- 32:41SPEAKER_02: Hoe gaan we daar ook als leerkrachten een stuk mee?
- 32:44SPEAKER_02: Die opvolging maken, daar eventueel ruimte voor maken op het moment dat er een probleem is of vooraf.
- 32:50SPEAKER_06: Dat is een heel moeilijk evenwicht.
- 32:51SPEAKER_06: Wij ik herinner mij ook zo een bericht in de chatgroep of de WhatsAppgroep van mijn zoon in zijn klas.
- 32:57SPEAKER_06: Die waren bezig aan het formuleren over een leerkracht die een veel te moeilijk examen gegeven had.
- 33:02SPEAKER_06: En toen was dat in de klas een beetje de gewoonte: als je een beetje je hart wou luchten over iemand dat je zei: we gaan ze verbranden.
- 33:10SPEAKER_06: Ja, of fijn.
- 33:11SPEAKER_06: Dus die zeggen over die leerkracht: we gaan ze verbranden.
- 33:14SPEAKER_06: Een ouder leest mee in de WhatsApp groep, trekt een screenshot, stuurt dat naar de directie, er wordt hier een leerkracht bedreigd.
- 33:21SPEAKER_06: Dus heel die klas, mocht niet mee naar de Nefteling.
- 33:25SPEAKER_06: Want ze hadden het plan om de leerkracht te verbranden.
- 33:29SPEAKER_06: Die hadden echt niet het plan om de leerkracht te verbranden, maar dat is dan hun taal, hun manier van praten en volwassenen die daartussen komen.
- 33:36SPEAKER_06: Ik vind het heel moeilijk om daar ergens een evenwicht te vinden tussen modereren of moeien.
- 33:42SPEAKER_02: Klopt.
- 33:44SPEAKER_02: En we begrijpen vaak niet wat ze bedoelen.
- 33:47SPEAKER_02: En ik denk dat dat ook het stuk is.
- 33:49SPEAKER_02: Als je alles letterlijk neemt, wat je leest op een forum, of een vriendengroep of humor, op het gelijk, dan kom je sowieso in de problemen.
- 33:58SPEAKER_05: Maar het is wel dat.
- 33:59SPEAKER_05: Het is wel die kwestie van mee zijn om te snappen waar is mijn kind mee bezig.
- 34:04SPEAKER_05: En inderdaad, die groepschats.
- 34:08SPEAKER_05: Wie is hier de eindbaas?
- 34:10SPEAKER_05: Wie is hier verantwoordelijk?
- 34:12SPEAKER_02: En op die leeftijd volgde ik dan wel een stuk soms de chats.
- 34:18SPEAKER_02: Ik vond het normaal dat je kind van 10, pak nu 11, 12, 13, 14 jaar, dat je nog steeds mag meekijken.
- 34:29SPEAKER_02: En dat je dat niet voortdurend doet om te controleren, maar dat je af en toe eens meekijkt.
- 34:32SPEAKER_02: En als je dan beter waar iets vraags gezegd, wat bedoelen jullie daarmee?
- 34:39SPEAKER_02: Zijn jullie die nu aan het pesten?
- 34:42SPEAKER_02: Eigenlijk vragen van wat ze ermee bedoelen, is ook wel heel belangrijk.
- 34:46SPEAKER_02: We denken soms dat we alles weten, maar dat is niet.
- 34:51SPEAKER_00: Waarom moet ik eigenlijk vragen of ik een app mag downloaden?
- 34:54SPEAKER_00: Het is toch mijn gsm?
- 34:56SPEAKER_01: Ja, mijn gsm.
- 34:57SPEAKER_01: Daar begint het dus al.
- 34:59SPEAKER_01: En je kan natuurlijk ook nog zeggen, moet die eerste gsm eigenlijk meteen een smartphone zijn?
- 35:05SPEAKER_01: Want ik vergeet dat zelf soms.
- 35:07SPEAKER_01: Die gewone gsm's bestaan nog.
- 35:09SPEAKER_01: Zo'n Nokia dumpfone of featurephone.
- 35:12SPEAKER_01: Je kind kan dan bellen, berichtjes sturen, is bereikbaar, maar heeft niet meteen heel TikTok en Snapchat op zak.
- 35:18SPEAKER_01: En je hoeft daarvoor trouwens niet op zoek naar een oude Nokia baksteen van 2004.
- 35:24SPEAKER_01: Je kan dit gewoon nog gemakkelijk bestellen via Telinet.
- 35:28SPEAKER_01: En misschien is dat voor sommige kinderen ook gewoon genoeg om mee te beginnen.
- 35:33SPEAKER_01: Mijn kinderen hebben bijvoorbeeld een goedkoop abonnement via Telenet, Mobile Junior.
- 35:39SPEAKER_01: En dat abonnement is zo ingesteld dat de kinderen niet plots een dikke factuur kunnen verzamelen.
- 35:44SPEAKER_01: Dus geen mobiele betalingen of aankopen via de gsm, geen betalende diensten, geen buitenlandse nummers of roaming.
- 35:52SPEAKER_01: En ze kunnen ook niet buiten hun bundel gaan.
- 35:55SPEAKER_01: Dus als ouder kan je hun verbruik perfect volgen via de Telenet-app.
- 35:59SPEAKER_01: En ja, ik vind dat dus vooral die eerste periode toch echt handig.
- 36:04SPEAKER_01: En omdat ik dan dacht, ja lab, nu moeten we daar ook nog allemaal afspraken over maken, hebben we bij Tieners in Huis gewoon een eerste smartphone overeenkomst gemaakt.
- 36:14SPEAKER_01: Het is te zeggen dat is een blad dat je samen invult en waarbij je allebei echt een krabbel onderzet.
- 36:21SPEAKER_01: Wat spreken we af, wat verwachten wij van jou?
- 36:24SPEAKER_01: Wat mag jij van ons verwachten en wanneer bekijken we dit opnieuw?
- 36:28SPEAKER_01: En deze overeenkomst kunnen jullie gratis downloaden op tienersinhuis.be.slascherwijs.
- 36:36SPEAKER_01: Trouwens, dat laatste is ook wel erg belangrijk, want wat op elf jaar logisch is, kan op 14 jaar compleet belachelijk zijn.
- 36:42SPEAKER_01: En dat weten tieners je doorgaans.
- 36:45SPEAKER_01: Heel subtiel uiteraard duidelijk te maken.
- 36:48SPEAKER_05: Onze jongeren zijn met hun smartphones plots constant online, constant bereikbaar.
- 36:55SPEAKER_05: Doet al iets met mijn hoofd.
- 36:57SPEAKER_05: Wat met dat van hen.
- 37:00SPEAKER_02: Maar is dat zo?
- 37:02SPEAKER_02: Zijn ze constant online?
- 37:04SPEAKER_02: Zeker nu heb je smartphone verbod op school.
- 37:07SPEAKER_02: Hier en daar wordt dat omzeild.
- 37:09SPEAKER_02: Maar eigenlijk ook daarvoor waren er al heel veel secundaire scholen, en ook lagere scholen, waar een smartphone al verboden was.
- 37:17SPEAKER_02: Nu zijn er meer van die scholen.
- 37:19SPEAKER_02: Sowieso zijn ze al niet altijd online op dat moment.
- 37:22SPEAKER_05: Ja, dus gedwongen digitale rust daar.
- 37:25SPEAKER_02: Gedwongen digitale rust, maar ik zie ook veel jongeren die dan niet per se altijd online willen zijn, of dat altijd.
- 37:33SPEAKER_02: Ik denk dat dat heel hard verschilt van jongeren tot jongeren.
- 37:37SPEAKER_05: Ik heb mij al bedacht, zijn onze jongeren vandaag niet beter met dat online leven af te bakenen dan pakweg, mijn generatie.
- 37:48SPEAKER_05: Ik ben nu rond de 40.
- 37:50SPEAKER_05: Ik merk dat ik er moeilijker mee hebs dan mijn babyzitters, die ik soms dagen niet kan bereiken.
- 37:59SPEAKER_06: Ze zijn misschien selectief, voor wie ze bereikbaar zijn.
- 38:03SPEAKER_06: Ik zou dat nu niet zeggen over heel prille tieners die dat toestel in het begin in hun handen krijgen.
- 38:08SPEAKER_06: Ik denk dat dan het enthousiasme misschien groot kan zijn.
- 38:12SPEAKER_06: Maar neem nu jouw kinderen, hoe oud zijn die?
- 38:15SPEAKER_06: 26, 23 en net 18.
- 38:19SPEAKER_06: En dat geeft mij een beetje een geruststelling als ik zie, ze groeien daarmee op.
- 38:24SPEAKER_06: En ze krijgen inderdaad zelf wel wat wijsheid op dat vlak van.
- 38:28SPEAKER_06: Die zeggen ook tegen mij: Mama, alsjeblieft, we zijn aan het wandelen met een ontstikke, gij ze weg.
- 38:33SPEAKER_06: Ik zie dat effectief wel.
- 38:35SPEAKER_06: En ik zie ook als die mensen iets ouder worden die van hun generatie beginnen zo kinderen te krijgen naar de dertig toe, dan zie ik zeker heel veel mediawijsheid al bij een bepaalde groep, ik kan niet voor iedereen spreken, dat ze inderdaad zeggen van wij hebben zelf meegemaakt dat het een struggle was om er van weg te blijven.
- 38:52SPEAKER_06: Dus we gaan dat nu wat bewuster doen.
- 38:54SPEAKER_06: Dat zie ik inderdaad ook wel.
- 38:56SPEAKER_06: Maar ik zou dat nu niet voor elke doorsnee, 14-jarige zeggen dat die er al wijzer mee omgaan.
- 39:03SPEAKER_06: Ze worden wel al meer opgevoed met het discours rond.
- 39:07SPEAKER_06: Tien, vijftien jaar geleden was het en al enthousiasme en euforie.
- 39:11SPEAKER_06: We zijn altijd bereikbaar.
- 39:12SPEAKER_06: Oh, die connectie, geweldig.
- 39:14SPEAKER_06: We zijn één grote wereld, allemaal vrienden.
- 39:17SPEAKER_06: En ondertussen zijn er natuurlijk veel doemberichten binnengekomen.
- 39:21SPEAKER_06: En ook ware berichten van mensen die er te veel op zitten, die er nare dingen mee meemaken.
- 39:26SPEAKER_06: Dus dat horen die ook natuurlijk.
- 39:27SPEAKER_06: Dus ik denk dat er wel al meer reserves en wijsheid zit.
- 39:31SPEAKER_06: Ik denk dat dat klopt.
- 39:32SPEAKER_02: Ik denk dat dat ook gewoon minder een hype is.
- 39:35SPEAKER_02: Het speelt nog wel een grote rol.
- 39:36SPEAKER_02: Het is iets om naar uit te kijken.
- 39:38SPEAKER_02: Maar tegelijkertijd is het sociale media en smartphones worden minder gehyped dan 10, 15 jaar geleden.
- 39:44SPEAKER_06: Het is er gewoon, het is er gewoon.
- 39:46SPEAKER_02: En dus ja, bij sommige van die kinderen, die hebben dat en dat ligt daar.
- 39:51SPEAKER_02: Ik heb zelf een zoon gehad, waar de eerste twee jaar, van middelbaar, denk ik, lag die meestal onopgeladen ergens.
- 40:01SPEAKER_02: Op een kast.
- 40:03SPEAKER_02: Maar wat je wel ziet, is waar ik mij dan soms zelf de vraag bij stel, is van wat verwachten we zelf van hen qua bereikbaarheid.
- 40:14SPEAKER_02: Dat ze een smartphone hebben, dan hebben ouders ook wel graag dat ze op elk moment kunnen bellen naar die kinderen en kunnen weten van waar zitten ze nu en wanneer, en ik moet nog dit of dat weten.
- 40:24SPEAKER_02: Als je zelf verwacht dat ze altijd bereikbaar zijn, dan steek je ook wel iets mee in gang.
- 40:31SPEAKER_02: En dus net ook leren van je hoofd niet altijd bereikbaar te zijn.
- 40:35SPEAKER_02: En daar ook op te reflecteren en ook kunnen aangeven.
- 40:40SPEAKER_02: Ik denk dat altijd ook als ouder bepaal je mee bepaalde waarden van je kinderen.
- 40:46SPEAKER_02: En wat ik bijvoorbeeld bij onze jongsten doe, die kijkt heel graag naar van die gamingvideo's, video's op YouTube over Pokémon's.
- 40:55SPEAKER_02: Ik ga erbij zitten.
- 40:57SPEAKER_02: En daar zitten sommige echt goede video's in.
- 40:59SPEAKER_02: En er zit ook een enorme brol in.
- 41:01SPEAKER_02: En dan ga ik dat ook gaan zeggen van kunnen we niet naar die andere kijken, want dat vind ik wel goede video's.
- 41:06SPEAKER_02: En je creëert eigenlijk ook een stukje mee.
- 41:09SPEAKER_02: De smaak of het idee van ja, niet elke video is hetzelfde.
- 41:13SPEAKER_02: En dat gaat ook over: niet elk moment is hetzelfde, je moet niet op elk moment bereikbaar zijn.
- 41:18SPEAKER_02: En die smartphone moet zeker ook niet mee naar de slaapkamer bij 12 of 14 jaar.
- 41:24SPEAKER_05: Praten over bereikbaarheid, praten over privacy, meekijken en praten met wat ze daar allemaal aan het doen zijn met die smartphone.
- 41:32SPEAKER_05: Zijn er nog tips die je kan geven om dat kind, om die jongere, die tiener, verantwoordelijk te laten omgaan met die telefoon?
- 41:41SPEAKER_05: Of op een mature manier.
- 41:42SPEAKER_02: Eén topic is waar je, of twee topics waar toch ook wel, waar je best ook aandacht voor hebt.
- 41:49SPEAKER_02: En dan gaat het over vaak over de korte video's, die heel vaak bekeken worden, heel veel achter elkaar.
- 41:57SPEAKER_02: Aan zich is dat niet vaak zo'n groot probleem.
- 42:00SPEAKER_02: Het probleem zit er soms wel in dat als je geïnteresseerd bent in bepaalde content, bijvoorbeeld rond gezondheid of rond schoonheid of rond fitness, dat je wel via het algoritme in bepaalde content stromen komt die minder gezond zijn.
- 42:16SPEAKER_02: En dan denk ik bijvoorbeeld aan de ene kant gaat dat richting Anorexia.
- 42:20SPEAKER_02: En dan zien we dat net de 12 tot 14-jarigen, of eigenlijk bij meisjes de 11 tot 13, 14-jarigen en de jongens dan net iets later.
- 42:32SPEAKER_02: Dat die in een fase zitten waarin hun lichaam verandert.
- 42:36SPEAKER_02: Het gaat minder over de hersenen, het gaat net over dat lichaam, waarbij ze heel onzeker daarover kunnen zijn.
- 42:42SPEAKER_02: En dan is zo'n content minder aangeraden.
- 42:45SPEAKER_02: En dan word je net bevestigd in je onzekerheid.
- 42:49SPEAKER_02: Hetzelfde bij de jongens, en dat is dan vaker, misschien bij de dertien tot 15-jarigen.
- 42:55SPEAKER_02: Die worstelen wel een beetje met wie ben ik, en bij welke groep horen.
- 43:01SPEAKER_02: Terde en vierde middelbaar, dat is de typische leeftijd waarin je eigenlijk in een klik gaat zitten en allemaal dezelfde kleren aandoet als jongen.
- 43:11SPEAKER_02: Dat is ook het moment waarop je dus ook wel misschien meegaat in bepaalde stereotype beelden of bepaalde beelden die naar voren geschoven worden rond genderrollen, die echt wel veel te ver gaan, waarbij dat er gesteld wordt aan vrouwen enkel maar zijn om doormannen gebruikt te worden bijvoorbeeld, zo van die uitspraken.
- 43:33SPEAKER_05: Het is natuurlijk makkelijk gezegd, ik zou ook graag willen dat mijn kind nooit met dat soort video's geconfronteerd wordt.
- 43:41SPEAKER_05: Maar een algoritme laat zich niet in een bepaalde richting duwen.
- 43:46SPEAKER_05: Hoe kan je je kind daarvoor beschermen of behoeden?
- 43:50SPEAKER_02: Ja, beschermen en behoeden is misschien nog niet helemaal het juiste, denk ik.
- 43:57SPEAKER_02: Ja, ik denk dat je daar ook het gesprek moet.
- 44:00SPEAKER_02: Over aangaan.
- 44:01SPEAKER_02: Want ze zullen die boodschappen ergens tegenkomen.
- 44:06SPEAKER_02: Die leven ook in de politiek en in het nieuws, die leven ook op café.
- 44:11SPEAKER_02: Je kunt natuurlijk kiezen naar welk café je gaat, misschien met allemaal gelijk stemmen.
- 44:16SPEAKER_02: Maar als je een beetje je buiten begeeft, dan ga je die beelden op de speelplaats, alleen niet enkele beelden, maar ik bedoel dat discours overal wel tegenkomt.
- 44:27SPEAKER_02: Dus als je daar wil je kind een stuk tegen wapenen, dan ga je daar op een gegeven moment ook een stuk moeten naar polsen.
- 44:34SPEAKER_02: Hoe ben je daarmee bezig?
- 44:36SPEAKER_02: En eventueel ook daar het gesprek over houden.
- 44:38SPEAKER_05: Dat is het eigenlijk, met een smartphone breng je de hele wereld bij je kind naar binnen.
- 44:46SPEAKER_06: En ik denk als je dan gewoon ook regelmatig zo, ik doe dat zelfs met mijn 18-jarige nog van.
- 44:51SPEAKER_06: Oké, geef mij eens je drie beste filmpjes die je vandaag zint passeren.
- 44:56SPEAKER_06: En ja, zie je zo scrollen.
- 44:59SPEAKER_06: Bij hem gaat dat heel veel over fitness.
- 45:02SPEAKER_06: Over hoeveel eiwitten hij moet binnenkrijgen en zo.
- 45:06SPEAKER_06: Dus die zit daar volledig in.
- 45:08SPEAKER_06: En al jaren, en ik probeer zijn algoritme dan zo wat te besmetten door schattige puppies.
- 45:16SPEAKER_06: Ik doe dat echt zo.
- 45:17SPEAKER_06: Ik stuur wel 5, 6 TikToks per dag en dan zeggen ze van typisch.
- 45:23SPEAKER_05: Het is een safe space.
- 45:24SPEAKER_05: Je gaat nooit naar deze podcast.
- 45:27SPEAKER_06: Maar ook, ik denk dat het ook belangrijk is van je tiener ook een beetje in toog te houden.
- 45:32SPEAKER_06: Als die echt in een foute bubbel gaat zitten, gaat die waarschijnlijk ook nummer, in de zetel zitten scrollen.
- 45:40SPEAKER_06: En voelen die.
- 45:41SPEAKER_06: Kijk naar je kind.
- 45:43SPEAKER_06: Houd die connectie.
- 45:44SPEAKER_06: Want ze hebben inderdaad de neiging om zich wat terug te trekken, eventueel met die smartphone op die kamer.
- 45:50SPEAKER_06: En als jij daar passeert en ze stoepen het weg, dan zie je al van, we moeten het toch echt er wat vaker over hebben.
- 45:57SPEAKER_06: En ja, ik kijk regelmatig mee op een waarschijnlijk heel irritante en gênante manier.
- 46:03SPEAKER_06: Maar zelfs met een 17-jarige, 18-jarige, zeg ik van, je zegt nu dat, van waar haal je dat?
- 46:09SPEAKER_06: Wacht, ik zal u eens een tegenstempen.
- 46:11SPEAKER_05: Supercrinch, maar goed bezig zijn.
- 46:12SPEAKER_05: Ja, dank u.
- 46:13SPEAKER_06: Maar ik ben echt de moeder die je komt.
- 46:16SPEAKER_02: Maar dat is ook wel de rol van ouders, om super cringe te zijn.
- 46:20SPEAKER_02: We zijn er echt niet om mee in dat sociaal netwerk en de vriendjes van te zijn.
- 46:24SPEAKER_02: We zijn er om crinch te zijn.
- 46:25SPEAKER_06: En ik denk als je je kinderen foute commentaar hoort geven op een nieuwsuitzending, dan ga je daar ook op inspelen.
- 46:33SPEAKER_06: Het is een beetje hetzelfde: cijfer jezelf niet weg als ouder.
- 46:37SPEAKER_06: We denken vaak, ja, de smartphone en die apps, ik heb daar misschien niet genoeg verstand van.
- 46:41SPEAKER_06: Maar je hebt wel verstand van het leven.
- 46:43SPEAKER_06: Jij loopt hier al veel langer rond.
- 46:45SPEAKER_06: Jij weet hoe we met andere mensen omgaan, wat kan leiden tot een foute visie.
- 46:50SPEAKER_06: Dus blijf aanwezig als ouder, vind ik heel belangrijk.
- 46:54SPEAKER_05: Wat mij opvalt, en al bijna in elke aflevering van deze reeks naar boven komt, is de rode vlag.
- 47:02SPEAKER_05: Vanaf het moment dat je voelt, mijn kind trekt zich terug, is niet meer communicatief, praat niet met mij, gaat in zijn haar dienst eentje met zijn telefoon ergens zitten.
- 47:15SPEAKER_05: Rode vlag, ingrijpen.
- 47:17SPEAKER_02: Ja, dat is een rode vlag.
- 47:19SPEAKER_02: En ingrijpen is nodig, maar ingrijpen kan ook gewoon gaan kijken zijn van waar is die bezig?
- 47:25SPEAKER_02: Want aan de andere kant, een 15-jarige die trekt zich altijd een stuk terug.
- 47:32SPEAKER_05: Je willen niet altijd weten waarom.
- 47:37SPEAKER_06: Ze mogen zeker wel privacy hebben.
- 47:41SPEAKER_06: Je moet niet alles van dat terugtrekken zien of weten.
- 47:45SPEAKER_06: Maar het klinkt als een wollig woord, maar verbinding blijven hebben met je kinderen.
- 47:52SPEAKER_06: En dat kan door zelf op TikTok te zitten.
- 47:55SPEAKER_06: Want soms communiceer ik echt via die weg.
- 47:58SPEAKER_06: Dan kijken we samen naar een serie en vinden wij grappige filmpjes over, deksturen en sturen wij dat met elkaar.
- 48:06SPEAKER_06: We moeten het niet alleen in een doenhoekje.
- 48:08SPEAKER_02: En dat start dat eigenlijk met interesse in hun leefwereld.
- 48:11SPEAKER_02: En hier is het scherm en het digitale is mee een stuk van hun leefwereld.
- 48:16SPEAKER_02: En dan wil je eigenlijk ook wel een beetje weten met wat ze bezig zijn, net zoals je wil weten wie hun vrienden zijn op school.
- 48:25SPEAKER_02: Het aantal ooggerols sessies die ik al heb moeten zien, iedere keer dat vroeg en wie was er dan allemaal op dat feestje?
- 48:34SPEAKER_05: Of bij wie gaat het allemaal natuurlijk, want ik wou het net zeggen, wij verpakken het in mooie woorden als verbinding en interessen tonen.
- 48:42SPEAKER_05: Voor een tiener of een puber voelt het als supervervelende controle.
- 48:50SPEAKER_05: Zo'n cringe ouder die over je schouder staat mee te kijken naar wat je doet.
- 48:54SPEAKER_02: Maar voor een tiener en een puber voelt het misschien nog veel vervelender op het moment dat ze merken dat een ouder in niets geïnteresseerd is.
- 49:03SPEAKER_06: Dat geeft ook een veilig gevoel.
- 49:05SPEAKER_06: Want anders is dat.
- 49:06SPEAKER_06: Mijn ouders vragen daar niet naar, die willen niet weten waar ik ben.
- 49:09SPEAKER_06: Ze gaan inderdaad met hun ogen rollen, want dat staat in hun tienercontract dat ze dat moeten doen.
- 49:14SPEAKER_06: Maar ergens in dat hoofd of in dat hart gaan ze ook wel voelen.
- 49:19SPEAKER_06: Die doet ook maar het best om mij graag te zien en mij te beschermen.
- 49:24SPEAKER_06: Dus ik denk dat we daar echt niet bang moeten van zijn.
- 49:28SPEAKER_05: Het kan inderdaad evolueren, want we begonnen dit gesprek bij de eerste smartphone.
- 49:33SPEAKER_05: We zaten toen nog ergens in het vijfde, zesde leerjaar.
- 49:36SPEAKER_05: Ik voel dat we nu al wat opgeschoven zijn naar later.
- 49:39SPEAKER_05: In het begin spraken we over de toegangscode van de telefoon van je kind.
- 49:45SPEAKER_05: Ik weet niet of je bij elke 16-jarige nog moet afkomen.
- 49:48SPEAKER_05: Geef mij de toegangscode.
- 49:51SPEAKER_05: Moet ik de wachtwoorden van mijn tieners kennen.
- 49:57SPEAKER_06: 15, 16, 9.
- 50:00SPEAKER_06: Het als een dagboek lezen.
- 50:03SPEAKER_06: Ja, voilà.
- 50:05SPEAKER_06: Kinderen hebben ook wel recht op privacy binnen bepaalde perken dan.
- 50:12SPEAKER_06: Ik zeg altijd dat gaat beter communiceren dan spioneren.
- 50:15SPEAKER_06: Ik zou het zeker afraden van achter hun rug te gaan kijken naar wat die allemaal gekeken hebben.
- 50:21SPEAKER_06: Want dan gaan ze het nog meer verbergen voor jou, of gaan ze het nog meer als iets aparts van hen zien.
- 50:27SPEAKER_06: Ik denk dat als het hoort binnen het gezin van het erover te hebben, dat is de ideale wereld.
- 50:32SPEAKER_06: En dat je het over alles kan hebben wat daar gebeurt.
- 50:35SPEAKER_06: En dat ze gewoon al voelen: mijn vader, moeder, ouder is een vertrouwenspersoon als daar iets misgaat.
- 50:41SPEAKER_06: En ik denk dat je dat alleen maar kan zijn als je er op een fijne manier over praat, zonder altijd hoe gevaar, hoe slecht.
- 50:48SPEAKER_02: Ja, ik denk dat dat ook eigenlijk het standaard patroon is.
- 50:54SPEAKER_02: Voor de grootste groep van kinderen en jongeren zijn die schermen niet zo'n groot probleem en komen die geen grote problemen tegen.
- 51:02SPEAKER_02: Of op het moment dat ze iets tegenkomen dat ze niet leuk vinden, of iemand online tegenkomen die is niet leuk, dan swipen ze die gewoon weg en houden ze daar ook niet echt schade aan over.
- 51:11SPEAKER_02: Maar in sommige gevallen is het wel problematisch en gaan ze wel op zoek naar bevestiging bij iemand anders die niet de juiste bedoeling heeft, enzovoort.
- 51:21SPEAKER_02: En in die gevallen moet je wel kunnen zeggen van ik ga hier meer transparantie of meer inzage eisen.
- 51:27SPEAKER_02: Maar dan zitten we echt al bij een probleemsituatie.
- 51:32SPEAKER_05: Wat zouden jullie ouders willen meegeven die twijfelen over hun kind en die smartphone?
- 51:40SPEAKER_05: Luister naar deze podcast.
- 51:45SPEAKER_02: Ja, en luister naar je kind.
- 51:48SPEAKER_02: Probeer te achterhalen van wat al bij je kind eigenlijk de nood is.
- 51:52SPEAKER_02: Als het gaat over iedereen anders heeft dat.
- 51:56SPEAKER_02: Probeer dan mee te zoeken naar zijn er andere manieren waarop je in contact kunt staan met anderen.
- 52:00SPEAKER_02: En is dat wel belangrijk dat iedereen anders dat heeft in dit verhaal.
- 52:05SPEAKER_02: Of gaat dat over andere dingen?
- 52:06SPEAKER_02: Gaat dat over bepaalde dingen die ze moeten of willen kunnen?
- 52:10SPEAKER_02: En wat zijn dan de beweegredenen daarvan?
- 52:14SPEAKER_06: En weet ook dat je niet alleen staat.
- 52:16SPEAKER_06: Het feit dat deze reeks gemaakt wordt, dat daar een organisatie voor bestaat.
- 52:21SPEAKER_06: We zijn allemaal enorm aan het zoeken en aan het ploeteren.
- 52:24SPEAKER_06: We maken fouten.
- 52:25SPEAKER_06: En wat jij tien jaar vertelde, tien jaar geleden vertellen, is waarschijnlijk al iets compleet anders dan wat je nu vertelt.
- 52:32SPEAKER_06: We zijn een zoekende generatie daarin.
- 52:35SPEAKER_06: Neem het u zelf ook niet kwalijk dat je het even niet weet.
- 52:38SPEAKER_06: Maar ga naar Medianest of naar een website waar je meer informatie kan vinden.
- 52:43SPEAKER_06: Of gewoon ouders die met hetzelfde worstelen, blijven er ook niet mee zitten.
- 52:47SPEAKER_05: Andy en Sara, ik like jullie.
- 52:50SPEAKER_05: Ik ga me subscriben op alles wat jullie mij te bieden hebben.
- 52:53SPEAKER_05: Maar vooral dank je wel voor dit boeiende gesprek.
- 52:56SPEAKER_05: Luister ook naar onze andere afleveringen in deze reeks: zo is er eentje over mentaal welzijn in relatie met schermen, hebben we die speciale aflevering over gemaakt.
- 53:05SPEAKER_05: Daarin hebben we het uitgebreid over de impact van schermen op het hoofd van onze kinderen.
- 53:09SPEAKER_05: De moeite om daar verder te luisteren.
- 53:12SPEAKER_05: Tot de volgende!