Latest / 8. Gün 25. Saat / İnsanlığı bekleyen o yaşanmaz dünya - 2 derece ötesi

Transcript

İnsanlığı bekleyen o yaşanmaz dünya - 2 derece ötesi · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 20 beşten hepinize merhabalar ben Fırat umarım iyisinizdir ve
0:13
umarım hazırsınızdır. Çünkü bu sefer konumuz biraz
0:17
sertleşiyor. Dünya gidiyor arkadaşlar hem de
0:20
bildiğiniz elimizden kayıp gidiyor, panik yapmayın diyemem.
0:24
Çünkü durum tam olarak ya bir şey olmaz.
0:26
Oğlum deyip sobanın üstüne çaydanlık koyan dayıların final
0:29
sahnesi gibi. Hani sonra bir patlama olur,
0:32
bütün köy toplanır ya işte öyle bir şey sadece.
0:35
Bir nesil yani 20 30 yıllık bir aralıkta dünya tarihinin
0:39
milyonlarca yıllık iklimini darmaduman etti.
0:42
Kim yaptı bunu insanlık? Düşünün senin dede evde radyoyu
0:47
açınca elektrik ziyan olmasın diye söyleniyordu.
0:50
Ya biz de evde klima açıkken battaniyeyle Netflix izliyoruz.
0:54
Yani kendi kışımızı, yaz, yazımızı cehennem ettik.
0:57
Yani bravo bize şöyle düşün, sıcaklık artınca ne oluyor kar
1:01
yağmıyor diyorsan biraz romantiksin ama eksiksin.
1:04
Çünkü iş sadece karla kışla bitmiyor.
1:07
Bu ısınma dediğin olay, zincirleme bir bela gibi hani şu
1:10
videolarda görüyoruz ya biri domino taşı düşürüyor.
1:12
Hop 3 saniyede 400 tane taş yerle yeksan işte iklim
1:15
dediğimiz şey de öyle sıcaklık artıyor.
1:18
Su kaynakları boğarlaşıyor. Su kaynaklarının buharlaşması
1:21
kuraklığı artırıyor. Kuraklığın artması tarımı
1:24
çökertiyor. Tarımın çökmesi ekonomiyi
1:26
çökertiyor. Sonra biz çökmüş halde
1:28
birbirimize bakakalıyoruz. Mesela tahıllar var ya buğday,
1:32
mısır, arpa falan normalde o işin vitamini, proteini, demiri
1:36
falan olması lazım. Ama sıcaklık arttıkça bu
1:39
toprakta büyüyen tahıllar resmen boş kaloriye dönüyor.
1:42
Bildiğin çiftçilere protein tozu değil, karbonhidrat bombası
1:46
veriyor. Doğa yani yakında mide doluyor
1:48
ama beyin aç kalıyor. Günlerine doğru gidiyoruz.
1:51
Hayırlı işler gerçekten bir de şu var, iklim değişikliği
1:54
internete bile göz dikmiş durumda.
1:56
Çünkü internetin neredeyse tamamı.
1:59
Okyanus altındaki kablolarla sağlanıyor.
2:01
Yani amerika'dan wifi buraya çekmiyor.
2:03
Sonucu olarak o internet kablolarla aktarılıyor ve bu
2:07
aktarım sıcaklığını artması denizin tabanındaki sıcaklığın
2:11
artması, kablolarının etrafındaki sıcaklıkların
2:14
artması gibi değişik nedenlerden dolayı da etkilenecek diyorlar.
2:19
Uzmanlar bir de şu iklim zincirleme faciaları dediğimiz
2:23
olay var ya. Tam bir belama, duruşkası iç içe
2:26
geçmiş, felaketler, afetler gibi mesela sıcaklık artınca buzullar
2:30
eriyor eriyince okyanuslar yükseliyor.
2:32
Yükselince kıyı şeyleri su altında kalıyor.
2:35
Orada yaşayan insanlar hop iç bölgelere göç ediyor, iç
2:38
bölgeler. Zaten su sıkıntısı çekmekte.
2:40
Oradakiler de başka yere kaçıyor derken bir bakmışsın.
2:43
Herkes Erzurum yaylasında çadır kurmuş ama orası bile 42 derece.
2:49
Bu arada geçen gün bu muhabbetlerin döndüğü forumda
2:51
gördüm bir. Şey demiş ya ne kadar ısınacaksa
2:54
ısınsın dünya ben zaten klimayla yaşıyorum diye böyle kendince
2:58
bir espri kasmış. Yani senin klimayı çalıştırmak
3:00
için kullandığın elektrikte kömürden geliyor.
3:03
Kömür de dünyayı daha çok ısıtıyor.
3:05
Yani yangına benzinle gitmek gibi klimayla ısınmaya çözüm
3:09
bulmak. Şey gibi, yani sigarayı bırakmak
3:11
için nargileye başladım diyenler vardır ya hani etrafınızda belki
3:16
vardır onlar gibi ya da elektronik sigaraya başladım
3:18
diyenler onun gibi bir şey. Bir de bu kadar mikro ölçekte
3:21
düşünmemek lazım. Daha makro düşünmek gerekiyor.
3:24
Sen şimdi diyorsun ne yapacağız o zaman?
3:26
Fırat valla bunun cevabı ben de değil.
3:28
Önce şunu anlayacağız, bu iş öyle bizden sonrasına ne olursa
3:32
olsun kafasıyla gitmiyor. Bu durum bizden öncekilerin
3:35
umursamazlığıysa bizim sorumluluğumuzda onun acısını
3:39
çekmemek için çözüm üretmek. Yani evde çöpü ayrıştırmaktan
3:42
bahsetmiyorum. Sadece ben zihniyeti
3:44
ayrıştırmaktan söz ediyorum. Hani mesela bir filmde olur da
3:48
karakter dönüm noktasına gelir. Arka fonda bir melankolik müzik
3:51
başlar. Kamera böyle yavaşça zum yapar
3:54
ya. Işte tam o sahnedeyiz şu an.
4:12
Yıl 2.015 dünya liderleri paris'te toplanıyor ama öyle
4:15
eyfel'in önünde story atmak falan değil, mevzu ciddi ciddi
4:19
dünyayı nasıl kurtarırız diye düşünüyorlar.
4:21
Dediler ki bu beyefendiler ve hanımefendiler ortalama sıcaklık
4:24
artışı 2 dereceyi geçmesin. Yoksa sonumuz hayır değil.
4:29
Herkes birbirine sarıldığı alkışlar koptu, umutlar yükseldi
4:33
falan ama bir sorun var, biz o 2 dereceyi tokatlayıp geçiyoruz.
4:40
Gibi duruyoruz yani hani şu son çıkış 200 m tabelasını kaçırıp
4:45
otobandan sapamayıp bolu dağına girersin ya öyle bir şey.
4:48
Yani 2.010 sekizde ı psc dedik ki.
4:52
Bakın çocuklar siz paris'e söz verdiniz ama oğlum kimse sözünü
4:56
tutmuyor. Hadi tuttunuz diyelim gene de
4:58
dünya 3.2 derece ısınıyor ve bu en iyi ihtimal yani çaydanlık
5:04
taştı ama ocağı sildik, sorun yok gibi bir iyimserlik bu ama
5:08
çay gitti. Kanka oğlum benim de bu
5:10
metinleri yazarken konuşmama metinlerini yazarken
5:13
benzetmeleri nereden aklıma geliyor ya bazen ya okurken fark
5:17
ediyorum. Ortada fark etmezsem böyle
5:19
seslendirirken fark ediyorum. Yani şimdi çaydanlık ne alaka be
5:23
neyse ama anladınız siz bence o bağlantıyı düşünün yani 3
5:27
dereceyle bile buzullar eriyor, denizler yükseliyor.
5:30
Miami plajı yüzme havuzuna dönüyor.
5:33
Hong Kong sahil değil resmen denizaltı merkezi oluyor.
5:36
Güney Avrupa zaten biter. Italya makarnayı ne kuraklıkla
5:40
uğraşır. Yunanistan mitolojik tanrılarına
5:43
bir damla su diye dua eder ama şimdi sıkı durun.
5:46
Çünkü en kötü ne olabilir ki sorusunun cevabı geliyor. 8
5:50
derece 2.100 yılında olursa diyorlar ki ekvator çevresi
5:53
yaşanmaz hale gelir. Yani kolombiya'da kahve içmek
5:56
değil, kavrulmak serbest ormanlar daha günümüzde
6:00
görüyorsunuz yani daha geçenlerde.
6:03
Baş belası olma yangınlarıyla uğraştık ve hâlâ da uğraşıyoruz.
6:06
Artık her sene bir ritüel haline geldi.
6:09
Ne yazık ki ciğerlerimiz yanıyor.
6:11
Yani bu da elbette bundan bağlı içerisinde farklı nedenler
6:14
olabilir. Farklı yangın ortaya çıkma
6:16
sebepleri olabilir. Elbette bilemiyoruz.
6:19
Resmin kurumların açıkladıklarıyla yetinebiliriz
6:22
sadece ama bu sıcaklık artışlarında etkisi çok büyük
6:26
yadsınamaz. Yani bunun yanı sıra şehirler
6:29
desen titaniğin ikinci bölümü gibi herkes bir yerlere
6:32
tırmanıyor. Su üstünde paletli koşu falan.
6:34
Yani böyle şeyler bizi bekliyor aslında bizi beklemezse,
6:37
torunlarımızı, çocuklarımızı bekliyor ve asıl tokat gibi
6:41
gelen şey şu, bu değişimler binlerce yılda değil tek bir
6:44
nesilde oldu. Yani senin annenin düğün
6:48
fotoğrafı ile senin bugünkü plaj fotoğrafın arasında dünya
6:51
değişmiş kardeşim düşün yani annemiz düğünde dans ederken
6:55
kutuplar hala donmuştu. 30 sene öncesinden bahsediyorum hatta
6:59
girin Google ört açın Google haritalardan bahsetmiyorum
7:04
Google örtü açın. Ve orada zaman çizelgesi bir
7:07
özellik var. Onu şu öyle bir 1.900 seksenlere
7:09
doğru kaydırın, istediğiniz konuma yaklaşın bir kaydırın.
7:12
Bakın bakalım neler değişmiş binalar artmış sular kurmuş
7:17
denizler çekilmiş. Yani ben bunu inceledim, nereye
7:20
fırlatırsan fırlatayım. Bu durum böyle.
7:23
Yani o imleç var ya onu nereye atarsam atayım, nereye
7:26
yaklaşırsam yaklaşayım. Bu durum harbiden böyle yeşilden
7:30
sarıya doğru bir dönüş söz konusu ne yazık ki komik ama
7:34
trajik bir şey. Yani şimdi bu karbon salınımı
7:37
dediğin şey tam da iphone'un piyasaya çıktığı yıldan itibaren
7:41
roketliyor. Demek ki biz sadece şarj aleti
7:43
değil, gezegenin geleceğini de prize takmışız. 2.000 yediden
7:47
beri teknolojiyi hızla geliştirdik ama iklimi hızla
7:51
çökerttik. Yani bir yandan kameralar 108
7:54
megapiksel oldu, hatta 2 yüzler falan var.
7:56
Telefon kamerasından bahsediyorum.
7:57
Diğer yandan Amazon ormanları sıfır piksel şimdi gel de sor.
8:03
Bana tekrar biz ne yapabiliriz? Oğlum, ben ne biliyim ben
8:07
dünyayı yönetmiyorum ki çünkü mesela artık sadece havanın
8:10
sıcaklığı değil, geleceğin kalitesi ve bu geleceği
8:13
şekillendirmek için önce o geleceğin nasıl
8:16
şekilsizleştiğini anlamamız lazım.
8:18
Çünkü iklim değişikliği öyle biraz daha yaz geliyor.
8:22
Tadında bir şey değil. O her şeyi birlikte bozan bir
8:25
karmaşa. Yani dolabın bozulması gibi
8:27
değil. Evin sokağın, mahallenin,
8:29
elektriğin gitmesi gibi düşün. Sevgili dinleyenler muhtemelen
8:34
mutsuz şeyler duyuyoruz. Bu bölümde hani bizi çok fazla
8:37
kahırlandırmıyor bence bence hala ya ne olacak?
8:41
Oğlum yazları bodrum biraz daha sıcak olur işte gibi bir
8:44
vurdumduymazlıkta söz konusu ama olmamalı çünkü olay bayağı
8:49
bayağı bizim kendi evimizin yangını şimdi ne yapıyoruz?
8:53
Ormanlarımız yanıyor. Hemen twitter'a gir şunu at
8:56
facebook'a gir instagram'a gir şunu şunu paylaş be kardeşim,
8:59
paylaşıyorsun da sen ne yaptın sen?
9:03
Sıcaklığın artmaması için ne yaptın?
9:05
Bakın orman yangınlarının nedenleri farklı şeyler olabilir
9:08
bilmiyorum ama sıcaklığın da bir etken olduğunu biliyor muyuz?
9:12
Bu konuda bence hem fikiriz. Peki sıcaklığın artmaması için
9:15
bireysel olarak ne yaptık? Ya da kolektif olarak ne yaptık?
9:19
Sonuçta kolektif olarak birek twitter'da gündem
9:21
yaratabiliyorsak, kolektif olarak da sıcaklığı azaltmak ya
9:25
da artmaması için uğraşmak için bir şeyler yapabiliriz.
9:28
O yüzden iklim krizi sadece yani hadi biraz daha klima açalım
9:32
durumu değil. Çünkü bu işin içinde öyle garip.
9:35
Karmaşık ve domino taşı gibi işleyen şeyler var ki işte
9:39
onlara iklim kaskadı diyoruz. Kas kat yani zincirleme
9:43
felaketler öyle tek başına gelmiyorlar.
9:45
Biri olur muhtemelen öteki de geliyor.
9:47
Tıpkı misafirliğe gelen kayınvalidenin ardından çat kapı
9:51
görümcenin de gelmesi gibi gibi biriyle baş edersin ama
9:55
ikinciyle yıkılırsın mesela kutuplardaki buzulları düşünün
9:59
beyaz oldukları için güneş ışını yansıtıyorlar yani bir nevi
10:02
dünyanın. Aynalı güneşliği ama bu buzlar
10:05
eredikçe. Yeryüzü kararıyor ve daha fazla
10:08
ısı yiyemiyor. Sonuç daha çok erime, daha çok
10:11
ısı, yani kısır bir döngü ve daha az dondurma havası daha çok
10:15
sauna kafası diyeyim. Bir de permahrost diye bir bela
10:19
var. Kuzey topraklarında bildiğin
10:21
donmuş toprak ama içinde 1.8 trilyon ton karbon saklıyor.
10:26
Hani toprak altına gömülü karbon zulası gibi o topraklar
10:30
çözülmeye başlarsa vay halimize. Çünkü bu karbon serbest kalıyor.
10:34
Hatta aralarından bazıları metan gazı olarak çıkıyor ki o da öyle
10:38
hafif gaz değil, karbondioksitin 86 katı etkili ısınma açısından
10:43
yani resmen dua diyor ki siz bana hava atarsanız alın size
10:47
hava şimdi yangınlara gelelim. Çünkü orman yangınları da bu
10:51
zincirleme felaketlerin en çıtır çıntır.
10:54
Yanan halkası, hava sıcak, toprak, kuru rüzgar, deli gibi
10:58
esiyor. Bu kombinasyon fırın ayarında
11:01
kavrulan ormanlar demek ki. Ne yazık ki görüyoruz.
11:04
Haberlerde ve her yanan ağaç sadece yeşil gitmiyor.
11:08
Karbonu da yanında götürüyor. O karbon dediğin şey ağaç da
11:11
güzel, güzel depolanmışken havaya uçuyor.
11:14
Sonra gene dünya ısınıyor, yine yangın çıkıyor.
11:17
Yine aynı kısır döngü şu an ormanlar bizden yana değil hani
11:21
sanki doğa kendi counter atak moduna geçmiş gibi bizi
11:25
darlıyor. Biz oksijen fabrikalarını
11:29
yakıyoruz. Onlar da bize oksijen mi kardeş
11:31
yok bende diyor yani kısacası işin özü şu, doğa eskiden bize
11:36
battaniye gibiydi. Şimdi elektrik sobası gibi ne
11:39
zaman patlayacağı belli değil. Yani biz uyurken bile açık
11:42
kalıyor ve bu işin şakası yok. Çünkü doğa artık bize seni
11:47
seviyorum demiyor. Sevgili dinleyenler daha çok
11:49
oğlum sen beni mahvettin lan deyip eşyaları camdan atıyor
11:53
gibi. Geçenlerde takipçilerimden biri
11:56
bana ulaşmış. Normalde podcastimizin bir
11:59
profili yok aslında var ama ben paylaşmıyorum buradan ama beni
12:04
boğup yazmış bir şekilde niye bu kadar çok metafor yapıyorsun?
12:07
Niye bu kadar çok benzetme yapıyorsun diye yani sevgili
12:10
dinleyenler ben buyum bir şey anlatırken 20 kere yani derim.
12:14
Çünkü detaya inmek isterim. En basit şey bile olsa belki bu
12:18
biraz öğretmenlikten geliyor olabilirim.
12:20
Bir de hangi öğretmenliği yaptığına göre değişiyor ya.
12:23
Ondan diye düşünüyorum. Biraz da anlatmayı seviyoruz
12:25
işte. Yani ben buyum kusura bakmayın.
12:28
Gözlerinizi kapatın bir açın sabah uyanıyorsun, gözlerin daha
12:32
çapakla eskisinden daha çapaklı telefonla eline alıyorsun bir
12:36
bakmışsın. Hava durumu yarısı kırmızı alarm
12:39
dolu geliyor, hortum bekleniyor. Dışarı çıkarken paletle çık.
12:42
Hani normalde böyle bir uyarı görünce ne oluyor?
12:45
Oğlum kıyamet mi kopuyor dersin ya bir kaç 10 yıla kalmaz bunlar
12:49
günlük olağan bildirimlere dönüşebilir.
12:52
Yani hava durumu uygulaması bildirim değil artık panik
12:55
butonu olabilir. Çünkü iş ciddileşiyor.
12:58
Sıcaklık arttıkça havadaki nem de artıyor.
13:00
Nem arttıkça tabii ki yağmur oluyor ama öyle romantik pencere
13:04
kenarı yağmuru değil bildiğin çatıyı söken bodrum'u akvaryuma
13:08
çeviren yağmurlar bazı yerlerde yağmur yağınca millet
13:11
seviniyordu. Ya şimdi yağınca su tahliye
13:14
planları yapılmaya başlandı. Hortumlar, kasırgalar, onlar
13:17
zaten iyice power app moduna geçmiş durumda. 15 20 yıl belki
13:22
hani 30 40 yıl sonrasından bahsediyorum çünkü okyanus suyu
13:25
ısınıyor. O da bu canavar fırtınaları
13:27
besliyor. Tıpkı sabahları kahvesini
13:29
içmeden insan gibi hissedemeyen bir ofis çalışanı gibi sıcak
13:34
suyu görünce enerjiyi topluyor. Sonra geliyor bizim çatıya
13:38
uçuruyor. 30 yıl sonra olabilecek senaryo hani bunları
13:41
ben uydurmuyorum okudum da geldim ha 10'a çıkart göre yani
13:44
boş adam değiliz, sallamıyoruz. Her neyse Avrupa bilimleri
13:47
akademisi dedi ki, 1.900 seksenden bu yana fırtına sayısı
13:51
ikiye katlandı kardeşim. Ikiye katlandı.
13:54
Yani bildiğin doğa artık daha fazla drama kafasında amerika'da
13:58
sıradan fırtınaların maddi hasarı 7 katına çıkmış düşün bir
14:03
zamanlar bahçede ağaç devrildi diye habere çıkan insanlar şimdi
14:07
ev komple uçtu. Bu da üçüncü bu yıl demeye
14:10
başlayacak. Ve bak bu noktada çok sevdiğim
14:13
bir detay var insanlar diyordu ya ama bizim bina güçlü alt yapı
14:17
sağlam başımıza bir şey gelmez yalan.
14:19
Çünkü sadece 2.000 üçten bu yana Amerika Birleşik devletleri'nde
14:24
fırtına kaynaklı elektrik kesintileri de ikiye katlanmış.
14:28
Yani altyapı dedikleri şey biraz da kartondan kale, yani senin
14:33
evin sağlam kanka tamam da alt yapın bitiyor ki o da senin
14:37
üzerine bir şey değil. Şimdi Harry kane irmayı
14:40
hatırlayalım 2.017 de geldi. Leri 7 bitirdi, 64 milyar
14:44
dolarlık hasar bıraktı. Daha insanlar toparlanamadan şak
14:49
diye birkaç gün sonra Harry kane Maria geldi.
14:52
Bu da şaka değil. 3 binden fazla insanı kaybettik. 94 milyar
14:56
dolar daha zarar. Rico günlerce haftalarca
15:00
elektriksiz kaldı. Yani bir adada yaz tatili değil,
15:05
resmen distopya yaşandı. Eskiden ya ne olacak canım?
15:09
Bu da 100 yılda bir olur diye geçiştirilen şeyler.
15:12
Şimdi yılda bir oluyor. Hani eskiden bayramda gelen
15:16
halamı ayda bir görmeye başlamışız gibi ama halam gül
15:19
tatlısı değil yani hortum getiriyor yanında ve işin
15:22
matematiği çok net bir derece ısınma kategori 45 kasırgaların
15:27
sayısını %25 30 artırıyormuş. Yıl 2.100 olduğunda katrina gibi
15:32
dev kasırgaların 2 katına çıkması bekleniyor.
15:35
Yani katrina 2 hızlı ve öfkeli yolda sevgili dinleyenler.
15:39
Şimdi soruyorum sabah uyanınca hava durumuna mı bakacağız yoksa
15:44
afet planlama? Çünkü gelecekte tek derdimiz
15:47
bugün yağmur yağar mı değil yani bugün çatı yerinde durur mu
15:50
olabilir. Şimdi o eski Yunan masallarında
15:53
duyduğumuz atlantis vardı ya tanrılar kızdığı yerin dibine
15:56
geçirdiler falan ha. Artık buna masal dememize gerek
16:00
kalmayabilirmiş. Çünkü biz kendi atlantislerimizi
16:04
yaratıyoruz hem de gayet modern mimarili plazalı starbucks'lı
16:08
versiyonlardan. Çünkü buzullar eriyor.
16:11
Tahmin etmeniz üzere deniz mi oluyor?
16:13
Okyanuslar ne oluyor? Yükseliyor, rakam verelim. 1.2
16:17
ile 2.4 m arası bir yükselme bizi bekliyor. 2 m çok az gibi
16:22
geliyor olabilir. Bu senin yaz tatilinde çektiğin
16:25
o storylerdeki plajların çoğunun tarih olması demek.
16:29
Send mark bazilikası su altında demek facebook'un merkezi sular
16:33
altında, hatta Beyaz Saray bile su basmış gibi olmuş değil.
16:37
Gerçekten su basmış olacak ve bu sadece 100 yıl sonra olur canım
16:43
deyip rahatlama durumu da değil. Örnek jakarta 2.050 de yani
16:47
senin orta yaş krizine yeni girdiğin dönemde komple sular
16:51
altında olabilir. Şu an orta yaşta olan
16:53
takipçilerimde tabii ki dede ve nin olduklarında falan orası
16:58
şeyde kalacak su altında kalacak yani yani hadi endonezya'ya
17:02
kaçalım fikrini şimdiden çöpe atabilirsiniz.
17:05
Dahası hani şu şuursuzca bağımlısı olduğunuz internet var
17:09
ya onun kabloları. Sunucuları vesaire büyük oranda
17:12
deniz kıyılarına gömülü deniz altında 20 yıl içinde yani
17:16
emeklilik hayalleri kurduğumuz o dönemde o kablolar suyla
17:20
buluşursa geçmiş olsun. Yani bir gün instagram'a
17:23
giremeyince ne oldu? Yine mi çökme demeyeceğiz.
17:27
Direk çok zaten kardeşim, yani fiziksel olarak çöktü
17:30
diyebiliriz. E tabii ki insanlık olarak
17:32
bunları önceden hesaplıyoruz ve gerekli önlemleri çözümleri
17:36
üretiyoruz. Ama ne gerek var değil mi?
17:39
Bu arada çin'deki şenzen şehri de yani dünya üzerindeki
17:42
telefonların çoğunun üretildiği yer olan şenzen de listedeymiş.
17:47
Su altında kalma riski yüksek yani hem telefonun hem sinyalin
17:50
aynı anda boğulabilir. Kanka ne diyeyim ve eğer zaman
17:54
tünelini ileriye sararsak mesela 2.002 yüzlere deniz seviyesi 6 m
17:58
artabilir, bu da demek oluyor ki yaklaşık 400. 4.000 mil karelik
18:03
arazi tarih olacak limanlar santraller, tarlalar, şehirler
18:08
yani bir köyümüz kaldı. Orayı da su basacak.
18:11
Özellikle asya çok fena darbe alacakmış, şangay, mumbai,
18:15
kalküte gibi şehirler resmen suyun içinde.
18:18
Düşünün gelecekte belki coğrafya kitaplarında bir zamanlar burada
18:22
kara vardı diye dipnot geçebilir insanlar biz göremeyeceğiz ama
18:27
bizden sonrakiler bol deniz ve okyanus görecekler.
18:31
Bu felaket senaryosunu durdurmak istiyorsak önümüzdeki 10 yıl
18:35
kritikmiş yani. Buzdolabını biraz daha
18:38
çalıştırıyım. Ne olacak ki demeye devam
18:40
edersek o buzdolabında kendimizi muhafaza edebilirmişiz.
18:45
Rakam veriyorum. Ortalama bir Amerikalı yılda
18:48
yaydığı karbonla 10.000 ton antika buzunu eritiyor.
18:53
Bildiğin bir insan ne kadar zarar verebilir sorusunun net
18:57
cevabı bu ve ironik kısmı Amerikalılar sadece avrupalılar
19:01
kadar yaşasa yani öyle çok da çevreci değil ha gene salımlar
19:05
yarıya düşüyor düşün yani. Çözüm çok basit aslında sadece
19:08
biraz az tüket, biraz az şımar, biraz az konforman yağı ol.
19:13
Amerikalılar inanılmaz fazla tüketim yapıyor.
19:16
Yani dünyanın geri kalanı kadar neredeyse gelelim.
19:19
Yemek mevzusuna yemek önemli. Yani buzdolabını açıp hiçbir şey
19:22
yok ya deyip sonra tekrar kapattığımız aslında içinde 5
19:27
kişilik yemek olan omuz dolabı var ya.
19:29
Işte o bile lüks olacak belki yakında çünkü iklim krizi
19:32
dediğimiz mesele sadece buzulları değil, mutfağı da
19:36
eritir hale geliyor. Şimdi şöyle düşün, insanlık
19:39
tarihinin en büyük devrimine internet mi?
19:42
Tekerlek mi? Aslında tarım 12.500 yıl önce
19:45
başladık. Arpa buğday çavdar işlerine o
19:49
günden beri karnımız doydukça uygarlıklar kurduk, tapınaklar
19:53
yaptık. Ben müzisyen olacağım diyenlere
19:56
alan açtık. Çünkü aç insan beste yapmazdı
19:59
arkadaşlar. Bugün de hâlâ diyetimizin yüzde
20:02
kırkı tahıllardan geçiyor. Pirinç, buğday, mısır, insanlık.
20:07
Bu üçlüye borçlu neredeyse her şeyi ama 2 şey değişiyor.
20:11
Talep ve arz Birleşmiş Milletler diyor ki, 2.000 elliye kadar
20:14
dünya nüfusu ikiye katlanacak. Dolayısıyla yiyecek ihtiyacı da
20:18
2 katına çıkacak ama bu sırada üretimi artıyor mu?
20:22
Hatta tam tersi, çünkü her bir derece sıcaklık artışı tahıl
20:27
verimini %10 düşürüyor. Hadi geçmiş olsun.
20:30
Şimdi senin kafanda şöyle bir tablo kurayım, dünya 5 derece
20:33
ısındı, tahıl verimi %50 düştü. Bir de bu birikimli olarak
20:37
düşüyor. Bu arada %10 düşüyor, o düşmüş
20:39
halinin üstüne %10 düşüyor. Aslında 150 de değil daha fazla
20:42
yani ne olacak peki yarım ekmek arasında hava peki nerede
20:45
büyüyecek bu tavlar tropik bölgeler zaten aşırı sıcak
20:49
kuzeye kayıyor üretim. Dünyanın doğal buğday kuşağı her
20:55
10 yılda 250 km yukarı çıkıyor ama kuzeyinde bir sonu var.
20:59
Hani dünya yuvarlak sonuçta bir de tabi gözle görülmeyen daha
21:02
sinsice gelen başka bir sorun var.
21:05
Besin değeri düşüyor. Burada bir adam var, iraklı LO
21:09
lazze diye birisi kendisi matematikçi ama bildiğin yemeğin
21:13
dedektifi gibi adam diyor ki, karbondioksit artınca bitkiler
21:17
daha büyük oluyor ama daha besinsiz büyüyorlar.
21:19
Yani koca bir salatalık yiyorsun ama içi bomboş.
21:23
Ve araştırmalar diyor ki sevgili dinleyenler 1.900 elliden bu
21:25
yana bitkilerin besin içeriği %33 düşmüş.
21:27
Yani 3 domatesle aldığım vitamini şimdi 5 domatesle anca
21:32
alıyorsun. Hem pahalı hem boş tam bir
21:35
influencer gibi. Yani gerçekten 2.010 altıda
21:37
dünyada 815.000.000 kişi yetersiz besleniyordu.
21:39
Şimdi bu insanların sayısı artacak.
21:41
Niye? Çünkü biz hem gıdayı
21:47
azaltıyoruz, hem kalitesini düşürüyoruz hem de insan
21:51
sayısını artırıyoruz. Hele ki Afrika zaten deli gibi
21:55
ürüyor. Bu noktada resmen 4 başı mamur
21:59
bir felaket menüsü var. Giriş kuraklık ara sıcak
22:02
verimsizlik, ana yemek ne açlık, tatlıysa umutsuzluk diye
22:08
özetleyebilirim ve bu tablo bizi korkutmalı.
22:11
Çünkü bu iş ekolojik denge falan değil artık bu iş senin tabağın,
22:15
bu iş senin karnın. Benim karnım ve hiçbir şey
22:18
insana açken geldiği gibi gelmez.
22:20
Hele ki kriz ve şimdi işin şu boyutu da var.
22:23
Eskiden insanlar 25 yaşına gelince yaşlı sayılıyordu.
22:26
Yani roma imparatorluğuna doğsaydık şu an emekli değil
22:30
mefda olmuştuk ama ne oldu? Bilim gelişti, antibiyotikler
22:34
geldi, aşılar, ameliyatlar, MR lar derken ömrümüz uzadı,
22:38
diziler bile yetmemeye başladı ama işte.
22:41
Tüm bu tıbbi devrimi bu medikal mucizeleri, iklim krizi tek
22:46
kalemde silip atabilir. Yani öyle biraz hasta olduğunuz
22:49
grip gibi geçer değil. Bu resmen tarih kitaplarında
22:52
kalmış hastalıklar geri geliyor. Bildiğin zombi hastalıklar
22:56
buzullarda şu an milyonlarca yıl öncesine ait bakteri ve virüsler
23:00
uyuyor ama buzlar eridikçe onlarda günaydın dünya deyip
23:04
uyanacaklar. Yani buzullar sadece su değil
23:06
resmen hastalık kapsülü örnek vereyim. 2.010 altıda
23:10
yanılmıyorsam, sibirya da bir rengeyi cesedi buzdan çıktı. 75
23:15
yıldır donmuş bu geyik ve içinden şarbon çıktı, insanlar
23:19
hastalandı ve bunlardan biri hayatını kaybetti.
23:22
Yani doğa diyor ki size çok tatlı bir 1.900 kırklar
23:26
nostaljisi getirdim. Kardeş alın bakalım nasıl
23:29
oluyormuş iklimle oynamak? Ama esas tedirginlik veren şey
23:33
geçmişten gelen değil. Halen içimizde yaşayan
23:36
hastalıkların canlanması. Çünkü bakteriler sıcak ve nemli
23:40
yerleri seviyorlar. Buzdolabında unutulan et gibi
23:43
sıcaklık arttıkça mikroplarda şenleniyor.
23:47
Kolera, salmanelli, ebola hepsi ya ortamı ısındı, adı yayılalım,
23:52
moduna giriyorlar. Şimdi sıtma dediğin hastalık şu
23:55
anda 1.000.000 insanı öldürüyor. Ama sadece tropikal bölgelerde.
24:00
Peki dünya ısındıkça ne oluyor? Tropikal kuşak genişliyor.
24:04
Yani sıtmanın iş alanı da genişliyor.
24:07
O sinekler var ya hani yakında avrupa'dan istanbul'a,
24:11
istanbul'dan Tekirdağ tayin isteyebilir.
24:14
Bir de bizim yazlık gibi yayılan kene meselesi var.
24:16
Küçük sessiz, tehlikeli lima hastalığını yayıyor.
24:20
Bak Japonya ve güney kore'de 2.000 onda hiç yoktu.
24:22
Şimdi yılda yüzlerce vaka bildiriliyor bizim.
24:26
Buralarda da yok mu görüyoruz abi.
24:28
Haberlerde sürekli kene vakalarını özellikle iç Anadolu
24:31
bölgelerinde bölgesinde sürekli haberleri çıkıyor.
24:35
Tabi bunları bize gökyüzünden atıyorlar.
24:37
Bu arada yani buradan çıkmıyor kenarları sakın yanlış anlamayın
24:40
atıyorlar abi havadan gördüm ben her neyse yani kene bütün
24:44
dünyada. Söz konusu bir mesele sağlık
24:46
sistemi dediğimiz şey çok güçlü gibi gözükür ama buzdan çıkmış
24:50
bir virüse karşı değil. Tiktuğa düşmüş bir grip çayı
24:53
tarifine karşı eğitimlidir. Bu virüsler aşuretmek zaman
24:57
alır. Yayılma çok hızlı olabilir.
24:59
Yani sevgili dinleyen bu işi öyle sadece biraz daha sıcak
25:03
yazlar olacak meselesi değil. Bedenimiz tehdit altında.
25:07
Şimdi bu noktada bir durum bir nefes alın diyeceğim size ama
25:11
kötü haber nerede? Yaşadığına bağlı olarak bu nefes
25:15
son derece kötü bir fikir olabilir.
25:17
Çünkü şu an dünya resmen kirli hava maratonunda ve bazı ülkeler
25:22
önde götürüyor ama hiç kimse geride kalmıyor hepimiz aynı.
25:27
Pis kirli havayı paylaşıyoruz. Şimdi yine rakam veriyorum.
25:31
Gelişmekte olan ülkelerdeki şehirlerin %90 sekizi dünya
25:36
sağlık örgütünün belirlediği güvenli hava standardının
25:40
üstünde. Yani orada hava almak bildiğin
25:42
ciğerlerine saldırı girişimi gibi. 2.010 yedide yeni delhide
25:45
yaşamak her gün 2 paket sigara içmekle eş değermiş Hindistan
25:50
artık yani şa atlamış durumda. Hindistan, Bangladeş gibi
25:53
yerler. Valla nasıl olacak bilmiyorum.
25:55
Bu şekilde sabah kahvaltısı yerine egzoz yiyorsun, orada
25:59
öğle molasında kömür aromalı rüzgar yiyorsun.
26:02
Dünya genelinde her 6 ölümden biri hava kirliliği yüzündenmiş
26:06
günde 10.000 insan ölüyor. Yani her gün küçük bir kasaba
26:11
kadar insan. Sadece hava yüzünden hayatını
26:15
kaybediyor ve bu kaçınılmaz kader falan değil tamamen
26:18
önlenebilir bir durummuş ama biz hala arabamın motoru daha çok
26:22
gürlüyor. Kanka modundayız.
26:24
En acı tarafı şu, hava kirliliği ayrımcılık yapmıyor,
26:27
çocukmuşsun, hamileymişsin, yaşlıymışsın small bunun
26:31
sallamaz nefes alıyorsan hedeftesin kardeşim.
26:34
Çocuktan yaşlıya herkesle oksijen mi zehir mi oynuyormuşuz
26:39
ve sadece beden değil kafada yiyor darbeyi 2.010 altıda
26:42
yapılan bir araştırma, çocuklarda hava kirliliği ile
26:46
artan ruhsal rahatsızlıklara ilişkilendirmiş başka bir
26:49
çalışmada yaşlılarda demans riskinin yani buna mı riskinin
26:53
arttığını göstermiş. Yani hem aklımız gidiyor hem de
26:57
aklımızla oynanıyor. Tabii bitmiyor, karbondioksit
27:01
var, karbondioksit sadece atmosferde sıcaklık yapmıyor
27:04
kafamız. Içine de buğulandırıyor.
27:06
Mesela neden evde uzun süre çalıştıktan sonra sokağa çıkınca
27:10
dünya varmış diyorsun? Çünkü içeride karbondioksit
27:12
artıyor. Beyin bulanıyor. 930 pp yeme
27:15
ulaştığında bilişsel performansın %21 düşüyor.
27:18
Düşün, yani dışarı çıkıp yürüdün ama ı q eksi 20 puan dışarısı
27:22
beyin için sokak değil update gecikmesi olacak.
27:25
Ilerde bu düşüş falan gelecekten değil bu arada şimdi oluyor.
27:29
2.010 sekizde yapılan bir çalışmada da denmiş ki.
27:34
Eğer çin hava kalitesini sadece EPE in minimum standardına
27:39
getirse öğrencilerin sözel test notları %13, matematik notları
27:44
%8 artardı. Yani sınavda kötü not aldıysan
27:48
belki de eksik bilgi değil fazla partikül yani düşünün.
27:51
Hava kalitesi, insanların öğrencilerin, çocukların
27:55
zihindeki bulanıklıklarını etkiliyor.
27:57
Bu da akademik becerilerini bile etkileye biliyor.
28:01
Kısacası sevgili dinleyen iklim krizi sadece buzulları değil.
28:04
Beynin hücrelerinde eritiyor. Dünya nasıl bir gezegen olarak
28:09
anılır? Bu kısma geçmek istiyorum.
28:11
Dünya mavi gezegen olarak biliniyor ama artık o mavilik
28:15
biraz filtreli gibi. Çünkü su bildiğin bitiyor.
28:18
Bak şimdi dünya dedin yerin %71 suyla kaplı yani uzaydan bakan
28:23
biri. Bunlar yüzmeye mi evrimleşmiş
28:25
der ama işin gerçeği şu, bu suyun sadece yüzde ikisi tatlı
28:31
su. Bu bilgiyi hepimiz biliriz
28:32
ilkokuldan beri. Onun da sadece yüzde biri
28:35
erişilebilir. Yani senin o elini uzatıp
28:38
içebileceğin su. Dünya su stoğunun yüzde 0,00
28:42
yedisi yanlış duymadın 0.007 resmen suyun suyu ama işin komik
28:47
yanı bu kadarcık su bile aslında yetiyor.
28:50
Yani 7 milyar insanın hem tarlası hem bardakları hem duşu
28:53
bu 0.00 yedilik kısımdan karşılanabiliyor ama.
29:01
Işte o ama geldi mi? Her şey değişir.
29:04
Çünkü iklim krizi ile birlikte bu suya olan talep tavan
29:08
yapacak. 2.000 otuza kadar dünya tatlı su talebi arzı yüzde kırkı
29:12
aşacakmış. Yani şunu düşünün, buzdolabına
29:15
bi litre kola var ama 10 kişi içmek istiyor.
29:18
Kavga çıkmaz mı? Işin içinde tarım var tabii bir
29:21
de. Çünkü suyun %70 sekseni gıda
29:23
üretimine gidiyor. Bu da demek oluyor ki ne kadar
29:25
çok insan, o kadar çok yemek, o kadar çok su.
29:28
Ama su az yemek artmalı. O zaman daha fazla atarım.
29:32
E ne oluyor yine doğup'a giriyoruz ve işin içinden
29:36
çıkamıyoruz. Bir de işin görsel olarak can
29:39
acıtan kısmı var. Çat gölü, aral gölü gibi devasa
29:42
su kütleleri artık bir zamanlar göldü kardeşim kategorisine
29:46
giriyor. Çad gölünün %90 beşi gitti.
29:49
Ara al gölünün de yüzde doksanı buhar eskiden gölde balık tutan
29:53
çocuk şimdi kumda dinozor kemiğe arıyor olabilir.
29:57
Ve dünya nüfusunun yarısı dağlardaki kar sularına bağımlı,
30:01
yani dağdan gelen kaynak suyu yoksa şehirde çeşmeden akan suda
30:05
yok ama ne oluyor dağları ısınıyor kar ediyor, sonra da
30:09
geri gelmiyor. Eskiden dağlar beyazdı.
30:12
Şimdi kızılcık şerbeti gibi bir forma dönmeye başladı.
30:15
Bence Birleşmiş Milletler diyor ki, 2.000 elliye geldiğimizde 5
30:19
milyar insan su sıkıntısı çekecek.
30:21
Yani her 2 kişiden biri 10 milyar olduğunu düşünün.
30:25
O zaman nüfusun sabah kalktığında çay.
30:28
Duş mu diye karar vermek zorunda kalabilir ve bu kararlar artık
30:31
bireysel değil. Jeopolitik su yoksa barış da
30:35
yok. Bir kaynak ne kadar azsa o kadar
30:37
değerli olur ve değerli olan her şey gibi birileri onu kontrol
30:41
etmek isteyecek. Dolayısıyla gelecek savaşlar hep
30:44
bildiğimiz klişe söz gibi petrol için değil, pet şişedeki su için
30:48
çıkabilir. Çölde geçen savaş filmleri
30:50
vardır ya mat max izlerken abartmışlar diyorduk.
30:54
Bakarsın torunlarımızda bizi izleyip bir damla su içimiz
30:57
savaşıyorlar der hatta. Suriye'den gelen göç dalgasını
31:00
sadece iç savaşa bağlamayın. Bence zaten suriye'den ya da
31:05
orta doğu'dan bu tarafa doğru göç kaçınılmaz.
31:08
Bence ilerisi için de kaçınılmazdı.
31:10
Çünkü susuzluk en büyük problem olacak.
31:14
O bölgede bu da ayrı bir podcast konusu.
31:16
Belki de farklı bir analiz içeriyor diye düşünüyorum.
31:20
Az önce söylemiştim ya iklim krizi sadece doğayı değil
31:22
insanın kafasında bozuyor ama bu sefer psikolojik olarak da
31:26
bozuyor. Yani bu iş sıcak olduğu yazlık
31:29
alayım değil, sıcak oldu, kavga çıktı evresi.
31:32
Ben de son zamanlarda mesela sıcaktan dolayı aşırı gerginim
31:35
insanlarda gerginleşebiliyor. Artık biliyoruz ki iklim
31:38
değişikliği insan davranışında köklü şekilde değiştirebilir ve
31:42
bu sadece büyük savaşlar falan değil günlük sinir bozuklukları
31:46
seviyesinde bile hissediliyor. Ya düşünün, sabit kalan iklimin
31:51
bile insanların mizacına etkisini türkiye'de biliyorsunuz
31:54
zaten. Hani Akdeniz bölgesi, sıcakkanlı
31:56
ve dışa dönüktür. Çünkü yılın büyük bölümünü
31:59
güneşli ve sıcak geçiriyorlar. Insanın mizacına da bu sıcaklığı
32:03
yansıtıyor. Mesela yaz akşamlarında yaz
32:05
aylarında. Akşam saatlerinde sahil
32:07
kasabalarındaki meydanların çay bahçelerinin, parkların dolup
32:10
taşması, insanlar bir araya gelip sohbet eder.
32:13
Sosyalleşme arzusu bunların bir göstergesi.
32:16
Sıcak iklimin insanları evlerinden çıkarıp kamu
32:19
alanlarda buluşturmasının bir sonucu bu.
32:22
Ege bölgesi'ne bakıyorsun huzurlu bir de üstüne rahatına
32:25
düşkün bu insanlar köy kahvelerinde ya da sahil
32:28
kasabalarındaki banklarda saatlerce oturup etrafı
32:31
seyreden, acele etmeden gününü planlayan her fırsatta küçük bir
32:35
mola veren ege in. Ondan bahsediyorum. ılıman
32:38
iklimin getirdiği o sükunetin ve dinginliğin canlı bir temsili
32:42
karadeniz'e bakıyorsun enerjik, pratik zekalı dayanışmacı
32:46
coğrafya zor orada engebeli araziler var.
32:49
Ani hava değişimleri var. Bu da Karadeniz insanı pratik
32:53
çözümler üretmeye zorluklarla başa çıkmaya itiyor.
32:56
Sürekli bir hayat mücadelesi içindeki insanlar adaptasyon
33:00
gerektiren iklim aynı zamanda üçlü dayanışma imece kültüründe
33:04
beraberinde getiriyor. Iç Anadolu bölgesi'ne
33:06
bakıyorsun, uzun soğuk kış akşamlarında evlerde bir araya
33:10
gelerek anlatılan halk hikayeleri, masallar söylenen
33:14
uzun havalar buralardan çıkmıştır.
33:16
Bölgenin insanı daha tutumlu olmuştur, planlı olmuştur.
33:19
Geleceğini düşünen bir yapıya bürünmüştür çünkü.
33:22
O geniş boş araziler, tek düze bir ufuk çizgisi insanı içe
33:26
dönmeye, daha derin düşünmeye, hayatın anlamını sorgulamaya
33:30
yöneltiyor. Doğu Anadolu bölgesine
33:32
bakıyorsun iklim sert hayatın büyük bir bölümü kar soğukla
33:35
mücadele içinde geçiyor. Bölge insanı da son derece
33:38
dayanıklı, azimli mücadeleci oluyor.
33:41
Bu nedenle. Böyle anlatılır da anlatılır.
33:44
Dolayısıyla iklim insanın ruh halini, mizacını, her şeyini
33:48
etkiliyor ama sıcaklık genel olarak bir sinir katıyor
33:53
diyebiliriz. Çünkü iklim gibi hayatımızın
33:56
içerisine ve onlarca yüzlerce yıldır o bölgedeki toplumun
34:00
hayat tarzının içine işlemiş ama sıcaklık artışları öyle değil.
34:05
Mesela sıcak havalarda araba kornası daha uzun çalınıyormuş,
34:08
trafikte öt öt bitmiyor diye deliriyorsan suç sürücü
34:11
olmayabilir. Atmosferde olabilir beyzbol
34:14
maçlarında atıcılar daha fazla rakip boyunca top fırlatıyor.
34:18
Bak bu veriyle eniştenin yaz sıcağında neden daha huysuz
34:21
olduğunu bile açıklayabiliyoruz. Resmen dahası da var.
34:25
Polisler sıcak havada eğitim yapınca şüpheliye ateş etme
34:29
oranı artıyormuş. Oğlum bu bağlantıyı kim buldu da
34:32
yap diye allahını seversen bu araştırmayı kim yaptı ben de
34:35
şaşırdım. Gerçekten bu araştırmaya
34:37
ulaştığımda oturup nasıl düşünmüş olabilir bir
34:39
araştırmacı. Sıcak havayla polis eşleştirip
34:43
acaba sıcak hava daha eğitim alan polisler suçları daha mı
34:46
çok vuruyordur gibi bir düşünceye mi bürünmüş bilmiyorum
34:49
ya da tesadüfen mi bulmuş bu veriyi?
34:52
Bilmem bir şekilde ulaşmış, yani sıcaklık sadece terlemeyi değil,
34:56
tetiği de kolaylaştırıyor. Demek ki yani hava 35 dereceyse
34:59
ortam ısınmakla kalmıyor, geriliyor da bir de şu var hava
35:04
kirliliği arttıkça sadece ciğer değil insan psikolojisi de
35:08
bozuluyor. 9.000 Amerikan şehri taranmış hava kirliliğiyle araç
35:12
hırsızlığı, saldırı, tecavüz, cinayet arasında doğrudan
35:15
bağlantı bulunmuş. Yani bildiğin duman 6 şehir
35:19
eşittir, suçüstü toplum. Ve öyle 35 vaka değil.
35:23
Bu araştırmalara göre iklim değişikliği Amerika Birleşik
35:26
devletleri'nde fazladan 22.000 cinayet ve 3 buçuk milyon
35:30
saldırıya neden olabiliyormuş. Bu noktada akla şu geliyor,
35:33
sıcak hava cehennem ise insanlar da şeytan moduna mı geçiyor?
35:39
Bu metaforu ben buldum bence beni tebrik edebilirsiniz.
35:42
Bu iş sadece bireysel değil. Sıcaklıkla birlikte toplumsal
35:45
çatışmalar da artıyor. Şimdi bu savaş direk sıcaktan
35:48
çıktı demek. Tabi ki kolaycılık savaş
35:50
dediğimiz şey bildiğiniz üzere karmaşık ama dünya ısındıkça
35:54
silahlar daha çabuk patlıyormuş. Çünkü mesela kuraklık oldu
35:57
diyelim, tarım verimi düştü, yemek azaldı, hop kavga başlıyor
36:01
ya da sel oldu insanlar yerinden oldu, başka ülkeye kaçtı orada
36:05
sen buradan ne arıyorsun gerginliği çıkıyor bu zincir
36:09
barut. Açısı gibi bir kıvılcım çaksa
36:11
bütün bölge alev alıyor ve şimdi bilimsel bir tokat geliyor.
36:16
Yarım derece ısınma herhangi bir yerde silahlı çatışma çıkma
36:20
ihtimalini %10 ya da %20 aralığında artırıyor ve bu
36:25
sadece susuzluk kavgası değil, mevcut gerginliklerin üstüne
36:29
dökülen benzin gibi bu yaşanıyor.
36:32
Şu an afrika'da çatışma riskleri şimdiden %10 artmış durumda.
36:36
Stanford'tan marshall burk ekibine göre. 2.000 otuza kadar
36:40
afrika'da sırf sıcaklık yüzünden savaşta ölecek kişi sayısı 393
36:44
binmiş. Yani neredeyse bir şehir
36:46
haritadan siliniyor. Çorum merkezi nüfusu bu kadar
36:49
değil. Bu noktada şöyle düşünebiliriz,
36:51
ya kardeşim savaşın sebebi su mu?
36:53
Şimdi evet, su, yemek, toprak, göç ve en önemlisi sıcaklık.
36:58
Çünkü iklim krizi dediğin şey insanların elindeki son sabrı da
37:03
buharlaştırıyor ve ne demişti, felsefenin babası hobs insan
37:07
insanın. Kurdudur e iklim değişikliği de
37:12
okur da ateşli bir biber gazı sıkıyor.
37:14
Resmen benim gözümde ve geldik. Final turuna şimdiye kadar neler
37:20
konuştuk, nelerden bahsettik? Felaket senaryoları dinledim.
37:24
Benden muhtemelen ya bu programdan çıkınca direk markete
37:27
gidip makarna stoğu yapayım diye düşündün ya da ne anlattın oğlum
37:31
sen 40 dakikada diyebilirsin. Çünkü bu bölüm bir parça da olsa
37:34
umut kokuyor. Kısmen yarım çay bardağa kadar.
37:38
Şimdi gerçeklerle yüzleşelim, işlerin iç açıcı olduğu
37:41
söylenemez. Acı kaçınılmaz bir şeyler zaten
37:44
kötüye gidecek ama asıl mesele şu, bu hikayenin sonunu sen ben
37:49
yazıyoruz kanka ve şu an kalem hala elimizde biraz mürekkebi
37:53
bitti. Biraz ucu kırık ama hala
37:55
yazıyoruz. Istersen trajediye çevir
37:58
istersen kurtuluş bölümüne bağla şimdi ne yapabiliriz?
38:01
Sorusuna gelirsek hem iyi hem kötü haberim var, iyi haber
38:04
zaten çözüm üretecek teknolojilere sahibiz.
38:07
Kötü haber, bu teknolojiler şuanlık biraz hani derler ya
38:11
uçuk mesela bir yöntem var, bir i cs bir enerji artı karbon
38:18
yakalama ve depolama sistemi. Bunun türkçesi şu bitkisel
38:21
atıkları yak çıkan karbonhid'da hemen hapse at yani bu atıklar
38:25
zaten doğada karbon topluyor. Yakarken çıkardığın karbonu
38:29
yakalayıp yerin altına gömüyorsun.
38:31
Sistem güzel ama sorun şu, yeryüzünün üçte birini bu işe
38:36
ayırman lazım. Yani artık bu tarlada buğday
38:38
yetişiyor değil. Bu tarlada karbon pişiyor
38:41
diyebiliriz ama bir sorun var, biz hala yemek de yemek
38:44
istiyoruz değil mi? Işte bu sorun en büyük sorun.
38:47
Bu diğer yöntem de blay droner kafası makinelerle doğrudan
38:51
havadaki karbonu emme olayı. Yani böyle makineler var mı?
38:54
Var fiyatı da yaklaşık bir araba kadar yani 30.000 $ civarı ama
38:59
işte olay şu, bundan tam 100.000.000 tane lazım.
39:02
Maliyet 30 trilyon dolar. Yani dünya ekonomisinin yüzde
39:07
kırkı ülke olarak değil dünya olarak sanki hep beraber ilhan
39:11
mask olacağız. Bir de şöyle bir risk var, bu
39:13
makineleri yada. Bi xcs sistemini yanlış kurarsan
39:17
atmosfere daha fazla karbon salarsın.
39:20
Bildiğin yangını söndürmeye çalışırken benzin dökmek gibi
39:23
bir şey böyle ters mühendislik olur mu?
39:25
Olabilir çünkü insanlık bu konuda deneme yanılma ustası
39:29
açıkçası tabi ben böyle altına adam her şeyi biliyor ama her
39:33
şeyi yazıyorlar ya böyle yeni nesil bir Twitter geyiği o
39:36
Serdar ali çelikleri tanırsınız, onun altına yazıyorlar
39:39
genellikle onun gibi bir şey oldum.
39:41
Ben de bunları okuyor, okuyor ama bunlar benim görüşlerimle
39:44
değil, gerçekten okuduğum kaynaklardan elde edip
39:47
derlediğim veriler ve bunlara da biraz kendi yorumumu katmaya
39:51
çabalıyorum. Bunu sık sık hatırlatıyorum.
39:54
Çünkü bunların benim görüşlerim ol.
39:56
Düşünen bazı arkadaşlar bana, hadi canım, sen de küreselci
39:59
falan diyebilir. Öyle bir şey yok yani ben sabah
40:02
uyanıp işe giden akşam gelen uyuyan bir insanım.
40:05
Tabi bir yandan da teknoloji gelişiyor.
40:07
Fiyatlar ne oluyor? Düşüyor, düşecek, verimli
40:10
olacak, artacak ama zaman bitiyor.
40:12
Her geçen gün biz bir karar vermeyip boşver ya yarın
40:15
başlarız dedikçe dua diyor ki yarın yok kardeşim bugünü yaşa
40:19
kafasında bizi vuruyor. Şu noktada insan ister istemez
40:24
durup düşünüyor sevgili dinleyenler her sabah uyandığ.
40:27
Gördüğün gökyüzü her yudumda içtiğin su yolda yürürken üstüne
40:31
düşen güneş ışığı bunlar sana mı ait yoksa kiralayıp ihmal
40:35
ettiğin şeyler mi? Ve belki de asıl cevap burada
40:38
çözüm biziz ama hala kendimizi tanımıyoruz bence.
40:42
Çünkü mesela karbon değil, karakter mesele sıcaklık değil.
40:46
Sorumluluk ve mesele gelecek değil.
40:48
Mesele bugün ve sevgili dinleyen sevgili takipçim bir bölümün
40:53
daha sonuna geldik. Bana ayırdığın vakit için
40:56
teşekkür ederim. Kendine iyi bak görüşmek üzere.