Latest / 8. Gün 25. Saat / Tarihin ilk metropolünü yerle bir eden o büyük lanet - Babil'in Doğuşu

Transcript

Tarihin ilk metropolünü yerle bir eden o büyük lanet - Babil'in Doğuşu · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten selamlar ben Fırat hoş geldiniz.
0:14
Bu bölümde zamanın kendisine medeniyetin o puslu hem çok
0:19
tanıdık hem de bir o kadar yabancı şafağına mezopotamya'nın
0:23
kalbine ineceğiz. Konumuz babil ama zihninize
0:27
hemen o meşhur asma bahçeleri iş dar kapısının o göz alıcı mavi
0:32
çinileri ya da kutsal kitaptaki o kibirli krallar canlanmasın
0:36
henüz değil. Oraya geleceğim ama bu bölümde
0:39
değil bugün. Bölümde o ihtişamlı
0:42
imparatorluğun altındaki köklere çamurun içine inmek istiyorum
0:46
çünkü babil aslında bir paradokstur düşünün.
0:49
Tarihin en ünlü şehri ismi tanrı nın kapısı anlamına geliyor.
0:54
Kutsal kitaplarda günahın başkenti modern dünyada ise
0:58
emperyal gücün sembolü ama babil aslında mezopotamya tarihine
1:03
göre biz sonradan gelendir. Yani bir türedi şehridir.
1:07
Sümerlerin o kadim şehirleri oruk erudo.
1:11
Bu bunlar tarih sahnesine çıktığında babil daha ortada
1:14
yoktu. Babil, mezopotamya'nın bir
1:17
anlamda orta çağdır ve bugün elimizdeki o muazzam kaynaklar
1:21
ve arkeolojik verileri harmanlayarak bu şehrin nasıl
1:25
olup da bir taşra kasabasından dünyanın merkezine aksi mon diye
1:29
döndüğünü konuşacağız. Önünüzde bir nehir hayal edin.
1:32
Fırat nehri'ne hayal edin ama bugünkü gibi barajlarla
1:35
dizginlenmiş değil. Ha vahşi taşkın hayat veren ama
1:39
aynı zamanda can alan bir nehir ve ayaklar.
1:42
Kızın altında taş yok, sadece çamur var işte hikayemiz bu
1:46
çamurla başlıyor. Şimdi babil'i anlamamız için
2:06
öncelikle malzemeyi anlamamız lazım.
2:08
Mısırı bir düşünün. Piramitleri, tapınakları hepsi
2:12
taştan değil mi? Granit kireç taşı bunlar
2:16
sonsuzluğa meydan okuyan sert değişmez malzemeler ama
2:20
mezopotamya'da taş yok dostlar burası alüvyal bir ova, bizdeki
2:24
Fırat ve dicle'nin binlerce yıl boyunca taşıdığı o bereketli ama
2:29
yumuşak bir toprak. Burada her şey çamurdan
2:31
yapılıyor, evler saraylar o göğe yükselen zigura.
2:34
Var hepsi güneşte kurutulmuş ya da fırınlanmış kerpiçten yani
2:39
bildiğimiz çamurdan. Peki bu ne demek?
2:41
Bu geçicilik demek çamur doğası gereği eğrir eğer bakımını
2:45
yapmazsanız eğer o duvarları her yıl yeniden sıvasıyla
2:49
kaplamazsanız yağmur yağar, rüzgar eser.
2:52
Ne bileyim o koca saraylar o devasa tapınaklar yapıldıkları
2:56
toprağa geri dönerler. Yani bir çikolatalı kekin
2:58
erimesi gibi düşünün işte babil'in trajedisi ve büyüklüğü
3:02
burada babil sürekli yeniden inşa edilmek zor.
3:06
Arkeologlar oraya gidip kazdıklarında ne buluyorlar?
3:09
Katman katman üst üste binmiş şehirler bir kral geliyor.
3:13
Yıkılan tapınağın üzerini düzlüyor, temelleri
3:15
sağlamlaştırıyor ve üzerine yenisini yapıyor.
3:18
Bu yüzden şehir yüzyıllar içinde ovadan yukarıya doğru
3:21
yükseliyor. A bugün höyük ya da tel
3:24
dediğimiz o yapay tepeler oluşuyor.
3:27
Tabi burada çok güzel bir detay var.
3:29
Babil'in o ilk dönemlerine yani milattan önce 2 binlerin başına
3:33
dair neredeyse hiçbir fiziksel iz yok.
3:35
Çünkü hepsi. Biri de gitti ya da yeraltı
3:38
sularının yükselmesiyle sular altında kaldı.
3:41
Ama burada çok güzel bir ironi de var.
3:43
Babil'in binaları eriyip giderken sözleri kalıyor.
3:46
Çünkü adamlar o çamuru sadece bina yapmak için kullanmıyorlar.
3:50
O çamuru tablet yapıyorlar, üzerine yazıyorlar ve o
3:53
tabletleri fırınlıyorlar. Pişmiş toprak taştan bile
3:56
dayanıklıdır. Bazen bugün elimizde babil ve
3:59
asurdan kalan o kadar çok tablet var ki bu külliyatın tamamı.
4:04
Tüm Latin edebiyatı külliyatına denk yani düşünün 4.000 yıl
4:08
öncesinden bir insanın bira fiyatından şikayet ettiğini,
4:11
çocuğunun hastalığı için dua ettiğini ya da kralına yaranmak
4:15
için yazdığı mektupları okuyabiliyoruz.
4:18
Şehir yok oluyor ama hafızası kalıyor.
4:21
Bana göre işte babil'in büyüsü bu.
4:24
Çamurdan bir hafıza sarayı inşa etmeleri babil milattan önce
4:28
2.000 civarında kurulduğunda aslında geç kalmış bir şehirdi
4:32
dedim. Şöyle düşünün, biz bugün
4:34
kleopatra'ya kleopatra'nın piramitlerin yapımına olduğundan
4:38
daha yakınız. Bu klişeyi bilirsiniz, işte.
4:41
Babil kurulduğunda Sümer medeniyeti uruk şehri, hatta
4:45
yazının icadı bunlar babilli halk için bile antik tarifti.
4:51
Babilliler bunun farkındaydı. Müthiş bir tarih bilinçleri var.
4:54
Hatta tarih takıntıları var. Kendilerini yeni yetme gibi
4:58
hissetmemek için köklerini sürekli o derin efsanevi geçmişe
5:02
bağlamaya çalışıyorlar. Burası çok ilginç.
5:04
Çünkü babil'in son yerli kralı naboni dost, milattan önce 556
5:09
539 yıllar arasında hüküm sürmüş ya da yaşamış.
5:14
Aslında bir kraldan çok bir arkeolog gibi adamın tutkusu,
5:18
eski tapınakların temellerini kazıp binlerce yıl önceki
5:21
kralların mesela ak adlı sargonun ya da naramsinin
5:25
bıraktığı temel taşlarını bulmaktı.
5:27
Bir gün naramsinin temel taşını bulduğunda heyecandan titrediği
5:31
benden önce kimsenin görmediği bir şey gördüm dediği
5:35
yazıtlarına yansıyor. Hatta daha da ileri gidelim bu
5:38
adamın kızı yani nabonydusun kızı prenses enigali nano bu
5:42
kadın muhtemelen dünyanın ilk müzesini kuruyor.
5:44
Ur şehrinde milattan önce 530 civarında sarayın bir odasında
5:49
yapılan kazılarda leonard voli adında bir ingiliz arkeolog ki
5:53
kendisi. Bu arada araştırmalarımız sonucu
5:55
agatha christie nin kocası max mavi'nin hocasıymış.
5:58
Tuhaf bir koleksiyon buluyor. Bu adam odanın içinde farklı
6:03
yüzyıllara ait farklı yerlerden gelmiş nesneler düzenli bir
6:07
şekilde dizilmiş. Milattan önce 2 binden kalma bir
6:10
heykel parçası, 1.004 yüzden bir sınır taşı kudurru diyorlarsa
6:13
dan. Bir konuy ve hepsinin yanında
6:17
silinir şeklinde kil etiketler var.
6:19
Bu etiketlerde 3 dilde biri o dönem artık ölü bir dil olan
6:23
sümerce de şu yazıyor, bu nesne şuradan bulunmuştu, şu krala
6:27
aittir ben nabonilus bunu onardım yani prenses enigalidi
6:32
babasıyla birlikte kazılar yapıyor ve bulduklarını
6:35
getiriyor, etiketliyor ve sergiliyor.
6:37
Bu müze değil de nedir adoslar bu insanlar geçmişi bir yabancı
6:42
ülke olarak görüp. Onu anlamaya ve korumaya
6:45
çalışıyorlardı. Çünkü babil meşruiyetin o derin
6:48
geçmişten alan bir şehir. Tabii burada şöyle de bir
6:51
güzellik var. Güncel arkeologlar için
6:54
bakıldığında adam belki de yüzyıllar boyunca ayrı ayrı
6:57
bulunabilecek parçaları tek bir odada muhteşem bir şekilde
7:01
bulabiliyor yani. Bunun da kolaylığını sağlamış.
7:04
Aslında babil, babil kralları kendilerini ak adlı sargonun da
7:08
varisi olarak görüyorlardı. Sargun, milattan önce 2.003
7:12
yüzlerde yaşayan dünyanın ilk imparatoru efsanevi bir figür.
7:16
Babil henüz ortada yokken sargun dünyayı yönetiyor.
7:19
Babilliler biz sargonun devamıyız diyerek o sonradan
7:22
görme hallerini kapatmaya çalışıyorlardı.
7:25
Bir nevi. Peki bu şehri kim kurdu, nasıl
7:27
kurudu bu şehri sahneye hamuriler giriyor.
7:31
Amoriler ya da akadcayla amuru batılılar demek bunlar bugünkü
7:36
Suriye taraflarından çölden gelen sami dil ailesine mensup
7:40
göçebe ya da bir anlamda yarı göçebe kabileler.
7:43
Mezopotamya'nın yerleşik şehirli halkı sümerler ve akadlar
7:47
amrileri başta barbar olarak görüyorlar.
7:50
Metinlerde onları pişmiş et yemeyen, öldüğünde gömülmeyen
7:54
evi barkı olmayan insanlar olarak aşağılamışlar ama tarih
7:58
bize şunu hep gösterir. Şehirliler gevşediğinde
8:01
göçebeler gelir ve yönetime ele alır.
8:04
Amur ilerde yavaş yavaş sızıyorlar.
8:06
Önce işçi olarak sonra paralı asker olarak ve en sonunda da
8:11
krallar olarak işte babil'in ilk kralı su mu abum milattan önce
8:16
1.894 civarı. Böyle bir amori şefi bu tipik
8:20
bir sami ismi aslında. Sumu abom zamanında babil öyle
8:24
devasa bir imparatorluk falan değil, daha yeni kuruluyor.
8:27
Ufak bir kasaba etrafına hemen surlarla çeviriyorlar.
8:31
Sumu abun ben babil'i kralıyım diye caka satmıyor bile.
8:34
Çünkü o sırada komşu şeyler larsa isim çok çok daha güçlü.
8:38
Babil Fırat kıyısında oldukça stratejik ama henüz sessiz bir
8:43
güç, bir startup krallığı gibi düşünebiliriz.
8:46
Bunu bu dönemde şehir hayatını nasıl hayaletmeye çalışalım?
8:50
Oldukça dar sokaklar pencereleri.
8:53
Bakmayan iç avlulu kerpiçevler niye pencere yok?
8:56
Çünkü dışarıda inanılmaz kavurucu bir sıcak toz ve
9:00
gürültü var. Ev içe dönük bir sığınak aslında
9:03
sokaklarda yürürken burnumuza gelen kokular, susam yağı,
9:06
kokusu, bunlar kandillerde yakılıyor.
9:08
Taze pişmiş ekmek nehir kıyısından gelen balçık kokusu
9:13
ve tabi ki kanalizasyon sisteminin olmadığı yerlerdeki o
9:17
ağır koku. Geceleri ise zifiri karanlık,
9:19
sadece tapınakların meşaleleri ve evlerin çatısında uyuyan
9:23
insan. Fısıltıları yani babil yaz
9:26
geceleri o kadar sıcak oluyormuş ki insanlar damlar doğuyor.
9:29
Bugün hâlâ türkiye'de bunu devam ettiren insanlarımız var.
9:33
Peki su mu abumdan yaklaşık 100 yıl sonraya milattan önce 1.790
9:37
iki'ye atlayalım. Sahneye babil'i babil yapacak
9:40
adam çıkıyor hambur abi bakın 100 yıl az bir süre değil 100
9:44
yıl sonra geliyor bu adam hambur abi.
9:46
Zaten ismini hepiniz duyuyorsunuz biliyorsunuz bu
9:50
adam tahta çıktığında mezopotamya tam bir satranç
9:53
tahtası. Güneyde larsa kuzeyde asur
9:56
doğuda eşnu batı da mari herkes birbirinin kuyusunu kazıyor.
10:00
Bir mektupta şöyle deniyor, tek başına güçlü olan kral yoktur.
10:04
10 kral hamur abi'yi izler, 10 krallar sayı izler, hamur abi
10:09
tam bir strateji dehası yıllarca bekliyor, ittifaklar kuruyor,
10:12
düşmanlarını birbirine kırdırıyor ve sonra rakiplerinin
10:16
zayı. Emin olduktan sonra hepsini tek
10:19
tek yutuyorlarsa'yı alıyor, mari yi yıkıyor ki mari sarayı o
10:23
dönemin en muhteşem sarayıydı ve sonunda Basra körfezi'nden
10:27
suriye'ye kadar uzanan devasa abi imparatorluk kuruyor.
10:31
Ama biz bu adamı savaşlarından çok 10 meşhur kanunlarıyla
10:35
tanıyoruz. Nur müzesinde duran o siyah
10:38
diorit taşından yapılma parmak şeklinde 2.25 m boyundaki.
10:44
Siteli gözünüzün önüne getirin ya abi anlamıyorum ya
10:48
ortadoğu'da bir tarih yatıyor ve bu.
10:51
Lour müzesinde sergileniyor inanılmaz gerçekten en tepede
10:55
hamur abi var. Güneş tanrısı ve adalet tanrısı
10:58
şamaşın karşısında duruyor. Şamvaş oturuyor, hamur abi
11:02
ayakta şamaş 10'a çıkart krallık asasını ve halkayı uzatıyor.
11:07
Bu sahne çok önemli hamur abi şunu diyor, bu kanunları ben
11:10
uydurmadım. Bunları bana tanrıverdi.
11:13
Ben sadece aracıyım yani aslında bir anlamda kendini tanrıyada
11:17
bağlayarak otoritesini güçlendiriyor.
11:19
Bu eski türklerde de olan bir şey co.
11:22
Anca bildiğiniz gibi yakinen, bildiğiniz gibi ve stalin alt
11:25
kısmında 10 meşhur kanunlar sıralanıyor.
11:28
Tam olarak 282 madde az değil. Göze göz dişe diş, ilkesix
11:32
taliyonist buradan geliyor sanılır ama aslında durum daha
11:36
da karışık sınıfsal bir adalet var.
11:39
Toplum 3 sınıfı ayrılmış avelin var.
11:41
Özgür soylu adamlar bunlar muşken var sıradan halk belki
11:46
toprağa bağlı yara özgürler ve vardun var bunlar da köleler
11:50
eğer bir soylu. Başka bir soylu'nun gözünü
11:53
çıkarırsa onun da gözü çıkarılır ama bir soylu sıradan birinin
11:57
gözünü çıkarırsa sadece gümüş öder kölenin gözünü çıkarırsa
12:01
sahibine parasını öder. Yani adalet statüne göre
12:05
değişiyor. Öyle lisede falan böyle bunları
12:08
belki görmedik. Ben gördüğümü hatırlamıyorum.
12:10
Bu kadar detaylı ama göze göz dişe diş ilkesi tam olarak o
12:13
kadar da değil. Yine burada da bir anlamda kast
12:16
sistemi mevcut ama kanunlarda öyle detaylar var ki babil'in
12:20
günlük hayatın film gibi izliyorsunuz.
12:23
Mesela madde 100 810 kadın tavernacılarla ilgili yani
12:26
babil'de birahaneleri genelde kadınlar işletiyor.
12:29
Kanun diyor ki, eğer bir kadın tavernacı bira parası olarak
12:33
tahıl kabul etmez de zorla gümüş isterse ve gümüşün değerini
12:37
tahıldan düşük tutarsa yani müşteriyi kazıklarsa o kadın
12:41
suya atılır. Yani direkt öldürülüyor.
12:43
Yani devlet bira fiyatını ve halkın alım gücünü bir anlamda
12:48
koruyor. Yani serbest piyasa yok.
12:50
Abi öyle bir şey yok ya da. Şahatçılar demin bahsettik ya
12:55
her şey kerpiçten diye kerpiç risklidir.
12:58
Madde 229. Eğer bir inşaatçı bir adam için
13:01
ev yapar ve işini sağlam yapmazsa ev çöker ve ev sahibini
13:05
öldürürse o inşaatçı öldürülür. 2.023 depremlerine bir gidip
13:09
geldiniz değil mi? Sert bir kanun mu?
13:11
Bu çok sert ama o çamur evlerin altında kalıp örmek o kadar
13:15
yaygın bir korkuydu ki devlet bu konuda.
13:21
Sıfır tolerans gösteriyordu. Bir de nehir oradağı var, biri
13:25
zina ile ya da büyücülükle suçlandı.
13:27
Ama kanıt yok. Ne yapıyorlar?
13:30
Sanığı hop Fırat nehrine atıyorlar.
13:32
Eğer yüzüp kurtulursa nehir tanrısı onu suçsuz buldu
13:36
deniyor. Eğer boğulursa suçlu yani nehrin
13:39
kendisi o kadar kutsal ki bir yargıç olarak kabul ediliyor abi
13:42
yesunu bilmiyorsun, hiç şansın yok ya hadi yüzme biliyorsan da
13:45
yine çok çok az da. Peki bu kanunlar gerçekten
13:49
uygulandı mı? Işin ilginci elimizdeki binlerce
13:52
mahkeme kaydında yargıçların hamur abi kanunları madde 10
13:56
beşe göre diye karar verdiğini hiç görmüyoruz.
13:59
Bu yüzden tarihçiler artık şöyle düşünüyor, bu sitel bir anayasa
14:02
kitabı değil, bir adalet anıtı. Yani hamur abi tanrılara ve
14:06
geleceğe bakın. Ben ne kadar adil bir kıralım
14:09
ülkeyi ne kadar güzel düzene soktum demek için bunu diktirdi.
14:13
Bu bir propaganda anıtıydı diyorlar.
14:16
Buna daha yakınlar. Yani bunların uygulanmamış
14:19
olabileceği de düşünülüyor. Peki bir teolojiye değineceğim.
14:22
Şimdi hamur abiden sonra babil yavaş yavaş gücünü kaybediyor ve
14:27
milattan önce 1.590 beşte şok edici bir şey oluyor.
14:31
Kuzeybatıdan anadolu'dan gelen Hitit kralı birinci morsili
14:35
bizim buralardan bir kral Yıldırım gibi bir seferle
14:38
fırat'tan aşağı iniyor. Babil'i yağmalıyor, yakıyor,
14:41
yıkıyor ve en kötüsü marduk'un heykelini alıp götürüyor abi
14:45
şimdi burada durup heykel konusunu konuşmamız lazım.
14:48
Bizim için heykel bir temsildir. Atatürk hey.
14:51
Atatürk değildir, onu temsil eder ama babiller için gerekli
14:55
ritüeller, ağız, yıkama, ritüeli vesaire.
14:57
Bunlar yapıldıktan sonra o heykel tanrı marduun ta
15:01
kendisidir. Tanrı o ahşap ve altının içinde
15:04
vücut bulur abi tanrı kendini koruyamamış mı?
15:07
Çaldırmış işte diyesiniz geliyor yani.
15:09
Dolayısıyla hititler heykeli çaldığında sadece bir sanat
15:13
eserini çalmıyorlar. Tanrıyı çalıyorlar, marduk
15:16
şehrini terk ediyor. Babil tanrısız kalıyor.
15:19
Bu kozmik bir felaket şehir başsız korumasız ve ruhsuz
15:24
kalmış. O dönemin insanının
15:26
psikolojisini bir hayal edin. Teolojiye dair sınırlı bilgileri
15:30
var ve tamamen kaos hakim şehri hititler heykeli alıp geri
15:35
dönüyorlar. Bu da ayrı bir garip hikaye yani
15:37
işgal etmiyorlar. Sadece soyup gidiyorlar
15:39
babil'de. Güç boşluğunu kasitler
15:42
dolduruyor. Kasitler zaaros dağlarından
15:46
bugünkü iran sınırı civarı buradan gelen bir halk dillerini
15:50
semitik ne hint Avrupa izole bir dil ama babil tarihinin en uzun
15:56
süreli hanedanını yaklaşık 400 yıllık hanedanı kuruyorlar ve
16:00
işin ilginci kasitler kendi kültürlerini dayatmak yerine
16:03
babilleşiyorlar. Yani babillilerden daha babilli
16:06
oluyorlar. Eski tapınakları onarıyorlar.
16:09
Sümer edebiyatını kopyalıyorlar ve mardou yü yüceltiyorlar
16:13
aslında babil'i babil yapan, kültürel mayalanma bu kasit
16:17
döneminde oluyor. Bölgeye kardunyaş adını
16:20
veriyorlar ve babil'i sadece bir şehir devleti değil bir ülke
16:23
başkenti yapıyorlar. Tabi marulka heykeli bir şekilde
16:26
geri geliyor. Nasıl olduğu biraz muğlak, belki
16:29
bir diplomasiyle geliyor bilemiyorum ama heykelin çilesi
16:32
bitmiyor. Milattan önce 12.
16:34
Yüzyılda bu sefer elhamlalar bunlar iran'dan geliyor onlar
16:38
da. Yağmalıyor ve hopmarduk
16:40
heykelini yine alıp susaya götürüyorlar.
16:42
Hatta hamur abi kanunları sitelini de o zaman
16:46
götürüyorlar. Fransızlar 1.900 birde siteli
16:47
babil'de değil susa da buluyorlar.
16:49
Bu yüzden bu noktada sahneye nabukat nezar birinci nabuc neza
16:53
çıkıyor. Kutsal kitaptaki ile
16:55
karıştırmamak lazım. Bu ondan tam 5 asır önce 500 yıl
16:59
önce çıkıyor bu adam babil tarihinin en büyük
17:02
kahramanlarından biri elhamlılara karşı intikam yemini
17:06
ediyor ama elhamd zorlu bir coğraf.
17:09
Dağlık ve inanılmaz sıcak yazıtlarda o seferin zorluğu o
17:13
kadar canlı anlatılıyor ki askerlerin elindeki baltalar
17:16
ateş gibi yanıyordu. Yol yüzeyi alev gibi
17:19
kavruluyordu. Atların gözleri susuzluktan
17:22
karardı. Bu cehennemi sıcakta Temmuz
17:24
ayında kimsenin beklemediği bir anda elema saldırdı.
17:28
Elham kralı neye uğradığını şaşırdı ama nabuc ne zar kazandı
17:32
ve en önemlisi marduu eve getirdi.
17:35
Ya bundan bir tane daha yapın abi siz yapmadınız mı bunu
17:37
zaten. Işte bu zafer mardu tanrıların
17:41
kralı yaptı. Meşhur yaradılış destanı en uma
17:44
el iş muhtemelen bu dönemde son şeklini aldı.
17:48
Destan da marduk kaos canavarı tiyano öldürür evreni onun
17:52
bedeninden yaratır ve diğer tanrılar 10'a çıkart minnettar
17:55
kalıp babil'i onun için inşa ederler.
17:57
Yani mesaj şuydu, babil insanların yaptığı bir şehir
18:00
değildir, babil tanrıların yaptığı.
18:04
Evrenin merkezidir. Esagila tapınağı yer ile göğün
18:07
birleştiği yerdir. Babil'in kuzeyinde Dicle
18:10
kıyısına başka bir güç yükseliyor.
18:12
O sıralarda bu gücün ismi de asur asur ve babil.
18:16
Mezopotamya'nın 2. Devi ilişkileri çok tuhaf,
18:19
birbirlerinden nefret ediyorlar ama aynı zamanda birbirlerine de
18:22
hayranlar. Asurlular, babil'i kültürün
18:25
babası olarak görüyorlar. Dinleri, yazıları, bilimleri
18:28
oradan geliyor. Babil'e saldırmak babayı dövmek
18:31
gibiydi, hem istiyorlar, hem korkuyorlar.
18:34
Babilliler ise asurluları kaba saba militarist kuzeyliler
18:39
olarak görüp aşağılıyorlar. Bu gerilim milattan önce yedinci
18:42
yüzyılda asur kralı sanerip zamanında zirveye çıkıyor.
18:46
Sanırım babil'le uğraşmaktan bıkıyor, babil sürekli isyan
18:50
ediyor, elamlılarla anlaşıp alsura kafa tutuyor.
18:53
Sanırım 1.000 oğlu babil valisiyken elamlılar tarafından
18:56
kaçırılıp öldürülüyor. Bu bardağı taşıran son damla
19:00
milattan önce 680 dokuzda san erip babil'i kuşatıyor. 15 ay
19:05
uzun bir kuşatma sürüyor ve şehir düştüğünde sanerip
19:10
merhamet göstermiyor. Yaptığı şeyi kendi ağzından
19:13
dinleyelim. Yani yazıtlarından şehri ve
19:15
evleri temelden çatıya kadar yıktım, harap ettim ve yaktım.
19:19
Şehrin içinden kanallar kazdım, sularla doldurdum, temellerini
19:24
bile sildim. Bir Selin yapabileceğinden daha
19:27
fazlasını yaptım. Gelecekte bu şehrin ve
19:29
tapınakların yeri asla hatırlanmasın diye onun surlarla
19:34
yok ettim ve bir çayıra çevirdim.
19:35
Ulan bu nasıl bir kin düşünün? Yani dünyanın en kutsal şehrini
19:40
o çamurdan yapılmış metropolü kanalları patlatarak balçağa
19:44
çevirmek, mardun heykelini alıp avsura götürüyor ve onu
19:47
yargılıyor. Tanrıyı yargılamak bu
19:50
mezopotamya tarihinde görülmemiş bir küstahlık ama babil ölmüyor.
19:54
Çamurdan yaratılan şehir yine çamurdan doğuyor.
19:58
Sanırım kendi oğulları tarafından bir tapınaktı,
20:00
öldürülüyor. Sen kaçırılan oğlun için bir
20:03
şehri yok et sonra gelsin. Kendi oğulların seni tapınakta
20:07
öldürsün. Herkes bunu marduğun laneti
20:09
olarak görüyor. Yerine geçen oğlu eseradon
20:12
babasının günahını temizlemek için babil'i yeniden inşa ediyor
20:15
ama tabletlerde çok kurnazca bir dil kullanıyor.
20:18
Babil yıkıldı çünkü marduk kızgındı suları o gönderdi
20:22
diyor. Babasının adını bile anmıyor.
20:25
Eser adlonu öldüğünde imparatorluğu 2 oğlu arasında
20:28
paylaştırılıyor. Asurbani asur kralı büyük patron
20:31
oluyor. Şamhaşum okin ise babilri kralı
20:34
oluyor. Yine o klasik kardeş kavgası
20:36
senaryosu geliyor şamoşumkin ben niye ikinci adamım?
20:40
Babil medeniyetin merkezidir diyerek abisine isyan ediyor.
20:44
Sonuç yine kuşatma in, ağaçlık metinler babil'de insanların
20:48
açlıktan kendi çocuklarını yediklerini yazıyor.
20:51
Asurbani isyanı bastırıyor, şamaşin sarayına ateşe verip
20:56
kendini alevlerin içine atıyor bu sahne daha sonra yunanlılar
20:59
tarafından sardana palus efsanesine dönüştürülecek.
21:02
Asurbani pal isyancıları, köpeklere, domuzlara ve
21:06
balıklara yedirdiğini gururla anlatır yazıtlarında.
21:10
O meşhur kütüphaneci entelektüel, asur, manipal
21:13
düşmanlarının parçalamaktan da hiç çekinmez imiş sevgili
21:18
dostlar ama asrun bu zaferi sonun başlangıcı, imparatorluk
21:22
yorgun milattan önce 610 ikide babil'in yeni lideri nabopola
21:25
sar, yani kelden ihane dağınından medlerle birleşip
21:29
azru'un başkentin ninovayı yerle bir ediyor.
21:32
Asur tarih sahnesinden siliniyor ve babil ot defalarca yıkılan
21:37
sular altında kalan heykeli. Şehir küllerinden ve çamurdan
21:42
yeniden doğuyor. Nabuc sarın oğlu ikinci nabucaz
21:46
nezar, kutsal kitaptaki matrixdeki geminin isim babası
21:49
olan o meşhur kral tahta geçtiğinde babil altın çağını
21:54
yaşayacaktı. Işler kapısı etim ananki
21:57
zigurutı bu babil kulesi, asmabahçeler hepsi bu dönemde o
22:01
eriyen kerpiçlerin yerine milyonlarca pişmiş tuğla ziftle
22:06
mavi sırla inşa edilecekti. Nabukat ne zar dönemi?
22:10
Babil'in sadece politik değil, mimari ve kültürel olarak da
22:14
zirvesiydi aslında. Ama bu belki başka bir bölümün
22:17
konusu olmalı. Bu bölümde babil'in o ışıltılı
22:20
işler kapısına gelmeden önceki uzun ve.
22:23
Çamurlu ve bir anlamda da kanlı yolculuğunu konuştuk.
22:26
Peki bu hikayeden ne çıkarmalıyız?
22:28
Bence şunu babil maddesel dünyanın geçiciliğine karşı
22:32
fikrin ve hafızanın zaferidir. O nehirlerle taşlı o kerpiçler
22:36
eridi. O heykeller çalındı ama babil
22:39
fikri yani evrenin merkezi olma, tanrıların evi olma, bilginin
22:43
kaynağı olma iddiası hiç ölmedi. Ölmedi ki bugün bunu
22:46
konuşabiliyoruz. O tabletlere kil silindirlere
22:49
yazdıkları yazılar sayesinde bugün biz binlerce yıl sonra
22:53
prenses eni galdi'nin müzesini hamur abinin adalet anlayışını
22:57
ve sanırım öfkesini konuşabiliyoruz.
23:00
Onlar taşları olmadığı için sözlerini kilo pişirdiler ve o
23:04
kil taştan daha uzun yaşadı. Başka bir bölümde nabuc nezarım
23:08
babiline o efsanevi şehrin sokaklarına, Yahudi sürgününe ve
23:13
babil kulesi'nin gölgesine girmek istiyorum.
23:15
Ama bu bölüm ne zaman gelir? Allah bilir.
23:17
Kendinize iyi bakın, hoşça kalın sevgili dinleyenler ben Fırat
23:22
görüşmek üzere.