Latest / 8. Gün 25. Saat / Freud'un mirası: Musa figüründen Michelangelo'nun heykeline kurulan o çarpıcı köprü - #SigmundFreud9

Transcript

Freud'un mirası: Musa figüründen Michelangelo'nun heykeline kurulan o çarpıcı köprü - #SigmundFreud9 · 8. Gün 25. Saat

0:00
Sekizinci gün 25 saatten merhabalar ben Fırat umarım
0:04
iyisinizdir. Proutta artık son 2 bölümdeyiz.
0:07
Artık size sayıda veriyorum. Bakın 9 ve 10 10.
0:11
Bölümde anlatacağım dedim. Harbiden de 10.
0:14
Bölümde anlatmışım olacağım. Böyle hedefleri genelde
0:17
tutturamam ama bu benim için de bir ilk ve mutluluk kaynağı
0:20
böyle küçük şeylerden mutlu olmayı bilin ya her neyse hızlı
0:24
geçelim şimdi 1.900 birde bir kitaptan bahsetmiştim önceki
0:27
bölümde ve 1.900 dörtte ik. Baskısıyla tam yerine
0:32
oturuyordu. Bu kitap neydi?
0:34
Günlük yaşamın psikopatolojisi? Peki ne anlatıyor?
0:38
Hani bazen bir lafı söyleyemeyiz ya kekeleriz dilimiz dolanır ya
0:42
da birine ali diyecekken veli deriz hem de saçma sapan bir
0:46
şekilde işte freud diyor ki kardeşim bir dur.
0:49
Bu öyle sıradan bir dalgınlık değil bu senin bilinç altının
0:52
sahneye çıkma şekli, o dil sürçmesi var ya.
0:55
Bildiğin iç dünyamızın kardeş bak hele bir dur, ben buradayım
1:00
çığlığıymış öyle diyor. Yani tabii bu dönemde freud 41
1:04
olmuş. Artık gençlik geçmiş, olgunluk
1:06
çökmüş bir yandan terapiyle uğraşıyor.
1:09
Bir yandan da kültürmüş, tarihmiş dinmiş diye kafayı
1:12
takmış. Hani yaş ilerleyince insanın
1:14
kafasına ben neyim, nereden geldim?
1:16
Abu musa kimdi falan gibi sorular üşüşür ya roy da tam o
1:20
moda giriyor. Musa denen adam diye bir şey
1:22
yazıyor ama olay şu roy diyor ki ben tarihsel roman yazıyorum ama
1:27
sonra dönüp bakıyor yazdığına ediyor.
1:29
Bu roman değil bu bambaşka bir şey.
1:31
Kafasında mitoloji var, baba kompleksi var.
1:33
Musa var çölde gezen Yahudiler var.
1:36
Er telden çalmış. Sonra diyor ki ya kardeş ben bu
1:39
işi Thomas mana bırakayım. Adam işi biliyor.
1:42
Yazarlık onun işi. Ben yine kendi kulvarımda kendi
1:45
bildiğim yerde top çevireyim. Ama freud bir süre sonra yine
1:49
ortaya çıkıyor ve 1.912 13 arasında totem ve tabu diye bir
1:54
kitap daha tokatlıyor ortaya. Şimdi bu kitap tarih içeriyor.
1:57
Kült var, efsane var, delilik var.
2:00
Yine her telden çalan bir şey ama öyle düğün bandosu gibi
2:03
değil bu sefer. Sistematik bir delilik var.
2:05
Kitapta ensest korkusu var. Mesela aile içi çarpıklıklar
2:10
tabu olmuş, duygular, totemik ritüeller, ilkel toplumların
2:13
kafası, yani milletin aman ilkel de hep geçtiği yapıların
2:17
arkasındaki manyak psikanalitik bağları söküp takıyor.
2:21
Freud abi psikanalizle etnoloji mitolojiyi aynı çuvala atıyor,
2:26
karıştırıyor, karıştırıyor, sonra da önümüze koyuyor.
2:29
Al kardeşim sen de ye biraz diyor.
2:31
Yani bu ikinci kitabı çok daha yerine oturmuş bir kitap.
2:34
Tabii diğer kitabı da çok çok önemli bir kitap ama biraz daha
2:37
sistematikten uzak bir kitap olduğu söyleniyor.
2:41
Böyle diyebiliriz. Şimdi gündelik hayatımızda
2:44
durduk yere ağzınızdan kaçan laflardan bahsettik, içimizden
2:48
geçini bir anda dışarıya kaçırırız ya ben böyle demek
2:51
istemedim diye kıvır dururuz. Sonra işte o kazayla falan
2:55
olmuyor. Göre o dil sürçmeleri küçük
2:58
unutkanlıklar bazen kendimizi bir anda saçma sapan bir şey
3:01
yaparken bulmamız hepsi bilinç. Dışımızın size bize kardeş ben
3:06
buradayım ha diye göz kırpması aslında arka sokaklardan
3:10
bağırıyor. Bize iç dünyamız o anlarda o
3:13
durumlarda yani günlük hayatta büyüteçle değil, microskopla
3:17
bakmak gerekiyor. Diyor ki kardeşim sadece
3:20
psikolojik hastalıklar değil, en sıradan davranışların bile
3:23
altında yatan dinamikler var. Nörotik misin dindar mısın iç
3:27
fark etmez aslında ikinizin de benzin deposu aynı yerden
3:31
doluyor. Bilinç dışından bir bakıma
3:34
birinin sabah akşam dua etmesiyle diğerinin her gün aynı
3:37
kapı kolunu 3 kere tutması arasında yapısal bir fark yok.
3:41
Köken aynı form farklı burada freud'un kendi hayatına da küçük
3:45
bir dürbün tutuyoruz diyor ki. Bir insanın kimlik kazanması,
3:49
özgürleşmesi falan için bulamadım.
3:53
Tam okuyacağım yere aklımda gelir getirmeye çalışırım.
3:56
He, tamam, bir insanın kimlik kazanması, özgürleşmesi falan
4:00
için önce babasıyla olan o meşhur o idi push hesaplaşmasını
4:04
halletmesi lazım diyor. Freud için baba sadece baba
4:07
değil hayatının en büyük gölgesi kendi babasıyla hem çatışıyor.
4:11
Hem anlaşıyor o karmaşık ilişki, sonra musa figürüne taşınıyor.
4:15
Yani musa denen adam derken sadece tevrat'taki peygamberi
4:18
anlatmıyor. Bir nevi kendi babasını da
4:20
yeniden yazıyor kendini de düşünün.
4:23
Adam musa'yla uğraşırken aslında kendi geçmişinin muhasebesini
4:27
yapıyor. Gelelim asıl meseleye
4:29
bastırılmış dürtüler. Bastırılmış cinsellik mevzusu
4:33
yine sahnede freud olunca cinsellik olmaması imkansız
4:36
artık anlayın yani. Diyor ki, bizim freud nörotik
4:39
tiplerde görülen o saplantılı davranışlar mesela sürekli bir
4:43
ritüel yapma, saçma sapan korkular, geliştirme olmayan
4:47
şeyleri bekliyormuş gibi yaşama hepsinin temelinde bastırılmış
4:52
cinsel istekler yatıyor. Özellikle kadınlarda görülen
4:55
agarofobi gibi durumlar yani aman dışarı çıkamam kalabalığa
4:59
karışamam modlarını da bu bastırılmış dürtülerle
5:03
ilişkilendiriyor. Işin ucu nereye dayanıyor
5:05
biliyor musunuz? Ta çocukluğa anneyle babayla
5:08
kurulan o erken dönem ilişkilerdeki dengesizliklere
5:12
gidiyor. O iş şimdi 1.900 dokuzun son
5:14
gecesi milenyum kurtlar gibi Florya oturmuş mektup yazıyor. 1
5:18
ocak 1910 da postaya veriyor. Bunu güzel tarih diyor ki din
5:22
dediniz şey var ya o aslında insanın çocukluktan kalma
5:25
zaaflarının dışa vurumu yani tanrı korkusu falan diye
5:30
bildiğimiz şey aslında çocukken duyduğumuz.
5:34
Babadan korkunun bir başka formuymuş kime göre proyda göre
5:38
dinle bireysel nevruz arasında incecik bi perde var.
5:41
Biraz üflersen aradan geçiyorsun onun yorumu bu şekilde böyle
5:46
özetleyebilirim ve böyle böyle dinle psikolojiyi, mitolojiyle
5:49
gündelik hayatı freud tek potada eritiyor.
5:53
Herkese şunu diyor, bir nevi kendi musağını bulmadan kendi
5:57
babanla hesaplaşmadan özgürleşemezsin kardeşim.
6:00
Şimdi ben bu babasıyla olan durumu biraz daha eşelemek
6:03
istiyorum. Daha düş yorumunu yeni patlatmış
6:06
beyninde rüyalar cirit atıyor, bilinç dışı kol geziyor, hop
6:11
kalkıyor, roma'ya gidiyor. Klasik Avrupa turu gibi
6:13
düşünmeyin ama adamın gözleri başka türlü bakıyor derken sanki
6:17
inmein koliye adımını atıyor ve michelangelo nun musa heykeliyle
6:22
karşılaşıyor. Bu süreçleri farklı bölümlerde
6:25
daha önceki bölümlerde biraz biraz eşeledik ama burada tam
6:28
anlamıyla derine inmek istiyorum.
6:30
Biraz özet biçimde ama. Böyle vay ne güzel heykelmiş
6:33
deyip geçmiyor, dumura uğruyor orada taş suratlı öfkesine içine
6:38
gömmüş bir musa da bir şey buluyor.
6:40
Adam yalnızca tevrattaki peygamberi görmüyor.
6:42
Sanki kendi içindeki o bastırılmış, hesaplaşılmamış
6:47
baba figürü çıkıyor karşısına ve o gün o kilisede başlıyor.
6:50
Freud'un musa ile olağan uzun yolculuğu öyle sıradan bir ilham
6:55
değil bu. Yani bu heykelle karşılaşmak
6:57
freud için bitti. Önüm noktası gibi aslında musa
7:00
bir anda hem bir sanat eseri hem mitolojik bir karakter hem dini
7:04
bir figür hem de freud'un içsel çatışmalarının temsil eden dev
7:08
bir sembole dönüşüyor. Diyor ki, ben bu adamla
7:11
hesaplaşmadan özgürleşemem. Çünkü mesele sadece musa değil,
7:14
musa üzerinden babayla, otoriteyle, inançla, kökenle
7:19
hesaplaşma. Bu arada bir parantez açayım.
7:20
Bunlar benim fikirlerim değil, hagon fried'un fikirlerini,
7:24
kendi dilimin döndüğüce anlatmaya çal.
7:27
De kapatayım böyle. Kendimi güveni alma şeyini
7:31
hallettik. Prodin çocukluğu da zaten tam bu
7:34
minvalde geçiyor. Evde sürekli tevrat okunuyor.
7:37
Baba figürü baskın yani çocukken kafasına kazınan musa büyüdükçe
7:41
farklı anlamlar kazanıyor. Ergenlik geliyor.
7:44
Sorgulamalar, kimlik meselesi depreşiyor ve bir yerden sonra
7:47
freud diyor ki ben musa'yı artık kutsal bir figür olarak değil,
7:51
psikolojik ve kültürel bir sembol olarak görmek zorundayım.
7:56
Yani bir bakıma hem musa ile hem Yahudi kimliğiyle bir yüzleşmeye
8:00
giriyor. Ben kimim sorusunun cevabını
8:03
ararken önce ben kimin oğluyum diye sorması gerekiyor.
8:06
Baba figürüyle hesaplaşmadan o kimlik duvarını yıkamıyor.
8:10
Çünkü ve olay sadece musa ya da sınırlı kalmıyor.
8:13
Roy bir başka deha nın peşine düşüyor.
8:15
Leonardo laonordu. Başladı bizim dil sürçmeleri
8:19
freud yen bir bakış açısıyla içimdeki leonardoya olan aşk mı?
8:23
Aslında dışarıya uğruyorum. Bu mantıkla ilerlersek bazen
8:27
çuvallayabiliriz, o kadar da değil.
8:29
Freud'du abi şimdi Leonardo da vinci'yi ama bu sefer mesele
8:33
sanatla falan sınırlı değil. Bayağı otobiyografik bir bağ
8:36
kuruyor. Bu adamla birinin hayatını okur.
8:39
Sonra dersiniz ya hani ya bu benmişim aslında freud'un
8:43
leonardo'ya bakışı tam öyle babasız büyümüş leonardo'yu
8:47
inceliyor, leo'yu diyeceğim ya dilim dönmüyor, onu inceliyor.
8:50
Annesiyle olan bağını, iç dünyasını kurcalıyor, kendi
8:54
çocukluğuyla paralellikler kuruyor bir yerde leon'un içsel
8:58
çatışmaları, freud'un kendini anlama rehberine dönüşüyor.
9:01
Yani başkalarının hayat hikayelerinden kendi hayatına
9:04
ışık tutuyor adam. Kısacası dil sürçmelerinden
9:07
musa'ya, musa'dan leo'ya kadar giden bu yolculuk aslında
9:11
freud'un ben kimi mu lan? Sorusuna verdiği uzun çetrefilli
9:16
ama oldukça dürüst bir cevap, freud'un derin bir meselesi var
9:20
ama bu sefer şnorkelsiz girilmez.
9:22
Bu konuya baştan uyarayım. Hani az önce dedim ya, musa'yla
9:25
hesaplaşıyor, babayı içselleştiriyor, da vinci'yi
9:28
bile kendini ayna yapıyor işte. Bu noktada artık bireyin iç
9:31
dünyasından çıkıp toplumun topyekün.
9:34
Ruh haline göz dikiyor. Freud kafaya takıyor ulan nöroz
9:38
dediğimiz şey bireysel bir çöküş mü yoksa bu hepimizin ortak
9:42
kaçıklığı mı? Kolektif bir durum mu?
9:44
Ve bam diyor ki nöroz bireysel bir dindir din ise evrensel bir
9:50
saplantın nörozdur. Şimdi bu laf boş bir laf değil.
9:54
Ve bir bireyin içsel bocalamalarıyla toplumun
9:58
kolektif inanç sistemleri arasında dağlar kadar fark yok.
10:01
Biz var zannediyoruz ama yok hani bir gece yarısı annesinin
10:05
hayaletiyle kavga eder, diğeri sabah ezanıyla tanrıya konuşur,
10:08
ikisi de aynı bilinç dışı mekanizmanın farklı kanallardan
10:12
yansıması diyor. Nöroz bireysel doğa din,
10:15
kitlesel, panik atak gibi düşünülebilir.
10:18
Neredeyse yani freud'un aktarımıyla bu şekilde ama
10:21
burada durmuyor. Hani hep bahsediyoruz ya totemle
10:23
tabudan freud burada işi biraz daha kazıyor.
10:26
Bayağı bayağı tarih öncesine gidiyor.
10:28
Ilkel kabileler, mağara adamı dönemleri, avcı toplayıcı camia
10:32
ensest yasakları, grup içi şiddeti dizginleyen kurallar
10:36
prote göre bu tüm bu yasakların. Özellikle de ensest yasağının
10:39
arkasında babaya karşı duyulan bastırılmış öfke var.
10:43
Hem tapıyorlar babaya hem içten içe boğazlamak istiyorlar işte
10:47
oğullar bir noktada toplanıyor yani yeter artık bu despotluktan
10:51
diyor. Babayı indiriyorlar ama sonra
10:53
bir boşluk hissi bir suçluluk lan.
10:55
Biz ne yaptık duygusu ve hop o babayı bu kez totemleştirip baş
11:00
tacı ediyorlar. Yani hem kesip hem heykelini
11:03
dikiyorlar. Bir nevi karmaşanın daniskası
11:06
freud bu noktada bir başka adama da gidiyor.
11:08
Darwin abi sahneye alıyor. Evrimci dayıyı darinin maymun
11:13
sürülerine dair gözlemlerini freud alıyor, insan toplumuna
11:17
kopyalıyor. Şimdi ne var bu gözlemlerde?
11:19
Alfa erkek sürünün tek hakimi tüm dişiler onun geri kalanlar
11:24
bakakalıyor ama içten içe hepsi öfkeli, hepsi koltuk savaşında
11:29
aynı dinamik freud'a göre insanlarda da var.
11:32
Tek fark bizde işler bastırılıyor, mitolojiye, dine,
11:36
kültüre dönüşüyor. Sonuç ne?
11:38
Baba figürü kutsallaşıyor ama içimizde hala tahtından
11:42
indirelim dürtüsü kaynıyor. Bu mitolojik dönüşüm meselesi de
11:45
buradan filizleniyor zaten zeus mesela ilk başta boğa şeklinde
11:49
sonra ne oluyor? Ideal baba formuna dönüşüyor
11:52
yani önce hayvani gücüyle korkutuyor, sonra ak saçlı bilgi
11:57
oluyor. Proyda göre bu ilkel insanın
11:59
babayı önce korkuyla öldürüp, sonra pişmanlıkla tanrılaştırma
12:04
süreci resmen psikanalitik arınma ayini şimdi freud
12:08
gerçekten oradan oraya atlayan bir adam olmuş.
12:10
Bu son dönemlerinde arap yarımadası ayağını da pas
12:13
geçmiyor. Pire islamik bedeli toplulukları
12:16
örnek veriyor. Mesela bu topluluklar ne
12:18
yapıyor? Kan davası çıkmasın diye aynı
12:20
sofrada yemek yiyorlar. Bildiğin barış ritüeli bu ama
12:23
freud'un gözü orada bile totemik iz aramakta diyor ki bu yemekler
12:28
bir tür sembolik baba yemeği olabilir.
12:30
Yani ilk babayı yiyip sonra kutsal sayan toplumlar gibi.
12:35
Burada da eski bir içgüdü tekrar ediliyor.
12:37
Görüntüde barış derinlerde bastırılmış öfkenin törensel
12:41
kontrolü yani özetle millet prot bize diyor ki.
12:45
Bakın, nöroz dediğiniz şey sadece sizin takıntınız değil.
12:47
Bu dünyanın ortak şifresi dinde bu nöroz kitlesel versiyonu,
12:54
tanrı figürleri, ritüeller tabular hepsi içimizdeki o büyük
12:58
baba gölgesiyle yüzleşme biçimleri yani ne diyelim adam
13:01
deli gibi ama deliliğinde bir tık mantık var.
13:04
Fakat dediğim gibi bunlar freud abinin görüşleri benim değil.
13:07
Kardeşler şimdi sonlara yaklaşırken bölümün sonuna
13:10
geldik. Açıkçası bir sonraki bölümde de
13:13
freud maceramızı sonlandıracağız.
13:15
Biraz buruk bir hüzün var. Çünkü bir buçuk 2 aydır bununla
13:18
uğraşacağız. Belki daha fazla herhalde
13:20
bilmiyorum. 1.900 altıda freud'la Young ilk
13:22
karşılaşıyorlar. Jungladık çünkü neden atladığımı
13:25
anlayacaksınız. O yılların havası öyleymiş ki 2
13:28
beyin hemen sohbetin derinliklerine dalıyor.
13:30
Akıllı mektuplar atıp ruhun en karanlık köşelerini
13:33
tartışıyorlar. Başlangıçta her şey güllük
13:36
gülistanlık adeta kardeş gibiler.
13:38
Fakat zaman geçtikçe din ve cinsellik meselesinde görüş
13:42
ayrılıkları kol Gezer oluyor. Freud çok fazla almana benziyor
13:46
diye tokat gibi bir laf atıyor. Jung evet esprili ama aynı
13:50
zamanda sert bir eleştiri. Zaten o dönemler Hitler
13:53
almanya'sının Hitler boyunduruğu altındaki alman milletinin garip
13:58
ezeyanları baş gösteriyor. Yani ikinci Dünya Savaşı
14:01
dönemlerinin önceleri yavaş yavaş yükseliyor.
14:04
Bu Almanların en önemli ırk olarak kendilerini görme durumu
14:08
tabi çok fazla alman'a benzetiyor.
14:10
Sertte bir eleştiri. Aslında ilişkine kadar kırılgan,
14:14
duygusal ve entelektüel mesafenin ne denli açıldığını
14:17
gözler önüne seriyor. Bu durum neredeyse freud'un
14:20
nöroz bireysel bir dindir. Din ise evrensel bir saplantı
14:23
nörozdur sözleri de ne kadar radikalse o kadar da cesur.
14:27
Şimdi adam bireyin içsel kaçaklarıyla toplumun kitlesel
14:31
inançlarına aynı torbaya koyuyor.
14:33
Yani o bireysel tedirginlik toplumun genel deli telaşına
14:36
dönüşüyor. Bu fikirler meslektaşlar
14:39
arasında da tam bir fırtına koparıyor.
14:40
Katolik Kilisesi gibi bazı devlerin hatta yogun da
14:43
tepkisine yol açıyor. Freud'un teorileri sanki sokak
14:47
köşesinde herkesin anlattığı dedikodu gibi yayılmış ama bir o
14:51
kadar da derin kimileri destekliyor.
14:54
Broyler gibi önde gelen psikiyatristler ve edebiyat
14:57
çevreleri, freud'un bakış açısını alkışlıyor ama öte
15:00
yandan Vatikan destekli çalışmalarda adeta aforoz
15:04
edilecek boyuta gelmiş fikirler eleştiri tufanına tutuluyor.
15:07
Bakın bu ilişkiyi düşününce proid'in insanın içindeki
15:11
bastırılmış öfkeyi, cinsel dürtüleri baba figürüyle olan
15:14
çatışmaları anlatırken jung dağı o mistik ruhani evrene dalıp
15:19
kendi evreni kurmaya çalışıyor. En başta el ele yürüdükleri o
15:22
uzun mektuplaşma günleri zamanla yollarını.
15:25
Ayırmalarına neden oluyor. 2 adamın da aklı kalbi ruhu
15:30
birbirlerine zıt kutupları temsil ediyormuş.
15:32
Adeta freud gerçekliği sert ve acımasız bir şekilde çözümlemeye
15:36
çalışırken jung biraz daha sembolik, mistik bir bakış
15:40
açısıyla ruhum derinliklerine inmek isteyen birisi.
15:43
Sonuçta bu 2 isim psikolojinin tarih sahnesine derin izler
15:46
bırakıyorlar. Jung dosyasına girdim.
15:49
Çünkü gerçekten freud un ilişkisini çok önemsiyorum. 2
15:52
ismin de aslında ne olduklarını gözler önüne seren bir ilişki
15:56
bu. Hepsi bir arada sanki
15:57
mahalledeki uzun bir çay sohbetinde dedelerimizin
16:01
anlattığı hikayeler gibi herkesin aklında bir fikri var.
16:03
Ama nihayetinde hangisi gerçeği kim bilir?
16:07
Bu bölümde freud'un ve jung'un ilişkisi üzerinden içimizdeki
16:10
hesaplaşmaları bastırılmış duyguları freud'un kitaplarından
16:14
başladık. Tabii ki bu sürece gelene kadar
16:16
totem tabu, işte patolojiler din.
16:20
Musa'ya bakışı, baba figürü, freud'un kendi içsel
16:23
münakaşaları, muhasebeleri bunlardan bahsettim.
16:26
Son bölümde zaten artık freud'un da sonu geliyor.
16:29
Proid yavaş yavaş hastalanıyor ve freud, viyana'daki son
16:33
günleri Londra zamanları ve sonrasında da kafasını çalan bir
16:37
ölüm gerçeği. Bunları da son bölümde
16:39
konuşuruz. Kendinize çok çok iyi bakın,
16:42
görüşmek üzere hoşça kalın.