Latest / 8. Gün 25. Saat / İnce Memed ve bitmeyen başkaldırı ruhu - Yaşar Kemal

Transcript

İnce Memed ve bitmeyen başkaldırı ruhu - Yaşar Kemal · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 25'ten hepinize selamlar merhabalar ben Fırat umarım
0:13
oldukça iyisinizdir. Biliyorsunuz ki 8 25'in yakın
0:17
zamanda bir instagram hesabını oluşturdum.
0:19
Oradan çabucak geri dönütlerde bulunduğunuz çok güzel şeyler
0:23
söylediniz. Hepinize kucak dolusu sevgiler
0:26
gönderiyorum. Şimdi beni sokakta yoğla şurada
0:29
burada dinleyenler var. Fakat benim en şaşırdığım şey
0:32
bir tane dinleyicim beni her gün diyor ki ağırdan dinliyorum ya
0:37
dedim ne demek istiyor acaba? Ya da bunu niye belirtiyor?
0:41
Falan dedi ki ben dedi. Kocaman bir hoparlörüm var.
0:44
Biraz müzik dinliyorum. Aralara da böyle bir şeyler
0:47
öğrenmek umuduyla seni açıyorum arkada sen şey yapıyorsun,
0:51
çalıyorsun, oynuyorsun, konuşuyorsun işte.
0:54
Bir taraftan da ben ineklerin bakımını yapıyorum, yapmam
0:57
gereken işleri yapıyorum, inanılmaz mutlu oldum, inanılmaz
1:00
keyiflendim, çok güzel, çok sevindim gerçekten bunu neden
1:03
anlattım gerçekten hemen geri dönüpleriniz oldu tabii ki
1:07
sınırlı sayıda olsa bile bu geri dönütler.
1:10
Gelen bir şeyler söyledi ve şunu fark ettim, doktorundan hâkimine
1:15
savcısından öğretmenine, inşaat, işçisinden simit satanına kadar
1:20
gerçekten çok farklı yerlerde farklı dinleyenlerim var.
1:24
Bunu fark etmek beni biraz daha mutlu etti.
1:26
Önceden çok ulaşan yine vardı. Yine bir şeyler için çabalayan
1:30
kişisel hesaplarıma vesaire ulaşıp bulup yazan eden vardı.
1:34
Fakat şimdi böyle doğrudan bunun hesabını açınca gerçekten daha
1:37
önce yapsaymışım. Keşke diyorum hem ben motive
1:40
oluyorum hem. Sizlerle bir takım iletişim
1:42
kurabiliyorum ve gerçekten analiz ekranında, işte Spotify
1:46
olsun, radyo public olsun, Amazon müzik olsun.
1:49
Bu platformların analiz ekranlarında.
1:52
Ben şunu görüyorum abi çok güzel bir gau seyircisi var.
1:55
Genellikle 25'le 35 yaş arası çok fazla dinleyici diğer
2:00
taraflarda azalmaya gidiyor ama onlarda da yine fazla en uçta
2:04
sıfır. 17 yaş çok çok az %1 65 yaşta %3 gerisi de gao seyircisi
2:09
şeklinde tamamlıyor kendisini. Hem yaş skalasında 7'den 70'e
2:14
durumu gerçekten var hem de farklı coğrafyalarda dinlenmek.
2:18
Bunlar söylediğim gibi çok büyük motivasyon katıyor bana.
2:21
Ben bu işi zaten hobi olarak yapıyorum.
2:23
Yani buna bir iş olarak da bakmıyorum.
2:25
Bir uğraş olarak bakıyorum daha doğrusu ve bu uğraşı kendimi
2:29
mutlu etmek üzere yaparken bir anda bambaşka insanlara
2:32
dokunabilmek beni ayrıca neşelendirdi, keyiflendirdi.
2:36
Güzel mesajlarınız geri dönüpleriniz için çok çok
2:39
teşekkür ederim. Olabildiğince tek tek
2:40
cevaplamaya çalışıyorum, fırsat bul.
2:43
Çok çok teşekkürler. Şimdi bölüme geçelim.
2:46
Müsaadenizle son zamanlarda özellikle Şubat ayından itibaren
2:50
tabi 35 tane kitaba aynı anda yürütmeye çalışıyorum.
2:53
Vakit buldukça da okumaya çabalıyorum.
2:55
Okuduğum kitaplardan bir tanesi ikinci kez tekrardan böyle çok
2:59
eskiden okuduğum için okumaya karar verdiğim ince memetti.
3:02
Tabi ince Mehmet çok uzun bir eser yani ayrı bir külliyeat
3:06
resmen dolayısıyla da onu hala okuyorum.
3:09
Haberiniz olsun o sıralarda da Sabahattin ali podkesini de.
3:13
Sen yapıyordum ve kendi kendime sordum, ben niye abi benim kendi
3:17
vatanımın toprağımın sanatçısını, edebiyatçısını,
3:20
yazarını, bilim insanını ya da düşünürünü ele almıyorum.
3:25
Bunu gerçekten kendimde büyük bir eksiklik olarak gördüm.
3:28
Hep işte şunu anlatayım, bunu anlatayım, yabancılara
3:31
değineyim. Özellikle biyografi bölümleri
3:33
açısından bunu söylüyorum. Tabii bizim podcast
3:35
programımızdan niş bir alana bakmıyor.
3:38
Felsefe, tarih, bilim, teknoloji, kişisel gelişim,
3:42
yaşam ne ararsanız var abi. Çünkü dedim ya, ben buna bir iş
3:45
olarak bakmıyorum. Hobin bu benim araştırmak, her
3:48
şeyi araştırmayı seviyorum. Dolayısıyla da bu sorgulama
3:51
neticesine Sabahattin ali bölümünü yapmaya karar verdim.
3:54
Okurken o zamanlarda Yaşar Kemal de ben yapacağım dedim ama
3:58
kısmet bu güneymiş abi uzun bir açılış kısmı oldu.
4:02
Bölümü oldu 5 dakikanızı yedim, helal ediverin ne olacak yani
4:05
değil mi? Şimdi Yaşar kemal'i konuşacağız.
4:08
Söylediklerimden anladığınız üzere hazırsanız kahveleriniz,
4:12
çaylarınız, yanınızdaysa şöyle bir yaslanın arkanıza Yaşar
4:17
kemal'i konuşmaya başlayalım. Şimdi Yaşar Kemal deyince
4:37
hepimizin aklına o gürsesiyle, iri cüssesiyle, gülen gözleriyle
4:42
bir Anadolu bilgesi geliyor değil mi?
4:44
Ama hikayenin başına ismini henüz bilmediğimiz Yaşar Kemal
4:48
olmadığı yıllara gitmek gerekiyor.
4:50
Adamın asıladı Kemal sadık gökçeli doğduğu yer de
4:54
çukurovanın bağı osmaniye'nin hamit'e şimdiki adıyla gökçedam
4:59
köyü. Fakat bu aile çukurova'nın
5:02
yerlisi değil. Burası çok kritik bir detay.
5:05
Birinci Dünya Savaşı yıllarında rus işgali sırasında vanın
5:09
Muradiye ilçesinden göç etmek, daha doğrusu bir anlamda can
5:13
havliyle kaçmak zorunda kalmış bir aileden bahsediyoruz.
5:17
Düşünün abi o dönemin şartlarında van'dan çıkıyorsun,
5:20
aylarca yürüyorsun, dağları ovaları aşıyorsun.
5:23
Çukurova'ya iniyorsun, geldikleri hamit'e köyü aslında
5:27
bir Türkmen köyü, gökçeli ailesi ise oradaki tek kürt ailesi yani
5:32
daha hayata gözlerini açarken biz sürgün bir göçmen ve bir
5:36
öteki olma durumu var ortada. Fakat işte toprağın o
5:40
coğrafyanın öyle sarıp sarmalayıcı bir gücü var ki.
5:44
O farklılık abi bir izolasyona değil, inanılmaz bir kültürel
5:49
harmana dönüşüyor. Yaşar kemal'in o evrensel
5:53
hümanizminin tohumları daha doğduğu o Türkmen köyünde kendi
5:57
ailesinin sürgün hikayesiyle atılıyor.
6:00
Aslında yani Yaşar Kemal aslen kürtwan'ın Muradiye ilçesinden
6:05
göçmeler ama kendi doğduğu yer bir Türkmen köyü olan hamit'e
6:09
köyü hayatının en büyük kırılma noktalarından biri.
6:12
Maalesef çok erken yaş. Çok acı bir şekilde yaşanıyor.
6:17
Henüz 4 buçuk yaşlarında falan şimdi gözünüzün önünde bir
6:20
canlandırın. 4 buçuk yaşında bir çocuksunuz.
6:23
Babası sadık efendiyle camideler ve babası kendi evlatlık
6:28
edindikleri büyüttükleri Yusuf adındaki bir genç tarafından
6:32
caminin içinde namaz kılarken gözlerinin önünde öldürülüyor.
6:37
Bölüme çok sert girdik değil mi? Ama adamın hayatı da böyle sert
6:40
bir şekilde başlıyor. Yani o yaşta bir çocuğun böyle
6:43
bir vahşete hem de en güvenli hisset.
6:46
Gereken bir mekanda tanrının allah'ın huzurunda en
6:49
yakınındaki kişi tarafından şahit olması, yani gerçekten
6:53
kelimenin tam anlamıyla onarılmaz bir travma abi.
6:56
Bu tahmin edersiniz ki o zamandan sonra Yaşar kemal'in
7:00
hayatı bambaşka bir hal alıyor, dünyası kararıyor.
7:02
Küçük kemalin şoktan deli tutuluyor.
7:05
Bildiğiniz ağır bir kekemelik başlıyor. 12 yaşına kadar doğru
7:09
düzgün konuşamıyor. Hani bazen acı o kadar büyüktür
7:13
ki kelimeleri boğazınıza dizilir çıkmaz yut.
7:16
Mazsınız bile işte bu çocuğun ki de o hesap konuşmaya çalışırken
7:21
tıkanıyor, heceleri yutuyor. Fakat insan beyni insan ruhu çok
7:25
acayip bir mekanizma bir yer tıkanınca o var oluş enerjisi
7:29
kendine başka bir kanal bulup oradan fışkırıyor.
7:33
Nörolojik olarak ilginç bir durum vardır.
7:35
Çekemelerin çoğu şarkı söylerken kekelemez.
7:39
Çünkü beynin o ritim ve melodi merkezi konuşma merkezindeki.
7:44
O travmatik blokajı bir anlamda ne yapar?
7:46
Bypass eder bunu bilirsiniz zaten işte küçük kemalde de tam
7:51
olarak bu yaşanıyor. Normalde gündelik hayatta
7:53
kekeleyen çocuk türkü söylerken ağıt yakarken destan okurken
7:58
bulgur gibi şakamaya başlıyor. Dili çözülüyor.
8:01
O suskunluk içinde biriken o devasa çığlık ritimle melodiyle
8:06
sözlü kültürle dışarı taşıyor. Kendisini ifade etmenin tek
8:10
yolunu türkülerde destanlarda buluyor.
8:13
Tabii çok şanslı olduğu bir konu var.
8:15
Doğduğu topraklar abi, buralar öyle boş sıradan topraklar
8:18
değil. Çukurova burası kimler var?
8:20
Karacaoğlanın dadalıoğlu'nun ruhunun hâlâ o torosların
8:25
rüzgarında estiği yerler, sözlü kültürün beşiği, buralar,
8:29
akşamları köy odalarında toplanılıyor.
8:31
O yıldız gaz lambasının ışığında.
8:35
Saatlerce bıkmadan usanmadan eşkıya hikayeleri destanları
8:39
altlar anlatılıyor. Küçük Kemal bu hikayelerle bu
8:42
ritimlerle besleniyor. Sadece dinlemekle de kalmıyor.
8:45
Çocuk yaşta bizzat aşıklığa soyunuyor.
8:49
Elinde biz sazı eksik ama köy köy dolaşıp ağıtlar topluyor.
8:53
Destanlar okuyor. Yani daha o yaşta o çevreyi
8:56
tanıyor. Yöre halkı da ona bir anlamda
8:59
aşık Kemal demeye başlıyorlar. Hatta şöyle enteresan bir detay
9:02
vereyim, o dönem çukurova'nın meşhur aşıklarından aşık Rahmi
9:07
ile karşılıklı atışacak kadar geliştirmiş, kendini bir anda
9:10
babasının vahşice öldürülmesinin getirdiği o derin karanlık
9:14
suskunluk, diğer yanda da anadolu'nun o binlerce yıllık
9:18
sözlü geleneğine tutunarak kendi sesinin yeniden icat eden bir
9:22
çocuk aslında Yaşar. Kemalin o efsanevi
9:26
yazarlığındaki destansı dilin. Su gibi akan ama bir yandan da
9:31
dağ gibi böyle ağır olan bir üslubu var ya bu üslubunun sırrı
9:36
tam da burada. Bana göre edebiyatı Fransız
9:38
klasiklerinden ya da okul sıralarından önce direkt olarak
9:42
halkın ağzından, acısından ve doğanın ritminden öğreniyor.
9:46
Çocuk tabi hayat sadece destanlardan, şiirlerden ibaret
9:50
değil, toz pembe değil. 1'de o çukurova'nın meşhur sarı sıcağı
9:54
var. Güneşin böyle tepeden bir balyoz
9:57
gibi indiği toprağın sıcaktan çatladığı.
10:00
Insanın terinin toprağa düşmeden buharlaştığı o acımasız
10:04
gerçeklik abi Kemal tabii biraz büyüyor o destanların
10:07
dünyasından çıkıyor. Hayatın o ağır fiziksel
10:11
şartlarıyla yüzleşmek zorunda kalıyor.
10:13
Pamuk tarlaları buralarda ırgatlık yapıyor, ırgatlık
10:17
nedir? Bilirseniz sabahın kör
10:19
karanlığında başlarsın abi belin iki büklüm o yakıcı güneş
10:23
sırtını kavurur. O pamuğu toplarsın ya Fırat
10:25
şimdi seninle yapmış gibi konuşuyorsun diyeceksin de yani
10:28
gerçekten de yaptığım zamanlar oldu.
10:30
Babam biraz böyle hayatın o sert yüzünü anlamam için beni bu
10:34
işlere koştu ama tabii ki benim o an kafamda 1'de akşam ne
10:39
yiyeceğim ayın sonunu getirebilecek miyim?
10:41
Gibi düşünceler yok bu insanların kafasında o
10:43
düşünceler de vardı. Bedensel olarak bir dönem çok
10:46
kısa bir süreliğine hayatın gerçeklerini öğrenmem için o
10:50
şartların içerisine konulmuş olabilirim.
10:52
Iyi ki de yapılmış bu. Bu arada bundan hiç şikayetçi
10:55
değilim fakat ruhen ben onların durumunu anlayacak bir şekilde
10:59
hiçbir zaman o sistemini o dur. Içerisine girmedim fakat Yaşar
11:03
Kemal bunun içerisine giriyor. Sıtması bir yandan vuruyor,
11:06
ağası ayrı vuruyor. Abi işte o ırgatlık günleri
11:10
Yaşar kemal'in o eşsiz gözlem gücünün en keskinleştiği
11:14
dönemler oluyor. Tarlada ter döken o insanların
11:17
çaresizliklerini ağların kurduğu o sömürü düzenini, insanın
11:21
doğayla ve birbiriyle olan o vahşi mücadelesini bizzat etinde
11:26
kemiğinde hissediyor insanların nasırlı elleri, güneşten yanık,
11:30
yüzleri kırık. Çünkü umutları adamın zihnine
11:34
bir fotoğraf gibi kazanıyor. Sonraları o devasa romanlarında
11:37
okuduğumuz o olağanüstü karakterlerin hiçbiri masa
11:40
başında uydurulmuş karton tiplemeler değil anlayacağınız
11:44
hepsi o pamuk tarlalarında kan ter içinde çalışan gerçek
11:49
Anadolu insanı bizim Kemal sadık gökçeli işte böyle böyle
11:53
demleniyor. Abi bir anda karacaoğlanın
11:55
destanlarının, mitlerin uçsuz bucaksız, büyülü dünyası diğer
12:00
yanda çukurovanın insanın yüzüne tokat gibi çarpan sert bir
12:04
yandan da sömürü dolu gerçekliği iki tane zıt kutup zihninle
12:08
müthiş bir sentez oluşturuyor. Fakat bir süre sonra bu
12:11
çukurova'nın köyleri bu tarlalar ona dar gelmeye başlıyor.
12:15
Dikkat edin bütün herkesin hayatından bahsettiğimde artık
12:18
bir dar gelme durumu var. O bulundukları coğrafyaya o kaba
12:22
sığmıyorlar, içindeki o coş. Nehir artık yatağına sığmıyor,
12:26
abi gözlemlediği biriktirdiği her şey yazılmayı bekleyen
12:30
devasa abi külliyat olarak kafasının içinde dönüp duruyor
12:34
ve bu devasa yükü sadece köy köy gezerek atamayacağını, o Bilkent
12:39
ressamları sadece sözde değil yazıyla da kalıcı hale getirmesi
12:43
gerektiğini anlıyor. Köyden çıkıyor adana'ya adım
12:46
atıyor. Adana'ya da adım attığında yıl
12:48
1900 kırkların başı şimdi Adana deyip geçmeyelim.
12:51
O dönemin adana'sı bambaşka bir yer, bir anda pamuk ağalarının.
12:55
Inanılmaz bir servet biriktirdiği tarımın
12:57
sanayileşmeye başladığı paranın böyle su gibi aktığı bir nevi
13:01
vahşi batı kasabası abi diğer yandaysa ankara'nın istanbul'un
13:06
sürgün yeri, yani muhalif aydınların, sanatçıların mecburi
13:10
ikametgahı işte bizim kemal'in şansı namı.
13:13
Diğer talih kuşu tam da burada başına konuyor.
13:16
Yani sürgün yerinde yaşıyor. Ailesiyle ve oralara birileri
13:21
geliyor. Sanatçılar aydınlar geliyor.
13:23
Mükemmel bir şey bu Yaşar Kemal için kimler geliyor Adana
13:27
sürgününe Abidin dino ve abisi arif dino paris'te eğitim almış
13:32
avrupa'nın sanat çevreleriyle dirsek temasında bulunmuş,
13:36
türkiye'nin gelmiş geçmiş en entelektüel en avangard
13:40
adamları, koskoca dino kardeşler Adana sıcağında sürgündeler bu
13:44
dev adamlarla bizim dağdan inme cebi delik destan okuyan Kemal
13:49
kesişiyor. Arif dino kemal'i kanatlarının
13:52
böyle altına alıyor oğlum diyor ya bırak.
13:54
Sadece ağıt yakmayı sen don kişot okudun mu?
13:57
Homeros'u biliyor musun, haberin var mı bunlardan düşünsenize
14:00
arkadaşlar, çukurova'lı bir genç torosların yamacında paris'li
14:04
bir entelektüelden dünya klasikleri eğitime alıyor.
14:08
Bunlar gerçekten entelektüel hani içi doğsun diye söylediğim
14:11
bir şey değil. Adamlar her telden her şeyi
14:14
biliyor abi muazzam bir kontrast var burada muazzam bir şansa
14:18
sahip Yaşar Kemal bu dönemde kemalin yaptığı işlerde aslında
14:22
onun yazar kimliğinin yapı taşlarını oluşturuyor.
14:25
Mesela bir dönem Ramazanoğlu kütüphanesi'ne memurluk yapmış
14:28
adamın resmen hazinenin içine kapatmışlar.
14:31
Gündüzleri kütüphanede memur geceleri kitapların arasında
14:35
yatıp kalkan bir kitap kurdu. Cervantes'ten tolstoy'a,
14:39
google'dan sondala kadar ne bulursa yutuyor abi.
14:43
Yani Yaşar kemal'in o okul okumadı denilen hayata aslında
14:47
kütüphanenin içinde dünyanın en büyük ustalarının dizinin
14:51
dibinde geçiyor. Kendi üniversitesini kendi
14:54
kuruyor, yemin ediyorum. Şöyle bir mesele var, bir
14:56
parantez açayım. Belki bazılarınızda böyle
14:59
düşünüyordur. Eğer gerçekten sistemli biriysen
15:02
ve kendi planını programını yapabiliyorsan, üniversitede
15:05
öğrendiğinden çok daha fazla şey kendi başına bir alanda
15:09
uzmanlaşmak için öğrenebilirsin. Ben bunun gerçekten yapılabilir
15:12
bir şey olduğunu düşünüyorum. Zaten şöyle bir düşünün,
15:15
üniversiteye her giden aynı mı çıkıyor abi yine iş kendi
15:19
kişisel çabanda bitiyor. Sen ne kadar çabalarsın o kadar
15:22
dolu çıkıyorsun oradan ha tabii ki diyeceksinizdir.
15:25
Üniversite sadece eğitim alma, öğretim alma yeri değil,
15:28
üniversite bir sosyalleşme ve bir büyüme gelişme alınır.
15:32
Bunda eyvallah zaten buna lafım yok.
15:34
Ama sadece ben öğreneyim. Salt bilgi alayım mantığında
15:39
gidiyorsanız gitmenize hiç gerek yok.
15:41
Tabii ki o diplomayı kullanmak da isteyeceksinizdir.
15:44
O ayrı bir şey ama ben oturup bir şey üzerine 45 sene kendim
15:49
çalıştığımda o konunun uzmanı olabileceğimi düşünüyorum.
15:52
Sizlerin de olabileceğini düşünüyorum çünkü çok basit bir
15:55
şey. Eğer sistemli ve düzenliysen
15:57
sistematik bir şekilde yolunda ilerleyebiliyorsan kısaca az
16:01
önce dediğim gibi kendi üniversitenin kendin
16:04
kurabiliyorsan. Gayet her konuda uzmanlaşabilir
16:08
bir insan olabilirsin. Şimdi madem ınstagram hesabı
16:12
açtık. Bu konu özelinde bana şöyle bir
16:15
görüşlerinizi bildirsenize hayır, Fırat yanlış düşünüyorsun
16:18
oğlum bak bunun doğrusu şöyledir, ya da şöyle bir bakış
16:21
açısından da bakabilirsin diye bana bir dönüş yapabilirsiniz.
16:24
Çok sevinirim, dönelim bir arzu halcelik meselesinden
16:27
bahsedeceğim. Adana adliyesi'nin önünde derme
16:30
çatma bir tezgahın arkasında daktilo tıkırdatıyor.
16:34
Kemal aynı anda arzu. Ne demek abi köylünün
16:37
gariban'nın derdine hakime, savcıya anlatamayan adamın
16:41
yerine dilekçe yazan kişi, yani Anadolu insanının en mahrem
16:45
dertlerinin, toprak kavgalarının, kan davalarının ne
16:49
yazık ki tecavüzlerin, gaspların ilk elden dinleyicisi Yaşar
16:54
Kemal yıllarca adliye önünde resmen bir insan sarrafı oluyor.
16:57
Hani derler ya hikaye arıyorsan sokağa in adam sokağın değil
17:02
direkt. Travma'nın acının merkezine kamp
17:05
kurmuş. O yazdığı dilekçeler ilerde
17:07
yazacağı binlerce sayfalık romanların psikolojik ve
17:11
sosyolojik altyapısını karakter analizlerini oluşturuyor.
17:14
Aslında tabii sadece arzu halcilik mi?
17:16
Traktör sürücülüğü de yapıyor. Fabrikalarda katiplikte çok çok
17:20
acayip o traktörlerin çukurova'ya girmesi, binlerce
17:24
ırgatın işsiz kalması, yani kapitalizmin o demir dişlerinin
17:28
feodal ağalık sistemini bile nasıl dönüştürdüğünü bizzat
17:32
traktörün direksiyonundayken görüyor.
17:34
Toplumsal değişimini röntgen. Sahada çekiyor.
17:37
Adam masa başında oturup da aaa köylüler ne kadar da fakir ya
17:41
tüh neyse ben bunları kaleme alayım diye ahkam kesenlerden
17:44
değil, fakirliği, otel kokusunu, o makine yağını bizzat yutmuş
17:49
biri hatırlayın. Bir önceki bölümde van gogh'u o
17:52
da giriyordu değil mi? O madencilerin arasına onlar
17:54
gibi yaşamaya çalışıyordu. O bunun için çalışırken Yaşar
17:58
Kemal bunun ortasına doğmuş bir adam.
18:00
Tabii ki ikisi farklı alanlar ama yakın zamanda bahsettim diye
18:03
anmış olduk. Yani aslında podcast böl.
18:07
Içerisinde farklı bir mesaj da veriyor gibiyim.
18:09
Ben ben de şu an keşfediyorum, ne dedim?
18:11
En başta çoğu anlattığımız adamın en büyük ortak noktası
18:15
kendi kabına sığmaması bulunduğu toplumdan taşmak, oradan çıkmak
18:20
istemesi ikincisi ne abi halkın içerisine girmek istemesi o fil
18:24
dişi kuleden çıkış bilgiyi, sanatı üretimi o yalnızlığın
18:30
içerisine hapsetmeme durumu bunu bir şekilde halkla paylaşma
18:34
isteği tabii sadece bilgiyi değil acıyı kederi.
18:37
Ları onların içindeyken anlamı arzusu neyse efendim çok fazla
18:41
böyle dallandırıp budaklandırmayı uzamasın. 1951
18:45
yılına atlayalım. Çukurova bu adamı taşıyamaz hale
18:48
geliyor. Üzerindeki siyasi baskılar o
18:51
muhalif duruşu nedeniyle yediği hapisler.
18:53
Ben artık burada barınamam dedirtiyor ve istikamet istanbul
18:57
tabi ben bazı yerleri atlıyorum, zaman yönetimi açısından çünkü
19:01
dolu dolu bir hayat. Bazı hayatlara gerçekten 45 50
19:04
dakikalar yetmiyor. O yüzden ya ne rahatladın ne
19:07
ara? Girdi falan demeyin lütfen o
19:09
kısımları biraz hızlı geçiyorum. Abi cebinde 5 parası olmayan iri
19:14
yarı gür sesli şivesi ağır bir Anadolu delikanlısı istanbul a
19:19
beyoğlu'nun janjanlı kravatlı entelektüel ortamına düşüyor.
19:24
Ama ezilmek ne kelime kendini o kadar güveniyor ki doğrudan
19:28
dönemini en prestijli gazetelerinden cumhuriyetin
19:32
kapısına dayanıyor nadir. Nadi ile görüşüyor.
19:35
Gazeteci, yazar, Cumhuriyet gazetecisinin kurucusunun yunus
19:39
nadi abalıoğlu'nun da oğlu direkt gazetenin sahibinin
19:43
kapısını çalmış, yani adam ve gazete günleri böylece başlıyor
19:47
işte. Yaşar Kemal ismini de burada
19:49
kullanmaya başlıyor. Sakıncalı Kemal sadık olmaktan
19:53
çıkıp yepyeni bir marka yaratıyor.
19:55
Belki de Cumhuriyet gazetesinde sadece haber yapmıyor
19:58
arkadaşlar. Türkiye'de röportaj kavramını
20:01
baştan aşağı yeniden icat ediyor.
20:03
Röportaj deyince aklımıza böyle mikrofon uz.
20:06
Soru sormak gelmesin, adamın yaptığı şey edebi gazetecilik
20:10
gidiyor. Anadolu'nun en ücra köylerine
20:12
sünger avcılarıyla denizin dibine dalıyor.
20:14
Kaçakçılarla dağlarda dolaşıyor. Mağaralarda yaşayan insanları
20:18
buluyor. O dönemde istanbul'da oturan
20:21
anadolu'yu sadece haritadan ibaret sanan bir elit kesim var.
20:26
Her sabah Cumhuriyet gazetesine aştığında şok üstüne şok yaşıyor
20:29
lan nasıl yani? Bizim ülkemizde böyle yerler
20:32
böyle insanlar mı var? Bunlar kim diyorlar o adeta mo.
20:37
Bir Evliya Çelebi abi modern bir seyyah gibi çevreyi merkeze
20:41
anadolunun o kanlı canlı gerçekliğini bağ bainnin
20:45
göbeğine taşıyor. Haberi şiir gibi yazıyor, dili
20:48
öylesine büyülü ki okuyan adam, kendini o an mağarada o teknede
20:53
o dağda hissediyor, güzel betimliyor.
20:55
Yani bütün bu gözlemler bu birikim o efsanevi dil yeteneği
20:59
1952 yılında ilk meyvesini veriyor.
21:03
Bir kitap olarak sarı sıcak Yaşar kemal'in ilk öykü kitabı.
21:07
Ve edebiyat dünyasına öyle bir giriyor ki böyle sayın dezmenler
21:12
açar mısınız? Efendim kapıyı diye çalarak
21:16
falan değil, direkt böyle tekmeleyerek menteşelerini
21:19
kırarak giriyor abi o dönemin romantik naif köy edebiyatını
21:24
alıp çöpe fırlatıyor, yerine sıcaktan beyni kaynayan,
21:28
açlıktan toprak yiyen, acımasız ve çıplak bir gerçeklik koyuyor.
21:32
Sert, sarsıcı ve bir o kadar da sahici edebiyat çevreleri ya bu
21:38
ada. Kim diye birbirine sormaya
21:39
başlıyorlar. Artık ismi duyulmuş kalemi
21:42
rüştünü ispat etmiştir. Fakat kafasında adliye
21:46
koridorlarında dinlediği köy odalarında duyduğu dağlarda
21:50
izini sürdüğü çok daha devasa, çok daha tehlikeli bir hikâye
21:54
dönüp duruyor. Böyle sadece türkiye'yi değil,
21:57
bütün dünyayı sarsacak bir eşkıyanın değil, koskoca bir
22:01
başkaldırının destanını yazmaya hazırlanıyor.
22:04
O kafasında dönüp duran adliye koridorlarında, ırgat
22:08
çadırlarında. Necip zihnine kazadı devasa bir
22:11
hikaye elbette edebiyatımızın şahikası o büyük başkaldırıdan
22:15
bölümün başında da okumaya şu zaman başladım hâlâ da okuyorum
22:20
dediğim ince mehmet'ten başkası değil bu abi ince mehmet'i
22:24
sadece bir eşkıya hikayesi de sanmayalım inanın bana buz
22:28
dağının sadece görünen kısma abi gerçekten öyle klasik olarak
22:31
söylemiyorum, her yerde kullanılıyor ya bu terim
22:34
gerçekten buraya yakışıyor. Hani dünyaca ünlü ingiliz
22:37
tarihçi vardır, belki duymuşsunuzdur.
22:40
Adını ilgilileriniz, erik hobsbawn'ın çok sevdiğim ben de
22:44
isimli bir eseri var. Türkçeye de eşkıyalar diye
22:47
çevrilmiş bir çalışma belki bilirsiniz, bilmiyorsanız da
22:50
duymadıysanız da bunun PD f'i direkt internette var arkadaşlar
22:54
orijinal dilinde hani böyle halka açık biçimde paylaşılmış
22:57
bir şey. Orada sosyal eşyalık diye bir
23:01
kavramdan bahsediyor. Haps bown diyor ki bazı diyor
23:04
kanun kaçakları vardır. Bunlar aslında suçlu mutlu
23:07
değil. Abi kanunun tıkandığı sistemin
23:10
çür. Bir yerde halkın adalet kılıcı
23:13
haline gelen ilkel isyancılar size belki çağrıştırdı, bazı
23:17
isimler olmuştur. Tarihte birçok insan var.
23:19
Böyle işte Yaşar. Kemalin mehmedi, daha doğrusu
23:23
mehmet'i çok pardon, tam da bu sosyolojik okumanın bu evrensel
23:27
sosyal eşkıya arketipinin ete kemiğe bürünmüş halidir.
23:32
Bakın ince Mehmet böyle daha durduk yere heyecan aradığı için
23:36
ya da adam soymak için çıkmıyor. Bir mecburiyetin ürünü burada
23:40
tabii ki spoiler da olacak. Bu uyarıları vereyim apdi ağ
23:43
denen o acımasız feodal beynin zulmünden bitmek bilmeyen o
23:48
sömürü çarkından kaçıp nefes alabilmek için en önemlisi de
23:52
sevdiği kızı, kimi hatçıyı kurtarabilmek için eline silah
23:56
almak zorunda kalıyor. Yani ortada romantik bir
23:58
kahramanlıktan ziyade çaresizliğin doğurduğu bir
24:02
patlama vardır. Ne diyordu haps bamnun
24:05
tıkandığı? Ve en önemlisi abi sistemin
24:08
çürüldüğü yerde böyle bir ortamda Mehmet dağa çıkıyor.
24:12
Eşkıya oluyor, insan onurunun ayaklar altına alınmasına karşı
24:16
la yeter lan diyen o ilkel ama bir o kadar da haklı çığlıktır.
24:21
Mehmet Yaşar Kemal işte bu mecburiyeti öyle bir anlatıyor
24:25
ki okurken siz de o dağlara çıkıp o dönemde elinize bir
24:28
manzarasınız gelir. O çaresizliği sizin de kendinizi
24:32
yakar. Tabi bu destanı anlatırken Yaşar
24:35
kemal'in kurduğu sahneyi de. Geçemeyiz sahne Toros dağları
24:40
ama lütfen toroslara böyle arka planda duran öyle yeşilli mavi
24:44
bir manzara, bir tiyatro dekoru gibi düşünmeyin abi Yaşar.
24:47
Kemalin edebiyatında doğa düpedüz roma'nın ana
24:51
karakterlerinden biridir. Nefes alır teller öfkelenir,
24:56
korur ve cezalandırır da ince memenin meşhur başlangıcını
25:00
hatırlayın, dikenli düzünden bahseder, o çayır dikeni
25:04
öylesine betimlenir ki abi okurken bu dikenlerin.
25:08
Mehmet'in çıplak bacaklarının nasıl yırttığını, o acıyı kanlı
25:11
canlı hissedersiniz. Toroslar memedin hem sığınağıdır
25:15
hem de en büyük sınavı coğrafya karakterin psikolojisiyle eş
25:19
zamanlı çalışıyor. Mehmet daraldığında Toroslar
25:22
sislenir. Mehmet öfkelendiğinde rüzgar
25:25
böyle fırtınaya dönüyor işte tam bu noktada Yaşar kemal'in o
25:30
efsanevi üslubu devreye girer. Bir anda son derece sert.
25:36
Acımasız sosyolojik bir gerçeklik var.
25:38
Ağalık sistemi feodalizm köylünün bir maraba bir köle
25:42
gibi görünmesi diğer yandaysa. Bu sert politik eleştiriyi bir
25:46
sosyoloji makalesi yavanlığında değil, abi omeros'un ili ya da
25:50
sıkı kıvamında destansı yani epik bir eskilerin deyimiyle
25:55
şölenle anlatma dehası var. Yaşar Kemal o çocukluğunda köy
26:00
köy gezip topladığı ağıtların, destanların ritmini, ince
26:04
memenin cümlelerini öyle bir yediriyor ki Metin düzyazı değil
26:08
sanki böyle gizli bir aruzla gizli bir ölçüde yazılmış uzun
26:12
bir şiir gibi akar gider. Çukurova'nın o tozlu yol.
26:15
Sınıf çatışmasını alır abi antik Yunan tragedyalarındaki
26:20
tanrıların savaşı kadar böyle mitolojik o kadar yüce bir
26:24
seviyeye çeker. Tabi zurnanın zırt dediği yer de
26:26
tam olarak yine burası. Sırf bu mitolojik ve evrensel
26:30
dili yakalayabildiği için ince Mehmet Türkiye sınırlarına da
26:34
sığmıyor. Tabii ki burada Abidin dino'nun
26:36
arif dino'nun etkisini görüyoruz.
26:38
Abi düşünün, çukurova'nın dikenli düzü köyünde geçen lokal
26:42
kelimelerle dolu ağları irgat'ları anlatan bir roman
26:46
nasıl oluyor? Bir fransızı, bir japonu bir
26:48
ingiliz'i bu kadar derinden etkileyebiliyor.
26:51
Normalde bizim alışık olduğumuz fransa'nın ingiliz'in burayı
26:55
etkilemesidir değil mi? Çünkü Yaşar Kemal o yöresel
26:58
dokunun içine adalet arayışı gibi insanlık tarihi kadar eski
27:04
kadim evrensel bir çekirdek yerleştiriyor.
27:07
Tüm dünyada ortak bir şey zulme karşı direniş dünyanın her
27:11
yerinde aynı dilde yankılanır. Bu evrensel başarı unesco'nun
27:15
bile dikkatini çekiyor. O zaman UNESCO desteğiyle dünya
27:20
dillerine çevrilmeye başlanıyor ve bir anda 40'tan fazla dile
27:24
çevirilerek küresel bir fenomene dönüşüyor.
27:26
Çok çok enteresan bir ironi var. Burada abi biraz durup düşünmek
27:30
lazım. Çocukluğunda babasının
27:32
öldürülmesine şahit olmuştu. Şoktan dili tutulmuş 12 yaşına
27:36
kadar kekelemiş. Bu suskun çocuk Kemal büyüyor ve
27:40
yazdığı tek bir roman abi türkiye'nin dünyadaki en gürsesi
27:45
en çok dile çevrilen kalemi oluyor.
27:47
Şimdi burada neyi görüyoruz? Insan iradesinin o saltıcı sanat
27:53
gücünün muazzam bir kanıtı. Bütün dünya o kekemeliği
27:56
türkülerle aşan çocuğun yarattığı destanı okumak için
27:59
sıraya giriyor. Ince Mehmet, dünya edebiyat
28:02
pazarında bir doğu egzotizmi olarak da değil edebiyat
28:06
tarihinin en büyük başkaldırı metinlerinden biri olarak baş
28:10
köşeye oturuyor. Bakın edebiyat tarihinin
28:12
diyorum, ne türk edebiyatı, ne doğu edebiyatı doğrudan tüm
28:17
edebi külliyat roma'nın o evrenselleşmesindeki en büyük
28:21
etkenlerden biri de Yaşar kemal'in halkın psikolojisini
28:25
kusursuz okumaz kitabın ilerleyen bölümlerine doğru
28:28
dikkat edin. Okuyanlar beni hemen an.
28:31
Yaptır ince Mehmet artık sadece böyle etten kemikten bir insan
28:35
olmaktan çıkıyor. Abi ne oluyor bir fikre
28:38
dönüşüyor. Halkın gözünde efsaneleşiyor.
28:41
Mitolojik bir kahramana dönüşüyor.
28:43
Köylüler bu adamın aynı anda üç farklı yerde görüldüğüne kurşun
28:47
geçirmediğine, ağaçların üzerinden böyle uçarak
28:50
geçtiğinde falan inanmaya başlıyorlar.
28:52
Niye abi? Çünkü fikirlere kurşun işlemez.
28:55
Çünkü ezilen çaresiz bırakılan kitlelerin hayatta kalabilmek
29:00
için umut edebilmek için. Insanüstü kurtarıcılara ihtiyacı
29:04
vardır. O psikolojik yoksunluk, kendi
29:06
mesleğini, kendi mitolojisini bir şekilde yaratmış
29:10
yaratacaktır da Yaşar Kemal böyle sadece ince memedi değil.
29:14
Yani o memediyi yaratan halkın umut etme biçimini de muazzam
29:18
bir zekayla analiz ediyor. Aslında memedin sırtındaki o
29:22
devasa yük ağlarla çatışmasından çok halkın ona yüklediği bu
29:26
kurtarıcılık misyonu ince Mehmet esnavi bir kahraman olmanın
29:31
getirdiği yalnızlığı. O acı verici soyutlanmayı
29:34
iliklerine kadar Yaşar. Yani roman sadece sistemi bir
29:38
eleştiri değil. Kahramanlık mefhumunun kendisine
29:41
o ağır psikolojik yük'e devasa bir mercek tutuyor.
29:44
Şimdi bir düşünün, bir yanda abi torosların Yalçın kayalıklarında
29:48
yankılanan mazer sesleri diğer yanda da o seslerin içinde yatan
29:52
bir halkın 1000 yıllık adalet açlığı Yaşar Kemal ince
29:57
mehmet'le bu açlığı dünyanın 41 yanına duyurduğu duyurmasına ama
30:01
onun edebiyat serüveni sa. Ve bu başkaldırıdan da ibaret
30:05
değil. Eğer ince Mehmet çok güzel bir
30:07
eser, evrensel bir eser diye sadece bunun üzerinde durursak
30:11
Yaşar kemal'e haksızlık etmiş oluruz.
30:13
Hele ki o doğanın o insanın içine sızan efsanelerin dili çok
30:17
derinlik var. Burada anlatacak çok hikaye var
30:20
kamerasını sadece o toplumsal çatışmaya çevirmiyor bu adam.
30:24
Doğrudan insanın karanlık labirentlerini içine ve doğanın
30:28
kendisine çeviriyor. Büyülü gerçeklikler, mitler,
30:32
doğanın rengi bunlar birbirine giriyor ve biz bunların
30:35
birbirine girdiği eşsiz döneme doğru yelken açarsak karşımıza
30:40
çıkan manzara inanın bana en az ince memedin mazer sesleri kadar
30:45
sarsıcı. Hani dedim ya halk kendi
30:48
kahramanını, kendi efsanesini yaratmaya mecbur kalır diye
30:51
işte. Dağın öte yüzü üçlemesinde
30:54
özellikle o meşhur yer, demir, gök bakır ve ölmez.
30:57
O romanlarında Yaşar Kemal bunu adeta bir sosyal psikoloji
31:02
laboratuvarı gibi işler yalak köyünün köylülerini düşünün.
31:06
Açlıktan böyle nefesleri kokuyor.
31:08
Adile efendi diye bir bakkala gırtlağa kadar borçlanmışlar.
31:12
Yakında da donlarına kadar alacak kadar kışla öyle bir
31:15
bastırmış ki dağdan inemiyorlar, mahsur kalmışlar, göz göre göre
31:19
ölecekler yani kaçarı yok peki insan.
31:23
Böyle bir çaresizlikte ne yapar biliyor musunuz delirmemek için?
31:27
Doğaüstü bir şeye tutunur işte bu köylülerde aralarından tap
31:31
Başoğlu diye kendi halinde gariban bir adamı alıp zorla
31:35
bakın, zorla ermiş ilan ederler. Adam diyor ki oğlum yapmayın,
31:39
etmeyin ya ben ermiş falan değilim sizin gibi garibanın
31:42
tekiyim diyor ama dinlemiyorlar. Çünkü bir ermişe onları
31:47
kurtaracak bir mucizeye ihtiyaçları vardır.
31:50
Yaşar Kemal burada 10 meşhur büyülü gerçeklik dediğimiz
31:53
kavramı Latin Amerikalı yazarlardan çok daha önce.
31:58
Solunun göbeğinden çıkarıp önümüze koyar ha ben çok severim
32:01
mesela markez'i o yüzyıllık yalnızlık romanındaki uçan
32:04
halılar gökten yan sarı çiçekler neyse Yaşar kemal'in yalak
32:08
köyündeki o mitos yaratman süreci de odur.
32:11
Ben de böyle köyün adını söylerken üstüne basa basa
32:15
söylüyorum, abi çok özür dilerim.
32:17
Yani şunun da eleştirisini yapmak lazım.
32:20
Şimdi marketi türkiye'de kaç kişi okumuştur?
32:23
Yaşar kemal'i kaç kişi okumuştur?
32:25
Şu anki durumdan bahsediyorum. Merkezi daha çok.
32:29
Ha Yaşar kemal'i belki daha çok duymuşlardır ama abi türk ya bu
32:33
hani okunmaz diye düşünecek zibilyon insan var ama merkez
32:37
yabancı abi bir şeyi var. Ben de çok seviyorum ama
32:40
gerçekten kendi içimizde de böyle tonlar böyle sesler var
32:44
onları bulmak, görmek, keşfetmek lazım.
32:48
Diyeceğim de yani Yaşar Kemal oğlum yani daha ne kadar böyle
32:52
önünde duruyor işte adam ne keşfetmesin yani kendimle
32:55
çeliştim biraz ama görmemiz lazım abi önümüzdeki değerleri
32:59
görmüyoruz. Burada durup bir düşünmek de
33:01
lazım. Bir toplumun kendi elleriyle bir
33:04
aziz, bir peygamber, bir ermiş yaratma süreci sadece bir roman
33:08
kurgusu mu? Bence değil, bu doğrudan insan
33:11
zihninin kitlesel hislerisinin bir dışa vurumudur.
33:14
Adamlar tap başın etrafında pervane oluyor.
33:18
Onun tükürüğünden şifa bekliyorlar.
33:20
Ya hastaları falan böyle önüne getiriyorlar, işin trajikomik
33:23
tarafı bir süre sonra tapbaşın kendisi de ermiş olduğuna
33:27
inanmaya başlıyor, iyi mi yani acaba gerçekten ben de bir ker.
33:30
Var seçilmiş kişi falan mıyım diyor?
33:32
Adam, otoriteyi ve kutsallığı insanın kendi korkularıyla nasıl
33:37
inşa ettiğini bundan daha iyi anlatan bir Metin bulmak inanın
33:41
çok zordur. Yaşar Kemal, toplumsal gerçeklik
33:44
denen o ruhu ya abi köylüler çok fakir edebiyatı kalıbını alır
33:49
içine böyle bizim 10 bölümlük bir serimizin olduğu freud'ı
33:53
anlattığımız yerden bir düşünün. Şöyle freud diyen bir derinlik
33:56
yongu vari arketipler, Katar, sokak jargonuyla söyleyeyim ada.
34:01
Biat yapmaz abi röntgen çeker insanın o ilkel korteksinin o
34:06
derin korkularının direkt böyle röntgenini çeker.
34:10
Bütün bu psikolojik harbin ortasında her zaman devasa bir
34:13
ana karakter daha var. Bu ana karakterden en başta
34:17
bahsettim doğanın kendisi ama böyle bildiğiniz manzaradan arka
34:21
Funda usulca salınan ağaçtan öten böcekten ibaret bir doğa
34:25
değil abi Yaşar kemal'in metinlerinde doğa yaşayan bir
34:29
organizma demişti ki teller öfkelenir.
34:32
Tıkam alır dev bir organizma çukurova'nın o sarısıcağı sadece
34:36
sıcak değil beyni akıtır insanı böyle halisinasyonlara
34:40
sürükleyen bir canavar. Öyle bahseder Yaşar Kemal rüzgar
34:44
eser ama sıradan esmez, poyrazın lodos'un keşişlemenin apayrı
34:48
karakterleri var. Her birinin de ayrı bir şivesi.
34:52
Dünyada ekoloji kelimesi, çevre bilinci falan daha tam
34:56
oturmamışken yani batı bile bu işlere yeni yeni uyanırken Yaşar
35:00
Kemal bangır bangır, bir ekolojik sistemden bahseder,
35:04
kuşların, karıncaların, çakır, dikeninin, yaban domuzlarının,
35:09
onların bile o destanın içinde bir var oluş mücade.
35:12
Bir hakkı vardır. Onun metinlerinde doğa dekor
35:16
değil abi asıl başrol odur. Bizden önce hatta şöyle acayip
35:20
bir detay vereyim size Yaşar kemal'in bitki ve hayvan adları
35:23
üzerine kurduğu o devasa ansiklopedik bilgi gerçekten
35:27
şoke eder insanı. Sanki böyle yazar değil,
35:29
botanikçi uzmanı gibi sadece Çukurova florasında bulunan
35:35
yüzlerce çeşit otun çiçeğin ağacın adını öyle bir ritimle
35:39
öyle bir şiirsellikle sayar ki okurken başınız dönebilir.
35:43
Neden bak? Yani sadece böyle yeşil demez
35:46
adam yeşilin 40 tane farklı tonunu toprağın her bir
35:49
katmanını ayrı ayrı anlatır. Bunu niye yapıyor?
35:52
Çok basit ama sarsıcı da bir felsefesi var.
35:55
Adını bilmediğin tanımadığın bir şeyi sevemezsin.
35:58
Sevemediğin şeyi de koruyamazsın.
36:01
Eğer okur o nergisin o çakır dikeninin nasıl bir toprakla
36:05
büyüdüğünü, köklerinin nereye saldığını ve hangi hocaya yuva
36:09
olduğunu bilirse ancak o zaman doğayla gerçek bir bağ kurar.
36:13
Modern akademide bugün. Eko eleştiri eko kritisizm
36:16
dedikleri doğa odaklı edebiyat incelemesinin babalarından
36:21
biridir. Yaşar Kemal ama bizim haberimiz
36:24
yok tabi bu doğada tıpkı insanlar gibi büyük bir
36:28
değişimin hatta acımasız bir yıkımın pençesinde o yıllarda
36:32
bunu da en net şekilde akça sazın ağları serisinde
36:36
görüyoruz. Bu seri demirciler çarşısı,
36:39
cinayeti ve yusufçuk Yusuf kitaplarından oluşuyor.
36:41
Şimdi ince mehmet'te o ilkel feodal ağları, o toprak sahibi
36:46
trenları görmüştük ya işte akçasa'nın ağlarında işin rengi
36:51
tamamen değişiyor artık sahneye traktörler çıkıyor, amerika'dan
36:55
ithal Biçer döverler giriyor. O meşhur akçaz bataklığı sıtma
37:00
yapıyor diye kurutuluyor. Bataklık kuruyunca sıtma bitiyor
37:04
mu? Belki ana yerine çok daha acı.
37:07
Bir hastalık bildiğiniz bildiniz siz o ismi dimi kapitalizm gelip
37:12
o bereketli topraklara kök salıyor.
37:15
Köklü ağa aileleri var orada derviş beyler, Mustafa beyler
37:18
varmış, bunlar nesillerdir. Birbirini at üstünde kan
37:23
davasıyla kılıçla, tüfekle yiyip bitirirken birden bire o
37:27
şehirden gelen traktör sahibi sonradan görme asimile tüccarlar
37:31
bunların altından toprağı bir anda çekip alıyor.
37:34
Yaşar Kemal, burada muazzam bir sosyolojik geçişi, fotoğraflar
37:38
atın. Kılıcın o eski mertlik
37:41
kültürünün, paranın ve makinenin soğuk demiri karşısında nasıl un
37:46
ufak olduğunu adım mı? Adım anlatır. 2'a birbirine
37:49
ölümüne düşmandır ama ikisi de aslında o makineleşmenin yeni
37:54
kapitalist düzenin şartları arasında ezildiklerinin farkında
37:57
bile değiller. O meşhur hepimizin bildiği
38:00
efsanevi söz vardır ya. O iyi insanlar o güzel atlara
38:04
binip gittiler işte o atlar o giden insanlar aslında kapanan
38:09
bir çağın, mertliğin doğayla iç içe yaşayan ne bileyim abi
38:13
sözünün eri olan bir yaşam biçiminin sembolü yerini egzoz,
38:17
dumanı, motor gürültüsü, banknotların soğuk ruhsuz gücü
38:21
alıyor. Tabi Yaşar Kemal bu ağıdı
38:23
yakarken kesinlikle ama kesinlikle ağalık sistemini
38:26
falan övmez, oraya güzelleme yapmaz.
38:29
O hataya düşmeyelim. Sadece bir çağın kapanıp yerine.
38:33
Çok daha sinsi, çok daha yıkıcı bir vahşi kapitalizmin gelişini
38:37
ve köylüyü bu kez traktörün tekeri altında nasıl ezdiğini
38:40
gözler önüne serer. Gelen gideni aratır mantığında
38:43
yaklaşıyor olaya şimdi bütün bu anlattıklarımdan sonra ya Fırat
38:47
kardeşim Yaşar Kemal hep mi Çukurova yazdı, hep mi Toroslar
38:51
pamuk tarlaları diye sorabilirsin.
38:53
Saklı olarak hayır dostlar bu adamın 1'de deniz macerası var
38:58
inanın en az o dağlar kadar derin çukurovanın o kaba saba
39:02
gerçekliğinden kopuyor. Amula geliyordu ya,
39:04
edebiyatımızın bir başka deviyle denizin ve yalnız insanın şairi
39:10
kimle tanışıyor? Abi sait faik abası yanıtla
39:14
yolları kesişiyor ve inanılmaz sıkı bir dostluk kuruyorlar.
39:17
Ikisi de toplumun kıyısında köşesinde kalmış garibanlara
39:21
aşık, ikisi de sokakların, balıkçıların, emekçilerin alanı.
39:26
Sait faik Yaşar kemal'e istanbul'un o arka sokaklarını,
39:30
denizin dilini, balıkçıların argosunu o mar.
39:34
Tuzlu iyot kokusunu öğretiyor burgazada oralarda demlenilen o
39:39
rakı sofralarında lodosun dil abi Yaşar.
39:42
Kemalin o destansı üslubuna bir şekilde sızıyor.
39:45
Şimdi bu dostluğun ve o istanbul yıllarının gözlemlerinin en
39:49
şahane meyvesi deniz küstü romanıdır.
39:53
Şükür ki eskilerden okuduğum bir Yaşar Kemal eseri.
39:57
O yüzden rahat rahat anlatacağım.
39:58
Yaşar Kemal kamerasını bu kez. Böyle çukurovanın sıcağından
40:03
alıyor. Istanbul'un arka mahallelerine,
40:06
menek şakayılarına Marmara denizine çeviriyor.
40:09
Kitap böyle kaba tabirle neyi anlatıyor biliyor musunuz?
40:12
Yunusları şimdi ne alaka diyeceksiniz?
40:15
O dönemlerde yunusların nasıl acımasızca sırf yağı için
40:19
vahşice avlanmasını denizin nasıl kirletildiğini, yozlaşan
40:23
şehir hayatının insanları nasıl çürüttüğünü anlatır.
40:27
Yine bir ekolojik felaket uyarısı vardır ortada
40:30
marmara'nın. Yavaş nasıl öldürüldüğünü,
40:34
balıkçıların o bitmek bilmez aç gözlülüğünü mafyalaşan rant
40:39
düzenini resmen böyle suratımıza tokat gibi çarpar deniz küstü
40:43
mü? Insana da küser felsefesini öyle
40:47
bir derinlikle işler ki bugün müsilajla boğuşan işte yakın
40:50
zamanda can çekişen marmaraya bakıp adam 40 yıl önceden bas
40:55
bas bağırmış. Yahu görmemişiz demezseniz
40:58
hatrım kalır gerçekten. Kahin gibi bir öngörü var
41:02
ortada. Tabii bütün bunları yaparken
41:04
kullandı. O ham maddeyi o dil denen
41:06
mucizeyi nasıl ustalıkla kıvama getirdiğinden de bahsetmek şart.
41:10
Zaten eserleri upuzun eserleri anlat anlat doymuyor.
41:13
Efendim yaşarken halin türkçesi dikkat ederseniz bir kelime
41:17
sözlüğünden çok devasa bir renk paleti arkadaşlar onun
41:21
metinlerinde böyle kırmızı deyip geçilmez kan kırmızısı nar
41:25
çiçeği ne bileyim güneş yanığı şarap tortusu böyle.
41:29
Bu şekilde uzatır gider o renkleri, cümleleri kurarken
41:32
adeta biz Senfoni Orkestrası şefi gibi kısa cümleleri böyle
41:36
bir trampet gibi tık tık vurur, aksiyonu yükseltir.
41:41
Uzun betimlemeleri de ben böyle şeye benzetiyorum.
41:44
Keman taksimine böyle usulca yayıyor.
41:47
Keman taksimi gibi o eski ağıtları da yine bir çello gibi
41:51
böyle derinden insanın içine titreterek hissettirir.
41:54
Hani bazı yazarlar okurken sadece hikayeyi öğrenirsiniz ya
41:58
Yaşar kemal'i okur. Öyle olmuyor abi, o sahnelerin
42:01
kokusunu ciğerinize çekiyorsunuz.
42:04
Rengini gözünüzle görüyorsunuz. Rüzgarın sesini kulağınızla
42:08
duyuyorsunuz. Adam tabiri caizse çok özür
42:10
diliyorum. Hayvan gibi betimleme yapıyor ya
42:13
umarsızca betimliyor. Dilin esnekliğini bu kadar
42:16
zorlayıp bu kadar görsel ve işitsel bir şölen sunmak.
42:19
Her babayiğidin bence harcı değil işte türkçeyi o bozkırın,
42:24
dağın, denizin ve sokaktaki insanın dilini bir simyacı gibi
42:27
yoğurarak dünya edebiyatını öyle bir sunuyor ki.
42:30
Bu anıtsal büyüklük, Türkiye sınırlarını çoktan fersah fersah
42:34
aşar abi bu zamana kadar söylediğim bütün adını
42:37
duyduğunuz bütün eserleri de zaten ingilizceye bir şekilde
42:41
çevrilmiştir. En kötü ingilizceye
42:42
çevrilmiştir. Daha diğer dilleri söylemiyorum.
42:45
Tabii bu çeviriler de artıyor. Yaşar Kemal ismini yerel bir
42:48
yazar olmaktan çıkarıp bambaşka bir lige dünya devlerinin
42:52
arasına taşıyor. Dünyanın en prestijli edebiyat
42:56
çevrelerinde avrupa'nın başkentlerinde onun
42:59
kelimelerinin yankıları duyulmaya.
43:01
Başlıyor, üstelik sadece kalemiyle de değil.
43:04
Barışın insan haklarının korkuya karşı böyle inatla direnmenin
43:08
sembolü olarak uluslararası bir figüre dönüşüyor.
43:11
Adam isveç akademisinin o soğuk koridorlarında türkiyeden gelen
43:15
bir dev var. Çukurova kemal'in gürsesi
43:18
duyuluyor. Şimdi oraya gidelim abi. 1973
43:21
yılında o koridorlarda öyle bir rüzgar esiyor ki iskandinav
43:26
soğuğunu çukurova'nın sarı sıcağı böyle adeta paramparça
43:30
ediyor Yaşar Kemal. Türkiye'den Nobel edebiyat
43:34
ödülüne aday gösterilen iyilik yazar oluyor.
43:37
Bakın bu sadece edebiyat dünyası için bir magazin haberi veya bir
43:42
gurur tablosu falan değil. Bu aslında omuzlara binen devasa
43:46
bir yükün korkunç bir toplumsal sorumluluğun başlangıcı
43:50
düşünsenize abi kendi ülkesinde mahkeme kapılarında süründürülen
43:54
hapisler yatan hapisler yatan nasıl bir tabirse hapis yatan
43:59
kitapları toplatılan bir adam avrupa'nın göbeğinde.
44:02
Bütün bir türk kültürünü, o coğrafyanın acısını, umudunu tek
44:07
başına temsil ediyor, nobeli alamadı diye yıllarca aman canım
44:11
işte siyasi dengeler falan deyip geçiştirdik ama işin aslı şu abi
44:15
Yaşar, kemalin o ödüle ihtiyacı yoktu ki oğuz zaten milyonlarca
44:20
insanın kalbinde harbiden bak, bazen hani derler ya o bizim
44:24
işte gönlümüzün şampiyonu, gönüllerin şampiyonu laf söz
44:28
olsun diye söylenir. Ya bu öyle bir şey değil abi
44:30
harbiden milyonlarca insanın. Kalbinde kendi nobelini çoktan
44:34
almış bir insan. Şimdi burada biraz duralım ve o
44:38
dönemin bir entelektüel ortamına bakalım.
44:40
Sonlara yaklaşırken Yaşar kemal'in siyasi duruşuna da bir
44:44
mercek tutmamız lazım. Tarafsız olarak.
44:46
Çünkü Yaşar Kemal öyle viskisini yudumlayıp boğaz'a karşı ya ne
44:50
olacak abi bu memleketin hali diyen o salon aydınlarından
44:54
fildişi kule entelektüellerinden asla değil adam bizzat sahada
44:58
sokağın tam göbeğinde 1900 altmışlı yıllarda Mehmet Ali
45:03
aybar var. Etin Altan onların Türkiye işçi
45:06
partisi döneminde Yaşar Kemal Merkez Yürütme kurulunda görev
45:10
alıyor. Ya adamlar koskoca bir edebiyat
45:12
devi otur romanını yaz telifini ye değil mi?
45:15
Yok abi ne yapıyor? Köy köy kasaba kasaba mitinglere
45:18
gidiyor ince memedi kağıt üzerinde yazmakla yetinmiyor.
45:23
O adalet arayışını bizzat siyaset sahnesinde de veriyor.
45:26
Tabii onun bu siyasi duruşu hiçbir zaman o körü körüne bir
45:30
fanatizm, dar bir ideolojik dogmatizm olmadı dostlar.
45:34
Pusulası her zaman insan barış doksanlı yılların o karanlık
45:39
kanlı dönemlerini hatırlayın, insanların konuşmaya bile
45:41
korktuğu sokaklarda faili meçhullerin kol gezdiği o günler
45:46
sosyal yaşantı açısından söylüyorum.
45:48
Yaşar Kemal şimdi devlet güvenlik mahkemesi
45:51
koridorlarında dimdik durup barış diye haykırıyor.
45:55
Türk ve kürt gençlerinin birbirini öldürmemesi için bu
45:58
toprakların o 1000 yıllık kardeşlik harcının bozulmaması
46:02
için kendini resmen siper ediyor ve bunu yapan.
46:05
Türkmen toprağında doğmuş bir kürt ya bu vatanın evladı
46:09
arkadaşlar bedel ödemekten zerre kadar da korkmuyor, hapis
46:13
cezaları alıyor, lince uğruyor ama koca cüssesiyle o gürsesiyle
46:18
barış aktivistliğinden de milim sapmıyor.
46:20
Bütün bu fırtınalar koparken uluslararası arena adamın bu
46:25
sarsılmaz duruşunu ve o anıtsal edebiyatını çoktan böyle ayakta
46:29
alkışlamaya başlıyorlar. Özellikle fransızların Yaşar
46:32
kemal'i olan hayranlığı başlı başına bir vaka incelemesidir.
46:36
Çünkü Fransız edebiyat geleneği o Viktor hugoların emrinize
46:40
olaların inşa ettiği o büyük toplumsal gerçekçi destansı yapı
46:45
Yaşar. Kemal'in metinlerinde yeniden
46:47
vücut buluyordu. Onu sadece türkiye'den bir yazar
46:50
işti abi diye değil de çağdaş bir homeros, modern bir Victor
46:54
hugo olarak görüyor. Adamlar fransa'nın en büyük
46:57
devlet nişanı olan lijon donörü bizzat Fransa Cumhurbaşkanı.
47:03
Fransa mitorant'tan aldı. Yani Yaşar kemal'in edebi
47:07
kişiliğine büyük bir hayranlık duyan yakın bir dostluk kuran
47:11
bir devlet adamı böyle Fransız devriminin 200 yılı gibi
47:15
törenlere de davet etmiş, onu saraylarda özel olarak ağırlamış
47:19
ve hatta Yaşar Kemal, eski Fransa cumhurbaşkanının
47:23
cenazesini de özel olarak davet edilmesine kadar da sürmüş bu
47:27
durum yani bir anlamda ona hayran ve onunla birlikte bir
47:30
arkadaş bu adam arkadaş olmuş Yaşar kemal'i.
47:34
Yani Fransa cumhurbaşkanının elinden ödül alıyor.
47:36
Abi en büyük devlet nişanını alıyor.
47:38
Fransa'nın kime gidiyor bu ödül? Yaşar kemal'in göğsüne değil
47:42
görünürde öyle. Ama arka planda çukurova'nın
47:45
nasırlı ellerine pamuk tarlalarındaki ırgatların
47:48
yakasına takılıyordu. Şimdi abi bir düşünün yani
47:51
van'dan çıkmış adam can havliyle tabi bu çıkmıyor, yani ailesi
47:55
çıkıyor. Çukurova'ya kaçmış göçmen bir
47:57
ailenin çocuğu Türkmen topraklarında doğuyor 4 yaşında.
48:02
Babası gözünün önünde öldürülüyor.
48:04
Hem de yakın bir tanıdığı tarafından şoktan dili
48:07
tutuluyor. 12 yaşına kadar kekeliyor derdini sadece
48:10
türkülerle anlatıyor. Gariban bir Kemal yıllar sonra
48:14
dünyanın en büyük edebiyat nişanlarını göğsünde taşıyor.
48:17
Bilmem nerelere aday oluyor. Kitapları 40'tan fazla dile
48:20
çevriliyor, işte bu lokal kalmadan evrensel
48:24
olunamayacağının en vahşi en net kanıtıdır.
48:27
Mesela bazen bir arkadaşım gelir illaki size de oluyordur, hadi
48:31
şuraya gidelim şu ülkeye gidelim şu memleket.
48:34
Görelim, farklı diyarlar görelim ama işin özünde sen daha
48:38
mardin'i görmemişsin. Sen daha van'ı görmemişsin.
48:41
Sen diyarbakır'a gitmemişsin. Sen Eskişehir sokaklarında
48:44
turlamamışsın. Trabzon'un doğasını artvin'in
48:48
göllerini görmemişsin. Sen buradaki insanların derdini
48:52
dinlememişsin. Gidiyorsun abi venezuela'ya ya
48:56
git ona da gitti. Önce bir kendi çapımızla
48:58
gidelim. Tabi ki bunun ekonomik nedenleri
49:01
de oluyor. Büyük toplumun büyük bir kısmı
49:03
için orası ayrı bir mesele fakat.
49:05
Demek istediğimi anladığınızı düşünüyorum.
49:07
Yani önce lokali bileceksin, Atatürk de böyle düşünüyor.
49:11
Daha bir kendi tarihini, kendi kültürünü bileceksin.
49:14
Ondan sonra başka kültürleri öğrenmeye çalışmak daha güzel
49:18
bir şey daha. Böyle mantıklı, sağduyulu bir
49:20
davranış gibi geliyor. Bana da gerçekten Yaşar Kemal
49:24
gidip de böyle Paris sokaklarını yazmaya Avrupalı gibi düşünmeye
49:27
çalışsaydı bugün kimse onun yüzüne bakmaz, daha be orada
49:31
zaten eriyip giderdi, o kadar görmüş geçirmiş adamın arasında
49:35
ama ne yapıyor? Adına Çukurova diyor inadına
49:38
Toroslar diyor, kendi kültürünün dibine kadar iniyor abi ve oraya
49:42
evrensel temalar serpiştiriyor diyor ki Avrupalı tabii ki onun
49:46
böyle bir gayesi yoktu. Durumlar öyle gelişti ama
49:49
Avrupalı bundan torosları çukurova'yı almasa da olur.
49:53
Onun buradan alacağı şey o adalet vurgusu.
49:56
O sosyal çürümüşlüğün kokusu. Çünkü bunlar evrenseldir.
50:00
Bunun biliyor ve buna göre yazıyor bunları ve tabii iş
50:03
dönüp dolaşıp o hepimizin ezbere bildiği işte sosyal.
50:07
Ya da sürekli paylaştığı ama felsefi derinini pek düşünmediği
50:10
10 meşhur veda cümlesine geliyor.
50:13
O iyi insanlar o güzel atlara binip gittiler.
50:16
Bu demirciler çarşısı cinayetinin girişinde olan
50:21
aslında insana tokat gibi çarpan bir söz.
50:23
Bunu sadece yağ ve eskiden insanlar ne kadar kibardı?
50:27
Şimdi herkes kaba gibi sığ bir nostalji zannedenler var.
50:32
Yaşar kemal'i hiç anlamamış ya da bu sözün Yaşar kemal'in sözü
50:36
bile olduğunu. Bilmeyen insanlar olabilirler.
50:38
Bu söz tüpe düz ontolojik bir ağıttır.
50:41
Benim gözümde ya abi insanın doğayla olan bağının kopmasına,
50:46
onurun, mertliğin, o kadim değerlerin makine dişlileri ve
50:49
vahşi kapitalizmin para hırsı arasında böyle nasıl un ufak
50:54
olduğuna yakılan devasa bir ağıt o giden atlar bizim
50:59
kaybettiğimiz insanlığımızdır aslında tabii hemen karalar
51:04
bağlamayalım. Çünkü Yaşar kemal'in o devasa
51:06
külliyat. O binlerce sayfalık metinlerin
51:10
hiçbirinde mutlak bir karanlık, mutlak bir umutsuzluk
51:14
bulamazsınız. Bu çok enteresan bir şey.
51:16
Adam o kadar acı yoksulluk, sömürü, efendime söyleyeyim, kan
51:21
davası ihanet anlatıyor ama kitabın kapağını kapattığınızı
51:25
içinizde böyle garip bir direniş isteği uyanıyor.
51:28
Neden? Çünkü kendisinin de o muazzam
51:31
röportajlarında defalarca söylediği gibi insanoğlu
51:35
umutsuzluktan umut yaratıyor onun felsefesinde.
51:38
Karanlık sadece ışığın ne kadar güçlü olduğunu göstermek için
51:42
basit bir dekor abi. Korkuya karşı direnmek,
51:45
karanlığa karşı umudu bir bayrak gibi taşımak bu adamın bıraktığı
51:51
en büyük miras bir düşünün abi ince Mehmet dağda sıkıştığında
51:55
her tarafı sarıldığında bile o tüfe'yi namlusundaki soğuklukta
51:59
bir umut var. Yalak köylüleri açlıktan
52:02
kırılırken bile gökyüzüne bakıp kendilerince bir mucize
52:05
inanırlar. Yaşar Kemal bize insanın her ne
52:08
şartta olursa olsun hayatta kalma direnme ve kendi onurunu
52:13
koruma kapasitesini gösteriyor. Bize korkaklığı değil o abdi
52:17
ağlara o zalimlere karşı dik durmayı öğretiyor.
52:20
Sistemin çarkların ne kadar büyük olursa olsun o çarkların
52:24
arasına sıkışan küçücük bir çakıl taşının bile makineyi
52:28
durdurabileceğini fısıllıyor. Hep kulaklarımıza 2015 yılının o
52:31
soğuk Şubat ayında hayata gözlerini yumuyor.
52:33
Zaman ne kadar çabuk geçiyor değil mi dostlar?
52:36
Bu arada bak 2015 halbuki ben şöyle düşündüğümde Yaşar Kemal
52:38
vefat etti haberlerini daha sanki iki sene önce duymuş
52:42
gibiyim ya da görmüş gibiyim. Bu pandeminin etkisiyle mi
52:47
bilmiyorum. Artık zaman çok hızlı akıp
52:49
geçti. 2019 sonrasını ben anlamlandıramıyorum.
52:50
Neyse o yıllarda sadece o zaman daha doğrusu bir yazar ölmüyor
52:56
abi belki de son büyük birleştirici çınar devrildi.
52:58
Türkiye için cenazesinde o kadar zıt kutuplardan birbiriyle böyle
53:03
asla yan yana gelmeyen, o kadar farklı siyasi görüşten insan
53:08
vardı ki herkes kendi Yaşar kemalini uğurlamak için
53:11
oradaydı. Çünkü adam hayatı boyunca o
53:15
toprak. Hiçbir rengini, hiçbir sesini
53:18
dışlamadı ki hepimizin orta hafızası ortak vicdanıydı.
53:22
Abi bu mirası anlamak Yaşar kemal'i böyle sadece okumakla ya
53:26
da dinlemekle de bitmiyor. Bugün sokakta haksızlığa uğrayan
53:30
birini gördüğümüzde başımızı çevirmemek bu toprakların taşı
53:34
taş suyu gerçekten yani bu doğa katledilirken o ağacın o börtü
53:39
böceğin hakkını savunmaktır. Bu adam bu büyük çınarın
53:43
gölgesinde bir parça soğuklanabildiysek ne mutlu bize
53:46
bu bölümlük benden bu kadar dostlar Yaşar Kemal gibi iyi
53:50
insanlar ama insana indirgemiyorduk insanlığa.
53:53
O iyi insanlar o güzel atlara binip gittiler.
53:56
Demirin tuncuna insanın piçine kaldık.
54:00
Kendinize çok iyi bakın. Özellikle ınstagram'dan takip
54:03
etmeyi ve görüşlerinizi bana iletmeyi unutmayın.
54:07
Yorumlarınızı bekliyorum ınstagram'a sekizinci gün 25
54:10
saat yazarsanız beni bulur. Kendinize çok çok iyi bakın,
54:14
hoşça kalın efendim.