Latest / 8. Gün 25. Saat / Animizm: Ağaçlar ve nehirler aslında bizimle konuşuyor mu? - #Felsefe2

Transcript

Animizm: Ağaçlar ve nehirler aslında bizimle konuşuyor mu? - #Felsefe2 · 8. Gün 25. Saat

0:09
8 25'ten hepinize selamlar ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:14
Bu bölümde aslında insanlığın en eski en köklü ve belki de en saf
0:21
bakışına yani animizme doğru bir yolculuğa çıkacağız.
0:25
Hani bazen bir ormanda yürürken ya da sessiz bir göl kenarında
0:29
otururken sanki ağaçlar size bir şey fısıllıyormuş gibi
0:32
hissedersiniz ya işte o hissin binlerce yıllık entelektüel ve
0:37
ruhsal geçmişini konuşacağız. Bugün felsefe.
0:40
Üst serimizin bu ikinci halkasında tozlu raflardan
0:44
ziyade doğanın kalbine bilincin o ilk uyandığı ana bakacağız.
0:50
Hazırsanız çayınızı, kahvenizi alın.
0:52
Bu derin yolculuğa başlayalım. Animizm dediğimizde aslında
1:13
kelimenin kökenindeki o muazzam sadeliğe bakmak lazım.
1:18
Latince animadan geliyor. Yani can nefes ruh ama bu sadece
1:23
sözlükteki gibi bir karşılık değil, bir dünya görüşü
1:27
düşünsenize bir dönem insanlar için dünya sadece üzerinde
1:31
tepinilen bir toprak parçası ya da kesip yakılacak bir odun
1:35
yağını değildi. Her şeyin ama istisnasız her
1:39
şeyin taşın, toprağın. Yarın akan suyun bir bilinci,
1:44
bir iç dünyası olduğu düşünülüyordu.
1:46
Yani hani cansız nesne dediğimiz kavram o zamanlar lügat'te bile
1:52
yoktu. Muhtemelen her şey birer
1:54
özneydi. Tıpkı sizin benim ya da
1:57
yanınızdaki arkadaşınız gibi bu konuyu bilimsel bir zemine
2:01
oturtan isim ise 1871 yılında yazdığı primide kalcher yani
2:06
ilkel kültürü eseriyle. Sör edward barnıt Taylor oluyor
2:11
Taylor abimiz animizmi dinlerin ilk aşaması olarak tanımlarken
2:17
aslında çok çarpıcı bir noktaya parmak basıyor arkadaşlar diyor
2:20
ki bu insanlar durup dururken her şeye ruh atfetmiyorlar.
2:25
Bunun çok rasyonel bir temeli vardı.
2:27
Rüyalar uyuyorsunuz. Bedeninizi ayakta ya da mağarada
2:30
duruyor ama siz rüyanızda kilometrelerce ötede
2:34
avlanabiliyorsunuz veya ölmüş dedenizle sohbet ediyorsunuz.
2:38
Işte bu durum bedenden bağımsız gezebilen bir öz fikrini yani
2:43
ruh kavramını doğuruyor. Yani animizm aslında insanın
2:46
kendi içindeki o gizemi çözmeye çalışırken dış dünyaya
2:50
yansıtmasıyla başladı diyebiliriz.
2:52
Burada meselenin rengi şurada değişiyor.
2:55
Doğa artık bir nesne değil bir özne haline geliyor.
2:59
Martin buberin o meşhur ben ve sen ilişkisi vardır ya hani
3:03
karşındakini bir araç olarak değil de bir kişilik olarak
3:06
görme hali işte animist. Doğayla tam olarak bu ilişkiyi
3:11
kuruyordu. 1'de ağacı kesmeden önce ondan izin istemek bir
3:14
Nehri geçerken ona selam vermek gibi şeyler bunlar.
3:18
O dönem için saçma sapan ritüeller değil, tamamen hayatta
3:21
kalma ve saygı protokolleri idi. Çünkü o ağaç sadece odun değil
3:26
bir kişiydi. Açıkçası insanın kendisini
3:29
doğanın efendisi zannetmediği, sadece onun bir parçası bir
3:33
komşusu olarak gördüğü. O dönemdeki psikolojik altyapı
3:38
bugünden bakınca çok daha sağlıklı duruyor.
3:41
Bir anlamda öyle değil mi? Bu süreç sadece dış dünyaya
3:44
anlamlandırmakla da kalmıyor. Abi insanın ben kimim?
3:47
Sorusuna verdiği ilk metafiziksel cevabı da içinde
3:51
barındırıyor insan. Sadece etten ve kemikten ibaret
3:54
olmadığını, öldüğünde uçup giden ama bir şekilde varlığını
3:58
sürdüren o ilk kıvılcımı fark ediyor.
4:01
Yani ontolojik sorgulama o meşhur varlık sancısı aslında
4:06
bir mağara ateşinin başında sönmek üzere olan korlara
4:10
bakarken başlıyor. Diyor ki adam benim içimde bir
4:13
şey var ve o şey bu bedenden daha büyük.
4:16
Bu his animizmin insana bıraktığı en büyük miraslardan
4:20
biri. Tabi bu bakış açısı dünyayı
4:22
sadece bir şeyler toplamı olmaktan çıkarıp devasa bir
4:26
tiyatro sahnesine dönüştürüyor. Her taşın bir hikayesi, her
4:30
rüzgarın bir derdi var gibi düşünün hani.
4:32
Gün bile bazen bilgisayarımız bozulduğunda ona kızıyoruz ya da
4:36
arabamıza isim takıyoruz işte bunlar aslında o eski animiz
4:41
damarın modern dünyadaki minik sızıntıları gibi şeyler bizim
4:45
için her ne kadar teknik bir arıza olsa da bilinçaltımızda
4:48
hâlâ o nesnelerle birer kişilikmiş gibi bağ kurma
4:52
eğilimi var. Thyler'ın teorilerine geri
4:54
dönecek olursak o bu durumu biraz daha evrimsel bir bakışla
4:58
ele alıyordu. Adama göre insanlık, çocukluk
5:02
evresinde. Her şeyi canlı sanıyordu.
5:04
Sonra büyüdükçe bu yerini daha organize dinlere en sonunda da
5:08
bilime bırakıyor ama bugün birçok antropolog bu çocuksu
5:12
evre fikrine pek katılmıyor. Çünkü animiz aslında çok derin
5:15
bir ekolojik zeka barındıran bir şey.
5:17
Doğayı bir sen olarak gördüğünüzde onu hoyratça yok
5:21
etmeniz imkânsız hale geliyor. Yani bu geri kalmışlıktan ziyade
5:25
çevreyle kurulan en sofistike diplomatik ilişki biçimi aslında
5:30
benim açımdan böyle meseleyi biraz daha dallandırıp
5:32
budaklandır. Bu özne olma hali beraberinde
5:36
müthiş bir sorumluluk getiriyor. Abi her şey canlıysa hiçbir şey
5:40
bedava değildir fikri ortaya çıkıyor.
5:42
Yani bir şey aldığınızda yerine bir şey vermeniz bir dengeyi
5:46
korumanız gerekiyor. Bu da bizi o kadim armağan
5:49
ekonomisine ve doğayla yapılan gizli kontratlara götürüyor.
5:53
Bugünün tüketim çılgınlığında unuttuğumuz o ne kadar alırsan o
5:57
kadar borçlanırsın mantığı animizmin tam merkezinde duran
6:02
şey yani arkadaşlar animizm sadece.
6:04
Ağaca sapmak falan değil, evreni içindeki her zerre ile birlikte
6:09
devasa bir sosyal ağ olarak görme biçimi.
6:12
Bu ağla sadece insanlar yok. Ruhlar, hayvanlar, bitkiler ve
6:17
hatta kayalar bile birer aktör ve bu aktörlerin hepsinin birer
6:21
iradesi birer sesi var. Insanın bu sesleri duymaya
6:24
çalıştığı, onlarla müzakere ettiği o dönemi anlamadan
6:28
bugünkü manevi boşluğumuzu ya da doğayla olan kavgamıza
6:32
anlamlandırmak pek mümkün değil. Yani bu animizme göre olan durum
6:36
ben demiyorum ki senin telefonun yaşayan bir canlı onun bir
6:40
kişiliği var. Bu benim görüşüm değil.
6:42
Animizm felsefede böyle bir yere sahip bir fikir akımı diyeyim ya
6:47
da ideoloji ya da yaşam biçimi bu yaşam biçiminin ya da bu
6:51
bilincin uyanışıyla birlikte sadece nesnelerin ruhu olduğu
6:55
fikriyle yetinmiyor. Insanoğlu, bu ruhların bir araya
6:59
gelerek oluşturduğu daha büyük. Daha kapsayıcı enerjileri de
7:03
fark etmeye başlıyor. Bir taşın ruhu var evet, ama
7:07
yahoo taşın odağın o suyun hepsini birbirine bağlayan o
7:11
görünmez o devasa kuvvet ne olacak işte o noktada mesele
7:16
sadece Tekin ruhlardan çıkıp dünyayı adeta bir elektrik ağı
7:22
gibi saran o gizemli enerjiye doğru evriliyor.
7:25
Mesela pasifikteki adalardan birinde olduğunuzu hayal edin.
7:29
Sadece bir taşa bakmıyorsunuz o taşın için.
7:32
Taşan, onu diğer her şeyden farklı kılan o yoğun gücü
7:36
hissedebiliyorsunuz. Bu animizmdir bizi tam burada o
7:39
görünmez kuvvetlerin yani mananın dünyası karşılıyor.
7:43
Hani bugün bilgisayarı oyunlarında büyü yapmak için o
7:47
mavi barın dolmasını bekleriz ya da bir özellik kullanmak için
7:51
manav bitti falan deriz işte o terim aslında poinezya
7:54
yerlilerinin binlerce yıllık dünya görüşünden süzülüp gelmiş
7:59
bir şey. Ama onlar için bu sadece bir
8:00
oyun mekaniği değil, bildiğiniz atom enerjisi gibi elektrik gibi
8:04
bir gerçeklik şöyle düşünün, bir şefin çok başarılı olması bir
8:09
avcının attığını vurması ya da bir kayanın fırtınada
8:12
yıkılmaması, o varlığın içindeki mana miktarının yüksekliğiyle
8:17
açıklanıyor. Yani bu göç nesnenin ya da
8:20
kişinin ne kadara etkin olduğunu gösteren o görünmez otorite,
8:24
yani bir nevi karizma ama kozmik bir karizmadan bahsediyoruz
8:28
burada açıkçası. Ana meselesi dünyayı sadece bir
8:32
şeyler yığını olmaktan çıkarıp devasa canlı bir matrese
8:36
dönüştürüyor. Polnezyalılara göre bu enerji
8:39
akışkan bir şey birinden diğerine geçebiliyor,
8:42
azalabiliyor veya korunabiliyor. Mesela çok bilge birinin
8:45
kullandığı bir eşya o kişinin manasını emmiyor.
8:49
Bugün bile hani ya bu kalemin uğuru var.
8:52
Bununla sınava girince geçiyorum ya da bu dedemden kalan saat
8:55
bana güç veriyor dediğimizde. Aslında farkında olmadan o eski
8:59
mana inancına selam çakıyoruz. Nesnelerin sadece fiziksel
9:04
özelliklerinden ibaret olmadığını, yaşanmışlıklarla ve
9:08
o görünmez kuvvetle yüklendiğini hissediyoruz.
9:10
Bir şekilde buradan kutsal coğrafya dediğimiz o şahane
9:14
konuya zıplamak istiyorum. Eskiler için bir dağ sadece bir
9:18
kaya kütlesi, bir mağara sadece bir delik değildi.
9:21
Oraların birer gineus loçisi vardı, yani latince çevresiyle
9:27
mekanın ruhu roma'dan tutun da anadolu'nun en ücra köylerine
9:32
kadar bu inanç hep karşımıza çıkar.
9:34
Bir su kaynağının başına gittiğinizde o suyu onu sadece
9:38
haşiki o olmadığını, o yerin bir kişiliği bir iradesi olduğunu
9:43
düşünürlerdi. Hani bazen bir yere giderseniz
9:46
de. Burnun havası çok ağır ya da
9:48
onun burda inanılmaz bir huzur var dersiniz ya işte o
9:53
hissettiğiniz şey o mekanın ruhuyla o spiritus loçi ile
9:58
kurduğunuz temasın ta kendisi aslında Kuzey Amerika
10:01
taraflarına iri koy ve sio yerlilerine doğru bir uzanırsak
10:06
karşımıza oranda ve vakan tanka gibi muazzam kavramlar çıkıyor
10:12
oranda irigoyalar için evrendeki o mistik.
10:17
Güç birliği demek. Her canlının her bitkinin hatta
10:20
fırtınanın bile kendi orandası var ve bu güçler sürekli
10:24
birbirleriyle bir etkileşim, bir denge arayışı içinde.
10:28
Ceo'ları ise vakan tanka derken büyük gizemden bahsediyorlar.
10:32
Bu sadece bir tanrı figürü değil, evrenin her zerresini
10:36
sızmış, her şeyi ayakta tutan o yaratıcı ve süreklilik sağlayan
10:41
enerji, yani her şey bir şekilde o büyük bütünün o kutsal
10:45
enerjinin bir parçası olarak görülüyor.
10:47
Işin daha da ilginç tarafı bu inancın günlük hayattaki o
10:51
müthiş pratikliği bir avcının okuyla konuşması ya da bir
10:55
kadının gömleğini yaparken ona fısıldaması modern rasyonalite
10:59
için delilik gibi görünebilir ama animist mantıklı bu çok
11:03
mantıklı bir diplomatik hamle. Eğer o ok canlıysa eğer onun bir
11:07
ruhu ve manası varsa onunla aranı iyi tutman gerekir ki seni
11:12
yarı yolda bırakmasın. Nesnelerin de birer biyografisi
11:15
olduğu düşüncesi buradan geliyor işte bir eş.
11:18
Sadece bir mal değil, seninle birlikte yaşayan seninle
11:21
birlikte yaşlanan bir yoldaş oluyor.
11:23
Animizme göre bugün felsefede nesne yönelimli ontoloji diye
11:28
çok havalı bir başlık var. Graham harman gibi isimlerin
11:32
tartıştığı bir konu bu. Diyorlar ki nesnelerinde
11:35
insanlardan bağımsız bir iç dünyası bir varlık alanı vardır.
11:39
Bakar mısınız? Bağlantıya binlerce yıl önceki
11:42
yerlinin okuna adı aslanım beni utandırma demesiyle bugünkü en
11:46
modern felsefi tartışma aynı. Ya da buluşuyor insanı merkeze
11:50
almayı bırakıp etrafımızdaki her şeyin kendine has bir var oluş
11:55
olduğunu kabul etmek açıkçası bu bakış açısı insanı biraz
11:58
törpülüyor. Egomuzu o insanın kolektif
12:02
narsistizmini biraz aşağı çekiyor.
12:04
Düşünsenize kullandığınız telefonun üzerine oturdunuz.
12:07
Sandalyenin bile bir ruhu olduğunu, bir manası olduğunu
12:10
hayal ettiniz. Dünyaya karşı çok daha nazik,
12:13
çok daha dikkatli olmaz mıydınız?
12:16
Eskiler böyle yaşıyordu işte doğa ile eşyayla.
12:19
Mekanla sürekli bir müzakere halindeydiler.
12:22
Her şeyin bir bedeli, her şeyin bir hatırı vardı.
12:26
O avatar filminin dünyasını düşünün.
12:28
Onun gibi işte tabii bu kadar canlı ve enerjik bir dünyada
12:32
yaşamanın bile sorumluluk kısmı var.
12:34
Eğer her şey canlıysa ve her şey bir güç taşıyorsa o zaman kimin
12:39
kimle akraba olduğu, hangi gücün kime yasak olduğu meselesi
12:42
hayati bir önem kazanıyor. Bu da bizi doğayla kurulan o
12:46
derin bağın kurallarla, yasaklarla ve ortak.
12:50
Nike şekillendiği o meşhur sisteme götürüyor.
12:53
Yani her şeyin ruh olması güzel ama ya o ruh bizim kılanın bir
12:57
parçasıysa ya o hayvan bizim dedemizin ruhunu taşıyorsa böyle
13:01
şeyler var. Animizde şaşırmayın.
13:03
Bu akrabalık meselesi totizmle beraber bambaşka bir boyut
13:09
evriliyor. Şöyle bir sahne hayal edin, bir
13:12
kılanın içindesiniz. Ve sizin kılanınızın simgesi,
13:15
ruhu, hatta doğrudan atası bir kurt ya da atıyorum bir geyik
13:20
abi. Ama bu bugünkü futbol
13:22
takımlarının amblemi gibi bir şey değil.
13:24
Hani bizim takımın simgesi aslan deyip geçmiyorsunuz.
13:27
O geyiksizin gerçekten amcanız dedeniz kan bağınız olan bir
13:31
varlık gibi görülüyor insanla. Doğa arasındaki o kalın çizgi
13:35
var ya hani ben insanım o hayvan dediğimiz o kibirli sınır
13:39
totemizimde tamamen siliniyor. Siz doğanın bir parçası değil
13:42
doğrudan o hayvanla. Itkiyle soydaş oluyorsunuz?
13:46
Açıkçası bu durum insanın evrendeki yalnızlığını bir nebze
13:50
olsun dindiren ona devasa bir ailenin ferdi olduğunu
13:54
hissettiren muazzam bir aidiyet duygusu yaratıyor.
13:58
Burada Claude o meşhur lafına bir parantez açmak gerekiyor.
14:03
Hani hayvanlar yemek için değil, düşünmek için iyidir diyor ya
14:06
adam işte tam olarak bunu kastediyor.
14:08
Eskiler için bir totem seçmek sadece bir hayvanı
14:11
kutsallaştırmak değil aslında dünyayı bir.
14:15
Ta oturtmaktı ben ayı kılanıyım sen kartal kılanısın dediğinizde
14:20
aslında toplumu sınıflandırıyor. Kimin kimle evlenebileceğini,
14:23
kimin hangi bölgede avlanabileceğini belirleyen bir
14:26
sosyal yazılım kuruyorsunuz. Yani animizin ve totemizm.
14:30
Hani o çok ilkel dediğimiz şeyler aslında o dönemin
14:34
sosyoloji ve hukuk sistemiydi. Doğadaki çeşitliliği alıp
14:38
toplumun üzerine bir şablon gibi yerleştiriyorlardı.
14:42
Bu böyle doğanın onlara bir alfabe vermesi gibi.
14:45
Onlar da bu alfabeyle kendi toplumsal cümlelerini
14:49
kuruyorlardı. Bir anlamda tabi işin içinde
14:51
1'de o meşhur kan borcu meselesi var ki burası biraz.
14:55
Tüyler ürpertici ama bir o kadar da saygı değer.
14:57
Bence bir avcı toplayıcı düşünün.
14:59
Önceki bölümden söylediğim gibi hayatta kalmak için bir hayvanı
15:03
öldürmek zorunda. Ama o hayvan onun kardeşi
15:06
ruhtaşı belki de atasının ruhunu taşıyan bir varlık.
15:09
O kişi için işte bu da devreye. 10 meşhur armağan ekonomisi
15:13
giriyor. Bir hayvanı öldürdüğünüzde
15:16
aslında doğadan bir burç alıyorsunuz.
15:18
O yüzden avdan sonra hayvandan özür dilemek, onun ruhunu
15:21
şadmek, kemiklerini belirli bir düzenle toprağa vermek.
15:25
Öyle hadi abi ritüel olsun diye yapılan şeyler değil, yaşamın
15:29
devam etmesi için doğaya verilen bir söz bu abi senden bu canı
15:33
aldım. Çünkü açım ama senin ruhun
15:36
yaşamaya devam edecek ve ben bu dengeyi bozmayacağım demek
15:40
bugünün o parasını verdim, istediğimi yaparım diyen tüketim
15:43
mantığından ne kadar uzak, ne kadar derin bir ahlak değil mi?
15:47
Buradan çok sevdiğim sizin de artık başlardan beri beni
15:51
dinleyenleriniz bilir. En sevdiğim bilim adamı olduğunu
15:54
bildiğiniz bir anlamda da filozof da olarak görüyorum.
15:58
Ben onu zihglis mont, freud'a bir selam çakmadan geçmek olmaz.
16:03
Hani o meşhur Tottenham ve. O eseriyle bu işin psikolojik
16:07
röntgenini çeken adama freud diyor ki, totemizi aslında
16:11
ahlakın ve hukukun ilk tohumudur.
16:13
Bir hayvana totem dediğin zamana karşı bazı yasaklar yani tabu
16:17
koyarsınız, bu hayvanı öldüremezsin yiyemezsin ya da
16:21
kendi toteminden olanla evlenemezsin işte bu
16:24
yapamazsınlar. Aslında insan topluluklarını bir
16:29
arada tutan ilk yasalardır. Kutsal olanı korumak için
16:33
konulan bu kurallar zamanla bizim modern ahlak dediğimiz
16:37
şeyin temeli oluyor. Yani bugün şu yanlıştır, bu
16:40
günahtır dediğimiz birçok şeyin kökü o eski animistlerin bir
16:44
totem hayvanına duyduğu saygıda ve korkuda gezdi.
16:47
Şey gibi düşünün bir toplulukta herkesin her istediğini yaptığı
16:51
bir kaos yerine doğadan ödünç alınan bir kutsallıkla sınırlar
16:55
çiziliyor. Bu sınırlar o kadar güçlü ki
16:57
tabuyu çiğnemek demek sadece toplumdan dışlanmak değil,
17:01
evrenin o canlı dokusuna o hassas matrese zarar vermek
17:05
demek. O yüzden bir tabuyu çiğneyen
17:08
kişi sanki tüm kılanın üzerine felaket getirecekmiş gibi bir
17:11
korkuyla karşılanıyor. Yani etik dediğimiz şey bir
17:14
felsefe profesörünün odasında değil ormanın derinliklerinde o
17:18
kutsal sayılan hayvanın gözlerine bakarken doğdu abi.
17:22
Açıkçası bu insanın kendi vahşi doğasını dizginlemek.
17:26
Bulduğu en dahiyane ve en estetik yöntemlerden biriydi o
17:30
zamanlar için. Peki Fırat bu kadar canlı, bu
17:33
kadar kurallı ve her şeyin birbiriyle konuştuğu bir dünyada
17:38
bu iletişimi kim yönetecek? Yani her kafadan bir ses çıkarsa
17:43
her ağaç bir şey fısıldarsa biz nasıl yolumuzu bulacağız, işte
17:48
burada devreye o çok özel karakterler giriyor.
17:52
Hani herkesin göremediğini gören ruhlar arasında adeta bir
17:57
diplomat gibi mekik dokuyan o bilgeler.
17:59
Çünkü abi sıradan insan için doğa bir ayna olsa da o aynanın
18:04
arkasındaki gerçek dünyayı o ruhlar alemin trafiğini yönetmek
18:08
her 7'nin harcı değil. Bu karmaşık ve mistik coğrafyada
18:12
kaybolmamak için dünyalar arasında köprü kurabilecek
18:15
birine ihtiyaç duyuldu ve tam o noktada.
18:18
Davulun ritmiyle bilincin ötesine geçen o meşhur dünya
18:22
ağacının dalları arasında seyahat eden o gizemli figür
18:26
yani şaman belir veriyor. Sahnede artık mesele sadece bir
18:29
hayvana saygı duymak değil, o hayvanın ruhuyla pazarlık
18:33
yapacak bir aracıya sahip olma meselesine dönüşüyor.
18:36
Bu dünyalar arası trafiği yöneten gizemli figür şaman
18:40
dediğimiz kişi öyle bugünün modern spiritüel danışmanları
18:44
gibi bir şey değil. Bu adamlar ya da kadınlar o
18:47
dönem toplumun adeta sistem yöneticisi gibi çalışıyorlardı.
18:51
Yani bir yerde bir kuraklık mı oldu?
18:53
Birinin ruhumu çalındı ya da av hayvanları mı küstü hemen bizim
18:57
ruhlar arası diplomat devreye giriyor abi ama bu iş öyle hadi
19:01
ben şaman oldum demekle de olmuyor.
19:03
Genelde ağır bir hastalık, bir kriz ya da toplumdan dış.
19:07
Ama gibi bir süreçten geçiyorlar.
19:09
Mersia aliye buna vecit teknikleri diyor.
19:13
Hani o bilincin ötesine geçme hali işte şaman o sancılı
19:17
süreçte kendi ruhunu parçalayıp yeniden birleştiren kişi aslında
19:22
bu yolculuğun en temel haritası ise aksist mundi dediğimiz 10
19:25
meşhur dünya ağacı. Bunu sadece bir ağaç gibi
19:28
düşünmeyin. Bu evrenin dikey bir asansörü
19:31
gibi kökleri yer altında, yani ölülerin ve karanlık güçlerin
19:35
diyarına iniyor. Gövdesi bizim yaşadığımız
19:37
yeryüzü. Dalları ise gökyüzüne yani bir
19:40
aydınlık ruhların katına uzanıyor.
19:42
Şaman transa geçtiğinde bu ağacın dalları arasına tırmanan
19:46
bir sincap gibi ya da köklerine süzülen bir yılan gibi hareket
19:50
ediyor. Türk mitolojisindeki baytereği
19:53
ya da iskandinavların ilk drazilini hatırlayın.
19:56
Hepsi aynı dikey otoyolun farklı isimleri yani şamanın seyahat
20:01
ettiği o mistik coğrafya aslında evrenin o devasa.
20:05
Canlı iskeleti peki Fırat bu yolculuk nasıl gerçekleşiyor?
20:09
Işte burası işin teknik kısmı ve çok acayip detaylar var.
20:12
Şamanın en büyük yardımcısı davulu ama o davul sadece bir
20:16
müzik aleti değil. Şamanın o diğer alemlere bindiği
20:20
atı veya kayığı davulun ritmi. Genellikle saniyede 4 ila 7
20:24
vuruş arasındadır ki. Bu da tam olarak beynimizin teta
20:27
dalgalarına girdiği aralık yani bilimsel olarak bakarsak şaman o
20:32
davullu aslında kendi beynini hackliyor.
20:34
Bir nevi biyolojik bir anahtarla bilincin kapılarını sonuna kadar
20:38
açıyor. O ritim başladığında şaman için
20:41
artık zaman ve mekan bükülmeye başlıyor.
20:44
Hani bazen çok sevdiğiniz bir şarkıya dalıp gittiğinizde
20:47
etrafa unutursunuz ya bunu çarpı 1000 yapın işte o vejitali tam
20:53
olarak bu abi. Ve bu yolculukta yalnız değil
20:55
bizimki yanında erkeklik de diye koruyucu ruhlar, hayvan
21:00
rehberler var. Bugün hani benim totem hayvanım
21:03
kurt falan diye söyleniyoruz ya bazen şaman için bu bir şaka
21:07
değil hayati bir zorunluluk diğer alemde karşısına çıkacak
21:10
engelleri aşmak için o hayvanın gücüne hızına ya da kurnazlığına
21:15
ihtiyacı var. Ayı gibi güçlü durması kartal
21:18
gibi yukarıdan bakması gerekiyor.
21:20
Bu hayvan rehberler şamanın içindeki o vahşi ama bilgiye
21:24
tarafın birer yansıması gibi aslında bir nevi ruhsal birer
21:28
bodyguard. Bunlar trans halindeyken şamanın
21:31
yaşadığı o deneyimler bazen çok sert olabiliyor.
21:34
Mesela ruh parçalanması dediğimiz bir şey var.
21:37
Şaman rüyasında ya da transında kendi bedeninin ruhlar
21:40
tarafından parçalandığını, kemiklerinin sayıldığını ve
21:44
sonra yeniden inşa edildiğini görüyor bu bir.
21:46
Ölüp yeniden doğma metaforu bu süreci tamamlamayan biri.
21:50
Yani o acıyı çekmeyen o karanlıkla yüzleşmeyen biri şifa
21:54
dağıtamaz diye inanılıyor. Yani şaman toplumun acısını
21:58
dindirmek için önce kendi acısını ustası olmuş kişidir.
22:01
Açıkçası bu kadar ağır bir sorumluluğu kim, neden taşımak
22:05
ister? Diye düşünmeden edemiyor insan
22:07
ama o dönem için bu bir seçim değil, bir çağrı meselesiydi,
22:11
işin 1'de tütsü ve bitkisel karışım boyutu var.
22:14
Tabi sadece davul yetmiyor bazen.
22:17
Özerklik otundan tutun da dünyanın farklı yerlerindeki o
22:21
meşhur ayazka gibi bitkilere kadar doğa şamana kapılara
22:25
açması için kimyasal anahtarlar da sunuyor.
22:28
Ama buradaki amaç kafa bulmak değil, tam tersine o güne kadar
22:32
kör olduğum bir gerçekliği görmeye başlamak şamanlar
22:35
kendilerine boşuna gören kişi demiyorlar.
22:38
Onlar için bizim gördüğümüz bu dünya sadece bir perde.
22:41
Asıl film operdenin arkasında dönüyor.
22:44
Şamanın bir diğer görevi de ruh hırsızlığına engel olmak
22:47
eskiler. Inanırlarmış ki bir insan çok
22:50
korktuğunda ya da çok üzüldüğünde ruhu bedeninden
22:54
kaçıyor veya kötü bir ruh tarafından çalınıyor.
22:56
Bugün bizim depresyon dediğimiz şeye adamlar ruh
22:59
kaybediyorlarmış. Şaman da o kaçan ruhun peşinden
23:02
öbür dünyaya gidiyor. O ruhla pazarlık ediyor, bazen
23:05
onu ikna ediyor, bazen de zorla geri getirip sahibinin bedenini
23:09
üflüyor. Yani şaman aslında dünyanın ilk
23:12
psikiyatristi gibidir ama o ilaçlarla değil, hikayelerle,
23:16
sembollerle ve o mistik yol. Larla iyileştiren bir şey bu
23:20
arada şamanın o meşhur kıyafetine de değinmek lazım.
23:23
Hani üzerinde yüzlerce metal parça püskül ayna olan o ağır
23:28
giysi o aynalar mesela kötü ruhları korkutup kaçırmak için
23:32
kullanılıyor. Üzerindeki metaller ise ruhlar
23:35
dünyasındaki sesleri taklit ediyor.
23:37
Şaman o kıyafeti giydiğinde artık bir insan değil, o bir
23:41
kuş, bir geyik, bir ağaç, bir gökyüzü, tüm kozmozu kendi
23:45
bedeninde taşıyor. O kadar ağır bir kıyafetle
23:48
saatlerce dans etmek tam bir fiziksel ve mental dayanıklılık
23:53
sınavı abi de şusenize bir kabilede yaşıyorsunuz ve her
23:56
şeyin canlı olduğu, her ağacın bir ruhu olduğu o devasa ormanda
24:00
başını sıkışıyor. Tek güvenceniz ateşi başında
24:04
davul çalan, kendinden geçmiş halde mırıldanan adamın sizin
24:07
için korkutucu karanlığa dalıp sağ salim çıkması bu toplum için
24:11
inanılmaz bir psikolojik emniyet sübabaymış.
24:14
Şaman insanın doğa karşısındaki o çaresizliğini o küçük ve zayıf
24:19
halini alıp ruhlar dünyasıyla kurduğu o diplomatik ilişkiyle
24:23
bir güce dönüştürüyor. Yani sevgili dinleyenler,
24:26
şamanizm aslında insanın doğayla, ruhlarla ve kendi
24:30
bilinçaltıyla kurduğu o ilk muazzam köprü ama dünya dönmeye
24:35
devam ediyor ve insanlar çok daha büyük bir değişim
24:38
rüzgarının eşiğine geliyorlar. O güne kadar doğanın içinde
24:41
onunla bir sen ben ilişkisi kuran avcı toplayıcı.
24:45
Bir gün elindeki mızrağı yere bırakıp ilk bölümde de dediğimiz
24:49
gibi toprağa bir tohum atıyor işte o tohum sadece toprağı
24:53
değil, insanın doğayla olan o eşitlikçi o mistik bağını da
24:57
kökünden sarsan bir şeye dönüşecekti.
25:00
Çünkü artık doğa birlikte yaşadığımız bir ruhdaş değil.
25:03
Evcilleştirilmesi ve sahip olunması gereken bir mülke
25:07
dönüşmek üzere şamanın o vahşi ormanda kurduğu denge yerini
25:11
yavaş yavaş. Daha büyük, daha hiyerarşik ve
25:15
daha insan biçimde yapılara bırakacaktı.
25:18
Önceki bölümde de bahsettiğimiz gibi neolitik devrimden söz
25:21
ediyorum. Aslında o ilk bölüm olmamalı
25:23
fakat o bölümle girmek istedim. Çünkü insanın o biyolojik
25:27
evriminin yanı sıra sosyal evrimin de bir krokisini çizmek
25:31
önemliydi. Ilk bölümü o yüzden o şekilde
25:33
seçtim. Tabii biz mızrağı yere
25:35
bırakıyoruz yetti artık bu ormanda koşturduğumuz şuraya iki
25:39
tohum atalım da yerleşik hayata geçelim dediğimiz o an işte o
25:42
an. Sadece karnımızı doyurma
25:44
şeklimiz değişmiyor. Ruhsal dünyamızın o muazzam
25:47
dengesi de çatır çatır kırılıyor arkadaşlar.
25:50
Yani neolitik devrim dediğimiz şey aslında insanın doğayla
25:54
kurduğu o can ciğer kuzu sarması ilişkisinin bitip doğanın bir
25:58
mülk haline gelmesinin hikayesi. Eskiden orman hepimizin nehir
26:02
hepimizin o geyik bizim amca oğlumuz ama tarımla beraber bu
26:06
tarla benim bu çit benim iç tarafım bu su benim ekinimi
26:10
sulayacak demeye başlıyoruz. Haliyle o eski animist yani her
26:15
şeyi eşit gören o ruhsal demokrasi yerini yavaş yavaş bir
26:19
hakimiyet hırsına bırakıyor. Açıkçası insanın doğanın
26:22
efendisi olduğuna dair o tehlikeli fikrin tohumları tam
26:26
da bu tarlalardan soluyor. Bu kırılmanın en acayip
26:29
yansıması ise antropo morfizm dediğimiz o kavramla karşımıza
26:34
çıkıyor. Eskiden ruhlar doğrudan doğanın
26:37
içindeydi. Yani 15'e ağacının kendisi bir
26:39
ruhtu. O fırtınanın ta kendisi bir
26:42
bilinç ama yerleşik hayata geçip doğayı kontrol etmeye başlayınca
26:46
ruhları da kendimize benzetmeye başladık.
26:48
Ruhlar yavaş yavaş o ağacın içinden çıkıp gökyüzünde oturan
26:53
bizim gibi öfkelenen bizim gibi sevinen, bizim gibi pazarlık
26:56
yapan insan formunda tanrılara dönüştü.
26:59
Hani rüzgarın kendisi bir ruh olmaktan çıkıyor da rüzgar
27:02
tanrısı diye devasa bir adam hayal etmeye baş.
27:06
Diyoruz, bu böyle bir şey yani insanım narsistiz mi başlıyor?
27:10
Kolektif bir ego durumu başlıyor.
27:12
Artık bizden güçlü şeyleri yine bizim gibi hayal etmeye
27:15
başlıyoruz. Yani doğayı nesneleştirirken
27:19
onun içindeki o kutsal özü de birer süper kahraman formuna
27:23
sokup gökyüzüne fırlatıyoruz. Bu aslında insanın kendi egosunu
27:27
evrene yansıtma sürecinin başlangıcı tam da bu noktada
27:30
hani o hepimizin duyduğunda oha alan dediği.
27:34
Tarihin tüm ezberini bozan o muazzam yapıya göbeklitepeye bir
27:38
uğramamız lazım. Önceki bölümde de detaylıca
27:41
bahsetmiştim. 12.000 yıl öncesinden bahsediyoruz.
27:44
Ortada daha ne tarım var, doğru düzgün ne yerleşik şehirler ama
27:49
adam var bakmışlar o devasa t biçimli sütunları dikmişler.
27:53
O sütunların üzerindeki kabartmalara bir bakın akrepler,
27:56
yılanlar, aslanlar, turnalar hepsi o eski animiz dünyanın
28:01
vahşi sembolleri ama bir farkla o they sütunlarını aslında.
28:06
Stilize edilmiş insan figürleri olduğu söyleniyor.
28:09
Yani insan o vahşi hayvan ruhlarını artık kendi formuna
28:13
soktuğu o devasa taşların üzerine hapsetmiş gibi.
28:17
Göbeklitepe animizmden organize dinlere, doğanın ruhundan,
28:21
tapınakların tanrılarına geçişin en somut, en tüyler ürpertici
28:26
kanıtı aslında sadece bir tapınak değil, insanın doğanın
28:30
üzerindeki o ilk büyük buradayım ve güçlüyüm manifestosu.
28:34
Tabii bu süreç sadece mimari değil, ruhların hiyerarşisini de
28:38
değiştiriyor. Eskiden her şeyin ruhu vardı ve
28:41
bu ruhlar arasında sıkça söylediğim gibi bir altüst
28:45
ilişkisi yoktu. Ama tarımla beraber büyük var.
28:47
Kız inciri dediğimiz o katı piramit kurulmaya başlanıyor.
28:51
En üstte tanrı ya da tanrılar hemen altında tanrının
28:55
yeryüzündeki temsilcisi olan insan, onun altında evcil
28:59
hayvanlar, onun altında yabaniiler ve en altta da
29:02
bitkiler ve sonra da cansızlar yani bakar mısınız?
29:06
Aradaki kopuşa insan artık o canlı matrin bir parçası değil.
29:10
O matrisi yöneten onu ehlileştiren onu kendi hizmetine
29:14
koşan bir müdür pozisyonuna terfi ediyor.
29:17
Bir anlamda açıkçası bu insanın evrendeki yalnızlığının da bana
29:21
göre başladığı an. Çünkü artık doğa bizim
29:24
konuşabildiğimiz bir sen değil. Sadece kullandığımız bir o
29:28
haline geliyor. Valla hani o eski avcı
29:31
toplayıcının vurduğu hayvandan özür dileme inceleyi vardı ya o
29:34
yerini benim malım olan koyunu kurban ediyorum mantığına
29:37
bırakıyor. Doğayı ehlileştirdikçe onun
29:40
ruhunu da ehlileştirdik. Ormanlar artık perilerin,
29:44
cinlerin, kutsal ruhların evi değil kesilip kereste yapılacak
29:48
tarla açılacak yerler olarak görünmeye başlandı.
29:51
Şamanın o ormanda kurduğu denge artık yerleşik dinlerin o
29:55
hiyerarşi kurallarına yenik düştü.
29:58
Insanın doğayla olan o der. O mistik diyaloğu sustu ve
30:01
yerini insanın kendi kendine konuştuğu o yankı odalara
30:06
bıraktı. Peki iş burada bitiyor mu yani?
30:08
Binlerce yıllık animiz köklerimiz o her şeyin canlı
30:12
olduğu hissi modern dünyanın o gri betonları arasında tamamen
30:16
kuruyor mu? Açıkçası insan ruhu o kadar
30:18
kolay pes etmiyor. Biz ne kadar doğa artık cansız
30:21
bir kaynak desek de bir yerlerde o eski sesler hala yankılanıyor.
30:25
Hatta dünyanın bir ucunda bu bakış açısını hiçbir zaman
30:28
kaybetmemiş onu mo. Dünyayla harmanlamış muazzam bir
30:33
gelenek hala dipleri duruyor. Hani bugün bile teknoloji
30:35
devlerinden bahsederken onların da bir ruhu var gibi
30:38
hissettiğimiz o anlar var ya işte o hissin modern, dünyadaki
30:42
en canlı, en estetik örneğine, yani ruhların hala el köşe
30:47
başında olduğu mistik adaya japonya'nın kalbine doğru bir
30:51
gidelim. Dediğim gibi bazı kültürler o
30:54
köprüyü hiç yıkmıyorlar. Bunun dünyadaki en havalı en
30:57
estetik örneği de kuşkusuz japonya'daki şintoizm.
31:01
Çintodin gibi değil de hani daha çok bir vaye, bir yaşam tarzı
31:05
gibi adamlar yağıyor. Nookam ediyorlar, tam
31:09
söyleyememiş de olabilirim. Yani şu demekmiş 8.000.000 tanrı
31:14
ya da 8.000.000 ruh ama bu 8.000.000 aslında sembolik bir
31:18
rakam. Her şeyin içinde bir ruh var
31:19
demenin japoncası bir nehrin eski bir ağacın hatta mutfaktaki
31:24
o emektar tencerenin bile bir kamisi olduğuna inanıyorlar.
31:28
Evren aslında devasa birwhatsapp grubu ve her nesne.
31:32
Ya bir yerden dahil açıkçası japonya'nın o inanılmaz
31:35
teknolojik gelişmişliğiyle bu kadar köklü bir animiz mi?
31:39
Aynı potada eritmesi bizim o modern insan, her şeyi cansız
31:43
görür, tezimizi fena patlatıyor abi.
31:46
Mesela japonya'da harika diye bir gelenek var duymuşsunuzdur.
31:49
Belki kırılan iğneler için cenaze töreni düzenliyorlar.
31:53
Yani bu bir incelik min saçmalık mı?
31:55
Orası size kalmış ama. Adamlar bu animizm geleneğini
31:59
devam ettiriyor. O iğne sana yıllarca hizmet
32:01
etmiş, kumaşları dikmiş, parmaklarına batmış.
32:04
Yani seninle bir mesai harcamış adamlar o iğneyi çöpe atmak
32:08
yerine ona teşekkür edip yumuşak bir tofu parçasının içine
32:12
saplayarak huzura kavuşturuyorlar.
32:14
Hani cansız nesne deyip geçmiyorsun işte o nesnenin bir
32:17
biyografisi, bir emeği, bir manası var adamlar için bu bakış
32:22
açısı. Aslında animizmin modern dünyada
32:25
nasıl yeni kalabildiğinin en güzel kanıtı.
32:27
Biz bugün stüdyo gibi filmlerini yazaki'nin o muazzam dünyalarını
32:33
tutar. Oları prenses monookeleri niye
32:36
bu kadar seviyoruz? Çünkü o filmler bizim o çok
32:39
özlediğimiz her ağacın bir yüzü olduğu, her rüzgarın bir şey
32:42
fısıldadı. O eski animist evreni bize
32:45
tekrar hatırlatıyor. Miyazaaki aslında modern
32:48
dünyanın kalbine animist birer el bombası bırakıyor her
32:52
filminde. Iş sadece doğu felsefesiyle
32:54
sınırlı değil, bilim dünyasında da çok acayip kıpırdanmalar var.
32:58
James love look'un o meşhur kayıya hipotezini düşünün.
33:02
Love look, dünya sadece üzerinde yaşadığınız bir taş parçası
33:06
değil, kendi kendilerini düzenleyen, nefes alan devasa
33:09
bir organizmaları dediğinde aslında bilimsel bir dille dünya
33:13
canlıdır. Onun da bir ruhu veya sistemik
33:16
bilinci vardır demiş oluyor. Bu hipotez modern çevreciliği ve
33:20
derin ekoloji akımını tetikleyen o en büyük kıvılcım abi eğer
33:24
dünya canlıysa biz onun üzerindeki parazitler değil,
33:27
onun hücreleri izlemektir. Yani animizm o eski saf halinden
33:31
çıkıp bugün bilimsel bir zorunluluk olarak bazı
33:35
noktalarda karşımıza dikiliyor. Iklim krizi falan diyoruz ya
33:38
aslında dünya bize ya hadi kardeş oradan dengemi bozdun
33:42
diye bir cevap veriyor gibi bir nevi gayı yanına o eski intikam
33:46
ruhları modern afetler. Geri dönüyor.
33:49
Bu anlayışa göre 1'de felsefe tarafında pan pis işizm diye bir
33:53
mevzu var söylemesi çok zor. Son yıllarda iyice
33:56
popülerleşiyor, madde olan her yerde zihin de vardır diyorlar.
33:59
Yani atom 6 parçacıklardan tutun da galaksilere kadar her şeyin
34:03
bir tür ön bilince sahip olduğu fikri bu hani eskiden taşın ruhu
34:07
var diyen yerliğe gülüyorduk ya şimdi en kaba kuantum
34:10
fizikçileri ve bilinç felsefecileri ya aslında o taşın
34:14
da çok temel düzeyde bir deneyim alanı olabilir diye makaleler
34:17
yazıyorlar. Açıkçası bilimin en uç
34:20
noktasıyla insanlığın ilk animist sezgileri sanki devasa
34:25
bir döngüyü tamamlayıp el sıkışıyorlar gibi hissetmemek
34:28
elde değil. Dünya sanki yeniden büyüleniyor
34:31
ama bu sefer laboratuvarlarda teleskopların ucunda oluyor.
34:34
Bu gelelim benim en sevdiğim kısma teknolojik animizim,
34:38
sevgili dinleyenler biz aslında teknolojiyle beraber o eski
34:42
animist refleklerimize balıklama daldık.
34:44
Siriye teşekkür eden robot sürgesi bir yere sıkıştığında ya
34:48
canım benim kıya. Diye ona acıyan bir nesiliziz.
34:51
Biz artık hani o tamagoci efekti vardır ya ufacık bir ekrandaki
34:55
piksel yığınına öldü diye yaz tutan çocuklar büyüdü ve şimdi
34:59
yapay zekalarla dertleşiyor. Bizim beynimiz karşımızdaki şey
35:03
bir tepki veriyorsa bir kişiliği varmış gibi davranıyorsa ona
35:07
hemen bir ruh atfetmeye programlar arabasına isim takan
35:11
mı dersiniz? Bilgisayarı kasınca onunla
35:14
pazarlık yapan mı dersiniz açıkçası biz.
35:18
O çok güvendiğimiz rasyonel temizliği bir kenara bırakıp
35:21
etrafımızı akıllı cihazlarla yani dijital ruhlarla
35:26
dolduruyoruz. Artık ormanın ruhlarının yerini
35:29
algoritma ruhları aldı gibi düşünün.
35:31
Hani bugün bir chat bota nasılsın diye sorduğunuzda ya da
35:34
bir robot köpeğe tekme atıldığında içine sızladığında
35:38
aslında o binlerce yıllık her şey canlıdır diyenle atanızın
35:42
genleri konuşuyor. Biz dünyayı nesneleştirdikçe
35:45
yalnızlaştık. Şimdi ise o yalnızlığı
35:48
teknolojiye ruh üfleyerek gidermeye çalışıyoruz.
35:50
Bir noktada yapay zekaya kişilik vermek aslında o eski şamanın
35:54
maskesini takıp bir ruhu temsil etmesiyle aynı kapıya çıkıyor.
35:58
Biz nesnelerle bağ kurmaya açız çünkü sadece şeylerin olduğu bir
36:03
dünya çok soğuk ve sessiz. Biz o sessizliği, teknolojiyle,
36:07
ekolojiyle. Ve felsefeyle yeniden bozmaya,
36:11
dünyayı tekrar sesli hale getirmeye çalışıyoruz işte tüm
36:15
bu modern arayışlar. Şinito'nun estetiği, galeyanın
36:18
sistemik bütünlüğü, yapay zekanın o tekinsiz yakınlığı
36:21
aslında bizi tek bir yere o en temel soruya geri götürüyor.
36:25
Biz bu dünyada gerçekten neyiz abi birer efendi mi yoksa o
36:29
devasa canlı koronun bir parçası mı?
36:32
Animistlerin binlerce yıl önce verdiği o parçası yazı cevabı
36:35
bugün modern psikolojinin de kolektif bilinç dışının en.
36:40
Hala bir tartışma konusu. Şimdi yolun sonuna gelelim bu
36:43
ara bir bölümdü. Aslında anlaması biraz zor
36:46
anlatması da biraz zor ama anlatılması ve okunması,
36:50
araştırılması gereken de bir konuydu.
36:52
Bu noktada hani hep bir eve dönüş hissinden bahsederiz ya
36:56
işte animizm tam olarak o hissin binlerce yıllık kötü max ve ber
37:01
diye bir sosyolog vardı, illaki duymuşsunuzdur.
37:04
Hani o meşhur dünyanın büyüsü bozuldu diyen adam veber, modern
37:08
dünyanın o rasyonel teknik. Ve hesaplanabilir hâliyle
37:13
doğanın o gizemli ruhsal tarafını nasıl öldürdüğünü
37:16
anlatıyor. Dünya artık sadece bir ham madde
37:19
deposu biz de o depoyu yöneten memurlar gibi olduk açıkçası.
37:23
Ama gelin görün ki insan ruhu o bozulmuş, büyüden pek memnun
37:27
kalmıyor. Bugün o yeniden büyüleme
37:29
dediğimiz mevzu tam da bu yüzden patlıyor insanlara.
37:32
Artık o gri mekanik dünyadan sıyrılıp tekrar doğayla
37:36
nesneyle, hatta kendi iç dünyasıyla o mistik bağı
37:39
kurmanın yollarını arıyor. Yani o.
37:41
Eski şamanın ormandaki fısıltısı bugün modern insanın
37:45
meditasyonunda ya da ekolojik kaygılarında yeniden
37:48
yankılanabiliyor. Burada karlium da bir parantez
37:51
açmazsak bu bölüm eksik kalır. Jungimiz animizmi sadece
37:56
dışarıdaki ağaca ruh affetmek olarak görmüyor.
37:58
Ona göre animizm bizim kolektif bilinç dışımızın bir yansıması.
38:02
Yani aslında biz doğaya ruh atfederken kendi içimizdeki o
38:06
devasa keşfedilmemiş ruhsal coğrafyayı dışarıya
38:09
yansıtıyoruz. Jung'un o meşhur hareket.
38:12
Dünyasında her birimiz aslında içimizde o eski animisti
38:16
taşıyoruz. Animizm insanın üç dünyası ile
38:19
dış dünyası arasındaki o kopan köprüyü tamir eden bizi o
38:23
bütünlüğe kavuşturan bir psikolojik anketi aslında.
38:26
Hani bazen bir manzaraya bakıp nedenini bilmeden ağlamak
38:29
istersiniz ya işte o an içindeki o kadim animiz ben buraya
38:34
aitdim. Ben bu bütünün bir parçasıyım
38:36
diye bağırıyordur. Muhtemelen açıkçası bugün
38:39
kuantum fiziği ilanimiz arasında kurulan güzel bir bağ var.
38:43
Bu bağlantılar da tam da bu bütünlük meselesinden çıkıyor.
38:46
Holizm dediğimiz o parçaların bütünden ayrılamayacağı fikri
38:50
aslında o eski kılanın biz hepimiz biriz demesiyle aynı
38:54
frekansla modern bilim bize her şeyin birbirine görünmez
38:58
ağlarla, enerji alanlarıyla bağlı olduğunu söylerken aslında
39:02
şamanın o mana dediği o oranda dediği şeyi formüllerle
39:06
anlatmaya çalışıyor. Yani binlerce yıl önce bir
39:08
ateşin başında söylenen o hikaye bugün parçacık hızlandırıcılarda
39:13
doğrulanıyor gibi bir his var. Havada evren sessiz ve ölü bir
39:17
madde yığını değil, aksine abi her zerresiyle iletişim halinde
39:21
olan tepki veren hatta belki de kendi çapında deneyimleyen
39:25
devasa bir bilinç okyanusu. Hani bazen ya abi her şey çok
39:29
saçma diye bir boşluğa düşeriz ya işte animizm o boşluğa hiçbir
39:34
şey saçma değil, abicim her şey bir anlamın parçası diye cevap
39:37
veren. Ideoloji bir çiçeğin açmasında
39:40
bir fırtınanın kopmasında ya da bir arkadaşınızla tam o an
39:44
karşılaşmanızda o eski ruhların parmağını görmek, hayatı çok
39:48
daha yaşanır ve anlamlı kılıyor. Animizme göre bizler
39:51
rasyonelleşirken o hayret etme yeteneğimizi kaybettik.
39:55
Biraz animizin bize o çocuksu o saf hayret etme yetisini geri
39:59
vermeye çalışıyor. Yani bir taşa sadece bir mineral
40:02
yığın olarak değil de milyonlarca yılın şahidi olan
40:05
bir bilgi olarak bakabilmek işte.
40:08
Nimizme göre zenginlik bu olsa gerek.
40:10
Kendi hayatınızda bir düşünün. Hani o çok sevdiğiniz elinizden
40:14
düşürmediğiniz kalemin ya da her sabah kahve içtiğiniz o kupanın
40:18
bile bir ruh taş olduğunu hayal etmek sizi daha az yalnız
40:21
hissettirmiyor mu? Yani favori kupanızın olması
40:24
herkesin vardır. Favori bardağı sizi daha az
40:27
yalnız hissettiriyor. Bizler sosyal varlıklarız ama bu
40:30
sosyallik sadece insanlarla sınırlı olmak zorunda değil.
40:34
Doğayla eşyayla, mekânla kurulan samimi bir bağ bizi o modern
40:39
dünyanın getirdiği yabancılaşma belasından kurtaracak tek şey
40:43
belki de yani aslında animizme dönmek, geriye gitmek değil,
40:46
aksine unuttuğumuz o en temel insani yazılıma, o merhamet ve
40:51
saygı ayarlarına geri dönmek. Valla arkadaşlar felsefe
40:55
serimizin bu durağında görüyoruz ki animizm sadece ilkel bir
40:59
inanç değil, insanın evrendeki varoluş sancısına bulduğu en
41:03
estetik en derin. Ve en ekolojik çözümdü.
41:06
Belki de bugün ihtiyacımız olan şey yeni bir teknoloji ya da
41:10
yeni bir ideoloji değil. Sadece bu eski kadim merhaba
41:15
doğaya yeniden söyleyebilmektir. Sekizinci gün 25 saatin bir
41:19
bölümünün daha sonuna geldik. Animizmden şamanizme, göbekli
41:24
tepeden modern laboratuvarlara kadar uzanan bu uzun yolda bana
41:28
eşlik ettiğiniz için teşekkür ederim.
41:30
Bu serinin bir başka bölümde görüşmek üzere kendinize iyi
41:34
bakın, hoşça kalın.