Latest / BNR Nieuws Vandaag / Avondnieuws: Hack bij onderwijssoftware Canvas raakt Nederlandse instellingen
Transcript
- 0:04Speaker 1: Goed dat je luistert.
- 0:12Speaker 2: Hier is het nieuws om mee thuis te komen. De
- 0:14Speaker 2: EU komt Armenië te hulp bij defensie... en bij de
- 0:17Speaker 2: strijd tegen desinformatie. En de Franse president had tijdens die
- 0:21Speaker 2: Europese politieke gemeenschap top... daar nog een mooie verrassing in petto.
- 0:25Speaker 2: Straks de audio. En het laatste Europese nieuws natuurlijk. De
- 0:29Speaker 2: Nederlandse start-up Quantware die chips maakt voor quantum computers... heeft 152
- 0:33Speaker 2: miljoen euro aan kapitaal opgehaald. Hoe bijzonder is dat en
- 0:37Speaker 2: wat gaat het bedrijf daarmee doen? De Wereldgezondheidsorganisatie gaat ervan uit...
- 0:40Speaker 2: dat passagiers aan boord van het cruiseschip de Hondius elkaar
- 0:44Speaker 2: hebben besmet. Zometeen het laatste nieuws daarover. Gisteren noemde ik
- 0:47Speaker 2: het nog het rattenschip. Maar dat moet ik wel terugnemen.
- 0:51Speaker 2: Voor de
- 0:52Speaker 3: rattengemeenschap is
- 0:53Speaker 2: dat
- 0:54Speaker 3: heel stigmatiserend
- 0:56Speaker 2: Eerst de Nederlandse onderwijsinstellingen... die getroffen zijn door een grote hek.
- 1:01Speaker 3: Weer nieuws over een grootschalige hack dus. Dit keer op
- 1:04Speaker 3: onderwijssoftware Canvas. En daarbij zijn er gegevens van tientallen... Nederlandse
- 1:09Speaker 3: onderwijsinstellingen buitgemaakt. En dat blijkt uit een lijst die hackerscollectief
- 1:13Speaker 3: Shiny Hunters... op het darkweb publiceerde. En die lijst is
- 1:17Speaker 3: weer in handen gekomen van BNR. Wat blijkt? Namen, e-mailadressen, studentnummers...
- 1:22Speaker 3: en ook onderlinge berichten zijn buitgemaakt. Bij ons BNR-tech-redacteur Niels Koloos.
- 1:27Speaker 3: Jij hebt die lijst ingezien... Ja, Shiny Hunters heeft het
- 1:32Speaker 3: dus op het darkweb gepubliceerd. Waarom hebben ze een lijst
- 1:35Speaker 3: met slachtoffers gedeeld?
- 1:36Speaker 4: Nou ja, dat is op zich wel interessant. Want gisteren
- 1:39Speaker 4: stond die lijst nog niet op de darkwebsite van Shiny Hunters.
- 1:42Speaker 4: Dus ik had ze ook heel simpelweg een mailtje gestuurd met...
- 1:45Speaker 4: kunnen jullie misschien bevestigen of er ook Nederlandse scholen betrokken zijn?
- 1:48Speaker 4: En toen een aantal uur later kwam die lijst er ineens.
- 1:50Speaker 4: En opvallend is de tekst die erbij staat. Want daar
- 1:53Speaker 4: staat bij dat Instructure, de eigenaar en ontwikkelaar van Canvas...
- 1:56Speaker 4: niet meewerkt met shiny hunters. En dat ze dus nu
- 1:58Speaker 4: los scholen willen benaderen op deze manier. En met die
- 2:01Speaker 4: lijst kunnen scholen dus zien... staan wij er ook in
- 2:03Speaker 4: en moeten we dan shiny hunters benaderen. Maar het duidt
- 2:07Speaker 4: er dus ook een beetje op dat de onderhandelingen... met
- 2:09Speaker 4: Instructure en shiny hunters moeizaam lopen. En dat er dus
- 2:11Speaker 4: waarschijnlijk ook geen los geld betaald is... aan shiny hunters
- 2:14Speaker 4: door Instructure.
- 2:15Speaker 3: Nee, nog niet in elk geval. En dat kan vast.
- 2:19Speaker 3: Dat is een systeem waar heel veel studenten mee bekend zijn, toch?
- 2:22Speaker 4: Ja, dat is een zogeheten learning management system. De studenten
- 2:26Speaker 4: die luisteren, als ze Canvas iets kennen... kennen ze wel
- 2:28Speaker 4: Blackboard of Brightspace. Dat zijn de digitale cloudomgevingen waar je
- 2:32Speaker 4: je vakken kan vinden... en je leermateriaal, je aantekeningen, opdrachten
- 2:35Speaker 4: kan inleveren. En Canvas is dus ook zo'n systeem
- 2:39Speaker 3: En wat voor data zijn er gestolen? Studentnummers hoorde ik al, e-mailadressen?
- 2:44Speaker 4: Ja, nou ja, dat zijn een beetje de klassieke data
- 2:47Speaker 4: die je buiten kan maken bij dit soort ransom aanvallen.
- 2:50Speaker 4: Maar wat op zich opvallend is, er zijn dus ook
- 2:52Speaker 4: chatgesprekken buitgemaakt, zegt Shiny Hunters van Canvas. En dan moet
- 2:56Speaker 4: je dus denken aan chats tussen studenten onderling of tussen
- 2:59Speaker 4: studenten en docenten. En wellicht dat daar misschien gevoeligere informatie
- 3:03Speaker 4: tussen kan staan dan simpelweg een studentnummer of een mailadres.
- 3:06Speaker 3: Ja, en op bnr.nl staat heel veel info over deze hack.
- 3:11Speaker 3: Maar niet alles getroffen scholen in Nederland heb je genoemd.
- 3:15Speaker 3: Waarom niet?
- 3:16Speaker 4: Nou ja, kijk, het is natuurlijk niet de bedoeling... dat
- 3:18Speaker 4: je reclame gaat maken voor dit soort hackers. Kijk, het
- 3:21Speaker 4: nieuws aan zich, we hebben een lijst gehad... en daar
- 3:23Speaker 4: staan scholen in, dat zou ik nieuws willen noemen. Maar
- 3:25Speaker 4: om nou te zeggen, wil je weten welke school getroffen is...
- 3:27Speaker 4: en welke data je moet downloaden... als Shiny Hunters dat
- 3:29Speaker 4: misschien in de toekomst zou publiceren... dan moeten wij niet
- 3:32Speaker 4: met een dienblaadje staan van... wil je weten of deze
- 3:35Speaker 4: school gehackt is, kom even kijken. Dat wil je natuurlijk
- 3:38Speaker 3: ook niet, want uiteindelijk
- 3:39Speaker 3: kan iedereen naar darkweb. Ja, maar ik kan me ook
- 3:42Speaker 3: voorstellen dat er onderwijsinstellingen zijn... die denken, hé, horen wij daarbij?
- 3:45Speaker 3: Hoe komen we daarachter?
- 3:47Speaker 4: Nou ja, dan moeten die onderwijsinstellingen... dat zou mijn advies zijn,
- 3:50Speaker 4: en gek genoeg is dat ook het advies van Shiny Hunters...
- 3:52Speaker 4: om een cybersecuritybedrijf te omarmen. En vaak hebben scholen ook
- 3:56Speaker 4: natuurlijk gewoon goede ICT-afdelingen... die daar gewoon bij kunnen. En
- 3:59Speaker 4: op die manier kunnen ze het best checken.
- 4:02Speaker 3: Shiny Hunters gaat anders te werk dan de gemiddelde ransomwaregroep...
- 4:05Speaker 3: om het zo maar even te zeggen, als dat al
- 4:07Speaker 3: gemiddeld te noemen is. Wat maakt Shiny Hunters anders in
- 4:10Speaker 3: hun neks?
- 4:11Speaker 4: Nou ja, Shiny Hunters is vooral een ransom groep. Dus
- 4:14Speaker 4: zonder het woordje where moet je zeggen. Want het houdt
- 4:17Speaker 4: simpel gezegd in dat ze eigenlijk geen bestanden versleutelen van organisaties.
- 4:20Speaker 4: En dan los geld gaan eisen om ze weer te ontsleutelen. Nee,
- 4:22Speaker 4: wat ze doen is ze komen vaak met social engineering
- 4:25Speaker 4: trucjes binnen. Dus gewoon met bedrog als het ware
- 4:27Speaker 1: bij een organisatie. Ja, ik ben mijn
- 4:28Speaker 4: wachtwoord
- 4:29Speaker 3: vergeten
- 4:30Speaker 4: Bijvoorbeeld, ja, ik ben mijn wachtwoord vergeten. Bij Odido zag
- 4:32Speaker 4: je dat ze zich voordelen als de IT-organisatie van het bedrijf.
- 4:35Speaker 4: Bij de klantenservice. En zo kwamen ze weer binnen met wachtwoorden.
- 4:38Speaker 4: En wat ze dan doen is ze stelen de gegevens,
- 4:40Speaker 4: die houden ze dan vast... en dan benaderen ze de
- 4:42Speaker 4: organisatie weer en zeggen ze... hé, we hebben jullie gevoelige
- 4:45Speaker 4: gegevens en als jullie ons geen losgeld betalen... dan gaan
- 4:47Speaker 4: we die op het darkweb publiceren. En dat zien we
- 4:49Speaker 4: dus nu ook bij Instructure, de maker van Canvas, gebeuren.
- 4:51Speaker 4: Die heeft, als je nu op de darkwebsite kijkt, tot
- 4:54Speaker 4: morgen om met een reactie te komen... of om aan
- 4:56Speaker 4: de eisen te voldoen
- 4:58Speaker 3: En Instructure, daar hebben we dus nog niet zoveel van vernomen.
- 5:02Speaker 4: Nee, klopt. Instructure is hier nog enigszins stil over. Je
- 5:05Speaker 4: ziet op veel updatepagina's van scholen internationaal... in Zweden, VS,
- 5:09Speaker 4: noem maar op... staan wel berichten dat Instructure met scholen
- 5:12Speaker 4: contact heeft gehad. Maar echt in het openbaar heeft Instructure
- 5:15Speaker 4: nog weinig gezegd. Ze hebben alleen een aantal dagen geleden
- 5:17Speaker 4: een soort update gepost... waarin er staat, hé, we hebben
- 5:19Speaker 4: te maken met de cyberaanval. We zijn ermee bezig.
- 5:22Speaker 3: Het is 5 mei, dus veel scholen zullen dicht zijn. Maar
- 5:24Speaker 3: wat kunnen scholen doen?
- 5:27Speaker 4: Nou ja, zeker bij hun IT-afdelingen gaan checken... en ook
- 5:30Speaker 4: misschien een cybersecuritybedrijf in de armen nemen... om hier verder
- 5:34Speaker 4: mee te gaan. Hoewel het natuurlijk ook de vraag is...
- 5:36Speaker 4: wat klopt er precies aan die lijst en wat klopt
- 5:38Speaker 4: er niet? We hebben net bericht gehad van Windesheim, die
- 5:40Speaker 4: is bij ons teruggekomen... en die zeggen, ja, wij zouden
- 5:43Speaker 4: niet in die lijst moeten horen... want bij ons is
- 5:44Speaker 4: er niks gebeurd. Dus het is altijd een beetje de vraag...
- 5:46Speaker 4: wat willen hackers hier nou mee bereiken? Wat wij eigenlijk
- 5:49Speaker 4: zeggen is, die lijst is er... daar staan deze Nederlandse
- 5:51Speaker 4: scholen in en dit is wat we weten... Maar of
- 5:53Speaker 4: het echt honderd procent klopt, dat weten we niet. Want
- 5:55Speaker 4: die hackers hebben natuurlijk ook altijd een belang bij dit
- 5:57Speaker 4: soort nieuws.
- 5:58Speaker 3: Dankjewel. BNR-tech-redacteur Niels Koloos.
- 6:01Speaker 4: Ik heb even
- 6:02Speaker 1: BNR Nieuwsradio
- 6:06Speaker 2: Ja, opvallend nieuws. ANP meldt, Milieudefensiedirecteur Donald Pols... gaat aan
- 6:12Speaker 2: de slag bij Tata Steel Nederland. Hij moet daarom per
- 6:16Speaker 2: direct stoppen bij de Milieuclub. Hij wordt per 1 juni directeur
- 6:19Speaker 2: duurzaamheid bij de staalfabrikant en krijgt tevens de leiding over
- 6:22Speaker 2: de communicatieafdeling, laat Tata Steel in een verklaring weten. Het
- 6:26Speaker 2: bedrijf zegt ook dat Pols eerdere kritiek op Tata Steel
- 6:29Speaker 2: heeft geholpen bij het aanscherpen van zijn plannen voor groen staal.
- 6:33Speaker 3: Laten we een interview
- 6:34Speaker 2: uitzetten. Dat gaan we zeker doen. Nu over tot de
- 6:38Speaker 2: orde van de dag, de Europese orde. En daarvoor is
- 6:40Speaker 2: Michal hier, Michal van der Toorn. Ja, we nemen altijd
- 6:43Speaker 2: het Europese nieuws ook door. En dan moeten we ook
- 6:47Speaker 2: stilstaan natuurlijk weer bij die Europese... ja, ik moet zeggen,
- 6:51Speaker 2: nog meer dan Europese top in Armenië. Maar eerst even
- 6:54Speaker 2: naar ontwikkeling Roemenië. Het Roemeense parlement heeft de regering weggestemd...
- 6:58Speaker 2: De sociaaldemocratische PSD trok zich vorige maand al terug uit
- 7:02Speaker 2: de coalitie... omdat de regering van minister-president Elie Bolloyan... van
- 7:06Speaker 2: plan was om impopulaire bezuinigingen door te voeren. De partij
- 7:09Speaker 2: kwam daarna met de radicaal-rechtse AUR... met een motie van wantrouwen.
- 7:14Speaker 2: Die is nu aangenomen. Kortom, regering gevallen, Michael van der Toorn... Ja,
- 7:18Speaker 2: het is al lang onrustig in de Roemeense politiek.
- 7:21Speaker 5: Ja, de Socialdemocraten trokken zich dus, je zei het al,
- 7:26Speaker 5: vorige maand al terug. En de politieke gauw was wel
- 7:29Speaker 5: zo compleet toen zij samen met de rechtsradicale partij een
- 7:32Speaker 5: motie van wantrouwen aankondigde. Dat heeft ook voor veel kritiek gezorgd.
- 7:36Speaker 5: Maar goed, die motie van wantrouwen is vandaag wel aangenomen.
- 7:40Speaker 5: En nu is de regering echt weg.
- 7:42Speaker 2: Ja, en hoe ernstig is dat? Voor de Europese verhoudingen misschien?
- 7:50Speaker 2: Daar kom ik zo op.
- 7:51Speaker 5: Maar voor Roemenië is het gewoon veel instabiliteit. Veel onzekerheid.
- 7:55Speaker 5: Er gaan nu weer moeilijke onderhandelingen volgen... over een nieuwe regering.
- 8:01Speaker 5: En de vraag is inderdaad, wat betekent dat voor Europa?
- 8:04Speaker 5: De Roemeense president, Nico Sjerdan, die heeft gisteren gezegd tegen journalisten...
- 8:09Speaker 5: dat hij zijn best gaat doen om Roemenië op een
- 8:12Speaker 5: pro-Europese en pro-westerse koers te houden. Hij zei tegen journalisten dus,
- 8:17Speaker 5: de politieke gesprekken zullen moeilijk zijn... maar het is mijn
- 8:20Speaker 5: verantwoordelijkheid als president om Roemenië in de juiste richting te sturen.
- 8:24Speaker 5: Dus hij bekent ook gelijk kleur. En hoe de coalitie
- 8:29Speaker 5: eruit gaat zien, dat weten we nog niet. Maar het
- 8:30Speaker 5: zou kunnen dat de oude coalitie van de Liberale Partij...
- 8:36Speaker 5: De PSD, dat zijn dus de Socialdemocraten... en twee andere
- 8:39Speaker 5: EU-gezinde partijen terugkeer... maar dan onder leiding van een nieuwe premier.
- 8:43Speaker 5: Maar de problemen rondom de begroting... zijn daarmee natuurlijk niet
- 8:47Speaker 5: direct opgelost.
- 8:48Speaker 2: Nee. De EU investeert 2,5 miljard euro in Armenië. Hadden we
- 8:52Speaker 2: het er gisteren al eventjes over. De EU probeert eigenlijk
- 8:56Speaker 2: Armenië ook iets dichter bij zich te... Dit gebeurt allemaal
- 9:00Speaker 2: in de marges van de top die daar plaatsvindt. Die
- 9:02Speaker 2: draait natuurlijk niet alleen maar om Armenië. De hele Europese
- 9:05Speaker 2: politieke gemeenschap. Plus Canada. Iedereen die ons een beetje goedgezind is.
- 9:11Speaker 2: Waar gaat dat geld heen, die 2,5 miljard in Armenië
- 9:14Speaker 5: Een deel gaat naar het leger. En daarnaast wordt een
- 9:17Speaker 5: civiele EU-missie opgezet... om Armenië te ondersteunen tegen cyberaanvallen en desinformatie.
- 9:23Speaker 5: Relevant als je in Ruslands invloedssfeer ligt. En ja, je
- 9:29Speaker 5: zegt het inderdaad, Europa die probeert zich wat nadrukkelijker te
- 9:32Speaker 5: positioneren als echt partner van Armenië. Dat wil Armenië zelf
- 9:36Speaker 5: ook wel graag. Vandaag praten Ursula von der Leyen en
- 9:41Speaker 5: Antonio Costa met de Armeense premier Nikol Pashinyan over het
- 9:45Speaker 5: aanhalen van die banden tussen de EU en Armenië. En
- 9:48Speaker 5: de timing is wel opvallend, want op 7 juni zijn er
- 9:51Speaker 5: parlementsverkiezingen in Armenië. En de EU die hoopt natuurlijk dat
- 9:55Speaker 5: pro-Europese krachten aan invloed winnen. En EU-lidmaatschap ligt niet per
- 10:01Speaker 5: se op tafel. Maar die ambitie leeft wel binnen Armenië,
- 10:04Speaker 5: binnen die pro-Europese krachten. Want bijvoorbeeld buurland Georgië is al
- 10:08Speaker 5: wel een tijdje kandidaat lid. Het is geen toeval dus
- 10:12Speaker 5: dat dit geld nu naar Armenië gaat. Want Rusland heeft
- 10:15Speaker 5: van oudsher... Erg veel invloed in Armenië. Ja,
- 10:18Speaker 2: maar de laatste tijd ook nog. Want Rusland heeft wel
- 10:22Speaker 2: een stapje terug moeten doen. Ja
- 10:24Speaker 5: inderdaad. En Europa hoopt gewoon gebruik te kunnen maken... van
- 10:28Speaker 5: dit pro-Europese moment wat er nu in Armenië
- 10:30Speaker 2: heerst. Ja. En dan was er nog een heel bijzonder moment.
- 10:35Speaker 2: Zullen we eerst de audio even luisteren? Goed, we gaan
- 10:37Speaker 2: even luisteren. MUZIEK
- 10:45Speaker 5: Is dit plaatselijke karaoke of wat is dit? Dit is Macron.
- 10:50Speaker 5: Macron zingt La Boheme
- 10:52Speaker 3: van
- 10:53Speaker 5: Charles Aznavour. Dat is een Armeen. Hij heet eigenlijk Aznavourian.
- 10:58Speaker 5: En dit was op een staatsdiner gisteravond. Macron was namelijk
- 11:01Speaker 5: ook op een tweedaags staatsbezoek. Hij is natuurlijk naar die
- 11:04Speaker 5: top gegaan, maar hij heeft daar ook gegeten.
- 11:08Speaker 2: Ja, goede akoestiek ook, om even te galmen. Lekker galmend.
- 11:11Speaker 2: Hij kan best zingen. Ja, ik vind dat hij best
- 11:13Speaker 2: goed zingt, ja. Best aardig. Hij is
- 11:14Speaker 5: uitgenodigd door de Armeense jazzpianist Fahan Hayrapetjan. En hij zorgt
- 11:19Speaker 5: tijdens dat diner voor de muziek. En hij vroeg Amakol, nou,
- 11:23Speaker 5: wilt u meedoen?
- 11:24Speaker 2: Als je
- 11:24Speaker 5: hoort gaat dat, ik ben het met jullie eens, best aardig.
- 11:26Speaker 2: Je begrijpt
- 11:27Speaker 5: niet
- 11:27Speaker 2: dat
- 11:27Speaker 5: die Fransen zo'n hekel hebben aan die man. Het
- 11:29Speaker 2: is toch een geweldige president die zelfs even een boor
- 11:32Speaker 5: hebben eruit. Maar de drums, en dat hoor je wat
- 11:36Speaker 5: later in het fragment, ik zou het zeker even terugkijken,
- 11:38Speaker 5: die klinken wat minder strak. En dat is te wijten
- 11:41Speaker 5: aan de Armeense premier die het ook nog even erop
- 11:44Speaker 2: bracht
- 11:44Speaker 2: Die viel door de mand. Nee, daar ben ik dan
- 11:47Speaker 2: geen fan van.
- 11:48Speaker 5: Maar ik ben wel, ik ben, ja, A Forever, toch?
- 11:51Speaker 2: Staat dat
- 11:52Speaker 5: op YouTube? Het staat op, je kan het
- 11:53Speaker 2: ook wel vinden. Als je even
- 11:56Speaker 5: zoekt op Macron als navoer, dan vind je het. En
- 11:59Speaker 5: dan kan je ook even meezingen.
- 12:00Speaker 2: Ja, hartstikke mooi. Dankjewel. En meer Europees nieuws overigens natuurlijk
- 12:03Speaker 2: in de app en in de podcast. Make Europe Great Again.
- 12:06Speaker 2: Dat was Michal van der Toorn
- 12:08Speaker 3: En dan is er nog nieuws over dat schip, het
- 12:11Speaker 3: Nederlandse cruise schip Hondius. Hulpverleners zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie... bezig
- 12:16Speaker 3: met het weghalen en evacueren van twee ernstig zieke patiënten.
- 12:21Speaker 3: Volgens de infectieziektedirecteur Maria van Kerkhoven van de WHO... verkeren
- 12:25Speaker 3: de zieken in stabiele toestand. Er was natuurlijk de uitbraak
- 12:28Speaker 3: van het Hanta-virus op dat koersschip... wat zich mogelijk van
- 12:32Speaker 3: mens op mens verspreid heeft, denkt de WHO
- 12:35Speaker 2: Vermoedelijk verwond de eerste besmetting plaats buiten het schip... en
- 12:38Speaker 2: is het virus later aan boord gekomen, zegt Maria van Kerkhoven, epidemioloog...
- 12:43Speaker 2: Volgens haar gaat de WHO ervan uit dat er mogelijk besmetting...
- 12:48Speaker 2: van mens tot mens plaatsvindt tussen mensen met zeer nauwe contacten.
- 12:52Speaker 2: Bijvoorbeeld tussen mensen die hutten delen. Dat zou ook gebeurd
- 12:55Speaker 2: kunnen zijn met een Nederlands echtpaar... dat is overleden, al
- 12:57Speaker 2: staat dat toch niet vast. Normaal wordt het virus overgedragen
- 13:01Speaker 2: via de uitwerpselen... van knaagdieren zoals muizen en ratten. Maar
- 13:04Speaker 2: bij bepaalde varianten is overdracht van mens tot mens... dus
- 13:07Speaker 2: ook mogelijk. Waarschijnlijk zijn nu zeven mensen besmet geraakt met
- 13:11Speaker 2: het virus... drie overleden, één ligt er nog in het ziekenhuis...
- 13:15Speaker 2: en verder heeft niemand aan boord klachten... al dus de Wereldgezondheidsorganisatie.
- 13:19Speaker 2: Cruiseschip ligt ondertussen al dagen voor anker... voor de Kaapverdische
- 13:23Speaker 2: hoofdstad Praia. En nu heeft de Spaanse regering toegezegd... dat
- 13:27Speaker 2: het schip naar de Canarische eilanden mag... voor een volledig
- 13:30Speaker 2: epidemiologisch onderzoek... volledige desinfectie van het schip... en natuurlijk om
- 13:35Speaker 2: de risico's voor de passagiers... die daadwerkelijk aan boord zijn.
- 13:39Speaker 3: Dan, de Nederlandse producent van chips voor quantum computers, Quantware...
- 13:44Speaker 3: heeft ruim 150 miljoen euro opgehaald met een nieuwe investeringsronde. Dat
- 13:48Speaker 3: maakt het bedrijf vandaag bekend in BNR's De Grote Tech Show.
- 13:52Speaker 3: Onder meer Nederlandse investeerders, maar ook de Amerikaanse chipmaker Intel...
- 13:55Speaker 3: trekken de portemonnee voor het bedrijf in Delft. Bij ons
- 13:59Speaker 3: Joe van Buurik, BNR's tech-redacteur... presentator van Die Grote Tech Show.
- 14:02Speaker 3: Dag
- 14:03Speaker 6: Liesbeth en Niels
- 14:04Speaker 3: Dat is dus een bedrijf dat heel veel geld waard is...
- 14:07Speaker 3: in de ogen van de investeerders. Waarom
- 14:09Speaker 6: Ja, kwantumtechnologie. Het is nog niet in de praktijk gevonden eigenlijk.
- 14:13Speaker 6: Het zit vooral in labs bij grote techbedrijven. Maar het
- 14:16Speaker 6: is een veelbelovende nieuwe technologie. Wat Quantware heeft is niet
- 14:20Speaker 6: alleen de ontwikkeling van die chips... en die chips zelf,
- 14:22Speaker 6: maar vooral ook een architectuur. Dat noemen ze VIO, V-I-O.
- 14:26Speaker 6: En dat is heel erg waardevol om al die bedrijven chips...
- 14:29Speaker 6: die zij laten willen hebben voor hun kwantocomputers te laten ontwikkelen.
- 14:32Speaker 6: En wat bedoel je met architectuur? Dat is de manier
- 14:34Speaker 6: waarop die chips vervolgens gemaakt kunnen worden. Dus ook nu,
- 14:36Speaker 6: de chips in jouw telefoon zijn volgens een bepaald soort...
- 14:40Speaker 6: waarmee die chips ontwikkeld zijn. En die soort, zou ik
- 14:43Speaker 6: maar zeggen, maar dan voor kwantocomputers... dat is waar Quantware
- 14:46Speaker 6: als enige heel erg nadrukkelijk mee bezig is... En ja,
- 14:49Speaker 6: dan ben je veel waard. En dan kun je binnen
- 14:50Speaker 6: drieënhalve maand deze Series B-ronde al sluiten. En opeens dus 152
- 14:55Speaker 6: miljoen euro
- 14:56Speaker 3: binnenhengelen. En dan binnenhengelen op de belofte.
- 14:59Speaker 6: Ja, op de belofte. Want zo werkt het bij deep tech.
- 15:01Speaker 6: Dit
- 15:01Speaker 3: is
- 15:01Speaker 6: nog een technologie die niet in de praktijk op schaal
- 15:03Speaker 6: wordt toegepast.
- 15:04Speaker 3: Nog even kort, quantum computering, daar hebben we het best
- 15:06Speaker 3: wel vaak over. Maar wat
- 15:08Speaker 6: is het ook alweer? Het voelt alsof we het zijn
- 15:09Speaker 6: moeten toelichten. Het gaat erom dat je exponentieel meer rekenkracht
- 15:13Speaker 6: hebt dan met huidige computers. Die werken volgens een binair systeem,
- 15:16Speaker 6: dus het is een 1 of een 0. Een quantum computer heeft qubits,
- 15:21Speaker 6: die kunnen een 0 en een 1 tegelijkertijd zijn. Ik ga niet
- 15:24Speaker 6: te technisch worden, maar daardoor zijn ze dus exponentieel krachtiger...
- 15:27Speaker 6: En belangrijk om te weten, ze gaan niet de bestaande computers...
- 15:29Speaker 6: die binaire systemen vervangen. Het wordt een aanvulling erop. Dus
- 15:32Speaker 6: het wordt eigenlijk een extreem veelkrachtigere motor... die we naast
- 15:35Speaker 6: onze bestaande motoren gaan krijgen
- 15:37Speaker 3: De champagne zal ontkeurigd zijn bij Quantumware. Hebben ze ook
- 15:40Speaker 3: verteld wat ze met dat geld gaan doen
- 15:42Speaker 6: Ja. Ze zijn volop aan het groeien. Ze zijn in
- 15:44Speaker 6: amper een jaar al van 70 naar 100 mensen personeel gegaan. Ze
- 15:48Speaker 6: hebben een nieuwe kantoor betrokken in Delft... waar ook een
- 15:51Speaker 6: hele lege hal bij zit. Want daar gaan ze nu
- 15:54Speaker 6: druk bouwen aan wat ze noemen hun kilofab. Dat is
- 15:57Speaker 6: dan eigenlijk een soort cleanroom. Letterlijk een cleanroom zoals we
- 15:59Speaker 6: bij ASML hebben. Bij andere chipmakers waar ze die chips...
- 16:02Speaker 6: daadwerkelijk commercieel op schaal gaan produceren. Maar dus nog wel
- 16:05Speaker 6: in enigszins beperkte oplagen. En voor de rest is het
- 16:07Speaker 6: wel interessant, want precies in de grote tech... hebben we
- 16:09Speaker 6: dus CEO Matthijs Reilaarsdam gesproken. En die zei daar het
- 16:13Speaker 6: volgende over.
- 16:14Speaker 7: Wat je nu ziet in de industrie is echt een
- 16:16Speaker 7: transitie van ontwikkeling... naar echt industriële productie. En daar lopen
- 16:20Speaker 7: wij wel een beetje op voor. Dus die lege hal
- 16:22Speaker 7: die je net al noemde, daar gaan wij kilofab bouwen.
- 16:25Speaker 7: Dus we maken echt die transitie van mooie experimenten in
- 16:28Speaker 7: het lab... naar echt dingen die op schaal geproduceerd worden...
- 16:32Speaker 7: en de wereld gaan veranderen. En dat zie je nu
- 16:35Speaker 7: echt gebeuren...
- 16:36Speaker 3: Er zijn natuurlijk meer bedrijven die zich bezighouden met kwantumtechnologie.
- 16:40Speaker 3: Wat zien die investeerders dan precies in dit Delftse bedrijf
- 16:42Speaker 6: Het mooie is dat je hier merkt hoezeer Delft nog steeds...
- 16:45Speaker 6: als een instituut voor technologie geldt. De TU daar is
- 16:48Speaker 6: ook altijd best wel goed geweest... in met name kwantumcomputerontwikkeling.
- 16:52Speaker 6: Microsoft heeft er in het verleden veel gezeten en geïnvesteerd ook.
- 16:55Speaker 6: Dus er is echt een hub voor talent. Die mensen
- 16:58Speaker 6: hebben zich onder meer dus bij kwantwerk gevoegd... en zijn
- 17:00Speaker 6: dat dus aan het commercialiseren, kunnen we zeggen... En je
- 17:03Speaker 6: ziet ze ondertussen ook al een beetje kijken... waar in
- 17:05Speaker 6: de wereld moeten wij zitten? Hoofdkwartier in Delft. Maar de
- 17:09Speaker 6: techwereld is nu eenmaal mondiaal verspreid. Dus ze kijken ook
- 17:13Speaker 6: waar ze naartoe zouden moeten. Niet om te verhuizen, maar
- 17:16Speaker 6: wel om te kijken... we moeten wel bij onze klanten
- 17:18Speaker 6: in de buurt zijn. Zie je ook bijvoorbeeld mee investeringen
- 17:21Speaker 6: van Intel... om daar onze toekomstveruit te ontplooien.
- 17:24Speaker 3: Vaak hoor je bedrijven klagen. We moeten wel naar het buitenland,
- 17:28Speaker 3: want hier is geen geld op te halen. Dat is
- 17:30Speaker 3: wel vast gelukt dan. Ja, dat
- 17:31Speaker 6: klopt. Maar juist wel voor het eerst met buitenlands geld.
- 17:35Speaker 6: Hun vorige investering zonder, die is dus niet eens een
- 17:38Speaker 6: jaar geleden... was met SEC-Europese investeringen. Nu moesten ze wel
- 17:41Speaker 6: buiten Europa kijken. Amerikaans geld dus. Maar het is wel mooi.
- 17:45Speaker 6: En we hebben ook wel een beetje commitment dat ze blijven...
- 17:47Speaker 6: heeft Matthijs Rijlaarsdam ook gezegd in de grote techshow.
- 17:50Speaker 7: Wij zien onszelf echt als een internationaal bedrijf. En we
- 17:54Speaker 7: zijn dus ook aan het internationaliseren. En dat moet je
- 17:56Speaker 7: ook willen. Dus het doel moet zijn dat je echt
- 17:59Speaker 7: een wereldleidend internationaal bedrijf bouwt. Dat gezegd hebbende zit hier
- 18:04Speaker 7: het allerbeste talent ter wereld. Dat kunnen we ook hier aantrekken.
- 18:07Speaker 7: En we gaan hier natuurlijk nu Kilofab gewoon hier in
- 18:09Speaker 7: Delft bouwen. Dus dat is heel mooi om dat allebei
- 18:11Speaker 7: te kunnen doen. Om een internationaal wereldleidend bedrijf te kunnen bouwen.
- 18:14Speaker 7: Met een hele sterke basis hier.
- 18:16Speaker 6: Dus ik durf ze dan toch een beetje de ASML
- 18:18Speaker 6: van de kwantumcomputer te noemen. Ze hebben een unieke positie.
- 18:20Speaker 6: Ze hebben hun hoofdkwartier in Nederland. Daar zit de cleanroom
- 18:23Speaker 6: waar het gebouwd wordt. Maar ze zullen ook internationaal wat
- 18:26Speaker 6: vestigingen moeten gaan openen... om mee te kunnen met de
- 18:29Speaker 6: manier waarop de kwantumindustrie gaat bewegen.
- 18:31Speaker 3: Met de grote jongens. Mag ik
- 18:32Speaker 2: het nog een tikje spannender maken? Je hebt het misschien
- 18:35Speaker 2: ook wel meegekregen. Een van de investeerders is ook IQT.
- 18:40Speaker 2: Ooit opgericht door de CIA. Kun je nagaan. Als onafhankelijke
- 18:45Speaker 2: agentschap weliswaar. Maar ja, kwam ik tegen. Een
- 18:49Speaker 6: leuke voetnoot
- 18:50Speaker 2: in deze spannende
- 18:51Speaker 6: aankomst.
- 18:53Speaker 3: Dankjewel Niels en dankjewel Joe. BNR's tech-redacteur en de presentator
- 18:56Speaker 3: van die grote techshow. En dat volledige gesprek is natuurlijk
- 18:59Speaker 3: terug te luisteren... in de feed van de grote techshow
- 19:02Speaker 3: in je favoriete podcast-app.
- 19:04Speaker 2: En dan belangrijk ruimtenieuws. Hoe heet dat ook weer? Pigs
- 19:08Speaker 2: from space, moet ik ineens aan denken. Onderzoekers hebben ontdekt
- 19:11Speaker 2: dat er een dwergplaneet in ons zonnestelsel... met de naam,
- 19:16Speaker 2: nou ja, ik kort hem even af, XV93, een atmosfeer heeft.
- 19:22Speaker 2: Het getal is eigenlijk langer, maar dat is op de
- 19:24Speaker 2: radio niet zo lekker om na te luisteren. Een atmosfeer
- 19:26Speaker 2: rondom een klein planeetje. Dat is een hele bijzondere ontdekking,
- 19:31Speaker 2: zegt ook Richel van Capelleveen... promovenda aan de Universiteit Leiden.
- 19:35Speaker 2: Ja toch, goedemiddag.
- 19:37Speaker 8: Goedemiddag. Ja, dat klopt. Het is een object wat helemaal
- 19:40Speaker 8: in de Kuipergordel zit. Net iets verder dan Pluto ook.
- 19:45Speaker 8: En het is ontzettend klein. Het is eigenlijk nog wat
- 19:47Speaker 8: kleiner dan dwergplaneten. In verhouding, de straal daarvan is 275 kilometer.
- 19:53Speaker 8: En Pluto zelf is bijna al vier keer zo groot.
- 19:56Speaker 8: En bijvoorbeeld de maan Titan is bijna tien keer zo groot.
- 19:59Speaker 8: Dus het gaat echt om een heel klein object.
- 20:01Speaker 2: Ja, dus dit kun je in een paar dagen hier...
- 20:04Speaker 2: Omheen lopen, zou ik maar zeggen
- 20:07Speaker 8: Ja, moet
- 20:09Speaker 2: je wel je best doen. Het is dus niet echt
- 20:12Speaker 2: een planeet. Daar is het te klein voor.
- 20:14Speaker 8: Ja, klopt. En dat maakt het op zich dus ook
- 20:17Speaker 8: juist zo bijzonder. Want om een atmosfeer vast te houden
- 20:20Speaker 8: heb je zwaartekracht nodig. En hoe kleiner een object is,
- 20:23Speaker 8: hoe kleiner die zwaartekracht eigenlijk is. En dit object is
- 20:27Speaker 8: dus zo klein dat in principe gedacht werd... dat je
- 20:30Speaker 8: bij zulke soort kleine objecten in ieder geval niet voor
- 20:32Speaker 8: miljarden jaren... een atmosfeer vast kon houden. Dus omdat dan
- 20:35Speaker 8: nu bij zo'n object wel te zien is best wel bijzonder.
- 20:38Speaker 2: En hoe hebben jullie dat gezien eigenlijk
- 20:41Speaker 8: Dat is door een team uit Japan gedaan... En de
- 20:44Speaker 8: methode die ze daarvoor gebruikt hebben... is eigenlijk een beetje
- 20:47Speaker 8: vergelijkbaar met wat wij hier hebben met een zonsverduistering. Waarbij
- 20:51Speaker 8: dan onze eigen maan tussen ons en de zon inkomt.
- 20:54Speaker 8: Alleen hierbij is dus dit object precies tussen ons... en
- 20:57Speaker 8: een andere dichtstbijzijnde ster langsgekomen. Dus hoe ze dan gezien
- 21:02Speaker 8: hebben dat het een atmosfeer heeft... je moet natuurlijk sowieso
- 21:06Speaker 8: niet in de zon kijken, dat raad
- 21:08Speaker 2: ik af... maar stel
- 21:09Speaker 8: dat je een voetbal tussen ons en de zon inhoudt...
- 21:14Speaker 8: dan kan je totaal niet door die voetbal heen kijken.
- 21:17Speaker 8: Stel dat je datzelfde doet met een opblaasd strandbal... dan
- 21:21Speaker 8: komt daar nog steeds een beetje licht doorheen. Nou ja,
- 21:24Speaker 8: dat is meer vergelijkbaar met een atmosfeer. Er komt nog
- 21:26Speaker 8: steeds wat licht doorheen.
- 21:27Speaker 2: Zo hebben ze die atmosfeer kunnen zien...
- 21:31Speaker 8: Precies, want toen ze er naar keken bij een object
- 21:34Speaker 8: zonder atmosfeer... verwacht je eigenlijk meer dat het zich als
- 21:36Speaker 8: een voetbal gedraagt. Je kan er helemaal niet doorheen kijken.
- 21:39Speaker 8: Maar hier bij het begin en het einde van die
- 21:43Speaker 8: overgang van het object... zagen ze dat het zich meer
- 21:46Speaker 8: gedroeg wat dat betreft als die doorzichtige strandbal.
- 21:48Speaker 2: Als we het hebben over een atmosfeer, betekent dat dan
- 21:53Speaker 2: dat daar zuurstof in zit? Of kan het ook een
- 21:56Speaker 2: wolk met giftige rassen zijn?
- 22:00Speaker 8: Ja, het kan ook een wolk met giftige gassen zijn.
- 22:02Speaker 2: Nu
- 22:02Speaker 8: ben ik wel
- 22:04Speaker 2: een beetje teleurgesteld.
- 22:06Speaker 8: Ja, sorry. Met de metingen die ze nu hebben kunnen
- 22:10Speaker 8: ze ook geen onderscheid maken... tussen verschillende mogelijke gassen. Dus
- 22:13Speaker 8: ze weten ook niet precies wat er in die atmosfeer zit.
- 22:16Speaker 8: Dus dat is iets voor de toekomst, hopelijk
- 22:19Speaker 2: En hoe hoort dit planeetje? Het is geen maan. Dus
- 22:21Speaker 2: het is een zelfstandig, door het oneindige heelal... zich voortbewegende planeetje?
- 22:29Speaker 2: Ja
- 22:29Speaker 8: het zit wel in een resonantie met Neptunus, las ik.
- 22:32Speaker 8: Dus het beweegt wel rond de zon in de Kuipergordel.
- 22:36Speaker 8: Maar het is wel te klein ook nog voor zelfs
- 22:38Speaker 8: een dwergplaneet. Dus het wordt een trans-Neptunisch object genoemd... wat
- 22:42Speaker 8: gewoon eigenlijk alle objecten verder dan Neptunus zijn.
- 22:45Speaker 2: Ja, en wat gaat u hier nou verder mee doen?
- 22:49Speaker 2: Ik
- 22:49Speaker 8: snap niks, denk ik. De
- 22:51Speaker 2: wetenschap.
- 22:52Speaker 8: Maar ik denk, wat het gewoon bijzonder maakt... is uiteindelijk
- 22:56Speaker 8: is Turk toch in de verre toekomst... de hoop dat
- 22:59Speaker 8: je andere planeten kan vinden... die eenzelfde soort atmosfeer hebben
- 23:02Speaker 8: als wij hier op aarde. En daarvoor is het natuurlijk
- 23:05Speaker 8: heel belangrijk om te weten... in wat voor omstandigheden er
- 23:08Speaker 8: überhaupt een atmosfeer kan zijn. Of dat nou wel of
- 23:10Speaker 8: niet de goede samenstelling heeft. En om dan ineens op
- 23:13Speaker 8: een plek waar je eerder niet zo'n atmosfeer verwacht zou hebben...
- 23:17Speaker 8: toch een atmosfeer te zien, daar leren we natuurlijk heel
- 23:19Speaker 8: veel van in de toekomst... met waar we eventueel verder
- 23:22Speaker 8: kunnen zoeken.
- 23:23Speaker 2: Precies, want die aanname dat alleen grotere planeten... met stevige
- 23:28Speaker 2: zwaartekrachten een atmosfeer kunnen hebben... die is al gelogenstraft.
- 23:33Speaker 8: Nou, kijk, we weten natuurlijk niet helemaal waardoor het komt.
- 23:35Speaker 8: Dus het kan bijvoorbeeld ook zijn dat er een impact
- 23:37Speaker 8: heeft plaatsgevonden... waardoor er tijdelijk gassen vrijkomen. Maar het kan
- 23:41Speaker 8: ook zijn dat er bijvoorbeeld ijsvulkanen op dat object zitten.
- 23:45Speaker 8: En dan zou je eventueel een atmosfeer hebben die wat
- 23:48Speaker 8: langer in stand gehouden wordt. Dus het is hoe dan
- 23:51Speaker 8: ook een doel voor de toekomst om erachter te komen...
- 23:53Speaker 8: waar die atmosfeer precies vandaan komt. En dan, ja, dat
- 23:57Speaker 8: leert ons dan hopelijk ook... meer over waar we moeten
- 24:01Speaker 8: zoeken naar een atmosfeer.
- 24:03Speaker 2: Dank voor de uitleg, Grisjelle van Kappalleveen. Promovenda aan de
- 24:07Speaker 2: Universiteit Leiden.