Latest / Anlamak+ / Avrupa aydınlanma fikrinde neler yaşandı ve nasıl başardı?

Transcript

Avrupa aydınlanma fikrinde neler yaşandı ve nasıl başardı? · Anlamak+

0:00
Bu entelektüel varoluş hikayesi oluşturmaya çalışan bir podcast
0:03
kanalıdır. Hem spotify'dan hem de ınstagram
0:06
üzerinden takip etmeyi unutmayın.
0:08
Hazırsanız başlıyoruz. Herkese tekrar merhaba.
0:12
Şimdi bugün konuşacağımız konu birazcık uzun bir konu.
0:15
Lütfen çayınızı, kahvenizi alın, hazırlıklarınızı yapın lütfen
0:18
kesintisiz şekilde dinlemeye özen gösterin.
0:21
Bu zamana kadar podcastlerde hep sanki düşünceleri sona
0:25
bırakıyorum. Ondan önceki kısımda anlatılması
0:27
gereken kısmı anlatıyormuşum gibi bir veri var karşımızda.
0:31
Insanların dakika dakika dinlemelerini tabiki biraz
0:33
hızlandırarak dinlemenin de payı var bunu.
0:35
Yani ben onu bir nokta dörtle çarpıyorum.
0:37
Her seferinde ortalama iyi dinlenme süresi olarak onu
0:40
gördüm çünkü. Eee ve burada da aslında baştan
0:43
sona kadar işleyeceğimiz bir tarihsel süreç var.
0:46
O yüzden eğer sıkılmazsanız ve keyif almaya da devam ederseniz
0:50
baştan sona kadar dinlememizi tavsiye ederim.
0:53
Avrupa'nın sekülerleşmeye geçmesinin en önemli
0:55
sebeplerinden bir tanesi. Tabi ki dini baskı, yani
0:59
siyasetle dinin eklemlenmesi. Peki bu süreç hemen öyle hani
1:04
orta çağ hristiyanlığın da mı oldu yoksa daha öncesinde de
1:07
yine bu takım anlatılar var mıydı?
1:10
Yani buna benzer anlatı. Üzerinden yola çıkarak belki de
1:13
diyebiliriz ki hristiyanlık gerçekten roma'ya ve onun
1:17
nezdinde avrupa'ya doğrudan eklemlenmiştim.
1:20
Tabi krallar meşruiyetini sağlayabilmek için ve monarşiyi
1:23
de güçlendirebilmek için hristiyanlığı kullandı.
1:25
Ama bu ilk kullanan kişi konstantin'den başkası değildi.
1:28
Konstantin, biliyorsunuz bugün konstantinopole olarak bilinen
1:31
istanbul'un da ismi babasıdır. Aynı zamanda hristiyanlığında
1:35
roma ile reklamlenmesini sağlayan Milano fermanı başta
1:38
olmak üzere iznik, konsulü gibi çeşitli eylemler imza 60 biri.
1:43
Ancak hep söylenen ancak konuşulmayan bir kısım da
1:45
vardır. Konstantin tahta geldiğinde çok
1:48
ciddi problemlerle uğraşan bir roma devralmıştır ve kendi
1:52
konsolidesyonu sağlayamayan bu anlatılar bütünü aslında roma'yı
1:56
bir kurtuluş için kendi içinde sistem kurmaya itmiştir.
2:01
Biliyorsunuz üçüncü yüzyıl krizi romanın aslında yıkılmaya ramak
2:05
kaldığı bir alandır. 26. Imparator değişti.
2:09
Bu süre zarfında ve roma merkezi otoritesinin ciddi anlamda
2:12
yitirmişti. Hal böyle olunca insanlar şunu
2:15
düşündü, peki biz bundan nasıl çıkarız?
2:17
Konstantin daha akıllı biriydi. Hep söylenir, yanlış bilinir,
2:21
onu hemen düzeltmek isterim. Konstantin kesinlikle roma
2:24
imparatorluğu'nun hristiyanlığı resmi din olarak kabul ettiği
2:27
kişi değildir. Bu kişi ikinci tedosdur ve iznik
2:30
konsulü bunu sağlamaz bunu sağlayan Selanik.
2:33
Fermanı diyelim veya Selanik konsulü diyelim.
2:36
Şimdi bu detayları atladıktan sonra konstantin'in yapmaya
2:39
çalıştığından bahsedelim aslında orta çağda Hristiyan tarihinin
2:43
en çok ulaşacağı konulardan biri olan kralların hristiyanlığı
2:46
kendi meşrebice yorumlaması ve kendi yaptığı fikri kut yani
2:52
tanrıdan gelen doğrudan yönetim fikrini nasıl provoke
2:56
ettiklerini anlamak açısından konstantin tarihi hikayesini
2:59
bilmek çok önemlidir. Tabi ki roma'nın kırılmanları
3:03
vardı, işte sezar agustus bunlar çok önemli isimlerdi.
3:06
Çünkü roma'yı bir yapabilme fikrini çok ciddi şekilde
3:10
sahiplenmişti. Konstantin'de bundan farklı bir
3:13
şey yapmadı ve hristiyanlığı kudüs'te başlayan, bu dini
3:17
aldığı avrupa'nın merkezine, göbeğine oturttu, işte
3:21
lizbon'daki iranus gibi önemli isimlerin başlattığı ve
3:24
avrupa'da artık. Konuşulmaya başlayan
3:27
hristiyanlığı roma için sahiplendi ve itirazlar da
3:31
vardır. O yönde kendi kültürel
3:33
değerlerinden, nakışı direkt yeni bir hristiyanlık anlayışı
3:36
belki de isa'nın öğrettiklerinin dışında bir hristiyanlığın
3:39
oluşmasına vesile oldu. Tabii ki bu sorun beraberinde
3:43
bir şey daha getirdi. Roma bunu yaptı ama ruhban
3:47
sınıfını güçlendirirken bir şeyi gözler kaçırdı tlis ile.
3:52
Kralın iş birliği yapabileceği fikrini şimdi sekülerizm çok
3:56
tepki toplayan bir kelime işte, kimileri seküler olmayı işte
3:59
dinsizlikle falan suçluyor. Oysaki sekülerizm nereden
4:03
baktığınıza bağlı olmakla beraber.
4:05
Çok farklı anlamlara da gelebiliriz.
4:07
Zaten bu bütün podcast kaydı boyunca anlayacağınız fikir
4:11
sekülerizmin neden inşa edildiği ve insanların neden seküler bir
4:15
yaşantıyı seçmek zorunda kaldı? Şimdi avrupa'da, ortaçağ
4:19
avrupa'sında tabii ki çok ciddi bir ekonomik stabilite yok.
4:22
Sürekli olarak dış akınlar var. Mesela en basitlerinden bir
4:26
tanesi pervinler göçüne vesile olan atilla'nın bölgeye ziyareti
4:30
diyelim, tanımak içinde. Şimdi bunlar üst üste gelince
4:34
avrupa'da bir şeyler olmaya başladı.
4:36
Yani hristiyanlık tamam, iyi hoş güzel papayı da oluşturduk.
4:39
Papalı kültü de var artık veya doğu Kilisesi için başka
4:43
doktrinler var ancak daha önemli bir problem kral dini
4:47
sahiplenmeye ve mı? Yaptığı gibi firavunla kralın
4:50
merkezi otoritesini güçlendirmeye çalıştı.
4:53
Şimdi böyle olunca platon'un filozof, kral dediğimiz yönetici
4:57
anlayışı tamamen reddedildi ve dini saikler üzerine inşa
5:01
edilmiş her yaptığında din üzerinden meşrulaştırmaya
5:04
çalışan ve söylemlerini de bu doğrultuda geliştirmeye çalışan
5:07
krallar ortaya çıkmaya başladı. Erken dönemde skolastik düşünü
5:11
çok hızlı bir şekilde güç kazandı ve.
5:14
Akılın insana inancı açıklamak dışında görevleri olduğunu,
5:19
Thomas akinyas gibi isimler sonrasında yüzyıldan sonrasında.
5:23
Anlatmaya çalıştım. Devletler daha öncesinde çok niş
5:28
bir şekilde teorik teorik bir düzene sahip değilken,
5:31
hristiyanlığın bölgeye. Ciddi bir şekilde
5:34
nakşedilmesinde sonrasında ne oldu?
5:37
Estiyanlık gerçekten artık tek dayanak noktasıydı.
5:40
Kanallar için ve krallar bütün devlet düzenini teokratik düzene
5:44
indirgedi. Şimdi bunun en önemli
5:46
mahalleninden bir tanesini tabi ki haçlı seferdir.
5:49
Haçlı seferleriyle beraber aslında bu fikir kontrolde
5:52
edilirken farklı bir şey daha ortaya çıkartır, hep tartışılır.
5:56
Çok tarihin bilinmeyen kısmından bir tanesidir.
5:58
Birazcık da gizli bir cemiyet olmasından dolayı ve tarihin
6:01
akışında da çok ciddi isimler barındırmadan dolayı.
6:04
Tapınak, şövalyelerinin çok koyu bir Katolik mezhepe tabi olduğu
6:08
söylenir, işte beyaz bir giysinin üzerine kırmızı kros
6:13
haçın olması hep derler ki işte bunlar çok hayır görüyoruz ki
6:19
tarihi yıllar sonrasından kendi yemin metinlerine de bakarak
6:23
yaşantılarına da bakarak ve sonrasında iskoçya gibi gülhaç
6:27
kardeşinin uluslarıyla bir takım meziyetlerle geliştirilen
6:30
anlatıları derlendirdiğimizde. Bugün tapınak şövalyelerinin
6:34
belki de o dönem çağı içerisinin çok daha üzerinde taşınarak
6:38
seküler anlayışı benimsemiş bir takım menfaat diyelim.
6:42
Tırnak içinde maddi kazanım elde eden ve bu sırada da aslında
6:45
hristiyanlığa hizmet eden bir yapı olduğunu görüyoruz.
6:48
Dolayısıyla tapınak şövalyelerin evet fransa'da IO idam
6:52
edilmelerine kadar geçen süre zarfında papalıktan çok ciddi
6:56
destek almış olsalar değil mi? Centerus ve işte dördüncü filip
6:59
zamanında idam edilmesini giden süreç aslında.
7:03
Çokta yanlış doktrinlere dayanmıyor.
7:05
Tabii ki bunu meşrulaştırmak için sekülerizmi doğrudan
7:09
altamayacağınız için ve zaten halkta da bu şekilde bir talebin
7:12
oluşmasından dolayı ne yaptınız? Bafam ettiği bir sahte fake,
7:15
tanrı veya şeytan illüstrasyonuyla insanları
7:19
tapınak şövalyeli'nin pavenik bir takım ritüellere tekrar
7:22
ettiği yönünde telkin ederek kamuoyu desteğe almaya çalıştı.
7:26
O zaman Fransa ve bunu da sağladık ama bunun bedelini
7:30
asırlar sonrasında Fransız ihtilali ödeyecekti.
7:32
Buraya gelmeden önce konuşmamız. En çok önemli konular var.
7:36
Italya'da başlayan rönesans medici ailesi'nin etrafında
7:39
şekillenmiş olsa da aslında çok ciddi fikirlerin geliştiği ve o
7:43
fikirlerin bugün gündelik hayatta çok ciddi şekilde
7:47
karşılık bulduğu belki de birçok devletin temel doktrinlerinde bu
7:52
külliyat üzerinden şekillendirdiğini söylemek
7:54
mümkün. Mesela machiavelli diye bir isim
7:56
var. O dönem içerisinde Leonardo
7:58
davinç var. Yine hakeza Erasmus var.
8:00
Petrar var. Şimdi bu isimleri veya bir kere
8:02
engelo var. Şimdi bu isimleri şöyle
8:04
değerlendirebilirsiniz, mesela machiavelli.
8:06
Işte machiavelizmi kurucusu yani mev ne gerekiyorsa yapman
8:10
gerekiyor. Menfaatin için hayır
8:12
machiavelli'nin çok daha önemli bir ismi var.
8:14
Yani tarihsel olarak çok daha önemli bir ismi var.
8:17
Evet makyaalizmin kurduysa aynı zamanda ancak bir fikir olarak
8:20
da tanrının. Kala güç vaat etmedi mi?
8:24
Kalın gücünü sadece halktan ve akıl ilkesine dayandığını
8:28
söyler. Şimdi bu çok önemli bir şeydi.
8:30
O zaman machiavelliğin söylediği şey çünkü o zaman tanrı yani
8:33
değil mi? Kraliçe seçmiş, göndermiş bizi
8:35
yönetsin diye bir anlayış var bu biliyorsunuz erken dönemde türk
8:39
topluluklarında ki kut anlayışına denk düşer ancak
8:42
kralların üst üste hatalar yapması ve o haçlı seferlerinin
8:46
beklenenini verememesi. Kısmen diyelim buna tabii ki
8:50
tanının kıllı gönderemeyeceğini çünkü kanalın kusurlu olduğuna
8:54
dair anlayışları güçlendi. Mesela michelangelo'nun çok
8:57
meşhur bir illüstrasyonu vardır. Biliyorsunuz işte o dönem
8:59
içerisinde kendisinden bir eser sanat icra etmesi istenmiştir ve
9:03
2 tanrıyla isa'nın parmaklarını tokuşturduğu bir illüstrasyonuna
9:09
imza atmıştır. Şimdi orada şöyle zanneder
9:12
insanlar bu arada Hristiyan teorisinin en önemli
9:14
anlatılarından bir tanesidir bu. Ancak michelangelo'yu azıcık
9:18
tanıyan ve fikirlerini bilen biri şunu biliyor.
9:20
Eee biliyorsunuz işte insan oğlunun zihninde o epifiz bezini
9:26
betimler o tanrının fikri tanrının içinde bulunduğu o
9:29
çoğulcu melekleriyle beraber bulunduğu yer.
9:33
Epifiz bir bezini gösterir ve isa'yı dokunurken de aslında
9:36
tanrıyı kendi belleğinizde yarattığınız gibi bir mesajla
9:39
barındırır. Michelangelo'nun eseri Leonardo
9:42
da vinci'nin gene o dönem içerisinde çok ciddi
9:44
sembolizmalar işlediğini ve aslında sekülerizmi
9:47
hristiyanlıkla Özdeş bir takım anlattığında o zaman
9:50
şekillendiğini görüyorsunuz. Yani rönesansla başlayan
9:53
hareket, doğrudan seküler kökenliydi ve anlatılan her ne
9:57
kadar bugün hristiyanların en çok sahip çıktığı konular olsa
9:59
da doğrudan sekülerizme inancı betimlerdir.
10:03
Da vinç gibi önemli isimleri ve mi kelamcalı?
10:06
Burda aktif olarak rol üstlenmesi, onların bilinmeyen
10:10
kısmını okumaya da bizi sevk ediyor işte.
10:12
Dediğim gibi mahkeme de çok bilinir, çok sevinir ve ne yazık
10:15
ki de genelleşiyorlar işte. Machiavelliizm tamam ama
10:19
machiavelliğin söylediği şey tanrının iradesine akıldan şey,
10:22
kralın iradesinin tanrıdan değil akıldan aldığını ve halk desteği
10:26
olmayan hiçbir kralın barınamayacağını söylemesi o
10:29
dönem içerisi bugün dersiniz ki ya arkadaş bu cümlen ne ki ama
10:33
bunu arkadaşlar söylediniz. Yüzyıl 14 ile 16.
10:36
Yüzyıl aralığında bir zaman dilimine geliyor.
10:38
Rönesansının tamamında bütünüyle ele aldığınız zaman ve italya'da
10:42
farklı bir şeyler daha beliriyor.
10:43
O zamanlar biyankiler var, nereler var işte bunlar kendi
10:46
aralarında savaşıyorlar işte biliyorsunuz dantel yeri de bu
10:49
dönemin çok önemli isimlerinden bir tanesi o biyangileri
10:53
beyazları destekliyor. Yani Katolik sınıfına daha yakın
10:55
durmayı kendince doğru buluyor. Evet de reform devrimler
10:59
gerekiyor ancak bunları. Papa'dan çok daire düşerek
11:02
yapmaya gerek yok diye ama nereler kazanacağı tabi ki hızlı
11:05
bir hareket başlayacak. Sonrasında bu hareket italya
11:09
buharlı çok önemlidir. Hem rönesans'ta hem reform
11:12
kavramlarında çünkü reform her ne kadar Martin luther king'le
11:15
özdeşleşmiş olsa da ve 1.510 yedideki 95 tezin yayınlamasıyla
11:20
beraber şekillenmiş olsa ve bugün protestanlık anlayışıyla
11:22
kendine vücut bulmuş olsa da çok ciddi bir akımın italya'dan
11:27
doğduğunu kabul etmek lazım. Italya tabi ki roma'nın çok
11:30
önemli farklı şehirleriyle roma'nın çok önemli
11:32
başkentliğini yapmış bir yer işte ravenna, roma, bunlar çok
11:36
önemli yerlerdir. Ravenli, üçüncü yüzyıl kızın
11:39
yoğunlukla yaşandığı dönemi de referanslayan çok ciddi bir
11:42
başkenttir. Bugün küçük bir kent olarak
11:44
dikkat çekse de roma hakeza tarihin örüntüleriyle en güçlü
11:49
şekilde anlatmaya çalıştığı yerlerin başında gelmektedir.
11:52
Hâl böyle olunca şunu beraberinde görüyoruz.
11:55
Italya'da bu fikirler zaten oluşmaya başladı.
11:57
Çünkü papalık merkezi de orası zaten.
11:59
Şimdi böyle olunca papa'nın baskısı en yakından hissedilmiş
12:02
demek ki ve zaten papa'nın baskısını şöyle okumak lazım,
12:06
işte bir kral seçtiğiniz zaman, Katolik mezhebinin ruhbancı
12:09
sınıfı lideri olan papa, hemen konuya müdahale ediyor.
12:11
Hayır diyor onu olmaz diyor. Hanedanlıklar arasında
12:14
problemler çıkmaya başlıyor. Dolayısıyla Katolik kilisesinin
12:17
doğrudan müdahalelerine ekarte edip sakın şey yapmayın.
12:21
Hani ya o, işte o kadar da değil ya hani tavsiye veriyordur da
12:24
işte falan gibisinden bir anlatı yok aslında.
12:27
Şimdi Martin luther king'e gelmeden önce italya'daki
12:30
aydınlanma hareketinin sadece rönesans'la sınırlı kalmadığını,
12:33
nerelerin bir anketlerin savaşıyla ibaret olmadığını ve
12:36
daha tarihin çok sonlanan isabet eder misorgemen dediğimiz
12:40
hareketin, yani italyan ulusal kalkınış hareketinde de gene
12:43
sekülerliğin doğrudan atıldılarının bulunduğunu gözden
12:45
kaçırmaya, Fransız ihtilali her ne kadar çok popüler olsa da bir
12:49
sorgümanda aslında kendi içinde cushe.
12:52
Mazini gibi önemli isimleri bünyesinde barındırılması ve
12:55
bunların da doğrudan seküler anlayışı nakşe etmeye
12:58
çalışmaları açısından oldukça önemlidir.
13:00
Ve fransa'da sonrasında işte Fransız trendinden sonra
13:04
napolyon'un iktidara gelmesiyle beraber yapmış olduğu işte tacı
13:08
kendi eliyle giyme seremonisi aslında normalde biliyorsunuz
13:12
papa giydiriyor. Yani ruhban sınıfı lideri
13:14
giydiriyor ama ne yaptı? Kendisi gidip bu ne demektir?
13:17
Artık papalık otoritesini tanımıyoruz ve tanrının
13:20
buyruğuyla değil halkın iradesiyle ve tercihleriyle biz.
13:23
Raddeye geldik demenin fikri tabii ki bu dönemin çok ciddi
13:27
problemleri var. Şimdi 30 yıl savaşları var.
13:29
Mesela 1.610 8.648 yılları arasında italya ulusal
13:34
dirilişinden çok daha önce buradaki problemin şunu
13:37
beraberinde getiriyoruz. Biliyorsun 30 yıl savaşları
13:40
bugün nazir rejiminin bile oluşmasına vesile olan temel
13:43
teolojik savaşların başında gelir.
13:45
Katoliklerle protestanlar arasındaki ciddi savaşları roma
13:48
jermen imparatorluğun tamamen alaşağı edilmesi ve çok ciddi
13:52
bir nüfus kırımı yani bel. Işte soykırım sayılabilecek
13:55
kadar kudretli bir yıkımla karşı karşıya gelmesi ve almanya'nın
14:00
ondan sonra 200 yıl boyunca underground cemiyetlerle ayakta
14:03
kalmaya çalışması ve tuğlagesel shaf gibi örgütlerinde bu dönem
14:05
içerisinde oluşan fikirlerin bir kümeti sunucu karşımıza çıkması
14:10
çok önemlidir. Peki 30 yıl savaşta sadece nasıl
14:13
imparatorluğunun mu oluşmasına vesile olmuştur?
14:15
Hayır, 30 yıl savaşlarında şunu göreceğiz, otuzla savaşlar artık
14:20
hristiyanlık, televizyonun yorulduğu ve fikir üretmekten
14:22
ziyade yıkmak üz. Ve kendi fikrinin dışında bir
14:27
fikir beyan edildiği zaman ruhba sınıfının özellikle papalık
14:30
otoritesinin, Katolik cemiyetinin savaşla ve
14:33
soykırımla karşılık vermeye çalıştığı bir yer olarak
14:37
karşımıza gelecek 30 yıl savaşlarında şu görüldü, artık
14:41
ilerlemiyordu. Hristiyan teorisi ve papa kendi
14:44
sınıfını korumak için editler yaratabilmek için kendi yanında
14:47
krallar inşa edebilmek için bir takım meziyetlere dönüyor.
14:50
Tabii ki bu 30 savaşları sadece nazillijmeni desteklemede
14:54
nazilleşmenin oluşma. Vesile olmadı aynı zamanda
14:57
Fransız ihtilalinde temellerini oluşturan bir öğretim
15:00
bütünlüğünü sağladı. Şimdi fransızcilerin de çok
15:04
önemli isimler var ama en önemlisi tabi ki bu bütçeyi
15:08
açıklayıp aslında kralların ve soyluların hiç vergi
15:11
vermediğini, geri kalan herkesin vergiden hani bu kontlar dışında
15:17
kalan bu garibanların hepsinin neredeyse bütün vergilerin %90
15:21
sekizini oluşturacak bir şekilde.
15:23
Para verdiğini aslında onların soylu şekilde yaşarken halkın
15:27
yüksek vergiler altında ezildiğini gördü.
15:29
Insanlar ve Fransız ihtilal zaten bu fikrin ayakkabında
15:32
başladı. Ama bu fikir şu değildir işte
15:35
biz kırılığı sevmiyorduk. O kral çok kötüydü.
15:37
O yüzden biz o kralı indirmek suretiyle aslında böyle bir işle
15:40
başladık denmiyor. Aslında temeldeki fikir
15:43
krallığın bu son yaptığı hamlenin yani bu vergi
15:46
toplamadaki adaletsizlik düzeninin aslında sistemin son
15:50
dalgası olmasından, mütevellit'te ve Katolik
15:53
cemiyetiyle çok yakın ilişkilerde bulunan bütün
15:55
Fransız kralları gibi oda. Sonuçta ne oldu?
15:59
Ailesiyle beraber idam sehpasını yolunu tutmak zorunda kaldı.
16:03
Şimdi daha detaylı okumak gerekirse.
16:07
Peki bu Katolik kilisesinin düşünceleri sadece uyguladığı
16:10
baskıcı rejim yani psikolojik çağın bir sonucu muydu?
16:14
Hayır. Şimdi burda galile ismi hep
16:16
söylenir, dünya yuvarlaktır, işte düz değildir işte.
16:20
Ne bileyim bir şeyin buzağının tepesinde taşınmaz vesaire
16:24
fikriyle ortaya çıkan kopernik'in güneş sisteminin o
16:28
bütünlüğüyle dünyanın güneş sisteminin merkezinde olmadığını
16:32
anlattığı bütün yazılar dişi beraberinde getirdi.
16:34
Hep tarihte anlatılır bunlar ama nedense üstünkörü anlatılıyor.
16:38
Neyi beraberinde getirdi? Aslında avrupalılar şunu gördü
16:42
insan. Bugün işte Katolik kilisesi'nin
16:46
anlattığı gibi dünyanın veya evrenin merkezinde kudreti
16:50
sınırsız ve tamamen onun üzerine dizayn edilmiş bir coğrafyada
16:53
bir evrende yaşamıyor ve bu fikirler ne oldu?
16:57
Tabii ki gene aynı sistemde engizisyen mahkemeleri ve idam
17:01
edilmeleri ile beraber. Aslında Katolik Kilisesi
17:04
kazandığını varsayarken fikri zaten insanların çok güçlü
17:08
sarılacağı bir takım doktrlerinde inşa edilmesine
17:11
zemin hazırladı. Tabi ki bu dönem mesela john
17:14
lock diye önemli bir isim varwolter montesque çok önemli,
17:17
bunlar aydınlanma hareketinden önemli isimlerinden bir
17:20
tanesidir. Şimdi bunlarda dedi ki, ya biz
17:22
bu akılla alalım, merkeze koyalım, kral her kimse akıl
17:27
üzerinden sistemi inşa etsin ve tanrının kutsal kabul ettiği
17:31
tanrının kutsallaştırdığı tanrının.
17:34
Betim derken bile yere göre sığdıramadığı kral anlayışından
17:38
artık bütünüyle vazgeçelim dediler ve bu fikirler farklı
17:41
şekilde sirayet etti. Mesela john lock tolerans ve
17:44
doğal haklar üzerinde bir sistemi inşa ederken, volter
17:47
tanrıyı yeneceklerini ama özgürlüğü de kutsayacaklarını
17:50
söyledi. Rusya ise çok enteresan bir
17:52
şekilde ve o çağın çok ötesinde bir şekilde egemenin,
17:56
egemenliğin halkların olduğunu söyledi ki bu biliyorsunuz
17:59
Türkiye cumhuriyetinin kuruluşunda egemenlik kayıtsız
18:02
şartsız milletindir ifadesine de referans oluşturan güçlü bir an.
18:06
Tabi ki bu süreçten üst üste gelince bir tane olayında vuku
18:10
bulunmaması imkansızdı. Bu dönem içerisinde avrupa'da
18:13
bir katolikliğe karşı mücadele eden bir grup vardı.
18:17
Bunlar hem Katolik ama bir yandan da öğretileri itibariyle
18:20
Katolik sınıfının baskısına ekart etmek isteyen birileri de
18:24
bir de protestanlar vardı. Protestanlarda act of sertlement
18:28
dediğimiz ingiltere'nin kurucu yasalarındaki o.
18:31
Vesayet sistemi veraset sistemi şey tekrardan şekillendiren ve
18:35
sadece protestan olmaya önkoşulu haline getiren ve Katolik ile
18:39
ilişkilerini katoliklerle ilişkilerini sınırlandıran,
18:42
belki de sıfırlayan bir anlayışı benimsediler. 1.007 yüzlü
18:46
yılların başında 1.709 olması gerekiyor.
18:48
Imzalandığında artık sadece protestan bir kar olabilirdi ve
18:52
ikinci vilhem de biliyorsunuz bu doğrultuda Hollanda kral olarak
18:55
gelip ingiltere'ye yönetmesi konusunda teşvik edildi.
18:57
Bu bir darbe değil, içeriden gelen şeyle teşebbüsle beraber
19:02
aslında siyasal ve sivil bir otorite inşa etmek için de
19:05
sonrasında protestanlığın önemli akımları haline gelecek.
19:08
Ingiltere'deki endiham kilisenin kurulması da aydınlanma çağının
19:12
en önemli arkada değerlendirilmesi gereken
19:14
basamaklarından birini unsurdu. Robert valla beraber başlayan
19:17
Başbakanlık sistemiyle beraber kral'ın otoritesi.
19:21
Hükmen sınırlandırılmamış olsa da icra eden sınırlandırıldı ve
19:24
o dönem içerisinde biliyorsunuz çok ciddi referanslarda çok
19:28
ciddi reformist hareketlerinde olduğunu ve sekülerliğin
19:32
ingiltere'nin artık temel taşlarından biri olduğunu
19:35
söylemek oldukça mümkün. Sonrasında çok farklı isimler
19:38
çıktı. Mesela darnin çıktı ve insanın
19:41
tanrının yaratısı değil, evrimin doğal bir seçilim ürünü olduğunu
19:44
söyledi ve bu kavram avrupadaki bütün o Katolik anlayışın çok
19:48
daha üzerinde bir fikir olarak karşımıza çıktı.
19:51
Freud gene aynı şekilde bambaşka ifadelerle psikolojik bir
19:55
ihtiyaç olduğu dinlerin ve bu anlamda hakikatin kendisi
19:59
olmadığını, sadece insanların beklentilerini karşılamak üzere
20:02
dizayn edilmiş bir. Sosyal anlatı olduğunu ifade
20:07
etti ki bu o çağ için çok radikal ve çok reformist
20:11
laflardan başında geliyordu. Tabii ki reformist ve bu tarz
20:15
işte sekülerleşmeye yönelik adımlar sadece Avrupa kıtasında
20:19
yer almadı. Amerika bağımsızlık bildirgesi
20:21
imzalandığında çok önemli bir şey oldu.
20:23
Yani amerika'daki bağımsızlık bildirisi Thomas jefferson gibi.
20:27
Önemli bir isim tarafından imzalandı.
20:29
Sonradan kendisi biliyorsunuz. Avukat kendi mesleğinde hem de
20:33
aynı zamanda ciddi bir şekilde eyalet yöneticiliği yapmış biri
20:36
de aynı zamanda tomasciferson bütün devlet mekanizmasını
20:41
insanı mutluluğuna insanın dünyadaki tezahürünü anlamaya ve
20:46
insanın temel hakları üzerine şekillendirdi.
20:49
Şimdi anayasalara farklı değerlendirmek lazım.
20:51
Tabii ki her anayasa uyku yazıldığı gibi uygulanmıyor veya
20:55
uygulandığı zaman dahi problemler yaşanabiliyor.
20:58
Ama bu yöndeki ilk yasa olmasından dolayı Fransız et
21:02
ilerle değil tekrar söylüyorum. Amerikan bağımsızlık
21:04
bildirgesinin oldukça önemli olduğunu söylüyoruz.
21:07
ABD anayasasını 1.700 seksende imzalanması Fransız etti.
21:10
Ali'nin de referanslayan önemli bir başkaldırı olarak
21:14
değerlendirmiştir. Fransız itilenindeki temel fikir
21:16
kırılın otoritesini zayıflatmak değil, kralın tanrıyla olan
21:19
ilişkisinin gerçekçi olmadığını ortaya koymakta ve bunu da.
21:24
Çok ciddi şekilde. Gösterdiler, şimdi napolyon
21:28
bonopard Fransız ihtilalinden sonra maksimum robespyeri'nin
21:31
aslında giyotine gönderilmesi ve orada yaptığı bazı yanlış
21:35
maksimum yasası gibi ifadelerin sonucu olarak bir siyasal ve
21:38
ekonomik istikrar yaratmak için gelmiştim.
21:40
Napolyon bonoparck bir komutandı ve fransa'nın evet belki
21:44
söylemsel olarak kendini geliştirdiği ve sekülerliğe imza
21:47
attığı Katolik sınıfıyla tamamen arasında mesafe koyduğu bu çağın
21:51
getirdiği ekonomik sorunları ortaya ortadan kaldırmasıyla
21:54
beraber. Oldukça önemli bir.
21:58
Isim olarak karşımıza çıkıyor. Napolyon bonoparça dünyayı her
22:01
yeri fethetmesi açısından değil. Fransa'nın bu devrimler
22:04
sonrasında zayıflayan ekonomisini tekrar ayağa
22:07
kaldırmasıyla zaten 2 dönem başa gelecek bir kere gelecek
22:10
başarısız kabul edilecek. Adaya sürülecek adaya da
22:12
askerlerin desteğiyle beraber tekrar fransa'ya geldiğinde ise
22:15
ilk dönemini aratır bir şekilde çok kötü bir yönetim anlayışıyla
22:19
doğal olarak güçten düşecektir. Annesine soracaktır.
22:22
Hatta ilk adadan dönerken anne geleyim mi, sence ne dersin gibi
22:26
o zamanda işte ne yapıyoruz paten?
22:29
Değil veya patris yakal değil, yani ataerkil toplum kökeninden
22:34
değil, patriakal değil, pardon doğrudan annesinden referans
22:39
alarak tekrar fransa'ya gelecek ikinci dönemi çok daha fecat
22:43
olacak ve bu siyasal eksiklikler sürdürülebilecek.
22:45
Ekonomik olarak bir takım düzelmeler ilk dönemde yaşanmış
22:48
olsa da daha köklü bir geriye gidiş olacak.
22:51
Şimdi sekirlerizm esnasında avrupa'da bunlar yaşanırken işte
22:56
bir ankiler dedik neyler dedik resorgmenta dedik.
23:00
Fransız devrimi dedik. Amerika'nın bağımsızlık
23:03
belirgesi dedik. Of sertlement'la beraber roval
23:06
paul'la başlayan siyasi erkten bahsettik.
23:09
O zaman işte aizacmol'la falan var.
23:12
Bunlar çok önemli isimler geldi ingiltere'de ve bunlar arkadan
23:16
bilimle beraber desteklendiği için çok ciddi güç kazandılar.
23:19
Yani aslında kimisi tabloda kaybetmiş gibi gözükse de
23:23
kümatif olarak baktığınız zaman avrupanın artık elinin altında
23:28
çok ciddi bilgisayar bir birikim söz konusuydu ve Avrupa bunları
23:32
işlemeye başladı. Avrupa bunu da işlerken şunu
23:35
kaçırmamak lazım. Yani 8 dediği zaman tanrıyı
23:37
reddetmek midir? Tanrıının devletle ilişkisinin
23:41
sınırlandırmak ve gerçeğin yani hakikatin veya kabul
23:44
ediyorsanız. Doğru okunmasını sağlamak mıdır?
23:47
Şimdi burada protestanlığa bir başlık açmak isterim.
23:51
Protestanlık oluştuğu zaman farklı bir problem daha ortaya
23:55
çıkıyor, işte protestanlığın dayandığı bazı ifadeler var ve
23:59
protestanlık öncesi avrupa'yı yani orta çağ avrupasıyla
24:03
bugünkü islam coğrafyasında özdeşlik kurabileceğiniz bazı
24:06
kavramlar var. Mesela bunlardan bir tanesi orta
24:10
çağ isyanlığında sizin o kitabı alıpta okumanız gibi bir durum
24:13
söz konusu olamaz. Ruhban sınıfından dinlenmek
24:15
zorundasınız. Çünkü o kitabın kutsal
24:18
metinlerin kendi indiği veya kodeks haline getirildiği dilin
24:22
dışına çevrilmesinin, anlatının bütünlüğünü bozacağını söyleyen
24:25
birileri var ve çok ciddi bir anlayış bu bunu papa doğrudan
24:28
savunuyor. Bak bilin bakalım hangi
24:30
ülkelerde de bunlar söz konusu şimdi.
24:33
Dolayısıyla şimdi semt ayginta var masuretik bir Metin var
24:36
işte. Ibrahimce veya bugün latince
24:38
kodex olması büyük şizmanın latince ve gerekçe yani
24:41
dilekçeyle çevrelim. Biz bu kitabı kavgasından.
24:44
Problemle yola çıkması tesis her ne kadar işte filiok tartışması
24:48
denilen ancak. Daha öncesinde de latince ve
24:51
grekçe'ye döndürülmesi, yani latinceden grekciye döndürülmesi
24:54
gibi bir problem söz konusudur. Yazıldığı koddex'in 200 yıl
24:57
sonrası kadarında ve ne oluyor işte bu problem şey oluyor,
25:00
ikinci bir problem. Katolig hristiyanlar şunu fark
25:03
ediyor, yani özellikle reform ve rönesans yanlısı olan isimler.
25:07
Ya diyor ki bunlar bize bir din anlatıyor.
25:10
Evet, sakranmaklarla güçlendiriyor.
25:12
Evet, ibadetler dışında bir öğreti yokmuş gibi
25:14
davranıyorlar. Evet.
25:17
Dolayısıyla biz sadece işte ama o zaman işte namaz demeyelim.
25:20
Bugün Müslümanlara şey olmasın, oradan atıp olmasın.
25:23
Hatta anlatmak istediğimiz olay değil ama ders çıkarabileceğimiz
25:26
yanlar var işte. Kiliseye gidelim, yardım
25:28
yapalım, şunu yapalım bunu tamam bitti yani papalık sınıfı buna
25:32
karar versin. Biz onunla savaş derseniz
25:34
savaşalım. Şimdi bu fikrin çok sağlıklı
25:36
olmadığını çünkü kutsal metinlerin bunun üzerine
25:39
inmeyebileceği fikri iyice yerleşmeye başladı ve insanlarda
25:43
kutsal metinleri, okuma isteği, yozlaştırılmamış kültürel
25:47
değerlerinin nakşedilmemiş kodex haline getirmiş bu kitapların
25:50
okunması, isteği belirdi ve bu da çok ciddi bir şekilde sola
25:55
sigara tura dediğimiz ve benim gerçekten bayıldığım bir
25:57
ifadenin ortaya çıkmasına vesile oldu.
25:59
Yani kutsal metinleri okuyarak biz bu hakikate eğer varsa
26:02
erişebiliriz. Öyle işte hocalarım mocaları bir
26:05
şey anlatmasına biz. Gerek yok.
26:06
Dolayısıyla Katolik kupa sınıfının liderinin bizim
26:09
gündelik hayatımıza kadar tekabül edecek şeylere imza
26:11
atmasına da gerek yok dedi ve protestanlıkla özdeşleşen bir
26:16
sola siktir. O gibi kelimeler aslında
26:18
protesto etme fikrinden ortaya çıkıyordu ve protestanlık
26:21
fikrini, temel kasilesi neydi? Biz gerçekten dinimizi kendimizi
26:27
öğrenmek istiyoruz. Artık şu sizin işte roma'dan
26:31
aldığınız mirasla sizin işte kudüs'tan aldığınız mirasla
26:34
şekillendirdiniz kralların ken. Göre yonttu Katolik mezhebinin
26:39
de işine geldiği için görmezden geldiği bitakım ezyanlardan
26:42
sıyrılıp gerçek bilginin kendisine yarışmak istiyoruz
26:45
dedi ve seküler anlayış buna evde şimdi machiavelizm gibi bir
26:50
takım öğretilerle işte bu dönem örtbas edilmiş olmaya, edinmeye
26:55
çalışılmış olsa da john locke gibi işte machiavelli.
26:58
Gibi önemli isimlerin veya michelangelo'yla gibi ilk önemli
27:02
isimlerin hem tarihsel anlatılar içerisinde var olması ve
27:04
bunların sanat veya edebiyatla uğraştığı gibi kısır bir anlatım
27:08
var. Düşünmesi çok büyük bir hatadır.
27:10
John joklu gibi önemli isimlerin bu dönemde egemenliği tanrının
27:15
tanrıdan kalın egemenliği tanrıdan değil halkın
27:18
iradesinden aldığını söylemesi ve Thomas jefferson'un da
27:21
devletlerin tek varlık görevinin insanların mutluluğunu
27:24
sağlamaya. Özdeş olduğunu söylemesi, devlet
27:28
kavramının özellikle aldıpa'da tekrardan sorgulanmasına vesile
27:31
oldu. Artık tanrının bir buyruğu
27:33
değildiği kral kralının bir temsilcisi de değildi.
27:36
Kral, halkın iradesinden köken alan halk için çalışmak zorunda
27:40
olan kendi servetini dini kaidelerle güçlendirmeye
27:44
çalışmayan. Ve tamamen başarısız olduğunda
27:47
halk tarafından tekrar görevden alınabileceğini bilen ve halkla
27:51
ilişkisini kopardığı taktirde krallık vasfının elinden
27:55
alınacağını öngörebilen kimseler dolaşıyordu.
27:57
Bu tarihsel çok önemli bir yazı işte bugün siyasi meşruiyetini
28:01
avrupa'da herhangi bir partinin dini temelleri oluşturamamasının
28:05
sebebi aslında devlet anlayışının, yani dünyevi
28:09
varlığın temel de tanrının iradesiyle değil, halkın
28:13
tecellisi ile vuku bulacağının anlaşılmasıydı yani.
28:16
Dünkülerizmi en önemli kavramsal karşılığı budur.
28:18
Seküler insanlar, kısacası tanrıyı yok saymaz, tanrının
28:23
varlığını inkar etmez veya belki de koyu Katolik bile olabilirler
28:27
veya koyu işte protestan bile olabilirler.
28:29
Koyu Ortodoks dahi olabilirler. Ancak ve ancak şunu bilirler,
28:34
dini yönetirken yani devleti yönetirken dini.
28:38
Açıklar ve dini açıklamalar diyelim, her ikisi de geçerli
28:42
bu. Kralın meşruiyetini güçlendirmek
28:45
için dayandığı subjektif ve soyut kavramlarıdır ve bunlar
28:50
her yöne sirayet ettirilebilir. Bundan soyutlanmanın ve tanrının
28:54
iradesini gerçekçi kılmanın en önemli sebebi ve en önemli yol
28:59
haritası aslında meşruiyetini ve kırılın.
29:02
Seçim hakkını toplumun iradesine bağlamakta can cepun bütün
29:08
kitaplarda anlatmaya çalıştığı işte kurallar birliği işte.
29:12
Bütün yetkinin işte tek bir iradede toplanması ama bu
29:16
iradenin de halk tarafından tecelli edilmesi gibi bütün
29:18
anlatılan özdeşliğinde aslında dini öğretilerin devlet
29:22
yönetimindeki mekanizmasını minimalize etmesidir.
29:26
Burada ilk kurşunu atamlardan biri olduğu için machiavelli'ye
29:28
ve hakkını da teslim edilmediğini düşündüğüm için
29:31
machiavelli'ye ayrı bir para kazanç onu tekrardan hazır etmek
29:34
isterim. Evet, bugün artık.
29:36
Devleti yöneten kimseler, tanrının referansıyla veya
29:39
tanrının elçiliğini yapmakla görevli kimseler değil.
29:42
Onlar sadece halk tarafından halkın yararını gözetecek
29:46
şekilde. Ilerdeyi tecelli ettirmek
29:49
zorunda olan kimseler, o yüzden sessiz olun.
29:51
Dini temsil oluşturduğunu düşündüğünüz veya varsaydınız
29:54
herkese ibn edin. Çünkü dinler öyle işte.
29:57
Bir takım 23 tane dokterin hesabından dönen ve.
30:02
Temelde sadece işte bir takım hükümlerin eee tecelli etmesini
30:08
sağlayan yapılar değil de çok daha kapsamlı yapılardır.
30:10
He olur da dinin bu şekilde anlatılarını benimseyebilmiş ve
30:14
dünyayla modern dünyayla uyumlanabilmiş biri olursa onu
30:17
değerlendirebilirsiniz ama din adına konuşmak, din adına empati
30:21
kurmaya çalışmak, din adına yönetim şekli inşa etmeye
30:24
çalışmak çok demode ve gerçekten de çok pragmatik sonuçlara
30:29
vesile olabilecek bir takım kimselerin haksız şekilde
30:32
zenginleşmesi ve. Yanlık oluşturabilmesi için bir
30:35
ön ayak olabilecek kavram olarak karşımıza geliyor.
30:38
Beni dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.
30:40
Eğer ki olur da buraya kadar dayanabildiyseniz aile ayrı
30:43
teşekkür ederim. Herkese iyi haftalar dilerim.