Latest / Stüdyo recap / Süreçte tarihsel eşik: Çerçeve yasa ve sonrası

Transcript

Süreçte tarihsel eşik: Çerçeve yasa ve sonrası · Stüdyo recap

0:00
SPEAKER_01: İyi günler Stüdyo recap, hoş geldiniz.
0:01
SPEAKER_01: Bugün terörsüz Türkiye ya da diğer adıyla çözüm sürecine dair konuşacağız.
0:09
SPEAKER_01: Bu bağlamda elbette bu hafta meclise gelecek çerçeve yasayı da ele alacağız.
0:14
SPEAKER_01: Kürt Araştırmaları Enstitüsü'nden Reha Ruhadioğlu ile beraber Reha Bey hoş geldiniz yayınımıza.
0:21
SPEAKER_00: Merhaba, hoş buldum iyi yayınlar.
0:24
SPEAKER_01: Sayın Ravioğlu,
0:25
SPEAKER_01: geçen hafta yeni süreç,
0:27
SPEAKER_01: aktörler, tutumlar, gelişmeler adlı bir rapor kalemi aldınız.
0:31
SPEAKER_01: Ben de kendi adıma bu rapordan çok faydalandım.
0:34
SPEAKER_01: Geçen hafta ben de Ankara'daydım, parlamentoda taraflarla, milletvekilleriyle görüştüm.
0:40
SPEAKER_01: Bir taraftan temkinli bir iyimsellik var, diğer taraftan soru işaretleri var.
0:46
SPEAKER_01: Sizce şu anda pozitif taraf mı, negatif taraf mı daha ağır basıyor?
0:51
SPEAKER_00: Yani içinde bulunduğumuz çözüm süreci diyelim.
0:55
SPEAKER_00: Bu sürecin 17 aylık kronolojisine baktığımızda aslında sizin de bahsettiğiniz rapora
1:01
SPEAKER_00: baktığımızda hayli mesafe alınmış, hayli iş yapılmış.
1:05
SPEAKER_00: Fakat bunların hepsi günlük hayatımızda çok çok değen,
1:09
SPEAKER_00: çok çok anlam içeren işler olmadığı için önemli ölçüde yavaşlamalar,
1:14
SPEAKER_00: duraksamalar da gördük.
1:16
SPEAKER_00: Ama sonuçta 17 aydır bir silahlı örgütle Ona kendisine karşı mücadele ettiği devlet
1:24
SPEAKER_00: arasında bir müzakere yürüyor, bir süreç yürüyor.
1:28
SPEAKER_00: Ve bu elbette ki pozitif bir şey.
1:29
SPEAKER_00: Yani yavaşlamalar, duraksamalar vs. olsa bile bu çok pozitif bir şey.
1:34
SPEAKER_00: Çünkü bir kere müzakere ediliyor olması çatışmanın olmadığı anlamına geliyor.
1:41
SPEAKER_00: Bir de henüz başarılamamış yani neticelenmemiş olsa bile Bir silahlı örgüt sonuçta
1:49
SPEAKER_00: silah bırakma kararı almış.
1:51
SPEAKER_00: Yani bir ülke için, bunun toplumu için elbette ki bu pozitif bir şeydir.
1:55
SPEAKER_00: Şu 17 aya baktığımızda aslında işte Bahçeli'nin çağrısı,
2:00
SPEAKER_00: Öcalan'ın mekanı,
2:01
SPEAKER_00: Örgütün buna uyan kararı,
2:02
SPEAKER_00: silahları yatması,
2:04
SPEAKER_00: meclis komisyonunun kurulması ve bugün yasanın çıkması aşaması gibi çok önemli
2:08
SPEAKER_00: kavşaklardan geçtik.
2:09
SPEAKER_00: Dolayısıyla bunların her biri çok önemli şeyler.
2:11
SPEAKER_00: Ama 17 aya yayıldığı için çok önemli duraksamalar da gördük.
2:18
SPEAKER_00: 5'te silah yapma merasimi yapıldı.
2:21
SPEAKER_00: Mayıs ayında zaten karar alınmıştı.
2:23
SPEAKER_00: Ama Temmuz 2026'dayız.
2:25
SPEAKER_00: Tam bir yıldır geçmiş üstünden.
2:27
SPEAKER_00: Bu silahını yakan insanlar ne olacak sorusu var kapıda.
2:30
SPEAKER_00: Ama yine de şu önünde durduğumuz kapı yani süreci çeşitli kapılardan geçtiğini
2:36
SPEAKER_00: varsayarsak önünde durduğumuz kapı Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ve Türkiye ile
2:41
SPEAKER_00: örgütün çatışma tarihinde hiç içinden geçemediğimiz bir kapı.
2:45
SPEAKER_00: Bu yüzden çok önemli.
2:46
SPEAKER_00: Müzakere aşırı Görüşme aşamalarına geldik, ateşkes aşamalarına geldik.
2:51
SPEAKER_00: Silahın bırakılmasa bile kendini feshetme aşamasında da bakın gelmemiştik.
2:56
SPEAKER_00: Dolayısıyla içinden geçtiğimiz son 1-2 kapı çok çok önemli kapılar ve bu
3:01
SPEAKER_00: bulunduğumuz eşek de o açıdan çok önemli.
3:03
SPEAKER_00: Yani bugüne kadar mesela 2013-15 çözüm sürecini hatırlayalım.
3:08
SPEAKER_00: Örgüt silah yine ateşkes ilan etti,
3:10
SPEAKER_00: Türkiye sınırlarından çekildi ve uzun bir süre çatışma olmadı.
3:14
SPEAKER_00: Ama bu aşamada kimden kaynaklandığı için başka bir tartışma.
3:18
SPEAKER_00: Geldiğimiz bu aşamaya gelemedik.
3:20
SPEAKER_00: Bir silah bırakma kararı ve onu gerçekleştirmek üzere bir yasa adımına gelememiştik.
3:25
SPEAKER_00: O yüzden Türkiye Cumhuriyeti'nin çatışma tarihinde de bir ilki yaşıyoruz ve bu yüzden önemli.
3:31
SPEAKER_00: Biz bu kapıdan geçebilirsek bu iş gerçekten olabileceği anlamına geliyor.
3:36
SPEAKER_01: Aslına bakarsanız Devlet Bahçeli ve MHP'yi bir yana bırakırsak Cumhurbaşkanı Erdoğan
3:42
SPEAKER_01: ve AKP'nin bir siyasi ajandası olduğuna dair tereddütler de söz konusu.
3:45
SPEAKER_01: Siz bu endişeleri nasıl değerlendiriyorsunuz?
3:50
SPEAKER_00: Yani bu endişeler hem gerçek endişeler.
3:55
SPEAKER_00: Hem de siyasi hesaplardan doğan endişeler,
3:58
SPEAKER_00: yani geçmişle ilgili,
3:59
SPEAKER_00: geçmişten alınan, yaşanan tecrübelerin ürettiği endişeler var karşılıklı olarak.
4:04
SPEAKER_00: Hem de gelecek ajandalarıyla ilgili bir takım endişeler var.
4:08
SPEAKER_00: Gelecek ajandasıyla ilgili endişeler belirli.
4:10
SPEAKER_00: Büyük ölçüde Cumhurbaşkanı Erdoğan ve onun etrafında kümeleniyor.
4:13
SPEAKER_00: Cumhurbaşkanı Erdoğan bu süreç siyaseten benim ne işime yarayacak sorusunu önceliyor.
4:18
SPEAKER_00: Ben sürecin başından beri önce sadece izin veriyor görünmesini sonra kontrolü bir
4:23
SPEAKER_00: biçimde üstlenmesini,
4:24
SPEAKER_00: sahiplenmesini özellikle 11 Temmuz silah bırakılmasından sonra daha güçlü
4:28
SPEAKER_00: sahiplenmesini ama hiçbir zaman Siyasi sahipliğini üstlenmemesi,
4:33
SPEAKER_00: işte 2013-2015'teki ve önceki denemelerde olduğu gibi hiçbir zaman bunu toplumla
4:37
SPEAKER_00: kendisinde oradan konuşmak istememesinin daha çok gelecekle ilgili bir şey var.
4:42
SPEAKER_00: Yani bu siyaseten henüz kimseye Kimsenin anlamlı biçimde işine yaramış değil.
4:47
SPEAKER_00: Yani bu süreci başlattı diye Erdoğan oyları fırlamış da değil, düşmüş de değil.
4:52
SPEAKER_00: Başka partiler için de herkese böyle.
4:54
SPEAKER_00: Ama geçmişle ilgili endişe, haklı endişeler de var.
4:56
SPEAKER_00: Yani bunu da göz ardı etmemek lazım.
4:58
SPEAKER_00: Sonuçta mesela Tayyip Erdoğan'ın gözünden bakalım.
5:01
SPEAKER_00: Tayyip Erdoğan şöyle düşünüyordur muhtemelen.
5:04
SPEAKER_00: 2013-15'te ben bugüne kadar kimsenin yapmadığı bir şekilde çok...
5:08
SPEAKER_00: Yüksek perdeden güçlü bir şekilde bir süreç başlattım ve o süreç Türkiye'de benim
5:13
SPEAKER_00: seçimi ve hükümeti neredeyse kaybetmeme mal oldu.
5:16
SPEAKER_00: Ve sınır dışında da Türkiye'nin güvenlik risklerini arttırdı.
5:20
SPEAKER_00: Onun gözünden böyle.
5:21
SPEAKER_00: Dolayısıyla sütten ağzı yanmış bir Tayyip Erdoğan aynı sütten yapılmış bir yoğurt
5:27
SPEAKER_00: yiyor ve bunu fazlasıyla öfleyerek yiyor.
5:29
SPEAKER_00: Ama önce o kadar öfleyerek yiyor ki insanların canını sıkacak bir yavaşlıkta.
5:34
SPEAKER_00: Bu tarafı açısından da ya işte bir süreç yürüttük şöyle oldu böyle oldu ama günün
5:38
SPEAKER_00: sonunda devlet güç tahkim etti ve bizi tekrar yeniden bastırmak üzere bir şeye
5:44
SPEAKER_00: geçti.
5:44
SPEAKER_00: Bu kaygılar beraberinde şunu getiriyor Tayyip Erdoğan diyor ki.
5:48
SPEAKER_00: Önceki seferde silah bırakılacaktı bırakılmadı o yüzden önce silahların
5:53
SPEAKER_00: bırakılacağından emin olayım sonra bir şey konuşacaksa konuşalım.
5:58
SPEAKER_00: Örgüt tarafı da diyor ki ya daha önce devlet güç tahkim etmişti süreç bozulduğunda üstündeki.
6:04
SPEAKER_00: Biz şu anda silahı bırakalım, eve de dönelim bir yasa yokken neye güvenelim diyorlar.
6:09
SPEAKER_00: Yani birbiriyle sürekli çatışmış aslında birbirine hiç güvenmemeleri çok doğal iki
6:14
SPEAKER_00: taraf güven gerektiren bir iş yapıyor.
6:17
SPEAKER_00: Dolayısıyla ben tarafların karakteriyle Ama bu buradan hareket edemeyeceğimiz
6:23
SPEAKER_00: anlamına gelmiyor.
6:24
SPEAKER_00: Her zaman üçüncü ve daha hibrit bir çözüm vardır.
6:27
SPEAKER_00: Önce silahlar tamamen bırakılsın, yok önce yasa çıksın.
6:30
SPEAKER_00: Her zaman daha hibrit bir metot vardır.
6:32
SPEAKER_00: İşte biraz silahlarım bırakıldı.
6:33
SPEAKER_00: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
6:57
SPEAKER_00: Silahlı mücadele sizin için çok çok stratejik silah deposu,
7:01
SPEAKER_00: silah üretim atölyesi,
7:03
SPEAKER_00: hapishane,
7:04
SPEAKER_00: kamp merkezi gibi büyük bir şeyi devrediyorsanız eğer silaha dönmeyeceğinizi,
7:09
SPEAKER_00: savaşmaya dönmeyeceğinizi altını çizerek gösteriyorsunuz.
7:13
SPEAKER_00: Bu da sizin muhataplarınızın adım atmasını kolaylaştıran bir şeydir.
7:17
SPEAKER_00: Yani hem Türk toplumu evet galiba silah bırakılıyor ya ikna oluyor hem de Türk
7:21
SPEAKER_00: güvenlik kaynakları ve hükümeti şunu söylüyordur.
7:25
SPEAKER_00: Evet bir ikna edici bir adımdır.
7:28
SPEAKER_00: O halde işler biraz daha hızlanabilir.
7:30
SPEAKER_00: Zaten dikkat ederseniz yasanın çıkması yani eve dönüş yasasının çıkması meselesi
7:34
SPEAKER_00: Garen'in boşaltılmasından önce daha az konuşuluyordu ve sanki sonbahara bırakılacak
7:39
SPEAKER_00: gibiydi.
7:39
SPEAKER_00: Ama böyle devreye hızlandırıcı bir takım katalizörler girince bugünlerde olacak durumda.
7:46
SPEAKER_00: Kaygıları da anlıyorum ama kaygılar zaten.
8:01
SPEAKER_00: Böyle bir süreci siz başlattığınızda bunun nihayet son adımlarından birisinin silah
8:07
SPEAKER_00: bırakacak insanların eve dönmeleri olduğu bellidir.
8:10
SPEAKER_00: Eğer bunu göze almıyorsanız zaten bu işin başlamasında bir problem vardır ama tabii
8:14
SPEAKER_00: ki her zaman şöyle olmuyor.
8:15
SPEAKER_00: Göze alıyorsunuz.
8:16
SPEAKER_00: Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın gelecek planlarıyla ilgili belirsizlikler olduğunu,
8:20
SPEAKER_00: Cumhurbaşkanı Erdoğan bu yasa çıktığında, bu insanlar eve döndüğünde,
8:35
SPEAKER_00: Oy kaybedip etmeyeceğini de kestiremiyor.
8:38
SPEAKER_00: Kendisine güçlü bir oy kazandıracağına dair de emareler yok.
8:41
SPEAKER_00: O halde nasıl bir adım atayım,
8:43
SPEAKER_00: niye hızlanayım,
8:44
SPEAKER_00: yavaş gideyim gibi bir şey var, bir metodu var ve görebildiğim kadarıyla atılacak.
8:50
SPEAKER_00: Çerçeve yasanın nasıl bir çerçevesi olması gerekiyor?
8:52
SPEAKER_00: Bir takvimi ya da olmazsa olması olmalı mı?
8:53
SPEAKER_00: Öncelikle yasanın iş görmeye müsait bir yasa olması gerekiyor.
9:16
SPEAKER_00: Bunun için de Öcalan ve muhatabı olan aktörler ve kurumlarla istişareli bir şekilde
9:22
SPEAKER_00: gitmesi gerekiyor.
9:23
SPEAKER_00: Beğenelim beğenmeyelim.
9:24
SPEAKER_00: Yani sonuçta bu bir trafik düzenleme yasası değil.
9:27
SPEAKER_00: Bu örgüt mensuplarının eve nasıl döneceğine dair bir yasa.
9:30
SPEAKER_00: Bunu nasıl çalışabileceğini en iyi bilecek insanlardan birisi Öcalan yani.
9:35
SPEAKER_00: Bu iş nasıl çalışabilir?
9:37
SPEAKER_00: Bu maddeyle ben hareket edebilir miyim?
9:39
SPEAKER_00: Mensuplarımı, üyelerimi eve çağırabilir miyim?
9:42
SPEAKER_00: Çağıramaz mıyım?
9:42
SPEAKER_00: Dolayısıyla çıkacak bir yasanın ben herkesi çok yansıyordum.
9:45
SPEAKER_00: Memnun etmese bile iş görecek bir yasa olduğunu düşünüyorum.
9:48
SPEAKER_00: Ve bu işlerin doğası gereği işte istihbarat birimi ya da başka kurumlar elbette ki
9:53
SPEAKER_00: Öcalan dahil bahsettiğiniz aktörlerle görüşüyorlardır.
9:57
SPEAKER_00: İşin biraz tabiatı böyle bir şey.
9:59
SPEAKER_00: Bu yasa çıkarsa bu yasanın ne zaman uygulanacağı da bir mesele.
10:04
SPEAKER_00: Yani yasanın tek başına çıkması değil yasanın uygulanmaya başlaması esas önemli bir kavşak olur.
10:11
SPEAKER_00: Yani biz bu yasaya dayanarak İşte hapishanelerden bir takım insanların çıktığını,
10:17
SPEAKER_00: Avrupa'dan bir takım insanların döndüğünü ve sınırın dışından işte isterse Mahmur
10:23
SPEAKER_00: Kampı gibi sivillerin olduğu kamplardan isterse doğrudan Kandil'den örgütün silahlı
10:30
SPEAKER_00: mensuplarının olduğu insanların eve dönüşünü görebilecek miyiz?
10:34
SPEAKER_00: Biz bunları gördüğümüzde Elbette ki işler çok daha farklı noktaya gelecek.
10:38
SPEAKER_00: Yani geçtiğimiz her kavşap çok önemli ama gerçekten bugün önünde bulunduğumuz kavşak
10:44
SPEAKER_00: hepsinden çok daha önemli.
10:45
SPEAKER_00: Başta söylediğim gibi biz buraya kadar hiçbir süreçte varamamıştık.
10:49
SPEAKER_00: 93'ten beri hiçbir denemede biz buraya kadar varamadık ve insanlar eve döndüğünde Bu
10:56
SPEAKER_00: insanların evlerine nasıl gittikleri,
10:58
SPEAKER_00: toplumla nasıl bir gündelik hayat ilişkisi içine girdikleri,
11:01
SPEAKER_00: orada bir takım uyum sorunları yaşayıp yaşamadıkları,
11:04
SPEAKER_00: bu sorunlar yaşanıyorsa bunlara nasıl müdahale edildiği gibi gibi hem bir toplumsal
11:09
SPEAKER_00: süreç göreceğiz hem de bir siyasi uyum süreci göreceğiz.
11:12
SPEAKER_00: Sonuçta bu insanlar Buharlaşmak üzere örgütünde dediği gibi silah bırakmıyorlar.
11:18
SPEAKER_00: Metot değiştiriyorlar.
11:19
SPEAKER_00: Öcalan'ın başından beri söylediği şey.
11:21
SPEAKER_00: Biz silahlı metottan bunu hukuki zemine çekiyoruz.
11:25
SPEAKER_00: Yani diyor ki biz örgüt mensupları Biz bunu sivil siyaset alanına çekmek istiyoruz.
11:32
SPEAKER_00: Dolayısıyla bu insanların nihai kararı köylerine dönüp tarımla uğraşmak falan filan değil.
11:38
SPEAKER_00: Bu insanların nihai talebi dönüp Türkiye politikasında politikanın bir parçası olmak.
11:43
SPEAKER_00: Bu sebeple herkes önemsiyor ve şöyle düşünün meclis bugüne kadar
12:06
SPEAKER_00: Bu kadar güçlü bir şekilde bu süreçlerin içine dahil olmamıştı.
12:09
SPEAKER_00: Yani hükümetler oldular ama bir yasa meclise gelecek ve meclisten bir ortak
12:13
SPEAKER_00: konsensüsle geçmek zorunda.
12:15
SPEAKER_00: Çünkü toplumsallaşacak bir yerde bu yasa.
12:17
SPEAKER_00: Bugün henüz toplumsallaşmıyor ya da tercih edilmiyor bunun olması.
12:20
SPEAKER_00: Ama yarın bu yasa ortak bir iradeyle meclisten geçmeli ki Toplumun bütün kesimleri
12:28
SPEAKER_00: buna ortak dahil olabilsinler.
12:30
SPEAKER_00: Bunun için de hem örneğin CHP'nin de artık biliyorsunuz iki blok yani ayrılmak üzere
12:36
SPEAKER_00: olan Özgür Özel ve arkadaşların ya da Kemal Kılıçdaroğlu CHP'sinin hem de Kürt
12:40
SPEAKER_00: tarafının ve AK Parti'nin MHP'nin destekleyebileceği bir yasa olmak zorunda bir
12:45
SPEAKER_00: yandan bir yandan da işleyen bir yasa olmak zorunda.
12:49
SPEAKER_01: Aslına bakarsanız sürece dair en çok merak edilen konu Cumhuriyet Halk Partisi'nin tutumuydu.
12:54
SPEAKER_01: CHP hem komisyona girdi hem de İmral Adası'na kimseyi göndermedi.
12:59
SPEAKER_01: Bu başka biraz eleştirilse de şu an bakıldığı zaman bir sıkıntı olmadığı anlaşılıyor.
13:05
SPEAKER_01: Fakat geçen hafta sonu itibariyle artık Özgür Özel'in yeni partisi ve mutlan
13:11
SPEAKER_01: kararıyla gelen Kemal Kılıçdaroğlu'nun Cumhuriyet Halk Partisi var.
13:15
SPEAKER_01: Sizce bu durumun sürece
13:19
SPEAKER_00: dair sıkıntı olur mu?
13:20
SPEAKER_00: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
13:21
SPEAKER_00: İzlediğiniz için teşekkür ederim.
13:39
SPEAKER_00: Ama bu ilkesel olarak Kürt meselesindeki süreci desteklemek ama pragmatik olarak
13:44
SPEAKER_00: kendi tabağımızı açıklayamayız gibi bir takım izahlarla açıklandı.
13:48
SPEAKER_00: Ama mesela yasa geldiğinden meclise bu iki grup ne yapacak?
13:51
SPEAKER_00: Muhtemelen bu iki grup bir sürü şeyden ziyade artık birbirlerini de gözetiyorlar.
13:56
SPEAKER_00: Yani kim ne yapacak sorusu.
13:58
SPEAKER_00: Benim öngörüm, daha doğrusu önce yorumunu söyleyeyim.
14:01
SPEAKER_00: Özgür Özel ve onunla beraber hareket eden kadro,
14:05
SPEAKER_00: Artık ilkesel olarak bu süreci desteklemek nasıl ki ahlaki bir görevse onlar da
14:09
SPEAKER_00: böyle söylediği için söylüyorum.
14:11
SPEAKER_00: Artık pragmatik olarak da bir zorunluluk.
14:13
SPEAKER_00: Eskiden böyle bir zorunluluk yoktu.
14:15
SPEAKER_00: Çünkü şöyle düşünün,
14:17
SPEAKER_00: Özgür Özel'in yasayı,
14:18
SPEAKER_00: Özgür Özel ve beraberindekilerin yasayı desteklemediği,
14:21
SPEAKER_00: çıkacak yasayı desteklemediği ama Kılıçdaroğlu CHP'sinin de yasayı desteklediği bir
14:26
SPEAKER_00: senaryoda CHP'deki Kürt oyunu olacak.
14:29
SPEAKER_00: CHP'deki Kürt oyu kafası karışacaktır.
14:33
SPEAKER_00: Daha büyük birbirine yakın iki blok şeklinde bölünme ihtimali ortaya çıkacak vs.
14:38
SPEAKER_00: Ama diğer taraftan eğer böyle bir bölünme olursa Özgür Özel ve arkadaşları
14:43
SPEAKER_00: ayrılırken Ayrılmış bir parti için en önemli şey mevcut anketlerdeki oy
14:48
SPEAKER_00: potansiyelinin yaratacağı psikolojik etkidir.
14:51
SPEAKER_00: Eğer siz işte Ravest'in araştırması mesela %30'a yakın bir oydan bahsediyor bu parti için.
14:57
SPEAKER_00: Eğer siz bunu bir takım pratik adımlarla potansiyelinizin altına çekecek kişi
15:01
SPEAKER_00: yaparsanız yani yaklaşık 3-4 puanlık Kürt oyunu kendinizden uzaklaştırırsanız bu
15:07
SPEAKER_00: düşer 25'lere ve bunun psikolojik başka yansımaları olur.
15:10
SPEAKER_00: O sebeple Biraz pragmatik olarak da mecburiyetler var.
15:14
SPEAKER_00: İkincisi toplum Özgür Özel ve arkadaşlarından kovulmuş CHP'lilerin CHP'si şeklinde
15:22
SPEAKER_00: bir parti beklemiyor.
15:23
SPEAKER_00: Böyle bir partinin beklenen sıçramayı yapmasını ben zayıf görüyorum.
15:28
SPEAKER_00: Toplum, Özgür Özel ve arkadaşlarından bugüne kadarki birikimi kullanarak bunu aşan,
15:34
SPEAKER_00: bunu da içeren ama aşan bir şey yapmasını istiyor.
15:38
SPEAKER_00: Daha sosyal demokrat, Kürt meselesine duyarlı, toplumun dertlerine daha fazla duyarlı.
15:43
SPEAKER_00: Müslüman camyayla,
15:44
SPEAKER_00: muhafazakarlarla,
15:45
SPEAKER_00: riberlerle,
15:47
SPEAKER_00: milliyetçilerle daha fazla konuşabilen,
15:48
SPEAKER_00: yani herkesi daha fazla kapsayabilen, daha renkli bir parti görmek istiyor.
15:53
SPEAKER_00: Sadece CHP'lileri görmek istemiyor.
15:55
SPEAKER_00: Bunu da her konuda yeni bir şey söylemenize de ihtiyaç var.
15:58
SPEAKER_00: Yani siz milliyetçilere ne söyleyip bu milliyetçi insanlar içeri alacaksınız,
16:02
SPEAKER_00: Kürtlere ne söyleyip yeni Kürtleri kendinize dahil edeceksiniz gibi bir mesele var.
16:07
SPEAKER_00: O sebeple şey önemli, ne söyleyecekleri önemli ama şunu da göz ardı etmeyelim.
16:12
SPEAKER_00: Kürt meselesinde çok çok mevcut yaklaşımdan çok fazla ötede bir şey şu yüzden beklemiyorum.
16:19
SPEAKER_00: Son birkaç yıldır zaten Cumhuriyet Halk Partisi'nin Kürt meselesindeki tutumu ve
16:23
SPEAKER_00: söylemi kabaca ayrılmakta olan arkadaşların belirlediği bir tutumlardır.
16:27
SPEAKER_00: Özgür Özel, Ekrem İmamoğlu ve çevresindeki insanlar zaten belirliyordu bunu.
16:32
SPEAKER_00: Bu yeni partiye taşınacak.
16:33
SPEAKER_00: Eski parti ne söyleyecek onu bilmiyoruz.
16:36
SPEAKER_00: Örneğin Erdoğan'la görüşülmez diyordu Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel görüşüldüğünde.
16:41
SPEAKER_00: Burada iki parti birbirini sürekli gözeten işler yapacaklar gibi görüyorum.
16:47
SPEAKER_00: Özgür Özel ve arkadaşlarının önceliği,
16:51
SPEAKER_00: Kılıçdaroğlu CHP'sinin meşruiyetinin artmaması için bir siyaset yapmak.
16:56
SPEAKER_00: Kılıçdaroğlu CHP'sinin amacı da meşruiyetini arttıracak argümanlarla siyaset yapmak olacak.
17:01
SPEAKER_00: O sebeple ben Kürt meselesinde de içlerinde bir rekabet olacağını düşünüyorum.
17:08
SPEAKER_00: Süreç boyunca raporda o grafiklere yer vermedik ama artı beş ile eksi beş arasında
17:13
SPEAKER_00: belli medya gruplarının tutumlarını puanlayan kendi metodolojimizde bir grafiğimiz
17:18
SPEAKER_00: vardı ve burada şöyle genel bir ayrışma hep gördük.
17:22
SPEAKER_00: Mesela Milliyetçi medya Devlet Bahçeli'yle paralel hareket etti.
17:26
SPEAKER_00: Hatta onun altında kaldı çoğu zaman.
17:28
SPEAKER_00: AK Parti'ye yakın, hükümete yakın medya Erdoğan'la birlikte paralel hareket etti.
17:32
SPEAKER_00: Ama muhalefete yakın medya,
17:34
SPEAKER_00: örneğin CHP'ye yakın olduğunu herkesin kabul ettiği,
17:37
SPEAKER_00: işte Halk TV'yi,
17:38
SPEAKER_00: Halk TV yanılmıyorsam CHP komisyona katıldıktan sonra meclis komisyonu.
17:53
SPEAKER_00: Komisyonlar katıldıktan sonra RT'ye geçmeye başladı.
17:55
SPEAKER_00: Ama diğerleri Sözcü TV, Fox TV, Cumhuriyet gibi gazeteler negatif yönde ayrıştılar.
18:03
SPEAKER_00: Yani eksi 1-2'deyken eksi 4-5'lere doğru ayrıştılar.
18:07
SPEAKER_00: Böyle olunca muhalif seçmen, CHP'nin seçmen daha çok bu medya organlarını takip ediyor.
18:13
SPEAKER_00: Böyle olunca bu seçmen sürece dair pozitif yönde hareket ettirilmesi hep zorluk.
18:21
SPEAKER_00: Bu seçmenin dönüşmesi.
18:22
SPEAKER_00: Elbette ki bu seçmenin süreçten uzaklaşması yeterince desteklenmemesinde hükümetin
18:27
SPEAKER_00: CHP yaptıklarının çok hatırı sayılır bir etkisi var.
18:32
SPEAKER_00: Onu da göz ardı edemeyiz elbette.
18:34
SPEAKER_01: Sürece dair toplumsal destek 2024'te süreç başladığında nasıldı?
18:39
SPEAKER_01: Bugün nasıl?
18:40
SPEAKER_00: Bu süreç başlamadan önce toplumsal destek daha doğrusu İlk başlangıç aşaması yani
18:48
SPEAKER_00: Kasım 24 araştırmamızdan bahsedeyim mesela.
18:51
SPEAKER_00: Biraz metodolojinin karmaşıklığı sebebiyle hatırlayın.
18:55
SPEAKER_00: Süreç başladı.
18:56
SPEAKER_00: Heyet İmral'dayken TUSAŞ saldırısı oldu.
18:59
SPEAKER_00: Devlet muhtemelen buna cevaben bazı belediyelere kayyum atadı.
19:03
SPEAKER_00: Süreç böyle durdu durmadı gibi bir şey oldu.
19:05
SPEAKER_00: Sonra Aralık'ta İmral'ı ziyareti oldu.
19:07
SPEAKER_00: Yani süreç başladığı aşamada durmuş bir ciddi bir duraksama da yaşadı.
19:12
SPEAKER_00: Şimdi tam o tarihlerde yaptığımız araştırma Hem de tam da bu karmaşık metodoloji
19:17
SPEAKER_00: sebebiyle yani Türk toplumu şey diyor ya böyle bir süreç varsa bu tutaç ne?
19:22
SPEAKER_00: Kürt toplumu böyle bir süreç varsa bu kayyumlar nereden çıktı dediği bir aşamada
19:26
SPEAKER_00: destek iki toplumda da yüzde kırk civarında başladı.
19:30
SPEAKER_00: Sonra bu destek geçtiğimiz yıl bu zamanlara kadar Türk toplumunda kırklardan
19:36
SPEAKER_00: altmışlara kadar yükseldi ve karşı olanların oranı da yine kırklardan yirmilere
19:41
SPEAKER_00: kadar azaldı.
19:43
SPEAKER_00: Şey de önemli yani desteğin ne kadar arttığı kadar karşıtlığın ne kadar azaldığı da önemli.
19:48
SPEAKER_00: O da 20 puanlara düşmüştü.
19:50
SPEAKER_00: Kürt toplumunda da.
19:51
SPEAKER_00: Yani bölgede ve Türkiye genelinde yaşayan Kürtlerde de şöyle bir şey oldu.
19:56
SPEAKER_00: Yine 40'larda başlayan destek %80'lere kadar geldi ve sürece karşıtların oranı %10
20:01
SPEAKER_00: civarına geriledi.
20:03
SPEAKER_00: Son bir yılda biz mesela Eylül ayında meclis komisyonunda sunum yaparken ben bu
20:08
SPEAKER_00: oranları onlarla paylaştım ve o zaman şunun altını çizdik.
20:13
SPEAKER_00: Bunlar Silahsızlanmanın geleceğimiz açısından hayırlı olduğuna ve yürütülen siyasi
20:20
SPEAKER_00: sürece bir tür siyasi destek.
20:22
SPEAKER_00: Ama burada güçlü bir beklenti var artık.
20:24
SPEAKER_00: Yani bir şey insanları tatmin edecek, güven duygusuna hareket edecek bir şeyler olması lazım.
20:29
SPEAKER_00: Çünkü Hilmi Bey biz Kasım 2024,
20:32
SPEAKER_00: Temmuz 2025'ye kadar bütün o araştırmalarda bu destek trendi artarken mesela güven
20:38
SPEAKER_00: hiç artmadı.
20:41
SPEAKER_00: Umut hiç artmadı.
20:42
SPEAKER_00: Sürecin yürütülme biçimi yani bir yandan kayyumlar devam ediyor ve geri çekilmiyor.
20:47
SPEAKER_00: Selahattin Demirtaş gibi tutsaklar hala hapiste.
20:49
SPEAKER_00: Bir yandan Ekrem İmamoğlu ve CHP'ye bir operasyon yapıyorsunuz.
20:53
SPEAKER_00: İç barışı sağlamak üzere bir şey yapıyoruz diyorsunuz ama muhalefette bir baskı yapılıyor.
20:58
SPEAKER_00: Ve örgütün silah bırakılacağı konuşuluyor ama bırakmış değil.
21:02
SPEAKER_00: Vesaire gibi kaygılardan güven hiç hareket etmedi.
21:06
SPEAKER_00: Hep başladığı yerde durdu.
21:09
SPEAKER_00: Ve geçtiğimiz yıldan bu yıla destekte bir azalma görüyoruz.
21:13
SPEAKER_00: Yani Kürtlerde de Türklerde de yaklaşık 10 puan bir gerileme var şu anda.
21:17
SPEAKER_00: Geçen yıl bu zamanlara nazaran.
21:18
SPEAKER_00: Çünkü söylediğim gibi Burada önemli olan şey şuydu.
21:23
SPEAKER_00: Bu bir beklenti birikimidir.
21:25
SPEAKER_00: Artık buraya cevap üretilmesi lazım.
21:28
SPEAKER_00: Örgütün örneğin kara kampını bugün değil 6 ay önce bırakması,
21:33
SPEAKER_00: yasal tartışmaların 6 ay önce bırakılması,
21:35
SPEAKER_00: kayyumların geri çekilmesi,
21:37
SPEAKER_00: Demirtaş gibi artık mahkumiyeti anlamsız hale gelmiş,
21:39
SPEAKER_00: liderlerin serbest bırakılması gibi adımlar atılması gerekiyordu.
21:43
SPEAKER_00: Şimdi bu destekleri biraz da yakından ayrıştırarak bakalım.
21:47
SPEAKER_00: AK Parti ve MHP'de Kabaca hükümetle paralel ilerliyor bu destek trendi.
21:52
SPEAKER_00: Yani AK Partililer daha fazla destekliyorlar.
21:54
SPEAKER_00: Kürt seçmen de ister CHP'nin içinde olsun,
21:57
SPEAKER_00: ister DEM Parti'nin içinde olsun, ister AK Parti'nin içinde olsun...
22:00
SPEAKER_00: AK Parti seçmenine benzer bir trend de destekliyor bu süreci.
22:04
SPEAKER_00: Yani CHP'nin Kürtleri de,
22:06
SPEAKER_00: AK Parti'nin Kürtleri de,
22:07
SPEAKER_00: Demin Kürtleri de bu süreci %70 oranlarında desteklediler hep.
22:12
SPEAKER_00: Ama CHP'de en büyük zikzağı biz CHP seçmeninde gördük.
22:15
SPEAKER_00: CHP seçmeninde yine geçen yıl bu zamanlar destekleyenlerin oranı %50'ye kadar çıkmıştı.
22:20
SPEAKER_00: Fakat sonra orada da azaldı.
22:22
SPEAKER_00: Esas azalmayı biz CHP seçmeninde görüyoruz.
22:25
SPEAKER_00: Bunun da anlaşılır sebepleri elbette ki var.
22:28
SPEAKER_00: Yani siz 19 Mart operasyonunu yapıyorsunuz ve Türkiye'de muhalefetin yükselen
22:33
SPEAKER_00: liderini,
22:34
SPEAKER_00: Cumhurbaşkanı adayını hapse atıyorsunuz ve Türkiye'nin hatta dünyanın en büyük
22:37
SPEAKER_00: metropollerinden birinin belediye Başkanı aynı zamanda bu insan.
22:41
SPEAKER_00: İkincisi bu partiye sürekli siyasi yargı görünümlü, siyasi operasyonlar yapıyorsunuz.
22:47
SPEAKER_00: Buranın bir seçmeni var ve Türkiye'nin en kalabalık seçmen grubunu oluşturuyor şu anda.
22:51
SPEAKER_00: Yani anketlere göre bu parti şu anda Türkiye'nin birinci partisi.
22:55
SPEAKER_00: Bu da en büyük kümeden bahsediyorsunuz.
22:57
SPEAKER_00: Siz en büyük kümenin Toplumsal desteğini sürecin arkasına çekmek yerine İmamoğlu'nun
23:05
SPEAKER_00: kaygısını gidermek ve sürece desteği arttırmak üzere bir aktör olarak konumlandırmak
23:09
SPEAKER_00: yerine İmamoğlu'nu hapse atmayı tercih ediyorsunuz.
23:14
SPEAKER_00: Sizin yaptığınız hayırlı işlere de karşı çıkmaya başlıyorlar.
23:18
SPEAKER_00: Buna rağmen geçen yıl bu zamanlar CHP içinde kabaca 3 akım vardı.
23:23
SPEAKER_00: CHP seçmeni için söylüyorum.
23:25
SPEAKER_00: Ya %50'si destekliyordu ve geri kalan %50 de yarı yarıya kararsızlar ve karşıtlar
23:31
SPEAKER_00: gibi ayırışıyordu.
23:32
SPEAKER_00: Ama bugün geçen yıldan daha iyi değil görüntü CHP seçmeni açısından.
23:37
SPEAKER_00: Hem dış faktörler yani hükümetin sürekli oraya operasyonlara devam etmesi hem CHP
23:42
SPEAKER_00: içinde ortaya çıkan karşılıklar hem de CHP seçmeninin CHP'nin içesinde iç tutarlılık
23:50
SPEAKER_00: ya bir bütün hareket tutarlılığı olmadığı için örneğin Özgür Özel'e baktığında
23:56
SPEAKER_00: pozitif bir şey söylüyor ama Sözcü TV izlediğinde negatif bir vibe alıyor.
24:00
SPEAKER_00: Genelde Sözcü ve Fox'un artık yeni ismiyle Now TV'nin tutumu İYİ Parti'nin söylemini
24:07
SPEAKER_00: merkeze alan bir tutumdu.
24:08
SPEAKER_00: Yani ana akım muhalefetin tutumunu merkeze almıyordu.
24:11
SPEAKER_00: İYİ Parti'nin tutumunu merkeze alıyordu.
24:13
SPEAKER_00: Bu biraz reyting savaşlarından kaynaklanıyor.
24:17
SPEAKER_00: Biraz da süreç karşıtı olmaktan kaynaklanıyor.
24:20
SPEAKER_00: Burada ulusalcı, milliyetçi bir damar var ve burası böyle bir süreçten memnun değil.
24:27
SPEAKER_00: O sebeple toplumun bir kısmını da enforme ediyor.
24:30
SPEAKER_00: Bu toplumun enforme olan grubu da süreçle ilgili pozitif noktaya geçemiyor.
24:36
SPEAKER_00: Ama eğer siz toplumun desteğini artırmak istiyorsanız bu kadar büyük bir kümeli.
24:41
SPEAKER_00: Özgür Özel'i, Ekrem İmamoğlu'nu ve etrafındaki bir sürü insanı
24:47
SPEAKER_00: Süreci olan desteği arttırmak üzere sahaya koşmanız gayet mümkündü.
24:52
SPEAKER_00: Bunu tercih etmediniz.
24:53
SPEAKER_00: Daha çok siyasi öncelikleriniz var.
24:55
SPEAKER_00: Seçimle ilgili hesapları daha öncelediniz.
24:57
SPEAKER_00: Toplumun CHP tabanının süreçten uzaklaşmasını da yadırgamak yanlış olur.
25:02
SPEAKER_00: Bunu anlayışla karşılayabiliyorum.
25:05
SPEAKER_00: Ama elbette ki buna rağmen CHP liderliği daha güçlü bir sahiplenmeyle bu işleri biz
25:12
SPEAKER_00: birbirinden ayırt ediyoruz diyerek kendi tabanını Dönüştürmeyi de merkeze
25:16
SPEAKER_00: alabilirdi.
25:16
SPEAKER_00: Bunu yapmadı ya da bunu yapmaya zamanı takati nefesi yetmedi de diyebiliriz.
25:21
SPEAKER_00: Çünkü çok fazla dışarıdan yargısal operasyonla uğraştıklarını da görüyoruz.
25:26
SPEAKER_01: Desteği anladım.
25:27
SPEAKER_01: Peki sürece güven nerede?
25:28
SPEAKER_01: Şunu da söylemek gerekiyor.
25:32
SPEAKER_01: Mesela Barış Akademisyenleri bir...
25:35
SPEAKER_01: Bildiri imza atan hocalar üniversitelerine dönemediler.
25:39
SPEAKER_01: Selahattin Demirtaş, Gen Yüksekdağ gibi isimler hala cezaevinde.
25:44
SPEAKER_01: Kayyumlar yerli yerinde duruyor.
25:46
SPEAKER_01: Bu sürece en çok destek veren kişilerin başında muhtemelen Ahmet Türk geliyordu.
25:51
SPEAKER_01: Hala Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığı dönmüş değil.
25:54
SPEAKER_01: Kayyumlar yalnızca demleleri değil CHP'leri de kapsamış durumda.
25:59
SPEAKER_01: Ayrıca 19 mark operasyonları var.
26:01
SPEAKER_01: Bunun yarattığı sorunlar ve bu operasyonlar da aslına bakarsanız bitmek bilmiyor.
26:07
SPEAKER_01: Tüm bunlar güvenize verilmiyor mu?
26:09
SPEAKER_00: Biz güveni şöyle ölçüyoruz.
26:11
SPEAKER_00: 1'den 5'e 1'likörtle ölçüyoruz.
26:13
SPEAKER_00: 3 bunun merkez nötr pozisyonu.
26:15
SPEAKER_00: 1 ile 2 negatif, 4 ile 5 artık pozitif yönde.
26:19
SPEAKER_00: Genelde güven 2.90 ile 3.10 arasında gitti geldi ve bugün 3'ün Ama daha çok nötr
26:26
SPEAKER_00: pozisyonda ve negatife yakın bir yönde.
26:31
SPEAKER_00: Bu da şu demek bir rakamla da söyleyecek olursak güven %40'ları aşamıyor demek kabaca.
26:38
SPEAKER_00: Örneğin Kürtlerin %80'i destekliyorken %40'ı ancak bu sürece güveniyor demek.
26:45
SPEAKER_00: Ama güveni böyle söylemek yerine daha genel manzarayı göstermesi açısından negatife
26:51
SPEAKER_00: yakın ve başladığı yerde negatife çok daha az kaymış bir vaziyette beklediğini
26:57
SPEAKER_00: söylemek daha şey olur, daha açıklayıcı bir fotoğraf olur.
27:00
SPEAKER_00: Bu Türk toplumu için de böyle.
27:01
SPEAKER_00: Yani ikisi de merkezin pozitif yönde ilerisine değil negatif yönde gerisine bakıyor yüzleri.
27:08
SPEAKER_00: Ve sizin de söylediğiniz sebeplerle tekrar etmeyeyim.
27:11
SPEAKER_00: Bu güven oluşturulamıyor.
27:16
SPEAKER_00: Bunda elbette ki bu bahsettiğimiz iç cepheyi tahkim etmenin tersine yapılan işler de var.
27:22
SPEAKER_00: İşte Ahmet Türk gibi Selahattin Demirtaş gibi insanların durumları da var.
27:25
SPEAKER_00: Ama elbette ki bu az önce bahsettiğim muhalif organlardan yapılan bu aslında
27:32
SPEAKER_00: Erdoğan'ın bir siyasi projesi.
27:33
SPEAKER_00: Onun tekrar başkan olması için yapılıyor gibi bir narratif de çok güçlü bir şekilde etkili.
27:39
SPEAKER_00: Ama burada herkesin Bir ajandası elbette var.
27:43
SPEAKER_00: Ben Erdoğan'ın süreci yürütsün yürütmesin,
27:46
SPEAKER_00: Erdoğan'ın önceliğinin elbette ki seçilmek olduğunu düşünüyorum.
27:49
SPEAKER_00: Ama Kürt tarafı için,
27:50
SPEAKER_00: özellikle Abdullah Öcalan için önemli olan şeyin bu süreci tamamlamak olduğunu,
27:56
SPEAKER_00: seçim gibi onun...
27:59
SPEAKER_00: Öncelikle zaten bugüne kadar çok öncelikli olmayan meselelerin bugün böyle hayati
28:03
SPEAKER_00: bir süreçte seçim onun masasında çok büyük bir gündem olarak durmuyor anladığım
28:08
SPEAKER_00: kadarıyla.
28:08
SPEAKER_00: Yani sızan notlardan anladığımız da biraz bu.
28:11
SPEAKER_00: Erdoğan bu süreç sayesinde yeniden seçilmişti.
28:15
SPEAKER_00: Ama hiç buna ihtiyaç duymadan da seçilebilir.
28:17
SPEAKER_00: Yani CHP'nin içine doğru yaptığı operasyonların nasıl sonuçlar doğuracağını henüz
28:21
SPEAKER_00: görmüş değiliz.
28:22
SPEAKER_00: Ama bunun sonucunda şöyle bir yola da varabiliriz.
28:25
SPEAKER_00: Yani eve dönüşün hayırla tamamlandığı, neticelendiği.
28:29
SPEAKER_00: Silahlı meselenin hayatımızdan tamamen çıktığı ama seçimi muhalefetin kazandığı gibi
28:34
SPEAKER_00: bir senaryoda görebiliriz.
28:35
SPEAKER_00: Bu biraz tarafların siyaset becerilerine, kapasitelerine bağlı olarak gelişecek.
28:41
SPEAKER_00: Elbette ki Kürt tarafının tutumu burada çok belirleyici olacak ama...
28:46
SPEAKER_00: Bugün nasıl bir tutum takınacağına dair açık bir done görmüyoruz ve bugüne kadarki
28:52
SPEAKER_00: tutumları mevcut hareket alanlarına yani muhalif havzanın içinde hareket ettiklerini
28:58
SPEAKER_00: de gösteriyor.
28:58
SPEAKER_00: Yani hükümete yaklaştıklarına dair bir emaret.
29:02
SPEAKER_00: O sebeple böyle güçlenmareler varmış gibi Kürt hareketini Erdoğan'ın ajandasına
29:07
SPEAKER_00: angaja oluyor gibi yorumlanmanın da esas niyetle ilgili bir gerçek durum analizi
29:15
SPEAKER_00: değil niyetle ilgili olmalı.
29:18
SPEAKER_01: Teşekkürler Sayın Reha Ruhavioğlu.
29:20
SPEAKER_01: Bu hafta Kürt Araştırmaları Enstitüsü'nden Reha Ruhavioğlu ile görüştük.
29:26
SPEAKER_01: Hem süreci hem çerçeve yasayı ele aldık.
29:28
SPEAKER_01: Önümüzdeki hafta başka bir konu ve konukla karşınızda olacağız.
29:32
SPEAKER_01: Hoşçakalın efendim.