Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / JOZEFI DHE ËNDRRAT Rroba e Bukur, Zilia e Vëllezërve, dhe Pusi Zanafilla 37:1–36
Transcript
- JOZEFI DHE ËNDRRAT Rroba e Bukur, Zilia e Vëllezërve, dhe Pusi Zanafilla 37:1–36 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit Izraeli e donte Jozefin më tepër se të gjithë bijtë e tij... dhe i bëri një rrobë të gjatë me mëngë. Vëllezërit e tij panë që i ati e donte më tepër se të gjithë vëllezërit e tjerë; prandaj e urrenin dhe nuk mund t'i flisnin në mënyrë miqësore. — Zanafilla 37:3–4 Kur ata e panë së largu, para se ai t'u afrohej, komplotuan kundër tij për ta vrarë... «Ja, po vjen ëndërrimtari! Tani, pra, ejani ta vrasim... dhe do të shohim ç'do të bëhet me ëndrrat e tij». — Zanafilla 37:18–20 Kështu ata... e shitën Jozefin te Ismaelitët për njëzet monedha argjendi. Dhe këta e çuan Jozefin në Egjipt. — Zanafilla 37:28 Këtu fillon historia më e njohur e Zanafillës — dhe një nga më të bukurat e gjithë Biblës. Por fillon keq: një baba që bën dallime, një djalë shtatëmbëdhjetë vjeç që s'di të heshtë, dhjetë vëllezër plot urrejtje, dhe një pus në shkretëtirë. Nga jashtë duket sikur gjithçka po shkatërrohet. Por Perëndia po fillonte diçka që do t'i shpëtonte të gjithë — përfshirë ata që po e shisnin. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor (1)Rroba që i dha Jakobi Jozefit nuk ishte thjesht «e bukur». Në origjinal është rrobë e gjatë, me mëngë deri te duart — pra rrobë që nuk mund ta veshësh kur punon. Barinjtë dhe punëtorët visheshin shkurt, që të lëviznin lirshëm. Kjo rrobë thoshte qartë: «ky djalë nuk është si ju — ai nuk do të punojë me kope si ju». Prandaj vëllezërit u tërbuan. Nuk ishte xhelozi për një copë stof; ishte një shpallje publike se kush ishte i preferuari. (2) Dhe çmimi i shitjes — njëzet monedha argjendi — ishte çmimi i zakonshëm i një skllavi të ri në atë kohë (krahaso Levitiku 27:5). Pra vëllezërit nuk bënë ndonjë pazar të mirë; e shitën vëllanë e tyre me çmimin e tregut, si të ishte mall. Dhe rruga e karvanit që kalonte nga Dothani drejt Egjiptit ishte rruga kryesore tregtare e kohës — gjithçka ndodhi «rastësisht» pikërisht kur duhej. Vetëm se në Bibël, rastësitë e tilla kanë gjithmonë një emër tjetër. 3. Shpjegimi i Tekstit Vargjet 1–4: Tri gabime në një familje (1) Kapitulli fillon me tri gjëra që e helmuan atë shtëpi. E para: Jozefi «i tregoi të atit të keqen që bënin vëllezërit» (v. 2). Ndoshta kishte të drejtë — por ishte shtatëmbëdhjetë vjeç dhe po bëhej sy e vesh i babait mbi vëllezërit e mëdhenj. E dyta: babai bëri dallim të hapur — «e donte më tepër se të gjithë». E treta: vëllezërit «nuk mund t'i flisnin në mënyrë miqësore» (v. 4) — pra nuk flisnin fare. Urrejtja në një familje fillon shpesh me heshtjen. (2)Dhe këtu duhet ndaluar te Jakobi. Ky ishte njeriu që e kishte jetuar vetë këtë histori: babai i tij donte Esaun, nëna e donte atë — dhe ajo shtëpi u shkatërrua. Ai e dinte çfarë bën favoritizmi. Dhe prapë e përsëriti. Kjo është gjëja më e trishtë e vargut 3: njeriu që u plagos nga një gabim, ia bëri të njëjtin gabim fëmijëve të vet. Modelet e këqija nuk thyhen vetë — duhen thyer me vetëdije. Vargjet 5–11: Dy ëndrra dhe një djalë që s'hesht Jozefi pa dy ëndrra: duajt e vëllezërve që përkuleshin para duajt e tij, dhe pastaj dielli, hëna e njëmbëdhjetë yje që përkuleshin para tij. Dhe ai i tregoi — të dyja, me hollësi, para të gjithëve. Vëllezërit «e urryen edhe më tepër» (v. 5, 8). Edhe babai e qortoi: «a do të vijmë vërtet unë, nëna jote dhe vëllezërit e tu të përkulemi para teje?» (v. 10). Ëndrrat ishin nga Perëndia — kjo do të vërtetohet më vonë. Por mënyra si i tregoi ishte e papjekur. Të kesh një fjalë nga Perëndia nuk do të thotë ta thuash kudo e kurdo. Ka gjëra që Perëndia t'i jep për t'i mbajtur në zemër, jo për t'i shpallur. Nëna e Jezusit e dinte këtë: ajo «i ruante të gjitha këto fjalë në zemrën e vet» (Luka 2:19). Jozefi do ta mësonte këtë urtësi — por përmes pusit dhe burgut. Dhe vini re fjalinë e fundit: «vëllezërit e tij e kishin zili, por i ati e mbante përbrenda këtë gjë» (v. 11). Jakobi nuk e hodhi poshtë ëndrrën. Diçka brenda tij e dinte se aty kishte punë të Perëndisë. Ndonjëherë as ne s'i kuptojmë gjërat që Perëndia po fillon — por ia vlen t'i mbajmë me kujdes në zemër dhe të presim. Vargjet 12–24: Pusi Jakobi e dërgoi Jozefin te vëllezërit, në Sikem. Ai nuk i gjeti aty dhe një burrë i panjohur i tha se kishin shkuar në Dothan (v. 15–17). Detaj i vogël — por pa atë burrë, historia do të ndryshonte. Perëndia punon edhe përmes njerëzve që s'i njohim dhe s'i takojmë më kurrë. Dhe kur vëllezërit e panë nga larg, thanë fjalët që tregojnë gjithçka: «Ja, po vjen ëndërrimtari! Ta vrasim... dhe do të shohim ç'do të bëhet me ëndrrat e tij» (v. 19–20). Vini re: nuk urrenin vetëm djalin — urrenin ëndrrat. Urrenin idenë se Perëndia kishte plan me të. Dhe menduan se duke e vrarë njeriun, do të vrisnin edhe planin. Sa gabim. Vrasja e Jozefit s'do t'i kishte ndaluar ëndrrat — vetëm do t'i kishte lënë ata pa bukë njëzet vjet më vonë. Rubeni, i pari, u përpoq ta shpëtojë: «mos derdhni gjak — hidheni në këtë pus» (v. 22), me mendje qe ta nxirrte më vonë. Përpjekje gjysmake: donte ta shpëtonte, por s'guxoi t'u thoshte hapur «kjo është e gabuar». Guximi gjysmak shpesh nuk shpëton askënd. Kur u kthye dhe pusi ishte bosh, ai grisi rrobat: «djali s'është më, dhe unë ku do të shkoj?» (v. 30). Dhe një hollësi që e mësojmë vetëm shumë më vonë: Jozefi u lut e u përgjërua nga pusi. Vëllezërit u ulën të hanin bukë (v. 25) ndërsa ai bërtiste. Këtë do ta rrëfejnë vetë, njëzet vjet më vonë: «e pamë ankthin e shpirtit të tij kur na lutej, dhe nuk e dëgjuam» (42:21). Vargjet 25–30: Shitja Kaloi një karvan tregtarësh. Dhe Juda propozoi: «ç'dobi kemi po ta vrasim? Ta shesim» (v. 26–27). Fjalët tingëllojnë si mëshirë — «të mos e vrasim, është vëllai ynë» — por ishin llogari: fitim në vend të krimit. Ndonjëherë e keqja jonë vishet me arsye të mira. Dhe kështu, për njëzet monedha argjendi, vëllai u bë mall. Vargjet 31–36: Gënjeshtra që shpon zemrën e babait Pastaj morën rrobën, e zhytën në gjakun e një cjapi dhe ia çuan babait: «e gjetëm këtë — shiko a është e djalit tënd» (v. 32). Nuk gënjyen me gojë; e lanë babain të nxirrte vetë përfundimin. Gënjeshtra më e egër është ajo që s'thuhet me fjalë, por lihet të kuptohet. Dhe këtu ka një ironi që të dhemb. Kujtoni: Jakobi kishte mashtruar babain e vet duke veshur rroba të vëllait dhe duke përdorur lëkurën e një kecë (27:16). Tani, bijtë e tij e mashtrojnë atë me rrobën e vëllait dhe gjakun e një cjapi. E njëjta mënyrë, pas dyzet vjetësh. Ajo që mbjellim, na kthehet — ndonjëherë nga duart e fëmijëve tanë. Jakobi grisi rrobat dhe qau: «do të zbres në varr pranë birit tim, duke mbajtur zi» (v. 35). Dhe nuk pranoi të ngushëllohej. Njëzet vjet do të jetonte me këtë dhimbje — një dhimbje të rreme, sepse djali ishte gjallë. Sa dhimbje mbajmë edhe ne për gjëra që nuk janë ashtu siç mendojmë? Dhe kapitulli mbyllet me një fjali të thjeshtë: «Egjiptianët e shitën Jozefin te Potifari» (v. 36). Dukej fundi. Ishte fillimi. 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «Rrobë e gjatë me mëngë» (v. 3). Shprehja origjinale ketonet passim — rrobë e gjatë deri te duart e këmbët. E njëjta fjalë përdoret vetëm një herë tjetër në Bibël: për rrobën e Tamarës, bijës së mbretit David (2 Samuelit 13:18). Pra ishte rrobë mbretërore, jo pune. Jakobi po thoshte pa fjalë: ky djalë do të sundojë mbi ju. «Ëndërrimtari» (v. 19). Fjalë për fjalë në origjinal: «zotëria i ëndrrave». Ishte tallje. Dhe vini re çudinë: ata e tallën me emrin që në fund doli i vërtetë. Jozefi vërtet u bë njeriu i ëndrrave — atij të Faraonit — dhe pikërisht ajo i shpëtoi jetën gjithë familjes. Talljet e botës shpesh janë profeci pa e ditur. «Njëzet monedha argjendi» (v. 28). Çmimi i një skllavi të ri. Vëllezërit e shitën vëllanë me çmim tregu. Dhe shekuj më vonë, një tjetër do të shitej për tridhjetë monedha argjendi (Mateu 26:15). Të dy herët, dikush shiti atë që duhej të mbronte — dhe të dy herët, Perëndia e ktheu shitjen në shpëtim. «E gjetëm këtë» (v. 32). Fjalët e vëllezërve kur i çuan rrobën babait. Vini re: përdorin fjalët e njëjta si Jakobi kur mashtroi Isakun — të dyja herët, dëshmi e rreme e paraqitur si e vërtetë, që tjetri të nxjerrë vetë përfundimin e gabuar. Në atë familje, mashtrimi kishte kaluar te brezi i tretë. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Jozefi është pamja më e qartë e Krishtit në gjithë Zanafillën — dhe kjo duket që në kapitullin e parë të historisë së tij. Shikoni sa gjëra përputhen: i dashur nga ati (v. 3; krahaso Mateu 3:17 — «ky është Biri im i dashur»); i dërguar te vëllezërit (v. 13; Gjoni 1:11 — «erdhi te të vetët»); i urryer pa faj (v. 4; Gjoni 15:25 — «më urryen pa shkak»); i komplotuar kundër (v. 18; Mateu 26:4); i zhveshur nga rroba (v. 23; Gjoni 19:23); dhe i shitur për argjend (v. 28; Mateu 26:15). «Ai erdhi në shtëpinë e vet dhe të vetët nuk e pranuan». — Gjoni 1:11 Por ka edhe një ndryshim që s'duhet harruar: Jozefi ishte i papjekur dhe ndoshta i mbingarkuar me krenari rinore; Krishti ishte i përsosur. Jozefi vuajti pjesërisht edhe nga pasojat e sjelljes së vet; Krishti vuajti krejtësisht pa asnjë faj. Jozefi është hija; Krishti është origjinali. Dhe mesazhi i madh që do të mbajë gjithë Pjesën IV fillon këtu: vëllezërit menduan se po e mbaronin planin e Perëndisë duke e hedhur në pus. Në të vërtetë po e fillonin atë. E njëjta gjë ndodhi te kryqi: armiqtë menduan se po e mbaronin Jezusin; po plotësonin shpëtimin e botës. Pjetri e tha te Rrëshajët: «ju e vratë... por Perëndia e ringjalli» (Veprat 2:23–24). Perëndia i përdor edhe vendimet e këqija të njerëzve për të kryer planin e vet të mirë — pa i miratuar ato aspak. 6. Aplikimi për Ne Sot Pleqtë tanë thoshin: «fara e keqe mbin edhe pa e mbjellë». Në shtëpinë e Jakobit fara e favoritizmit ishte mbjellë tre breza më parë — dhe askush s'e kishte shkulur. Kapitulli 37 është korrja. Por ky është edhe kapitulli ku Perëndia fillon të punojë në heshtje. Nga ky mësim marrim: Së pari — mos bëj dallime mes fëmijëve. Jakobi e dinte nga përvoja e vet sa dhemb, dhe prapë e bëri. Fëmijët e ndiejnë gjithmonë kush është i preferuari — edhe kur ne mendojmë se e fshehim mirë. Pyet veten sinqerisht: a ka ndonjë fëmijë, nip a mbesë që e trajtoj ndryshe? Dhe nëse po, fillo sot ta ndreqësh. Së dyti — thyeji modelet e këqija me vetëdije. Favoritizmi kaloi nga Isaku te Jakobi dhe pastaj te fëmijët e tij. Ato gjëra që na kanë lënduar në familje nuk zhduken vetë; ne i përsërisim pa e kuptuar. Emërtoje modelin që ke trashëguar — zemërim, heshtje, dallime, ashpërsi — dhe kërkoi ndihmë Perëndisë ta ndalosh te ti. Së treti — mos e trego çdo gjë që të jep Perëndia. Ëndrrat e Jozefit ishin të vërteta, por mënyra si i tregoi shtoi vetëm urrejtje. Kur Perëndia të jep një ëndërr, një thirrje, një ndjenjë të qartë — mos nxito ta shpallësh kudo. Mbaje në zemër, lutu, prit. Koha do ta tregojë; ti mos e detyro. Së katërti — kur dëgjon dikë që lutet, mos ulu të hash. Vëllezërit hëngrën bukë ndërsa Jozefi bërtiste nga pusi. Ky është faji që i ndoqi njëzet vjet. Sa herë e dëgjojmë dhimbjen e dikujt — një fqinj, një i afërm, një vëlla në kishë — dhe vazhdojmë me punët tona? Dëgjimi që nuk vepron, është një lloj braktisjeje. Së pesti — guximi gjysmak nuk shpëton njeri. Rubeni donte të bënte mirë, por s'guxoi ta thoshte hapur. Në fund humbi Jozefin dhe fitoi vetëm keqardhje. Nëse e di se diçka është e gabuar në familje, në punë, në kishë — thuaje qartë. Fjala e thënë butë por hapur vlen më shumë se një plan i heshtur. Së gjashti — dukja e fundit shpesh është fillimi. Për Jozefin, ai pus ishte fundi i gjithçka je. Në të vërtetë ishte hapi i parë drejt Egjiptit, pallatit dhe shpëtimit të një familjeje të tërë. Nëse sot je në një «pus» — pa punë, pa shpresë, i tradhtuar nga njerëzit e tu — mos e quaj fundin e historisë. Perëndia shkruan kapituj që ne s'i shohim ende. 7. Çfarë Mësojmë Nga Ky Kapitull Zanafilla 37 na tregoi një baba që përsëriti gabimin e prindërve të vet; një djalë me ëndrra të vërteta dhe gojë të papjekur; dhjetë vëllezër që urrenin aq shumë sa nuk flisnin dot; një pus, një karvan dhe njëzet monedha argjendi; një rrobë të zhytur në gjak dhe një baba që qau njëzet vjet për diçka që s'kishte ndodhur. Dhe në fund, një rresht i thjeshtë: «e shitën Jozefin në Egjipt». Dukej fundi i djalit — ishte fillimi i shpëtimit të një kombi. Mbaje mend këtë varg «Ja, po vjen ëndërrimtari! Ta vrasim... dhe do të shohim ç'do të bëhet me ëndrrat e tij» (Zanafilla 37:19–20). Ata deshën t'i mbaronin ëndrrat. Pa e ditur, po i fillonin. PAQJA DHE HIRI PERENDISE QOFTE MBI JU ZOTI JU BEKOFTE!