Latest / Anlamak+ / Girit'ten Luther'e Senkretizmin tarihi: İnançlar nasıl karıştı?

Transcript

Girit'ten Luther'e Senkretizmin tarihi: İnançlar nasıl karıştı? · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba. Çok ısrarla üstünde durduğum bir
0:06
kavram var. Biliyorsunuz.
0:08
Özellikle siyasal veya sosyolojik unsurların dinleri
0:13
nasıl şekillendirdiği, o yüzden giritten nutere aslında
0:18
senkronizmin tarihinden ve inançların nasıl
0:21
değiştirdiğinden bahsedeceğiz. Bugün elimizde birçok anlatı
0:26
var. Hem dini hem tarihsel kökenleri
0:29
olan girit ne alaka luten, ne alaka önce onlarla başlayalım,
0:34
senkrontizm diye çevriliyor. Tabi latinceden gelen bir kelime
0:39
girdiler. O zaman tarihin erken çağlarında
0:41
çok enteresan bir milletler kendi aralarında bir türlü
0:45
anlaşamıyorlar. Bir sürü polis inşa etmişler.
0:48
Eee kendi alanında tamamen uyumsuz bir şekilde davranırken,
0:52
dışarıdan bir saldırı geldiği zamanda yekpare olabilmenin bir
0:56
yolunu bulmuşlar sosyolojik olarak.
0:59
Dolayısıyla giritliler gibi birleşmek, giritli gibi
1:02
birleşmek, giritli gibi davranmak gibi böyle farklı
1:05
anlamlara gelen bir kelime aslında senkroniz.
1:10
Luther'de. Tarihin çok sonlarında
1:13
protestanlık ortaya çıkarken, bu kavrama itiraz edip bu kavramın
1:19
inancın saflığına bir problem getirdiği.
1:25
Kaygısıyla ortaya çıkan bir anlayışı tarifliyor aslında.
1:30
Dolayısıyla senkronizm burada başlıyor ama luther zamanında da
1:35
en büyük eleştirilerinden bir tanesini alıyor.
1:39
Dinlerde ve ortak anlatımistlik ortak anlatılarda şunu fark
1:43
edersiniz, insanların sanki böyle tarihsel bir kökeni var ve
1:48
bu kökeni sirayet ederek işte dünyanın farklı yerlerinde
1:52
birbirinden haberi olmayan kimselerin ortak bir tarihsel
1:56
yazıt ortaya çıkardığını fark edersiniz ve bu biraz da
1:59
enteresan gelir. Yani amerika'da yaşamış biriyle
2:03
asya'da yaşamış birinin veya Avrupa kıtasının farklı
2:06
lokasyonlarında farklı kültürel mirasına sahip kimseler.
2:10
Nuh tufanı gibi bir tufandan bahsetmesi, yani bir en azından
2:14
büyük bir tufandan bahsetmesi büyük toplumsal olaylardan
2:18
bahsetmesi, sosyolojik değişimlerden bahsetmesi ve
2:22
bunların sonucunda aslında ortak bir takım anlatılan birleşerek
2:26
sanki farklı kombinasyonlarda farklı dinler ortaya çıkarmış
2:30
gibi bir kavram kafanıza ısrarla karıştırır.
2:35
Eee, şimdi dinlerin şöyle bir sıkıntısı var, sıkıntısı demiyim
2:39
de insanın önemli bir sıkıntısı var.
2:41
Bunun sekretizmin birazcık daha anlaşılabilmesi için
2:43
müsaadenizle bir yere gideceğim. Zerdüşt diye dokunacağım
2:48
zerdüştlükte biliyorsunuz işte peygamber olan zerdüş bir takım
2:52
yolculuklar yapıyor esnasında vesaire tek tanrı inancına dair
2:56
ilk atıflardan bir tanesi. Hadi bu da önemli ama.
3:00
Özellikle peygamber hayatını kaybettikten sonra o dini
3:03
sahiplenen toplumun birtakım anlatılarla birçok eskilere
3:08
sümer'le hititlere ve perslerin gerçek tarihi mirasından
3:12
referansla bu dini gene eski halindeki inanışlara getirdiğini
3:17
görebiliyorsunuz. Birçok sembolizler düştük de
3:21
Özdeş, birçok sembolizma çok eski mitlere dayanan sembollere
3:26
indirgeniyor aslında. Ve tabii ki semavi dinle de ilk
3:30
konusunda burada daha net konuşacağız ama dediğim gibi
3:33
peygamber statülen çıktıktan sonra aradan çıktıktan sonra
3:37
gittikten sonra insanoğlu ne yapıyor, ne ediyor yine aynı
3:42
yere dinleri getiriyor. Buradaki en büyük itiraz ve en
3:46
büyük yanılgılardan bir tanesi senkronizmin aslında.
3:52
Dünyadaki büyük skorlar büyük din adamları tarafından çok da
3:57
doğru görülmemesi ama doğru görmemelerinin sebebi birazdan
4:01
daha net anlayacaksınız. Şimdi luther giritlerin aksine
4:05
bu senkronizm kavramının çok da böyle.
4:08
Yani somut bir şey olmadığını ve çok da yani matab bir şey
4:12
olmadığını iddia ederek isa'nın öğretmeninin bozulduk.
4:16
Paganiic bir takım ritüellerin Katolik cemiyetleri tarafından
4:20
ısrarla dikte edildiğini savunarak, aslında bir yola
4:23
çıktı. Onunla beraber kelwlin gibi john
4:26
calwling gibi büyük isimler de vardı ve gerçekten de ııı çok
4:30
ciddi bir talepte topladı. Bu yaklaşım çünkü gerçekten
4:34
birçok şey isa'nın doğum tarihine kadar olan bütün
4:36
ritüeller paganiik inanca ciddi referanslar barındırıyordu ve
4:41
birçok uygulamada pagani bir takım ritüellerin tekrarı
4:45
niteliğindeydi. Şimdi bunu tarihte ilk defa
4:48
görmüyoruz. Tek tanrıl döneme ait bir atıf
4:51
da değil. Bu aslında biliyorsunuz
4:53
batlamyus zamanında birinci batlamyus zamanında şunu
4:58
görüyoruz, mısır'la işte yunanlıların arasındaki bu
5:02
sıkıntının çözülebilmesi için. Gerilimin azaltılabilmesi için
5:07
serapos serapus diye bir tanrı ortaya çıkıyor.
5:10
Kökenlerini o siristan oluyor. Bir yandan bir yandan zeus tane
5:14
hades'tan alıyor. Maksat ney siyasal gerilimi
5:19
azaltmak e şimdi o zaman yani sen kendin çok daha da bir
5:22
dönemde kendi tanrılarını uydurabiliyorsan demek ki bu
5:26
siyasal amaca hizmetinden bir kavram olarak karşımıza çıkıyor.
5:31
Çok detaylı bir konu çok tartışılacak bir konu artıları
5:35
var, eksileri var. Onların hepsini konuşacağız.
5:37
O yüzden hiç bilmiyorum. Buralara şimdilik henüz öyle çok
5:39
yüzeysel devam ediyoruz. Şimdi tabii ki senkronizmin bu
5:45
yapısı itibariyle bir siyasal unsurdan bir beşer faktörden
5:49
ayrılabilmesi gibi bir şey söz konusu olamaz.
5:51
Yani hikayenin bir yerinde bu tarz bir menfaat dünyası var.
5:56
Farabi'nin özellikle millete değil kavram devlet anlayışı
6:01
yani saadete ders saadete ulaşabilmek, saadet kavramı,
6:05
mükemmel yakın erdem de olan demek aslında.
6:10
Daha sonrasında çok detaylı konuşacağımız bir konu aslında
6:13
ama. Bu tarz kavramlar bile helen
6:16
istik birtakım unsurların eklemlerini eklemli ne
6:18
getirildi? Bir kavram dinleri de böyle
6:20
değerlendirmek lazım. Yani platon neo platonist bir
6:23
yorumdan milli'yi çıkarıp aslında orada bir serum yani ne
6:28
derler, sofistike bir anlatım ortaya çıkarabilmek aslında
6:32
hususseydir. Yani hani ritüellik bir
6:34
faaliyettir. Dolayısıyla bu katma değerli bir
6:37
faaliyettir. O yüzden öyle değerlendirmek
6:38
lazım. Dinlerde de bu durumu çok net
6:40
görebiliyoruz. Yani dinlerin şunu demesi çok
6:42
saçmadır yani hani biz daha önce hiç anlatılmayan.
6:45
Bir şeyi anlatmaya geldik dediniz.
6:46
Zaman hangi din kitabında böyle bir şeyden bahsedildiğini ııı
6:50
ben hiç görmedim. Hiçbir din kitabının da işte
6:53
daha önce olmayan bir şeyi öğütlüyoruz.
6:55
Sana işte hiç olmayan bir şeyden bahsedeceğiz falan denilmez.
6:58
Çünkü öyle bir şey yok çünkü. Yani hani külliyat yok.
7:02
Senkronizmin çok önemli bir durumu var.
7:05
Bir kere çok basit okumak gerekirse bu polisler zamanında
7:09
bile bunu görebiliyoruz. Atina toplumlarında veya daha
7:12
sonrasında birçok yerde mesela ilk hristiyanlık ortaya çıktığı
7:16
zaman asya'da Hristiyan yokken bugün üçte birlik bir popülasyon
7:20
hristiyanlığa inanıyor. Asya'da yani şimdi bu çok
7:24
kültürlü bir yapımıdır işte buraya tartışacağız.
7:28
Senkronizmin en önemli olaylarından bir tanesi gittiği
7:31
coğrafyadaki kültürel faaliyetlerden bir takım.
7:36
Ne derler. Sonuçta çıkarıp aslında 10'a
7:39
çıkart eklemlenebilmeyi birazcık daha konforuble hale getirmesi
7:43
aslında eklektizmle aynı şey değil.
7:45
Çünkü bir şey bir şeyin yerine koymuyorsun olan bir mirası
7:48
geliştiriyorsun aslında o yüzden.
7:52
Cam eklektiizmle bir bir ara değerlendirilemeyebilir
7:55
senkronizm. Fikrîyeten şöyle bir durum var,
7:59
yani şimdi mesela sen aldın hristiyanlık gibi orta doğu'dan
8:03
çıkmış kudüs'te başlamış, sonrasında avrupa'ya çok hızlı
8:08
bir şekilde taşınmış bir kültürel miras'ta avrupalılarla
8:11
orta doğulular arasında bir. Teknolojinin bu kadar gelişmedi.
8:16
Söylemlerin bu kadar sıklaşmadığı, ilişkilerin daha
8:19
çok sosyal faaliyetlerle sınırlandırılmadığı bir çağda
8:23
ikisinin birbirini tanımasını bekliyorsun.
8:25
Yani imkansız bir şey. Orada anlattığın şeyin burada
8:27
karşılığı yok zaten. Hadi bura var diyelim asya'da ne
8:31
alaka asya ile Avrupa nasıl bir arada uyumlanabiliyor?
8:35
Şu semtizm ya bu en büyük aylarından bir tanesi bu burada
8:39
devreye giriyor. Hiç kültürel olarak uyamadığınız
8:42
hiç belki ortak paydanızın olmadığı bir yerde farklı bir
8:46
kültürel dalı buluyor diyim ve o dal üzerinden ilerliyor.
8:50
Yani bugün yanıt dediğin şeyi getiriyorsun.
8:53
Iyilik kötülük düalizmi üzerinde bir sohbet gibi.
8:55
Bir kontrastlık üzerinden bir mana arıyorsun ve mozaikle senin
8:59
yink yankı özdeşleştiriyorsun ve bu kültürel mirası hristiyan'nın
9:04
diyalektik bir yaklaşım olarak görüyorsun ve zaten ondan sonra
9:07
ne oluyor? Siz söylemler gitgide
9:09
farklılaşıyor aslında kimi zaman.
9:13
Içi doluyor, kimi zaman içi boşalıyor mana derinliğini
9:17
kaybediyor, kimi zaman, kimi zaman ise çok daha katmanlı bir
9:20
hale bürünüyor. Şimdi senkronizmdeki en temel
9:25
problemler saflığı yitirtmek konusudur.
9:27
Evet, bu çok yanlış değildir ama şöyle bir durum var, itiraz
9:31
mercii olarak tabii ki hani şunu da net ifade etmek gerekir.
9:36
Farklı kültürlerde farklı anlatıların çıkması zaten çok
9:39
doğaldır. Yani sizin asya'yla Avrupalı 2
9:41
insanın veya Amerikalı kıtasında yaşayan.
9:44
Çoğu zaman güzel olmuş bir popülasyon üzerinde aynı ortak
9:48
anlatım, bir bütünlüğünü benimseyebilmenizi
9:50
sağlayabilmek, Beyazıt adamın yükümlülükte dediğimiz bir
9:53
önceki podcastte rozel kiblinkin ısrarla söylediği ifadeye denk
9:57
düşer. Onu beklemek zaten hadsizliktir.
10:00
Dolayısıyla dinlerin zaten senkronizm denilen bir yapıyla
10:04
harmonsi olması gerekiyor. Bir de tabii ki hani çok ııı
10:08
popüler bir değiş vardır. Müslüman mahallesinde salyangoz
10:11
satmak eee birazcık o da işin içindedir çünkü yani atıyorum.
10:16
Siz göğe inanan bir popülasyona yer de tanrı derseniz oradan
10:22
lafını hemen anını değiştirsin yani o yüzden bu senkronizmin
10:26
yani oradaki popülasyonla kültürel uyumlanmayı
10:30
sağlayabilmesi, bu eklemlenmenin daha soft ve.
10:34
Aslında daha anlayışlı bir şekilde ilerlemesi oldukça büyük
10:37
önem arz ediyor gibi duruyor. En azından ilk etapta
10:40
baktığımızda. Şimdi senkrontizm.
10:43
Evet dedik ki kültürel uyumlanmayı sağlıyor ama bir
10:46
yandan da kültürel mirasın kutsal kabul edilen bir dine
10:49
doğrudan nakşedilmesi anlamını da taşıyor.
10:52
Burada da bir bir tezatlık söz konusu.
10:54
Yani mesela atıyorum. Hristiyanlık roma'da doğumu yani
10:59
doğmadan, doğma demeyim de yeşermemiş olması olsaydı.
11:03
Belki bir finlandiya'da söz konusu olsaydım bugün buzullar
11:07
içinde yürüyen bir isa sembolizması işte buzulları
11:11
yarıp geçebilen ateşe hükmedebilen bir isa görecektik.
11:15
Belki de bu kültürel beşeri faktörlerden bu kadar.
11:22
Pivot nokta alma fikri de aslında senkronizmin hem
11:26
avantajı hem dezavantajı var gözüküyor.
11:28
Çünkü romalılar tabii ki konstantin döneminde hep
11:32
konuşulan iznik efes konusuyla ondan önce Kudüs konusuyla
11:35
başlayan aslında bir takım emperyal fikirlerin belirmesiyle
11:38
beraber doğrudan roma ve helen mirasıyla çok ciddi şekilde
11:42
hacklemlendi. Yani bu eklemlenme isa'nın
11:45
öğretileriyle uyumlu olduğu için değildi.
11:47
Aslında coğrafya içerisinde şimdi bir kültürel mirası
11:51
tamamen refüz etmeden. Aşı bir kültürel mirası inşa
11:54
etmenin çok daha anlayışlı bir yolu var isyanları tetiklemeden
11:58
itirazları tetiklemeden insanların birbirini öldürmesine
12:01
gereksinim duymadan bunu yapabilmenin yolları var işte.
12:05
Bu da kendi kültürel mirasını. Bir din ile.
12:11
Entegre bir şekilde değerlendirmek çünkü çünkü
12:14
dinlerin temelinde şöyle bir durum vardır, bir takım sorulara
12:18
cevap vermesi lazım, dinlerim. Yani o yüzden söyledim işte.
12:23
Finlandiya'daki gündelik hayattan etkilenme fikrini yani
12:27
bir fikre cevap vermiyorsa bir soruyu aydınlatmıyorsa bazı
12:31
şeylerde dünyayla uyumsuz bir norm çiziyorsa diyeceksin ki
12:36
yani işte burada o zaman bu din benim tam karşıladığımı gelme o
12:39
yüzden zaten doğruluğunuz büyüdüğünüz, yetiştiğiniz
12:43
ailenin dini genelde sizin dininiz olur.
12:45
Çünkü öğretileriniz ve gündelik yaşantınız onun üzerine kurulu
12:49
dolayısıyla dolayısıyla. Misyonerlik faaliyetlerini bir
12:52
yana bıraksak dahi aslında senkrontizm dediğimiz bu
12:55
kültürle uyumlanma, eklemlenme, sürekli kültürel mirasın da
12:59
dinin içerisine çeşitli tempolarda dahil olması, oraya
13:04
kanalize olunması aslında entegrasyon süreci işte.
13:07
Bir yandan bunun da kanıtı düzeyindedir.
13:09
Dolayısıyla siz atıyorum. Türkiye'de yaşayıp ben Ortodoks
13:14
bir hristiyanın dersiniz belki ama bunu mesela atıyorum, bebek
13:18
de dersiniz. Bunu atıyorum.
13:19
Kadıköy'de dersiniz bunu atıyorum.
13:21
Çankaya'da dersiniz, sincan'da bunu dediğiniz zaman.
13:25
Yani aynı rahatlıkla bir tepki almazsınız.
13:27
Muhtemelen ııı bu sincan'la küçümsemediğim için değil,
13:30
sadece eee doğduğunuz ve etraftaki.
13:35
Dini yargıların dini inanışların yoğunluğunun değiştiği bir
13:39
lokasyon olduğu için söylüyorum. Dolayısıyla senkronizmin aslında
13:43
burada bunun kanıtıdır. Yani hani yaşadığınız
13:46
coğrafyadaki uyumlama kanıtıdır ama ama bir dini de kendi
13:51
sistematiği içerisinde bir emperyal faaliyete de
13:53
dönüştürüyor mu? Evet, burada beşer faktörün
13:57
rolünü çok net bir şekilde görüyoruz.
13:59
Bugün özellikle türk milliyetçileri ve bu yani daha
14:03
öncesinde de vardı. Bu tarz akımlar bu arada.
14:07
Nesil mi de bunlardan bir tanesi de.
14:11
Araplaşmanın onlar farsi kökenden giderek bunu
14:14
söylüyorlardı. Islamın araplıkla Özdeş
14:17
olmadığını savunan çok fazla insan var.
14:20
Ama bir yandan da karşıt tez olarak islam ve araplıktır, arap
14:25
emperyalizmidir diye anlatmaya gayret eden bir de birçok insan
14:29
var. Bu eleştiri sadece islamın
14:31
üzerinde değil, bu eleştire hristiyanlığın romalıyla
14:35
eklemlenmesi, yahudülüğün zaten doğrudan israil'le kanalizasyonu
14:40
yani bunları. Ölçekleştirdiğin zaman aslında
14:44
bu ölçeği bozmaz isen. Eee bir kültürel mirasın Konya
14:48
nakşedilmesi işte bu da itirazların en anlamlı kazandığı
14:52
yer oluyor yani dolayısıyla çünkü siz kitabı kutsal bir
14:54
Metin olduğu için kabul ediyorsunuz.
14:57
Ancak kendinizden mi bir şeyler ekleye, ekleye, ekleye, ekleye,
15:01
ekleye, ekleye yorumsal bir fark çıkarmaktan ziyade kendi
15:05
kültürünüzü empoze etmeye çalışıyorsunuz.
15:08
Aslında dinlerin tıkandığı noktada bu.
15:11
Bugün hristiyan'lı bir romalılıktan ayırmak çok da
15:13
zordur. Yani hani çok kolay bir anlayış
15:16
değil. Doğu roma dediği şey zaten
15:18
Bizans. Serüm isimden gidersek
15:21
ortodoksluğun temelidir aslında. Yani bu kültürel aktarımları
15:26
tamamen boşa çıkartmak aslında dinle hiç anlamamak demek.
15:30
Peki senkronizmi, din adamları niye eleştiriyor?
15:34
Çünkü din adamlara göre pürüp bir şey anlatılıyor.
15:36
Yani hani islam tam bir kur'an-ı kerim'in metnine göre
15:40
anlatılıyor işte. Yahudilik musevilik sadece
15:43
tevratın normal ama tevrat dediğin külliyat zaten senin
15:47
sözlü ve yazılı geleneğinden oluşmuş yani.
15:49
Yahudi'ye topraklarında yaşanan olayların ve sizin kültürel
15:53
mirasının nakşedilmesiyle oluşmuş bir külliyattan
15:56
bahsediyoruz. Zaten hristiyanlık dediğin tamam
15:59
belki yazısal olarak baktığın zaman o döneme ait bir yahudi'ye
16:03
temsil etse ama icrasel olarak baktığın zaman roma'nın
16:07
kanatlarında gelişmiş kendi anlatığını oluşturmuş, kendi
16:11
külliyatını şekillendirmiş bir temel öğreti aslında.
16:16
Senkronizmin. Eleştirilebilecek noktaları
16:19
şudur, akla karnın birbirinden ayrılmasının en önemli
16:23
problemlerinden bir tanesidir. Yani bugün yapılan dini
16:26
ritüellik faaliyetlerin birçoğu dinsel kökenden mi geliyor,
16:30
yoksa kültürel mi yaz? Mesela haç faaliyeti Arapların
16:34
Müslüman olmadan önce de yaptıkları bir şey tavaf etmek.
16:37
Mesela eski videolarda bir takım böyle oynatılmış.
16:40
Hani eski video demiyim de eski canlandıran illüstrasyonlarda bu
16:44
tarz anlattığı görebilirsiniz. Ki kim ki bazı faaliyetlerin ve
16:48
kavramların bile burada şekillendiğini görebiliyorsunuz.
16:51
Mesela zerdüştilikte işte bu köprü var.
16:54
Köprünün bir tarafı var, o tarafı var ama cennet cehennem
16:56
değil. Rengarnasyon fikri daha çok renk
16:59
tam reenkarnasyon değil ama daha sonraki alem için bir sınav.
17:02
Bunu cennet cehennem denmiyor. Sonrasında yıllar içinde asıllar
17:05
içerisinde bunu cennet ve cehennem diye 2 tane ayrıma
17:08
gidiyor. Zerdüştüreyim bugünkü
17:10
faaliyetini bir şey kolu gibi düşünüp islam içerisinde yeni
17:13
bir fraksiyon olarak değerlendirebilirsiniz.
17:15
Yani bu kadar hızlı geçişlerin bu kadar güçlü anlatıların
17:19
kendisiyle beraber hadi çantayı toplayalım.
17:21
Bir bavul alalım. Hadi, başka bir dine gidelim
17:24
denilebildiğini görebiliyorsunuz.
17:26
Şimdi bu cennet cehennem gibi temel kavramların bile aslında
17:29
daha önceki kültürel mirasdan aldığı revizyonu yaklaşımlardan
17:33
dolayı dinlerin çok da saflığa devam ettirebildiğini söylemek
17:39
çok da mümkün değil. Hep anlatır işte.
17:42
Sümerliler bütün dinleri bulmuş. Sümerliler şöyle, müslümeller
17:46
sümerliler de tıpkı insanoğlu gibi.
17:49
Tüm insanoğlu gibi gördüğü, anlayabildiği ve işte bildiği
17:53
kadarıyla bir yorum yapmışlar. Yeri ve göğü birbirinden ayrı 2
17:57
ayrı tanrının savaşı gibi dizayn etmişler.
18:00
Şimdi buradan yola çıkıp bir komplo teorisi kurmak değil,
18:04
hadise aslında değişen şeyin insanın birinci olduğunu
18:07
kaçırmamanız gerekiyor. Yani yerin yerle göğün ayrı
18:11
olduğunu bir çizgiyi şeklinde ayrılmış gibi uzun eksende
18:15
baktığınızdaki düzlemde 2 boyutlu daha fazla düşünürseniz
18:19
görebiliyorsunuz. O gün için çok mantıklı bir
18:21
sempati. Evet, tanrıdan kızı ve yerine
18:23
göğe yarattı. Yer tanrıçası farklı göğün
18:25
tanrısı farklı. Sonra işte tek tanrıyla entegre
18:27
olan bir sistem. Sonra dediler ki ya yok bu çok
18:32
çalışmadı. Suyun ayrı bir tanesi olsun.
18:34
Göğün ayrı bir tanesi olsun. Çiçeklerin ayrı bir tanesi
18:37
olsun. Hatta bak mısır'la aramızı
18:39
düzeltecek. Mısır greko bir tanrı yapalım
18:41
serapus diyelim onu da hadi o da ayrı bir tanrı olsun falan
18:44
derken çok tanınır içerisinde. Bir şey fark ettiler.
18:48
Bir tanrının güçlü olması lazım. Sonuçta bu denge var ise
18:52
dengenin bozulduğu zamanlara açıklayan bir fikir olması
18:55
lazım. Ha o zaman zeus'u koyalım zeus
18:58
olsun zeus tanrının da tanrısı olsun ha çok tanrı içinde
19:01
aslında yüce bir tanrı bir tanrının etrafında sonra bırak
19:06
diğer tanrıları zeuslu tek tanrı yapalım.
19:08
Evet, diğer tanrıları da melek mi olsa.
19:12
Fikret, şimdi bunu düşündüğünüz zaman bunu entegre edebildiğiniz
19:17
zaman insanın inanışının nasıl bir prograsyona sahip olduğunu
19:22
daha net ifade edebiliyorsunuz. Şimdi dinlenen en güzel yanı
19:26
sempatizmin ben en sevdiğim bir kısmı hiçbiriyle alakası olmayan
19:30
toplum içerisinde hiçbir arada yaşayamayacak.
19:32
Milyonlarca farklı kombinasyonun bir anlatı derinliği oluşturması
19:39
çok kıymetli bir şey. Dinleri ben o yüzden seviyorum.
19:42
Yani dinlenin amacı sadece hadisi kutsi de belirtildiği
19:46
üzere işte tanrının anlaşılmak istemesi gibi bir çaba tabi ki
19:50
güzel ve kutsal bir çaba. Ama bir yandan da inanılmaz bir
19:53
tarih okuması çünkü çok derinliği olan bir şey.
19:56
Yani siz bugün herhangi bir sembolden bir şey çıkarıp bir
19:59
yere getirebiliyorsunuz. Konuyu ki bu külliye zaten çok
20:02
önemli ve özellikle bu sembolizmayı, ezotarizmi seven
20:06
biriyseniz çok daha merak duyacağınız bir alan.
20:09
Çünkü gerçek objektif bir olay. Öyle bir hikaye yok yani konunun
20:12
özünde senkronizm de bu eklemlenmeyi inanılmaz sağlayan
20:16
çok kudretli bir kelime aslında eklektizm gibi değil tabii ki.
20:19
Hani orada daha farklı bir mekanizma var.
20:22
Eklektik bir inanış da değil, olan bir inanışın üzerine
20:25
kültürel miras normanın inşa edilmesi ve atıyorum.
20:29
Mesela çok da güzel bir doğal seleksiyonu var aslında.
20:33
Islam türk toplumuna geldi türk islam sentezi diye bir şey var
20:35
mesela türkiye'de nedir? Işte atıyorum.
20:38
Alkol birazcık daha rahat içilir.
20:40
Mesela türk toplumunda örnek veriyorum.
20:42
Evet çok net yargıdır. Alkol dünyanın her yerinde
20:46
islami tanınan değerlendirirseniz yasaktır ama
20:50
biraz daha rahat içilir mesela türkiye'de şimdi arap
20:54
toplumlarına göre iran'da mesela yasak ama iran'da da yasak da
20:58
tamam da işte atıyorum. Sarhoş olmayacak kadar yani
21:02
şimdi cümleleri de değiştirebiliyorsunuz.
21:04
Kültür de değiştirebiliyorsunuz. Mesela örnek veriyorum.
21:07
Farklı bir şeyden bahsedelim. Hazar Türkleri vardı mesela
21:10
yahudilerde museviliği tercih etmişlerdi.
21:14
Tek tanrıyı danışın, belki de erken form olmasından dolayı ama
21:18
uyumlanamadı ve Türkler belki de bugün işte musevilikle çok
21:21
bağdaşmayan bir senaryo içerisinde.
21:23
Tabi bu genel geçer yargıların da bir bunda payı var ama mesela
21:27
Türkler sekülerizme uydu, Sovyetler döneminde yaşayan tür.
21:31
Netlerin çoğu aslında inanış olarak nanteist bir dönemde
21:35
deist daha çok anlayış açısından.
21:39
Herhangi bir. Dine inanmıyorlar çoğunluğu ama
21:43
uyabiliyor ama Musevi çok eklemlenmedi mesela.
21:46
Çünkü kendi kültürel bir aktarımım var ya.
21:49
Hani insanlık son varsayıldı gibi 4 5.000 yıl değil daha dün
21:53
gördüğümüz üzere göbek bir tepe veya fransa'da bulunan mağarada
21:57
görüldüğü üzere milattan önce 40 binli yıllara kadar giden isabet
22:00
eden bir tarihsel anlatıdan bahsediyoruz.
22:03
Bu kültürel mirasçı şekillenen bir din anlayışı var ve kültürün
22:07
de aslında eee hem olabiliyor. Çok güzel eklenlenebiliyor hem
22:11
de hiç uymayabiliyor. Bu çok önemli bir anlatıyor ve
22:15
yani şöyle düşün, afrika'da yaşayan bir insanın.
22:19
Hristiyanlığa dolaylı o yoldan bir katkısını Afrika olduğunu
22:22
bilmeden aslında amerika'da görebiliyorsunuz.
22:25
Dinleri böyle okumak lazım. Dinler öyle işte.
22:28
Akşam namazı kaç rekattır? Evet sorunuz başladı işte.
22:33
Hazreti muhammed'in vahiyeni not alan kimdir bunlar değil.
22:40
Olay bu hiç önemi olmayan bir şey.
22:42
Dinleri kesinlikle bu perdede değerlendirirseniz bir şey
22:44
öğrenemezsiniz zaten. Gene bilebilirsiniz, haklıdır
22:47
ama hani işte isa'nın aşağıdaki kadar hangisi?
22:51
Isa'nın 12 havvarisinden bile değildir.
22:53
Banen arkadaş yani isa'nın mesajı mı daha önemli?
22:57
Isa'nın anlatmaya çalıştığı şey mi önemli?
22:59
Dinlerin temel nosyonu mu önemli ortaya koyacağımız misyon mu
23:03
önemli yoksa bu tarz böyle saçma sapan isimsel doktrinlerle
23:07
ilerleyen böyle ezber diyerek değil mi?
23:10
Ben hep söylerim dinler kültürlerle eklendirebilmesi bu
23:14
açıdan kıymetlidir. Bir takım öğretileri insanlara
23:18
nakşetmeye çalışır aslında. Yani bugünün anlayışıyla belki
23:22
bu gereksiz ve beyhude bir çabadır.
23:23
Hani insan kendi adabı muaşeret kanunlarını koyabilir, belki
23:27
onları işletebilir gibi gelebiliyor işsize ama o da işte
23:30
toplumun ortalamasını çok uzağında olmanızdan kaynaklı
23:33
aslında şimdi toplumun gerçek entelektüel düzeyle alakanızın
23:37
kalmadığını da gösteriyor. Bir nebze de bu baktığınız
23:39
zaman. E şimdi bu diyalektikle
23:40
okuduğunuz zaman. Aslında dinler bir
23:43
standardizasyon sağlayan ve kültürle uyumlanmasından dolayı
23:47
çok da aşırı faaliyetlerde bulunmanıza gereksinim
23:50
duymadığınız çok konfor zorunda oynayan temel ilke ve düzenleri
23:56
inkılapları içeren aslında bir standardizasyon formülü.
24:00
Şimdi hristiyanlığın da o yüzden romayla doğrudan eklemlenmesini
24:03
kimsenin itiraz edecek bir yanı yok.
24:05
Anma bela ki tabii ki roma mirası daha.
24:09
Kompleks bir yapı olduğu için roma'nın içinde belki.
24:12
Yüzlerce farklı kavim bulunduğu için hepsinin eşit oranda olmasa
24:17
bile farklı oranlarda bile olsa bir ekleme sağlayabilmesinden
24:21
dolayı baktığınız zaman çok da makul bir senaryo çalışıyor
24:25
diyebiliriz. Ama islam'da tabi doğrudan arap
24:28
bir anlatısı olduğu için çok da böyle evrensel mesajları olsa
24:33
bile doğrudan arap kültüründen doneler barındırdığı için ve
24:38
diğer sentezler çok güçlüyü sağlanamadığı için de hatta.
24:42
Erken dönemde emeviler döneminde özellikle arap milliyetçinin çok
24:47
baskın bir şekilde istedilebilmesinden dolayı arap
24:50
kültürünün çok hızlı erken dönemde özellikle islam'a
24:53
nakşedildiğini söylemek mümkün müdür?
24:55
Mümkündür musevilik için zaten yoruma gerek yok.
24:58
Zaten adamlar doğrudan kendini israiloğlu olarak
25:01
değerlendiriyorlar. E şimdi.
25:04
Hâl böyle olunca şimdi oradaki kültür transferinin aslında
25:08
olması kıymetli olan kısım bence bence bu tamamen şahsi
25:11
biliyorum. Şimdi sentletizm zaten din
25:13
adamları inkar ettikleri için onlara bir şey söyleyemiyorum.
25:16
Amma velakin biz kendi aramızda hoş sohbet yapmadığımızda
25:20
dinlerim. Bu tarz bir misyonunun olması
25:22
zorunda mı? Bence zorunda.
25:23
Çünkü dinlerin en önemli olayı en ulvi olaylarından bir tanesi.
25:26
Bu kültür mirası kültürün transferi bir gonos yani bir
25:30
bilginin oluşması ve bilginin sentezlenmesi, insanların hep
25:34
daha. Iyi bir hale gitmesi.
25:39
Yani şimdi bu aslında farabi'de düşlemiş.
25:42
Bunu Mevlana da düşlemiş. Ibnara abi de düşlemiş, spinoza
25:45
da düşlemiş. Bugün birçok toplulukta
25:49
medeniyete daha iyi hale getirme çabası içerisinde.
25:52
Dolayısıyla bu ancak ancak ancak kültürel söylemlerin
25:56
gelişmesiyle olabilecek bir şey. Insan her seferinde üstüne
25:59
koyarak ilerlemek zorunda. Bugün insan hakları kavramının
26:02
oluşması bile aslında. Insana bayağı bir yol aldığını
26:05
gösteriyor. En basitinden kolezyum da 2 tane
26:08
aslanın önüne atılmış yüzlerce kölenin dövüşmesinden keyif alan
26:12
insanoğlu, bugün kolezyumu bir kültür, bir miras, bir sanat
26:18
eseri olarak değerlendirip gezebiliyor ve gerçekten de
26:20
aslanın atarsanıza ne yapıyorsun?
26:22
Siz manyak mısınız diyecek insanlarımız var çok şükür tabii
26:25
keyif alanlardan olur, o ayrı. Ne yazık ki hal böyle olunca bu
26:30
senkronizm aslında evet, farkında olmadan step by step
26:34
adım adım, insanlığın gelişimine, dinlerin gelişimine
26:37
katkı sunuyor. Amma velakin dediğim gibi bazı
26:41
senaryolarda dinin de önüne geçebiliyor.
26:45
Bunu hristiyanlıkta çok fazla görüyorsunuz.
26:47
Çünkü dediğim gibi helen mistik unsurlar çok güçlü anlatılara
26:51
sahip olduğu için zaten normalde şimdi adam oraya bilgisin.
26:55
Yüzde beşinin aksesse zaten hristiyanlığın tem.
26:58
Romanın üzerine inşa edilmiş oluyor.
27:00
Eee normalde biliyorsunuz isa'nın Musevi olup olmadığını
27:03
konuştuk. Cenil kavramların derinliğini
27:05
konuştuk. Bugün o kavramın bile nasıl
27:08
değişti? O goyim dediğimiz kavramın
27:10
nereden nerelere getirilip hristiyanlık nasıl sempatik bir
27:12
hale getirildiğini bile orada çok detaylı konuşmuştuk.
27:15
Şimdi hâl böyle olunca bu kavramların altını
27:18
derinleştirmek aslında entelektüel birikimin yanı sıra
27:22
dinlerin de bence temel misyon olmak zorunda.
27:25
Yani adalet bugün herkese farklı bir şey ifade edebilir ama
27:28
kümülatif olarak adalet kavramın derinliğini arttırmak dinin
27:32
bence kaç rekat namaz kıldığınızdan daha önemli bir
27:34
kısmı. Hayır olunca senkronizm de işte
27:38
eee önem arz eden konu kültürü buraya ne kadar nakşede
27:43
bildiğiniz eylemsel pratikte karşılığınız varsa bence
27:47
sentezimle çok bir dezavantaj yok.
27:49
Isa'nın ne zaman doğduğu sembolik olarak bir önem atıf
27:53
etse de bence işte bir önemi yok.
27:55
Yani he eneslik bir takım unsurlarına işte aralık ayına
27:57
getirmek falan filan. Bunları hesaplamak bence
28:00
dezavantajlı bir durum değil. Veya mikwfenin vaftiz olması
28:03
vaftiz'in işte abdest olması bence bir dezavantaj değil,
28:07
çünkü fikri zaten bir gelişim varsa ortada bu sembolizme
28:10
üzerinden bir yürüme. Veya bir geliştirme veya işte
28:14
update etmek bence çok büyük bir dezavantaj değil, insanlar çok
28:18
yanlış değerlendiriyor. Bence bunları yani işte bu
28:21
Yahudi inancı gereği yapılacak bir şey işte.
28:23
Ne bileyim işte o zaman domuzlayım arkadaş Yahudiler de
28:26
domuz yemiyor, hani hep konuşuyoruz ya bunları ya bu
28:29
tarz böyle saçma salak işleri ekart etmek lazım.
28:33
Ha bir yandan da bir yandan da bazı değerlerin de bazı
28:38
milletler üzerinde imtiyazlanması da senkronizmin
28:40
bir kusuru mudur? Evet, bir kusurudur.
28:42
O kusuru da en kalite etmek gerekiyor.
28:44
Saf mesaja ulaşmak mıdır çaba? Yani bugün işte luther
28:48
eleştireceğiz. Belki protestanlıkta bu protesto
28:51
edenler aslında neyi protesto ettiler?
28:52
Yani isa'nın bir mesajındaki net şeyler, mottolar çok net, yani
28:57
çok istiyorsan aç 4 kitabı her birinde bak, 3 aşağı 5 yukarı
29:01
hepsinde birbirinizi sevin, birbirinizi sayın işte iyilik.
29:04
Işte iyi olun, işte ııı şiddet yanlısı olmayın işte Allah sizi
29:09
seviyor. Siz de insanlarınız kullanını
29:11
sevin hep aynı şeyler söylüyor. Neyini kaçıracaksın ki bu gibi
29:14
mesajın he eşkı aydın sembolizme orda aylık oluyor orada
29:18
tartışılır musevilere gideceksin, kızacaksın orada
29:20
dokterinden ne kadar değişebileceği üzerinde mişriye
29:23
bir açık eleştirmeye çalışacaksın, alacaksın, ağzın
29:25
payını oturacaksın. Dolayısıyla yani temel
29:28
sembolizme ben bunu anlamıyorum. Yani dinlerde öyle bir.
29:33
Ya işte ben 85 yılımı verdim. Bu işin alimliğini arkadaş
29:37
zaten. Bu bir arayış, bunda hemfikiriz.
29:41
Allah'ı tanrıyı yahveyi her yerde arayabilirsin.
29:44
Bundan hemfikiriz. Ancak kutsal kitaplardan işte
29:48
şifreler falan bulup tanrıyı bulduğunu zannetmek kadar da
29:51
badback bir şey yok bence. Çünkü evrenin yaradılışına dair
29:56
kutsal kitapları 500 defa da okusam, bir şey bulabileceğini
29:58
düşünmek. Zaten kitapları çok okumadığını
30:00
gösteriyor. Okuyandan bunun böyle olmadığını
30:02
anlıyor zaten. Hal böyle olunca sadece
30:06
sembolizme üzerinde bürünmüş bir dinsel anlatının temel değerleri
30:09
geliştirmeden atıyorum. Mesela insanların yanında
30:12
giyirmenin ayıp bir şey olduğunu, her toplumda 3 aşağı 5
30:15
yukarı her kültürde biliyoruz. Kötü bir şey değil mi?
30:18
Yani yemek yerken kusar mısın kusması bunu yapıp bir yandan
30:22
kur'an okuyorum diye geçinmek bence mantıklı bir şey değil
30:25
yani. Veya atıyorum mesela kur'an'da
30:27
ııı, daha doğrusu kur'an'da demeyelim de hadiscilerin bir
30:29
tanesinde işte peygamber efendimiz'e soruyorlar, Müslüman
30:33
tasarruf yapmalı mı? Hey güzel korktuğu sürece güzel
30:36
giyindiği sürece etrafını örnek olduğu sürece iyi güzel yediği
30:39
sürece tasarruf yapabilir ama hiçbir zaman maddi birikim yapma
30:44
gayreti, allah'a olan inancının önüne geçmesine getirir lafa
30:48
şimdi ne güzel bir öğretti al öğretiyi.
30:51
Ama şimdi napıyor biliyor musun işte bizim günaydın demiş.
30:54
Şimdi orada öyle dememiş. Cemaatimizin hesabında işte
30:58
17.000.000 dolardan sonrasına falan da kabul eder.
31:02
Hani zorlarsan her şey çıkar. Dolayısıyla senkronizin bence
31:05
dezavantajlı bir şey değil, olması gereken bir şey olmaması
31:09
imkânsız olan bir şey. Senkronizmin ne yazık ki her gün
31:12
yaşamak zorunda. Çünkü kültürler üzerine inşa
31:15
edilen bir sistem var. Bu uğra burada bambaşka bir şey
31:18
olamaz. Ve ne yazık ki bir nebze de
31:21
kültür emperyalizmidir. Salt kültürlerinizi koruyup eğer
31:25
güçlü bir kültürel mirasa sahipseniz ve niyetinizde halise
31:29
kendi sistematiğinizi ve kendi inanç sentezinizi
31:32
geliştirebilirsiniz. Buna kimsenin itiraz ediyor.
31:34
Bu islamiyeti de bozmaz. Yani şu demek değil işte
31:37
atıyorum. Biz Türkler eskiden ııı rakı
31:40
içerdik, kafa bulurduk. O zaman şimdi türkistan'da da
31:44
biz rak içmeye devam edelim değil ama islami unsurlara saygı
31:48
duyarak kendi doktrinlerine burada inşa edebilirsin.
31:52
Zaten etmelisin de zaten. Yoksa roma'nın hristiyanlığı
31:56
entegre ettiği gibi işte asya'da bile aslında roma'nın
32:00
kökenlerinde hristiyanlığın ortak inancına dünyanın neresine
32:03
gidersen git afrika'ya bile gitsen bir roma şövalyesiyle
32:07
karşı karşıyaymışsın gibi bir kültürel mirası çekmek
32:12
zorundasın. Ne yazık ki kutlanın bayramlar
32:15
bile dini bayramlar bile buna eşlik etmek zorunda.
32:18
Benim de sizin çok teşekkür ederim.
32:20
Herkese iyi haftalar dilerim.