Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / JUDA DHE TAMARA Kapitulli që Ndërpret Historinë — dhe Hiri që Del në Fund Zanafilla 38:1–30
Transcript
- JUDA DHE TAMARA Kapitulli që Ndërpret Historinë — dhe Hiri që Del në Fund Zanafilla 38:1–30 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit Në atë kohë ndodhi që Juda la vëllezërit e tij dhe shkoi të rrijë me një burrë nga Adullami, që quhej Hirah. — Zanafilla 38:1 Por ajo që bëri Eri, i parëlinduri i Judës, ishte e keqe në sytë e Zotit; dhe Zoti e bëri të vdesë. — Zanafilla 38:7 Atëherë Juda i njohu ato sende dhe tha: «Ajo është më e drejtë se unë, sepse nuk ia dhashë Shelahun, birin tim». — Zanafilla 38:26 Ky kapitull duket sikur është futur në vend të gabuar. Sapo lexuam si e shitën Jozefin — dhe papritur historia ndalon dhe kalon te Juda. Pse? Sepse Bibla po na tregon dy rrugë njëkohësisht: Jozefin që zbret në Egjipt dhe mbetet i pastër, dhe Judën që rri në shtëpi dhe rrëshqet. Dhe në fund — çudia e Perëndisë — pikërisht nga Juda, jo nga Jozefi, do të vijë Mesia. Krahasimi është i qëllimshëm dhe i ashpër. Në kapitullin 39 do të lexojmë për Jozefin që refuzon gruan e Potifarit dhe ikën duke lënë rrobën në dorë të saj. Këtu lexojmë për Judën që ndalon buzë rrugës dhe lë vulën e vet peng. Dy vëllezër, dy prova, dy përgjigje. Njëri në një vend të huaj mbetet i pastër; tjetri në shtëpi rrëshqet. Vendi nuk e përcakton njeriun — zemra e përcakton. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor Për ta kuptuar kapitullin duhet njohur një zakon i asaj kohe. Nëse një burrë vdiste pa lënë fëmijë, vëllai i tij ishte i detyruar të martohej me të venë dhe fëmija i parë do të llogaritej si fëmijë i të vdekurit. Kjo quhet ligji i vëllait — më vonë do të shkruhet edhe në Ligjin e Moisiut (Ligji i Përtërirë 25:5–10). Nuk ishte çështje dëshire; ishte detyrim ndaj familjes dhe mbrojtje për gruan e mbetur pa burrë. Pa fëmijë dhe pa burrë, një grua në atë botë mbetej pa asnjë siguri — pa bukë, pa mbrojtje, pa të ardhme. Pra kur Juda nuk ia dha Tamarës djalin e tretë, ai po e linte atë të bllokuar: as e martuar, as e lirë të martohej gjetkë; e detyruar të rrinte «e ve në shtëpinë e babait» për vite. Ai nuk e vrau — thjesht e harroi. Dhe ky është konteksti i vendimit të dëshpëruar të Tamarës. Bibla nuk e miraton atë që bëri ajo; por na bën të kuptojmë kush e futi në atë rrugë. 3. Shpjegimi i Tekstit Vargjet 1–5: Juda largohet «Juda la vëllezërit e tij dhe shkoi të rrijë me një burrë nga Adullami» (v. 1). Fjala e parë e kapitullit është largim. Ai u nda nga familja e besëlidhjes, u vendos mes kananejve, u miqësua me ta, dhe mori grua nga vajzat e tyre. Kujtoni sa kujdes kishin treguar Abrahami dhe Isaku që djemtë të mos merrnin gra kananease (kapitujt 24 dhe 28). Juda e bëri pa e menduar fare. Dhe vini re kohën: ky largim ndodh «në atë kohë» — pra pikërisht pas shitjes së Jozefit. Ndoshta Juda s'e duronte dot më atë shtëpi; ndoshta faji e largoi. Sido që të jetë, faji i pashlyer shpesh na largon nga vendi ku duhet të jemi. Në vend që ta rregullonte atë që bëri, iku. Vargjet 6–11: Tri humbje dhe një premtim i pa mbajtur Juda i mori Tamarën si nuse për djalin e parë, Erin. Por Eri «ishte i keq në sytë e Zotit» dhe vdiq (v. 7). Pastaj Onani, djali i dytë, e mori — por refuzoi t'i jepte Tamarës fëmijë, sepse ai fëmijë nuk do të ishte i tiji. Dhe edhe ai vdiq. Teksti thotë qartë se të dyja vdekjet erdhën si gjykim i Perëndisë — jo nga faji i Tamarës. Dhe pastaj Juda i tha Tamarës: rri e ve në shtëpinë e babait derisa të rritet djali i tretë. Por teksti na e zbulon mendimin e tij: «se mos vdes edhe ky, si vëllezërit e tij» (v. 11). Juda mendoi se problemi ishte Tamara. Nuk pyeti asnjëherë pse kishin vdekur djemtë e tij, dhe ç'ishte e keqe në edukatën e tyre. Është më lehtë të fajësojmë tjetrin sesa të shohim shtëpinë tonë. Dhe kështu, me një premtim që s'kishte ndërmend ta mbante, e la një grua të bllokuar për vite me radhë. Vargjet 12–23: Vendimi i dëshpëruar Kaluan vite. Gruaja e Judës vdiq. Djali i tretë u rrit — dhe premtimi nuk u mbajt. Tamara e kuptoi: askush s'do të vinte për të. Dhe bëri një plan të dëshpëruar: u vesh ndryshe, mbuloi fytyrën, dhe u ul buzë rrugës ku do të kalonte Juda. Bibla e tregon ngjarjen pa e zbukuruar dhe pa e miratuar. Juda e mori për një grua të rrugës, ra dakord për një pagesë, dhe si peng deri sa ta sillte, i la vulën, litarin dhe shkopin e vet (v. 18) — dokumentet e tij personale, si letërnjoftimi sot. Nuk e dinte se po fliste me nusen e djalit të vet. Dhe pastaj vjen një hollësi që tregon shumë: kur Juda dërgoi mikun të paguante e të merrte sendet, gruaja s'gjendej. Dhe Juda tha: «le t'i mbajë, që të mos bëhemi për turp» (v. 23). Vini re: shqetësimi i tij i vetëm ishte turpi publik, jo mëkati. Ka njerëz që s'kanë frikë nga e keqja — kanë frikë vetëm se mos merret vesh. Vargjet 24–26: «Ajo është më e drejtë se unë» Tre muaj më vonë i thanë Judës: nusja jote ka mbetur shtatzënë, ka bërë kurvëri. Dhe përgjigja e tij ishte e menjëhershme dhe e egër: «Nxirreni jashtë dhe digjeni!» (v. 24). I njëjti njeri që kishte fjetur me një të panjohur buzë rrugës, tani kërkonte vdekjen e saj për të njëjtin mëkat. Jemi gjithmonë më të ashpër me gabimet e të tjerëve sesa me tonat. Dhe pastaj Tamara nxori sendet: «i kujt është kjo vulë, ky litar dhe ky shkop?» (v. 25). Ajo nuk e akuzoi me fjalë. Nuk bërtiti. I la faktet të flisnin dhe i dha Judës mundësinë ta pranonte vetë. Dhe Juda — për nder të tij — e pranoi para të gjithëve: «Ajo është më e drejtë se unë, sepse nuk ia dhashë Shelahun, birin tim» (v. 26). Ky është çasti kur Juda fillon të ndryshojë. Njeriu që propozoi shitjen e vëllait, që iku nga familja, që la një grua pa të ardhme dhe që kërkoi ta digjnin — tani thotë hapur: faji është imi. Dhe nga ky çast, Juda i kapitujve të ardhshëm do të jetë njeri tjetër: te kapitulli 44 ai do të ofrojë veten si skllav në vend të Beniaminit. Rrëfimi i hapur i fajit është fillimi i çdo ndryshimi të vërtetë. Vargjet 27–30: Dy binjakë dhe një fill i kuq Tamara lindi binjakë. Njëri nxori dorën, mamia i lidhi një fill të kuq — por ai u tërhoq dhe doli i vëllai i pari. E quajtën Perets — «çarje», sepse «çave rrugën». Dhe tjetri, me fillin e kuq, u quajt Zerah. Skena të kujton diçka? Sërish dy vëllezër, sërish i vogli merr vendin e të madhit — si Jakobi dhe Esau, si Peretsi dhe Zerahu. Dhe ka një arsye pse Bibla e ruan këtë hollësi: nga Peretsi — djali i lindur nga ai kapitull i turpshëm — do të vijë Boazi, pastaj Jeseu, pastaj Davidi (Ruthi 4:18–22). Dhe pastaj Krishti. Mendojeni pak: Jozefi është heroi i kësaj pjese të Zanafillës — i pastër, besnik, i mençur, shpëtimtar i familjes. Juda është ai që shiti vëllanë dhe rrëshqiti në këtë kapitull. Dhe prapë, linja e Mesias nuk kalon nga Jozefi — kalon nga Juda. Kjo s'do të thotë se sjellja nuk ka rëndësi. Do të thotë se Perëndia zgjedh me hir, jo me meritë — dhe se një njeri që rrëfen fajin e vet mund të bëhet enë e planit të Tij. Juda e provoi këtë kur tha «ajo është më e drejtë se unë». 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «La vëllezërit e tij» (v. 1). Folja origjinale jarad — «zbriti». E njëjta fjalë e Abrahamit që zbriti në Egjipt (12:10) dhe e Perëndisë që zbriti në Babel. Në Bibël, largimi nga vendi ku të ka vënë Perëndia përshkruhet gjithmonë si zbritje. Dhe zbritja shpirtërore fillon me një hap të vogël: një shoqëri, një vendim, një largim. «Vula, litari dhe shkopi» (v. 18). Këto ishin dokumentet personale të një burri në botën e lashtë — vula për të nënshkruar marrëveshje, shkopi me shenjat e familjes. Juda i dha të gjitha për një natë. Sa herë njeriu shkëmben identitetin e vet për një kënaqësi të shkurtër — dhe pastaj duhet ta kërkojë me turp. «Më e drejtë se unë» (v. 26). Fjala origjinale tsadak — e drejtë, e pafajshme në një çështje. Juda nuk thotë se ajo që bëri Tamara ishte e mirë; thotë se në këtë çështje, faji ishte i tiji. Ky është rrëfim i vërtetë: pa justifikime, pa «po edhe ajo...», pa fshehje. Publikisht. «Perets» (v. 29). Emri origjinal Perets do të thotë «çarje, hapje rruge». Dhe emri doli profetik: përmes tij Perëndia çau një rrugë që askush s'e priste — nga një kapitull i turpshëm, deri te djepi i Betlehemit. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Hapeni Mateun 1 dhe lexoni listën e të parëve të Jezusit. Në vargun e tretë do të gjeni këtë: «Juda i lindi Peretsin dhe Zerahun nga Tamara; Peretsit i lindi Hetsroni...» — Mateu 1:3 Perëndia mund ta kishte lënë këtë kapitull jashtë. Mund ta kishte fshirë nga lista. Por Ai e shkroi — dhe e shkroi me emra: Juda dhe Tamara, në listën e të parëve të Birit të Vet. Bibla nuk i fsheh njollat e familjes së Mesias. Dhe kjo është ngushëllim i madh: nëse Perëndia s'e fshehu këtë histori, nuk do të fshehë as ty — do të të përfshijë. Dhe vini re kush janë gratë që përmenden te Mateu 1: Tamara, Rahaba, Ruthi, gruaja e Urias — të gjitha me histori të vështira ose të huaja. Perëndia nuk ndërton pemën familjare të Birit të vet me njerëz të përsosur. E ndërton me njerëz të vërtetë — dhe kështu tregon se hiri i Tij është për njerëz të vërtetë. Dhe ka edhe një gjë të fundit. Juda e nisi këtë kapitull duke ikur nga faji dhe duke lënë një grua pa mbrojtje. Por Perëndia po e formonte. Disa kapituj më vonë, i njëjti njeri do të thotë para sundimtarit të Egjiptit: «le të mbetem unë skllav në vend të djalit» (44:33). Njeriu që dikur shiti një vëlla, ofron veten për një tjetër. Dhe nga ai fis do të vijë Ai që u bë vetë zëvendësues për të gjithë ne — Luani i fisit të Judës (Zbulesa 5:5). 6. Aplikimi për Ne Sot Kur pastrojmë një shtëpi të vjetër, gjejmë gjithmonë një dhomë që NUK hapim me qejf — plot gjëra që do të donim t'i harronim. Dhe zakonisht aty gjejmë edhe diçka që s'e PRESIM: një fotografi e vjetër, një letër, APO diçka me vlerë. Zanafilla 38 është ajo dhomë në historinë e Biblës. Nga ky mësim marrim: Së pari — mos ik nga faji; rregulloje. Juda iku nga familja pas asaj që i bëri Jozefit — dhe largimi e çoi në një rrëmujë edhe më të madhe. Faji që nuk trajtohet, na ndjek dhe na largon. Nëse ke bërë diçka që të rëndon, mos u largo: rrëfeje para Perëndisë dhe, ku duhet, edhe para njerëzve. Së dyti — mos i lër njerëzit «të bllokuar». Tamara mbeti me vite pa përgjigje, sepse Juda nuk deshi as të thoshte «jo» hapur. Sa herë e bëjmë të njëjtën: nuk premtojmë, nuk refuzojmë, thjesht i lëmë njerëzit të presin. Nëse i ke premtuar dikujt diçka — mbaje. Nëse NUK mundesh — thuaja hapur, që të mos e mbash peng. Së treti — kujdes nga ashpërsia ndaj tjetrit. «Nxirreni dhe digjeni!» — tha njeriu që kishte bërë të njëjtin mëkat. Kur na vjen shpejt zemërimi ndaj gabimit të dikujt, ia vlen të ndalemi: mos vallë po dënoj te tjetri atë që s'e kam parë ende te vetja? Jezusi tha: «pse e sheh lëmishten në syrin e vëllait tënd?» (Mateu 7:3). Së katërti — thuaj «faji është imi» hapur. Juda e pranoi publikisht: «ajo është më e drejtë se unë». Pa justifikime, pa «po edhe ajo...». Dhe pikërisht nga ai çast filloi ndryshimi i tij. Rrëfimi i plotë kushton — por është dera e vetme që të nxjerr nga rrethi i vjetër. Së pesti — mos e mat çmimin e një nate me çmimin e një jete. Juda dha vulën, litarin dhe shkopin — gjithçka që e identifikonte — për një çast. Kënaqësitë e shkurtra kërkojnë gjithmonë peng, dhe pengu është zakonisht identiteti ynë: emri i mirë, ndërgjegjja, besimi i familjes. Para se të thuash po, pyet: çfarë po lë peng? Së gjashti — asnjë histori nuk është shumë e prishur për Perëndinë. Ky kapitull përfundoi në listën e të parëve të Jezusit. Nëse mendon se e kaluara jote është shumë e turpshme që Perëndia të bëjë diçka me ty, kujto Judën dhe Tamarën. Perëndia nuk fillon me njerëz të pastër — Ai i pastron ata që i merr. 7. Çfarë Mësojmë Sot Zanafilla 38 na tregoi një njeri që iku nga faji dhe u fut në një rrëmujë më të madhe; një grua të lënë pa të ardhme nga një premtim i pa mbajtur; një vendim të dëshpëruar dhe një natë që u pagua me identitetin e një burri; një dënim të egër që u kthye në rrëfim publik — «ajo është më e drejtë se unë»; dhe dy binjakë, njëri prej të cilëve «çau rrugë». Kapitulli më i errët i historisë së Jozefit u bë hallka e artë e pemës familjare të Krishtit. Mbaje mend këtë varg gjatë javës: «Judes i lindi Peretsin dhe Zerahun nga Tamara» (Mateu 1:3). Perëndia e shkroi këtë emër në listën e Birit të vet. Historia jote nuk është shumë e errët për duart e Tij. PAQJA DHE HIRI I PERENDISE QOFTE MBI JU. ZOTI U BEKOFTE!