Latest / 8. Gün 25. Saat / Siyasi baskılardan kaçarken ölüme yürüyen o büyük kalemin öyküsü - Sabahattin Ali

Transcript

Siyasi baskılardan kaçarken ölüme yürüyen o büyük kalemin öyküsü - Sabahattin Ali · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde edebiyatımızın o hem
0:17
en hüzünlü hem de en dik duran kalemlerinden birini Sabahattin
0:22
ali'yi konuşacağız. Çayımızı, kahvemizi hazır edip
0:25
arkamıza yaslanalım. Sabahattin ali'nin hayatına
0:29
şöyle bir bakış atalım. Mevzuya en başından başlayacağım
0:48
abi o toz duman içindeki eğri dereden girmek lazım.
0:52
Konuya 1.907 yılı şimdi gözünüzün önüne getirin.
0:57
Balkanlar fokur fokur kaynıyor, imparatorluk bir yandan
1:00
dökülüyor. Bir yandan yeni bir şeyler
1:02
filizlenmeye çalışıyor. Sabahattin ali bir subay çocuğu
1:05
olarak doğuyor. Bu atmosferin tam göbeğinde
1:08
babasının adı Cihangir Cihangir bey, hani o eski toprak sert ama
1:13
bir o kadar da entelektüel subaylardan düşünün.
1:16
Evde bir yandan ask. Disiplini var.
1:18
Diğer yandan babasının kötü panesi Sabahattin ali bu 2 dünya
1:22
arasında büyüyor. Bir çocuğun ruhunda böyle bir
1:26
büyüme ortamı nasıl bir fırtına koparır hayal edebiliyor
1:29
musunuz? Yani bir anda kurşun sesleri ve
1:31
göç yolları diğer yanda o kağıt kokulu sığınak gibi kitaplar bu
1:36
göç meselesi çok kritik arkadaşlar.
1:38
Hani mekânsızlık dediğimiz o his var ya Sabahattin ali'nin
1:42
genlerine daha o yaşlarda işliyor.
1:44
Eğri dereden istanbul'a oradan çanakkale'ye, sonra da izmir'e.
1:48
Sürekli bir bavul toplama hali. Yani bu durum insanı ya çok içe
1:52
kapatır ya da dış dünyaya karşı müthiş bir gözlem gücü
1:55
kazandırır. Bizimki ikinci yolu seçiyor.
1:58
O küçük yaşına rağmen çevresindeki insanların
2:01
yüzündeki o yorgunluğu o ya abi biz nereye gidiyoruz?
2:05
Sorusunun yarattığı boşluğu okumaya başlıyor.
2:08
Aslında kuyucaklı yusuf'taki o yabancılık hissinin o
2:11
köksüzlüğün tohumları işte bu bitmek bilmeyen yolculuklarda
2:15
atılıyor. Sonra adamın Balıkesir yılları
2:18
başlıyor. Ali'nin mektebi yani öğretmen
2:20
okuluna giriyor. Şimdi burada durup bir
2:22
düşünelim, o dönemin öğretmen okulları şimdiki gibi değil
2:25
adeta birer aydınlanma yuvası. Sabahattin ali orada sadece ders
2:30
çalışmıyor, adeta bir sünger gibi abi böyle her şeyi emiyor,
2:34
ilk şiirleri ilk öykü denemeleri o sıralarda dökülüyor kağıda ama
2:38
öyle güldür bülbüldür edebiyatı değil derdi daha o zamanlardan
2:42
bir derdi olduğu belli. Hani bazı insanlar vardır ya
2:45
girdikleri ortamda hemen fark edilirler. 10 zekası ve.
2:49
Ama haliyle hem sevilen hem de ya oğlum bu çocuk çok soru
2:53
soruyor denilen o tip işte istanbul'a gelip eğitimini
2:57
tamamladığında artık karşımıza sadece bir öğrenci değil,
3:01
dünyaya anlamaya aç olan bir genç var.
3:03
Istanbul o yıllarda tam bir cadı kazanı, her türlü fikir havada
3:07
uçuşuyor ama Sabahattin ali öyle körü körüne bir akıma kapılmak
3:11
yerine kendi yolunu çizmeye niyette tabi o dönemin
3:14
şartlarında geçimlerde de var. Hayatın gerçeği memuriyet s yani
3:19
öğretmenlik kapıları aşınıyor ve derken ilk görev yeri olan
3:22
yozgat'a yolu düşüyor. Burası onun fil dişi kulesinden
3:26
çıkıp anadolu'nun sert gerçeğiyle tokat gibi tanıştığı
3:30
yer Yozgat geçirdiği o süreyi bir düşünün.
3:33
Şehirli okumuş cebinde şiirleri olan bir genç adamı anadolu'nun
3:38
o bozkır sessizliğinin ortasına düşüyor benim de.
3:42
Bazen yolum yozgat'a düşüyordu. Yani Sabahattin ali'yi çok iyi
3:46
anlayabiliyorum ama ne yapıyor benim gibi ben burada ne
3:49
yapacağım, ne yapıyorum diye hayıflanmıyor.
3:52
Sessizliğin altındaki çığlığı dinlemeye başlıyor.
3:55
Köylünün derdini kasabalının o sinsi küçük hesaplarını
3:59
bürokrasinin hantallığını çıplak gözle en saf haliyle görüyor.
4:04
Yani o güne kadar kitaplarda okuduğu halk kavramı karşısında
4:08
kanlı canlı acı çeken gülen kurnazlık yapan gerçek bir
4:12
insana dönüşüyor. Tabii bu süreçte kaleme aldığı
4:15
ilk yazılarında o kadar keskin bir gözlem var ki insan hayret
4:18
ediyor. Hani bu çocuk bunları nasıl
4:20
görmüş diyorsunuz? O yaşlarda tabi çok önemli bir
4:23
nokta. O anadolu'yu romanize etmiyor.
4:26
Öyle ah benim güzel köylüm falan demiyor.
4:28
Neyse o çamur ysa çamuru cehaletiyse cehaleti ama aynı
4:33
zamanda o insanların içindeki o derin kadim bilgeliği de
4:37
ıskalamıyor. Yani harala gürele bir eleştiri
4:40
yok ortada. Tabi bu dürüstlük zaten hayatı
4:43
boyunca başının en büyük belası olacak ama aynı zamanda onu
4:47
Sabahattin ali yapan da en büyük gücü tabii öğretmenlik yaparken
4:51
bir yandan da sürekli böyle yazıyor ama içindeki o
4:54
huzursuzluk daha fazlasını görmeliyim ben.
4:57
Daha fazlasını öğrenmeliyim hissi adamı rahat bırakmıyor abi
5:01
yani yozgat'ın dar sokakları, anadolu'nun tozlu yolları
5:04
yetmiyor, vizyonunu genişletmek, dünyadaki o büyük fikir
5:08
akımlarının kaynağına inmek istiyor.
5:10
O zamanın aydınları için rota belli Avrupa, özellikle de
5:13
edebiyatın ve felsefenin kalbinin attığı o dönemki
5:17
Almanya çok önemli yolu oraya düşüyor.
5:20
Peki devletin anadolu'nun kasabasından alıp avrupa'nın
5:23
göbeğine gönderdiği bu genç adam orada ne bulacaktı ki abi yani?
5:28
Öğrenip geri mi dönecek yoksa kendisinden beklenenden daha mı
5:31
fazlasını verecekti? Meşhur Almanya yolculuğu var.
5:35
Bu adamın treni Berlin garına yaklaşıyor.
5:39
Perona adım atan sadece yozgatlı bir öğretmen değil, türk
5:42
edebiyatının kaderini değiştirecek olan o ebediyi
5:46
yabancıydı aslında düşünün bir anda anadolu'nun o bozkır
5:50
sessizliği, kerpiçevleri, diğer yanda veymar cumhuriyeti'nin son
5:54
demlerini yaşayan. Sanatla felsefeyle ama tabi bir
5:58
o kadar da siyasi gerilimle fokur fokur kaynayan bir Berlin
6:02
Sabahattin ali potus'tan da bir öğrenci yurduna yerleşiyor.
6:06
Muhtemelen de cebinde sadece devletin verdiği burs değil,
6:09
aynı zamanda o güne kadar biriktirdiği tüm o hüzünlü
6:13
Anadolu gözlemleri de var. Ama Berlin başka Berlin o
6:17
dönemde hani derler ya insanın feleğini şaşırtan cinsten bir
6:21
yer. Gri bir gökyüzü var ama altında
6:23
böyle soğuktan büzüşmüş palto suyla sokaklara arşınlarken
6:27
aslında kendi içindeki o devasa boşluğu dolduracak parçaları da
6:32
arıyordu. Sabahattin ali postamda ki o ilk
6:35
yıllarını hayal edin. Bir yandan Almanca öğrenmeye
6:38
çalışıyor, bir yandan da o muazzam kütüphanelerin içinde
6:42
kayboluyor. Burası çok önemli.
6:44
Sabahattin ali orada sadece dil öğrenmiyor.
6:47
Dünya edebiyatının o devasa çınarlarıyla turyanyevle,
6:52
hofmanla resmen ruh taş oluyor. Özellikle turyanyevin o lüzumsuz
6:57
adam tipolojisi, o hüzünlü ve bir yere ait olamayan
7:00
karakterleri bizimkini kalbinden vuruyor.
7:03
Hani ben de böyleyim işte demiştir.
7:05
Muhtemelen o puslu cam. Arkasında otururken hofmanın o
7:09
tekinsiz gerçekle hayalin birbirine girdiği öyküleri ise
7:13
onun kalemine o bildiğimiz hani insan okurken ürperten o
7:17
psikolojik derinliği katıyor. Yani o sadece bir toplumcu
7:20
değil, aynı zamanda insanın ruhunun en karanlık dehrizlerine
7:25
fener tutan bir usta haline de geliyordu o Berlin günlerinde.
7:28
Tabii sadece kitaplar değil mevzu arkadaşlar asıl mesele o
7:32
sokaklardaki yalnızlık hissi, gurbet dediğin şey sadece mesafe
7:36
değil, gurbet bazen binlerce insanın arasında, kimsenin seni
7:40
gerçekten görmediğini de anlamak.
7:42
Sabahattin ali, o dönemde yazdığı mektuplarda ve
7:46
günlüklerinde bu melankoli o kadar derin işliyor ki sanki o
7:50
soğuk Berlin havası ciğerlerinize doluyor okurken
7:53
ama bu melankoli onu çürütmüyor. Aksine yaratıcılığını
7:56
kamçılıyor. Yalnızlık onun için bir.
7:59
Olmaktan çıkıp adeta bir yaşam biçimine dönüşüyor.
8:02
Hani kürk mantolu madonna'da raif efendinin o silik kimsenin
8:07
fark etmediği ama içinde fırtınalar kopan dünyası var ya
8:11
işte o dünya bizzat o yılların, o yabancılaşmanın ürünüdür ve
8:15
tabii ki o meşhur aşk marya puder.
8:17
Şimdi burada biraz duralım. Çünkü edebiyat tarihimizin en
8:20
büyük gizemlerinden biridir. Bu gerçekten böyle bir kadın var
8:23
mıydı yoksa? Sabahattin ali'nin o bitmek
8:27
bilmeyen anlaşılma arzusunun bir yansıması mıydı?
8:31
Açıkçası araştırmalar bize gösteriyor ki evet bir Maria
8:34
var. Bir sergide karşılaşılan bir
8:37
anlık bir bakışla başlayan ama. Ruhun böyle en derin köşesine
8:41
kazınan bir hayalet ama kitaptaki o sarsıcı aşk hikayesi
8:45
aslında Sabahattin in kendi içindeki o devasa eksiklik
8:49
hissinin bir dışa vurumu gibi kürk mantolu, o kürk mantolu
8:53
kadının peşinde koşarken aslında kaybettiği çocukluğunu
8:56
kaybettiği o aidiyet hissini arıyordu.
8:59
Belki de mevzu sadece bir kadın değil beyim.
9:01
Mevzu bir ruhun başka bir ruha tutunma çabası der gibi yazıyor.
9:06
Her satı o dönem berlin'in meşhur kafelerinde duman.
9:10
Odalarda yapılan o entelektüel tartışmaları düşünün.
9:13
Sabahattin ali bir yandan o Avrupalı aydınların dünyasına
9:17
bakıyor, bir yandan da memleketin osaf bozulmamış ama
9:21
bir o kadar da dertli insanını düşünüyor ve işte o meşhur
9:25
içimizdeki şeytan kavramı da yavaş yavaş buralarda
9:28
mayalanıyor. Insanın neden bu kadar 2 yüzlü
9:31
olabildiğini, neden en saf duyguların bile bir yerlerde
9:35
kirlendiğini sorguluyor? Berlin sokaklarında bir yabancı
9:39
olmak bu ada. Dışarıdan bakma yeteneğini
9:41
kazandırmış. Yani o güne kadar içinde olduğu
9:44
türk toplumuna o bürokrasiye, o küçük hesaplara artık bir
9:48
yabancının gözüyle ama bir yandan da böyle bir evladın
9:52
yüreğiyle bakmaya başlıyor. Şey gibi düşünün.
9:55
Hani bir tablonun çok dibindeyken fırça darbelerinden
9:59
başka bir şey göremezsiniz. Ya böyle çok yaklaştığınızı
10:02
düşünün işte. Almanya yılları Sabahattin
10:05
ali'yi o tablodan böyle uzaklaştırdı ve bütün resmi
10:08
görmesini sağladı. Ama bu resim pek de iç açıcı
10:11
değildi. O dönem yükselen bir nazizm var.
10:14
O sokaklardaki sertleşen hava ırkçılığın ayak sesleri bizimki
10:18
bütün bunları iliklerine kadar hissediyor.
10:20
Sadece bir romantik aşıkta değil, o aynı zamanda dünyanın
10:24
nereye gittiğini gören o kötülüğün sıradanlığını daha o
10:27
yıllarda sezen bir deha. Dolayısıyla Maria pudere olan o
10:31
imkansız aşkı aslında dünyanın o gidişatına karşı bir sığınaktı
10:36
belki de. Saf kalmış bir düşünce olarak
10:39
görülebilir. Tabii raif efendi karakterini
10:41
tekrar bir hatırlamak lazım. O kadar silik, o kadar kendi
10:45
halinde bir adam ki bu adam. Herhangi bir adam iş yerindeki
10:48
arkadaşları bile onunla dalga geçiyor ama o adamın içinde bir
10:52
Berlin var. O adamın içinde bir Maria puder
10:55
var işte Sabahattin ali almanya'da şunu öğreniyor
10:58
arkadaşlar her insanın içinde dışarıdan asla görünmeyecek
11:03
devasa bir evren vardır ve o evreni kimseye anlatamazsınız.
11:07
Anlatsanız da anlamazlar. Meşhur kelimeye geleyim raconu
11:11
bu bu işin diyor sanki en derin yaralarımızı en şık
11:15
kıyafetlerimizin alt. Haklarız o kürk manto aslında
11:20
bir anlamda o yaraları örten bir zırhtır.
11:22
Tabii Almanya macerası bursun kesilmesi ile ya da sürenin
11:26
dolmasıyla bittiğinde Sabahattin ali'nin valizinde sadece Maria
11:30
puderin hayali veya Almanca kitaplar yok valizinde bir
11:33
toplumun nasıl anlatılması gerektiğine dair o devrimsel
11:37
fikirler var. Sadece bireysel bir melankolinin
11:40
peşinde değil de o melankoli toplumun dertleriyle anadolu'nun
11:44
gerçeğiyle. Nasıl harmanlayacağını
11:46
biliyordu. Hani o benim naçiz vücudum
11:49
diyerek değil de benim kalemim halkın sesidir diyerek yola
11:52
çıkmaya hazır biri berlin'in o soğuk havasından çıkıp
11:56
anadolu'nun yakıcı güneşine dönüyor.
11:58
Adam içindeki o yabancıyı da elbette yanında getiriyor.
12:01
Peki bu kadar donanımlı, bu kadar hüzünlü ve bir o kadar da
12:05
kararlı bir yazar döndün de neyle karşılaşıyor?
12:08
Yani memleketi bu adamı bağrına mı basıyor, yoksa o yabancı
12:12
hissi kendi topraklarında daha da mı katmerleniyor?
12:15
Işte asıl hikayesi de biraz burada başlıyor.
12:17
Sabahattin ali'nin almanya'dan dönen bu genç adamın bavulunda
12:21
az önce de dediğim gibi sadece kitaplar yok.
12:24
Avrupa'nın rasyonalizmiyle harmanlanmış ama anadolu'nun o
12:28
kadim sancısıyla yoğrulmuş yepyeni bir bakış açısı var.
12:32
Hani yurt dışına gidip vizyon katladım deriz ya Sabahattin
12:35
ali'nin ki öyle bir şey değil, abi dışarıdan bakmayı öğreniyor.
12:38
Döndüğünde aydın'da, konya'da öğretmenlik yapıyor.
12:42
Etrafına bir bakıyor ki her şeyi bıraktığı gibi ama artık.
12:46
Ne batan şeyler var işte o batan şeyler.
12:49
Türk edebiyatının yönünü değiştiren o muazzam toplumcu
12:53
gerçekçiliğin fitilini ateşliyor.
12:55
Yani bakın o döneme kadar Anadolu edebiyatta nasıl
12:59
anlatılırdı? Bir hatırlayın ya çok romantik.
13:02
Hani o bağlı bahçeli köylü milletin efendisidir, tadında
13:06
bir güzelleme ya da tamamen tepeden bakan bir hor görme
13:10
sabahtin ali de diyor ki durun bir dakika kardeşim yani bu iş
13:13
böyle olmaz. Hani bu işin bir de gerçekçi
13:16
yanı var. Diyor ve kuyucaklı yusuf'u
13:18
yazdığında aslında edebiyatımızda da bir bomba
13:21
patlatıyor. Kasaba hayatını o küçük yerlerin
13:24
boğucu atmosferini eşrafın köylü üzerindeki o görünmez ama
13:29
kapkara baskısını öyle bir anlatıyor ki okurken burası
13:33
neresi yani? Ben bu insanları tanıyorum çünkü
13:35
diyorsunuz. Yusuf karakteri aslında o
13:37
toplumun içine sığmayan kokuşmuş düzenin içinde yabancı kalan
13:42
bizlerin hepimizin bir yansıması gibi.
13:44
Burada Sabahattin ali raconu kesiyor işte o köylüyü bir dekor
13:49
olarak kullanmıyor. Onların o sessiz çığlığını kağnı
13:52
gıcırtılarının arkasına bir anlamda gizlenmiş o devasa
13:56
acılarını bizzat yine köylünün onların diliyle ama bir cerrah
14:01
titizliğiyle kağıda döküyor. Kaan öyküsünü okyanınız varsa
14:04
belir o tozlu yollarda giden o kaan'ın sesi aslında bir halkın
14:09
makus talihinin sesidir. Yani atıyorum.
14:12
Şimdi bir dizi çekilse o atmosferi vermek için.
14:15
Milyon dolarlar harcanır ama Sabahattin ali 2 cümleyle o
14:18
tozun kokusunu genzinize dolduruyor.
14:21
Bir de tabi ses öyküsü var. Adamın şahane bir öykü.
14:24
Hani o yol kenarında oturup inşaat işçisini söylediği
14:28
Türkiye kulak kabarttığı o an bunları okuyanlarınız bence
14:31
anlar. Ben biraz da merak oluştursun
14:33
diyerek hikayelerini tamamında anlatamam.
14:35
Burada anlatmak da istemiyorum işte orada Sabahattin ali
14:38
sanatın sadece saraylarda büyük salonlarda değil bizzat. 10
14:43
nasırlı ellerin arasında ya da nasıl söylerler?
14:46
Yanık seslerin içinde olduğunu haykırıyor.
14:48
Toplumcu gerçekçilik dediğimiz şey onun için bir izim değil.
14:52
Hani şöyle, her şeyin sonuna gelen bir izim takısı vardır ya.
14:55
Onun için böyle bir şey değil. Bu bir vicdan meselesi.
14:58
Ezilenin hor görünenin ya da mapusakinin yanına öyle bir
15:02
oturuyor ki bu adam sanki onlarla beraber o soğuk
15:05
karavanadan yemek yiyor. Şimdi burada güzel bir bağlantı
15:08
kuralım. Sabahattin ali aslında bugünün
15:11
belgeselcilik anlayışının temellerini o yıllarda o kısıtlı
15:15
imkanlarla atıyor. Yani insan psikolojisini
15:18
toplumsal şartlarla öyle bir bağlıyor ki bu adam neden böyle
15:22
davranıyor sorusunun cevabını karakterin çocukluğunda.
15:26
Yaşadığı o adaletsiz düzenin çarklarında buluyorsunuz yani
15:29
hani derler ya coğrafya kaderdir.
15:31
Cerit diim'nın var mesela tüfek mikrop çelik oradaki alt tema
15:35
coğrafyanın kader oldu. Burada Sabahattin ali bu kaderin
15:38
altını en koyu kalemle çizen adamdır.
15:41
Türk edebiyatında anadoluya anlatırken öyle ağdalı
15:44
cümlelere, büyük laflara hiç tenezzül etmiyor olabildiğince
15:48
sade olabildiğince doğrudan direkt.
15:51
Ama o sadeliğin altında öyle bir derinlik de var ki, hani bir
15:53
kuyuya bakarsınız da böyle dibi görünmez ya öyle bir his yani o
15:58
dönemde edebiyat çevreleri bu ne biçim anlatım kardeşim?
16:01
Çok sert derken adam aslında gerçeğin ta kendisini o çıplak
16:06
ve bazen de çirkin olan gerçeği masaya yatırıyordu.
16:09
Yani mevzuya uyanmak gerekirse, halkın sadece efendisi değil,
16:13
dert ortağı olmayı seçen bir adam tabii.
16:16
Sabahattin ali'nin öykülerinde hüzün vardır ama o hüzün insanı
16:20
böyle teslimiyete değil bir sorgulamaya yeter.
16:22
Neden diye sordurtur size yani neden bu çocuk aç?
16:25
Neden bu kadın bu kadar yorgun neden?
16:28
Adalet sadece güçlünün yanında bu soruları sormak o dönemde
16:33
aslında çoğu dönemde de olduğu gibi her baba yiğid'in harcı
16:37
değil o kalemini birleştir gibi kullanıyor ve toplumun o
16:40
iltihaplı yaralarını tek tek açıyor.
16:43
Abi tabi bu kadar net, bu kadar dürüst ve bu kadar halktan bir
16:47
sesin yükselmesi elbette birilerini rahatsız etmeye
16:49
başlayacaktı. Hani derler ya doğru söyleyeni
16:52
ne yaparlar? 9 köyden kovarlar Sabahattin ali
16:56
o 9 köyün dokuzundan da kov. Hazırdı.
16:59
Çünkü adam edebiyatı süs olarak kullanmıyor.
17:02
Bir mücadele alanı olarak görüyor.
17:04
Bir alet araç savaş aracı olarak görüyor.
17:07
Anadolunun o sessiz insanlarına bir ses, bir soluk olmak, onun
17:12
hayattaki asıl meselesi haline geliyor.
17:14
Tabi bir fırtına önce sessizlik vardır ya hani Sabahattin ali
17:17
işte o sessizliğin içindeki o ilk gök gürültüsi abi böyle film
17:22
düşünün ya da bir gece düşünün bir anda böyle filme ne gerek
17:25
var değil mi? Hayatta da karşılaşıyoruz.
17:27
Her şeyi bir şekilde düşünün derken.
17:29
Abartıyorum bazen abi bir gece böyle sakin sakin yağmur
17:33
yağarken bir anda bir gök gürültüsü, Çakar ya o yağmurlu
17:36
havada hissedilen o ağırlığı daha da perçinleyen bir gök
17:40
gürültüsüdür. O işte o gök gürültüsü.
17:42
Sabahattin ali yazdığı her öykü yayınladığı her satır aslında o
17:47
dönemdeki kurulu düzenin camlarını sarsıyor, insanlar bu
17:50
adamı okudukça kendi hayatlarındaki o görünmez
17:53
zincirleri fark etmeye başlıyorlar.
17:55
Bu da haliyle ne oluyor? Yukarıdakilerin gözünden
17:57
kaçmıyor. Kalemi güçlendikçe bu ada.
18:00
Sesi anadolu'nun bozkırlarından istanbul'un dar sokaklarına
18:03
kadar yankılanıyor ve Sabahattin ali içinde çember daralıyor abi
18:08
iktidarın o dönemki iktidarın ve ideolojik çatışmaların sert
18:12
rüzgarı artık bu dürüst kalemin üzerine doğru esmeye başlıyor ve
18:16
ne yazık ki o fırtına koptuğunda olay sadece edebi bir tartışma
18:20
olmaktan çıkıp bir insanın hayatıyla özgürlüğüyle ödeyeceği
18:24
o ağır bedele dönüşecek. Tabii bu baskı ve sansüriklümü
18:28
onu daha da sert, daha da keskin bir esere doğru itiyor.
18:31
Kendi çevresindeki o sahte aydınları o rüzgara göre yön
18:34
değiştirenleri gördükçe içindeki o isyan ateşi daha da büyüyor.
18:38
Adamın ve o meşhur içimizdeki şeytan sadece bir roman da değil
18:43
aslında o dönemin bütün yozlaşmışlığına atılmış en büyük
18:47
tokatlardan biri olacaktı. Tabi yeni de bir fırtına
18:50
yaklaşıyor ve bu seferki de sadece kalemle kağıt arasında
18:54
kalmayacak. Mahkeme salonlarına, gazete
18:57
manşetlerine ve en nihayetinde bir aydının sivil.
19:01
Ne kadar uzanacak abi? Ortalığın toz duman olduğu bir
19:05
zaman tam oradayız. 1.900 kırkların türkiye'si abi dünya
19:09
dışarıda ikinci dünya savaşının korkunç dişlileri arasında
19:12
eziliyor, içeride ise entelektüel hava, barut gibi
19:16
Sabahattin ali içimizdeki şeytanı yayınladığında sadece
19:20
bir roman yazmıyor. Dediğim gibi o dönemin Ankara
19:22
koridorlarında şık kafelerinde oturan ağzımdan büyük lafları
19:27
eksik etmeyen ama iş eyleme dürüstlüğe gelince.
19:31
Arazi olan o tırnak içerisindeki aydın tayfasına resmen bir savaş
19:34
ilanı veriyor. Yani kitaptaki o şeytan figürü
19:37
aslında boynuzlu kuyruklu bir mahluk değil, o bizim
19:41
iradesizliğimiz, korkaklığımız ya aman tadımız kaçmasın deyip
19:45
haksızlığa yumuğumuz gözümüz tabii oradaki ömer karakteri
19:49
üzerinden aslında hepimizin içindeki o uyuşukluğu, o
19:52
kararsızlığı öyle bir tokat gibi yüzümüze çarpıyor ki o dönem bu
19:56
kitabı okuyanlar ya bu adam bizi mi anlatıyor diye rahatsız
19:59
olmaya başlıyorlar tabi. Sabahattin ali yine racon'un
20:03
kralını kesiyor abi o dönemdeki sahte milliyetçiliği,
20:06
çıkarcılığı ve maskeli baloyu andıran o entelektüel çevreyi
20:11
öyle bi deşifre ediyor ki ortalık ayağa kalkıyor.
20:14
Tabii bu durum o meşhur büyük kırılmaya yani Nihal atsız ile
20:18
aralarındaki o efsanevi kavgaya götürüyor, işi atsız Sabahattin
20:23
ali'yi hedef alan o meşhur açık mektuplarını yayımladığında iş
20:27
bir anlamda artık edebiyattan çıkıp bildiğiniz meydan
20:30
muharebesine dönüyor. Tabii adama vatan haini iması
20:33
yapılıyor. Yani Sabahattin ali'ye
20:36
yapılıyor. Böyle olunca da dur bakalım
20:38
orada diyor ve Sabahattin ali soluğu mahkemede alıyor. 1.944
20:41
yılındaki o dava süreci sadece 2 yazarın kavgası değil aslında
20:45
bir ülkenin o dönemki bütün ideolojik fay hatlarının
20:48
kırılması, mahkeme salonunun önündeki mahşeri bir kalabalık
20:52
gençlerin galeyana gelişine hayal edin.
20:55
Sabahattin ali orada sadece kendini değil, bir düşünce
20:59
özgürlüğünü savunmaya. Şu ama rüzgar artık oldukça sert
21:04
esiyor. Yani düşünün arkadaşlar bir
21:06
yanda Milli Eğitim Bakanlığında çalışıyorsunuz, öğretmensiniz
21:09
seviliyorsunuz. Diğer yanda bir anda istenmeyen
21:12
adam ilan ediliyorsunuz. Mahkemeyi teknik olarak kazansa
21:16
da aslında hayatının en büyük darbesini yiyor.
21:18
O ırkçılılık, turancılık davası. Tırnak içerisinde bu ifade bana
21:23
ait değil. Bu süreç öyle bir yankı buluyor
21:25
ki devlet mekanizması Sabahattin ali'yi yavaş yavaş.
21:29
Sistemin dışına itmeye başlıyor, bakanlık emrini alınıyor.
21:32
Yani aslında sen artık öğretmenlik yapamazsın.
21:35
Git bir köşede otur deniyor. Onun gibi hayatı, insanı ve
21:39
anlatmayı seven bir adam için sivil bir ölümdür elinden ekmeği
21:43
sınıfı öğrencileri velilere alınıyor.
21:45
Hani mevzuya uyanmak gerekirse bir anlamda Sabahattin ali o an
21:49
anlıyor ki bu ülkede dürüst olmanın içimizdeki şeytanı
21:53
göstermenin bedeli. Çok ağır.
21:56
Peki bu adam ne yapıyor? Abi küsürp ya bana da böyle
21:59
yaptılar işte deyip kenara mı çekiliyor asla ama içindeki o
22:02
neşeli o hayatın mutlaka bakan çocuk yavaş yavaş yerini daha
22:06
hırslı, daha keskin ve biraz da yaralı bir adama bırakıyor.
22:10
Istanbul'a taşınıyor. Tabii geçim derdi başlıyor iş
22:13
kamyon şoförlüğü yapmaya kadar varıyor.
22:15
Yani düşünün muazzam kürk mantolu madonna'yı yazanel
22:19
direksiyon sallıyor abi yollarda toz yutuyor ama o tozlu yollar
22:23
bile 10'a çıkart yeni hikayeler veriyor.
22:25
Adam sistemin onu boğmaya çalıştığı her noktada yeni bir
22:29
nefes borusu açmayı başarıyor. Fakat o dönemin türkiye'sine
22:32
çember o kadar daralmış ki yani sadece yazmak değil hayatta
22:35
kalmak bile bir başarı haline geliyor.
22:38
Tabii tam bu noktada. O meşhur sivil ölüm süreci onu
22:42
daha da karşılıyor. Yani diyor ki, madem beni
22:44
susturmak istiyorsunuz, o zaman sesimi daha çok çıkaracağım.
22:47
Böyle diyor ama bu sefer ki sessiz sadece hikaye ve roman
22:51
formunda değil, doğrudan halkın kalbine dokunan o güne kadar
22:55
kimsenin cesaret edemediği bir dille.
22:58
Ahla çıkacak yani devlet kapıları yüzüne şak diye
23:01
kapandığında Sabahattin ali o kapıları omuzlayıp açmak yerine
23:05
böyle anahtar deliğinden sızıp içeriği kahkahaya boğmaya karar
23:09
veriyor. Hüzünlü bir şair derin bir
23:11
romancı içinden bir de baş kaldıran mizahçı çıkıyor ki yani
23:15
çok garip aslında tam bir kırılma anı.
23:18
Tabii bu kırılma anı aslında bizim edebiyat tarihimiz için en
23:21
delifişek dönemlerinden birinin de başlangıcıdır.
23:24
Çünkü bir insanı her şeyinden mahrum bıraktığınızda 10.
23:28
Ne diyecek? Hiçbir şey kalmaz.
23:30
Sabahattin ali'yle tam olarak burhâline giriyor.
23:32
Sadece bir yazar değil kalemini bir kılıç gibi kuşanan bir
23:35
savaşçıya dönüşüyor adam ve bu savaşta yanına öyle isimleri
23:39
alıyor ki türk basın tarihi bir daha öyle bir Şampiyonlar ligi
23:43
görmüyorum. Aziz nesinler, Rıfat ılgazlar
23:47
yani kadroya bakar mısınız? Daha bu sayabildiğim bir kaşı
23:50
artık nefes alacak alanı kalmayan, her attığı adım takip
23:54
edilen, her yazdığı satır sansürlenen bu adamın son bir
23:57
çare olarak sığındığı. Bir mizah limanı var aslında
24:00
fırtınanın en koptuğu yer de burası olacak.
24:03
Efsane bir şey var. Marco paşa işte bu baskıların,
24:07
bu dışlanmışlığın ve o içimizdeki şeytanları deşifre
24:10
etmenin verdiği o muazzam cesaretin eseri olarak doğacak
24:14
olan bir dergi tabi şimdi bu kapatılan dergilerin bitmeyen
24:18
davaların ve yazmadığınız zamanlar bile yazın diyen bir
24:22
sarsılmaz iradenin hikayesine Marco paşa dönemine bakalım.
24:26
Çünkü o kalem artık sadece kağıdı değil bir devrin aslında.
24:29
Anını da bir anda delip geçecek bir şey yani valla arkadaşlarım.
24:33
Hani bir kapı kapanır, diğeri açılır derler ya Sabahattin ali
24:37
için o kapanan kapı devletin soğuk bürokratik kapısıydı ama
24:41
açılan kapıda yani doğrudan halkın kalbine, sokağın tam
24:45
ortasına çıkan meşhur Marco paşa kapısı oldu.
24:48
Şimdi gözünüzün önüne getirin. Sevgili dinleyenler 1.946 yılı
24:52
ortalık Dumanlı herkes fısı fısıldaşarak konuşuyor.
24:56
Bir tarafta aziz Nesin bir tarafta Rıfat diğer yanda bizim
25:00
Sabahattin ali üçü kafa kafaya veriyorlar.
25:03
Türk edebiyatının ve mizahının bu muhteşem üçlüsü bir araya
25:06
geliyor. Biz bu düzeni kalemle hem de
25:09
güldürerek sarsıyacağız diyorlar.
25:11
Iş doğan, türk basın tarihinin belki de en delifişek
25:15
dergilerinden biri. Ortaya çıkıyor Marco paşa, Marco
25:18
paşa öyle bildiğiniz sadece fıkra anlatıp geçiren bir dergi
25:21
değildi. Sloganı dert dinler ama çare
25:23
bulmaz. Yani diyor ki hocam biz senin
25:26
acını biliyoruz. Biz seninle aynı gemideyiz
25:28
derdini biliyoruz ama elimizden yazmaktan başka bir şey
25:31
gelmiyor. Bu o kadar dürüst ve o kadar
25:33
sokağın içinden bir tavır ki dergi bir anda yok satmaya
25:36
başlıyor yani siyasi mizah dergisi kısaca hani bugün viral
25:40
olduğu trend topik olduğu diyoruz ya o günün şartlarında
25:44
60 70.000 hatta bazen 100.000. Var o günün şartlarında muazzam
25:48
sayılar gazetelerin bile bu rakamlara ulaşamadığı bir
25:51
dönemde bu 3 sakıncalı tırnak içerisinde sakıncalı adamın
25:55
dergisi elden ele gizli saklı ama büyük bir iştahla okunuyor.
26:00
Tabi bu başarı birilerini fena halde uyandırıyor.
26:03
Abi mevzu sadece gülmek değil çünkü o dergideki her bir yazı
26:06
her bir karikatür aslında o dönemin yolsuzluklarına,
26:09
baskılarına, o içimizdeki şeytanların dışarıdaki
26:13
yansımalarını atıran birer ok gibi.
26:15
Hâl böyle olunca devletin o hantal ama sert çarkları dönmeye
26:20
başlıyor. Dergi kapatılıyor.
26:22
Hop ertesi hafta merhum paşa diye çıkıyorlar.
26:25
O da mı kapandı? Hadi bakalım malum paşa o da mı
26:28
gitti? 78 Hasan paşa paşa paşa hür
26:31
paşa, yani siz bizi kapatabilirsiniz ama biz başka
26:34
bir kılıkta yine karşınıza çıkarız diyorlar.
26:36
Bu aslında sadece bir yayıncılık başarısı değil, bir direniş
26:39
biçimi yani. Bir yazmadığınız zamanlar bile
26:42
yazın felsefesinin az önce de dediğim gibi ete kemiğe bürünmüş
26:45
hali tabii Sabahattin ali bu süreçte sadece bir yazar değil,
26:49
aynı zamanda derginin her şeyi abi gerektiğinde paketleri
26:52
taşıyor. Kamyonun direksiyonuna geçip
26:55
dergiyi anadoluya ulaştırmaya çalışıyor.
26:57
Hani o fildişi kulemde oturur, romanımı yazarım diyen yazar,
27:00
yazar, tipi vardır ya Sabahattin ali onun tam zıttı.
27:03
Sokakta tozun toprağın içinde matbaa mürekkebinin kokusunda
27:08
buluyor kendini. Ama her kapatılma, her yeni
27:10
dava, her hapis cezası olunan bir şeyler götürüyor.
27:13
Tabii ki paşa kapısı cezaevinin soğuk duvarları arasında yattığı
27:18
o günler aslında onun o hüzünlü ruhunu daha da keskinleştiriyor
27:23
burada bile. Sam kalemim dışarıda sizinle
27:26
konuşmaya devam edecek diyor. Sanki hani bir boksör böyle
27:29
sürekli yumruk yer ama asla yere düşmez ya bazen sabahtin ali de
27:34
öyle ama o yumruklar bir yerden sonra insanın canını fena
27:37
yakmaya başlıyor. Yazdığı bir yazı yüzünden tekrar
27:40
hapse giriyor, çıkıyor, bir daha giriyor, gir çık yalama oluyor
27:43
artık adam maddi olarak bitmiş durumda.
27:45
Manevi olarak ise sürekli takip edilme sürekli ne zaman
27:49
tutuklanacağım, korkusu ruhunu kemiriyor, adamın atıyorum,
27:52
yolda yürürken arkasındaki ayak seslerini din.
27:55
Den dost birliği insanların selamı sabahı kesmesinden
27:58
yoruluyor. Artık o meşhur kamyonculuk
28:00
hikayesi de burada başlıyor işte yazıyla, çiziyle beni
28:03
yaşatmayacaklar, bari yollara düşeyim diyor.
28:06
Yani düşünün Avrupa görmüş Maria puder'i yazmış, dünya çapında
28:10
bir entelektüel anadolu'nun tozlu yollarında bir kamyonun
28:13
direksiyonunda bu aslında bir aydın'ın bu topraklarda
28:17
yaşayabileceği en büyük trajedilerden biri.
28:20
Ama o kamyonun kabininde bile kafasında yeni hikayeler, yeni
28:23
şiirler kuruyor. Yazmadığınız zamanlar bile yazın
28:26
bu söz onların mottosu, bu adamın da hayatının özeti gibi
28:30
yazamıyorsa bile yaşıyor o hikayeyi iliklerine kadar
28:33
hissediyor. Fakat sözün özü, o dönemdeki
28:36
baskı ortamı artık öyle bir noktaya geliyor ki, kamyon bile
28:39
10'a çıkart bir sığınak olmaktan çıkıyor.
28:41
Sabahattin ali o dönemde ailesinden kızı filiz var.
28:45
Filizden eşi aliye'den koparılıyor.
28:48
Adeta sürekli bir kaçış, sürekli bir saklanma hali bir keresinde
28:51
bir arkadaşına artık ben nefes alamıyorum.
28:53
Duvarlar üzerime geliyor. Dediği rivayet ediliyor.
28:56
Neşeli fırlama hani gençliğinde öyle diyorlardı ya meraklı
29:00
neşeli fırlama marko paşa'nın muzip kalemi gidiyor, yerine
29:04
yorgun köşeye sıkıştırılmış ama hala pes etmemiş bir adam
29:08
geliyor. Yani olayı paketlemek istiyorsak
29:11
artık onu tamamen susturmak yok saymak istiyorlar.
29:14
Hani bir insanın sivil ölüme terk edersiniz de o yine de bir
29:17
yerlerden yeşerir ya Sabahattin ali o yeşer diye her yerden
29:22
koparılıyor abi adli sicili kabarık iş bulamıyor yaz.
29:25
Yayımlanamıyor dergileri matbaadan çıkmadan toplatılıyor
29:29
işte o zaman o büyük ve tehlikeli karar zihninde
29:32
berraklaşıyor. Ya abi madem bu topraklarda bana
29:35
hayat yok, o zaman başka bir yere özgür olabileceğim, sadece
29:40
yazabileceğim bir yere gitmeliyim ama o gidişin aslında
29:43
bir dönüşü olmayan yol olduğunu belki de hissediyor, içten içe
29:47
mevzu artık sadece bir dergi veya bir yazı meselesi olmaktan
29:50
çıkıp bir var oluş mücadelesine dönüşüyor.
29:52
Sabahattin ali o dönemki bütün bu.
29:57
O paşalı dergilerin arkasındaki o devasa mücadeleye aslında tek
30:01
bir amaç için veriyordu, insan kalabilmek ve dürüst kalabilmek
30:05
ama dürüstlüğün bedeli, bazen insanın en sevdiği şeyden
30:09
vatanından bile koparılmasına neden olabiliyor işte o meşhur
30:13
kamyonla yola çıktığı o son sefer aslında onun özgürlüğüm
30:17
yoksa karanlık bir sona mı gittiğinin belirsizliğini
30:19
taşıyordu. Bir anlamda artık nefes alacak
30:22
alanı kalmayan her köşe başında bir gölge tarafından takip
30:25
edilen bu dev kalem. Son çare olarak gördüğü o
30:29
tehlikeli kaçış planını devreye sokmak zorundaydı.
30:32
Ama o yolun sonunda onu bekleyen şey ne?
30:35
Bulgaristan'ın yeşil ormanları ne de hayalini kurduğu o özgür
30:38
yazarlık yılları karanlık bir yolculuk.
30:41
Türk edebiyatının en büyük hala aydınlatılamayan karabi deliği
30:45
meçhul sona doğru hızla akıyor. Yıl 1.948 Sabahattin ali artık o
30:51
kadar köşeye sıkıştırılmış, o kadar bunalmış ki hani bir kuş
30:54
düşünün, her kanat çırpışında kafesin tellerine çarpıyor.
30:58
Işte tam oruh halinde yanına sadece en sevdiği kitaplarını,
31:02
birkaç eşyasını ve o hiç eksilmeyen umuruna alıp
31:06
Bulgaristan sınırına doğru yola çıkıyor ama yanında bir daha
31:09
var. Ali Ertekin şimdi bu isme dikkat
31:12
edin. Çünkü bu isim sadece bir rehber
31:14
değil, abim bu trajedinin en kilit ve en karanlık figürü.
31:18
Sabahattin ali onu kendisini sınırdan geçirecek, güvenilir
31:22
biri sanıyor ama aslında o gölge onun sonunu hazırlayan elden
31:26
başkası değil. Kırklareli'nin o uçsuz.
31:29
Haksız sık ormanlarına doğru ilerlerken Sabahattin ali'nin
31:33
içinden neler geçtiğini bir hayal etsenize belki de Maria
31:36
pderin o hayaliyle vedalaşıyor. Belki de kızı filiz'e yazacağı
31:40
mektupların hayalini kuruyor. Bir geçsem şu sınırı bir nefes
31:43
alsam kalemim yine özgürce akacak diyor muhtemelen.
31:47
Ama o orman ısıranca dağları, bir aydının özgürlük hayallerin
31:51
değil, onun cansız bedenini saklamaya hazırlanıyor.
31:54
Hani raconu bu dedim ya hayatın bazen en güvendiğin yer senin en
31:57
büyük tuzağına abi Sabahattin ali bir ağacın dibine oturmuş
32:01
kitabını okurken ki rivayet odur ki o an puskin okuyormuş
32:05
arkasından sinsice yaklaşan o karanlık bir odun parçasıyla
32:09
vuruyor o muazzam kafaya yani düşünün bir dünya devinin bir
32:13
kelime üstadının sonu bir orman kuytusunda elinde bir.
32:17
Abla geliyor işte o an türk edebiyatının gür sesi o keskin
32:22
kalemi bir anda susuyor ama tabii mevzu burada bitmiyor.
32:24
Asıl oha dedirtecek insanı hayrete düşecek.
32:28
Karanlık perde burada açılıyor. Ali Ertekin yakalandığında ne
32:31
diyor biliyor musunuz? Milli hislerimle yaptım.
32:34
Bu cümle yıllar boyunca pek çok cinayetin üstünü örten 10 meşhur
32:39
kılıfın ilk örneklerinden biridir aslında.
32:42
Ama işin içinde milli emniyet hizmeti bağlantıları o zamanın
32:45
mehi o dönemki o derin ve kar. Ilişkiler öyle bir örülmüş ki
32:50
kimin, kimi neden susturdu hâlâ o ormanın kuytularına bir sır
32:54
gibi saklı duruyor açıkçası sevgili dinleyenler bir insanı
32:57
sadece düşündü ve yazdığı için böyle bir sona layık görülmesi
33:01
hani derler ya vicdanları kanatmak işte tam olarak bu
33:04
cesede aylar sonra bir çoban tarafından bulunuyor ama ne
33:08
ceset tanınmaz halde sadece kıyafetlerinden ve yanındaki o
33:12
meşhur gözlüğünden teşhis edilebiliyor.
33:14
Devletin o soğuk yüzü bu cinayeti sıradan bir adli
33:17
vakaymış. Paketlemeye çalışsa da tabii ki
33:20
halkın vicdanı hiçbir zaman bunu kabul etmiyor.
33:22
Ali Ertekin çok kısa bir süre hapis yatıp çıkıyor abi elini
33:25
kolunu sallayarak gezmek derler ya aynen öyle oluyor.
33:28
Sabahattin ali'nin parlak zekası bir toprak yığınının altında
33:32
kalıyor ama o mezar bile 10'a çıkart çok görülüyor.
33:34
Yani çok uzun bir şey. Yani Sabahattin ali'nin bugün
33:37
bir mezarı yok, yanlış duymadınız.
33:39
Koskoca Sabahattin ali'nin hani bugünkü kitapları milyonlar
33:43
satan o adamın gidip bir doğa edeceğiniz bir çiçek
33:45
bırakacağınız mezar taşı bile yok.
33:47
Kırklareli'nde bir. O ormanın derinliklerine bir
33:51
yerlerde yattığı biliniyor ama yeri meçhul bu aslında bir
33:54
yazarın sivil ölümünün fiziksel bir kanıtı gibi.
33:57
Yani onun sadece susturmak yetmemiş abi izini tozunu da
34:01
silmek istemişler ama hesap edemedikleri bir şey var.
34:04
Kelimeler ölmez arkadaşlar bir ağaç ölür, bir insan ölür ama o
34:08
kağıda dökülen ruh rüzgar olur, her yere yayılır abi bu
34:12
asırlardır böyle gelmiş böyle gidecek.
34:15
Şimdi de videolar ölmeyecek mesela yine yazdığımız kelimeler
34:18
benim saçma sapan tweet. Kalacak geriye muhtemelen komik
34:22
olmayan tabii bu cinayetin ardındaki aydınlatılamayan
34:25
sırlar o dönem ki siyasi atmosferinin boğucu baskısı,
34:29
bugün bile hala tarihçilerin, edebiyatçıların üzerine kafa
34:32
yorduğu bir muamma. Sabahattin ali'nin neden kaçmak
34:35
zorundaydı, onu kimler o sınıra itti?
34:38
Ali Ertekin sadece bir maşa mıydı yoksa tek başına hareket
34:41
eden bir cani mi? Tabi bu soruların cevapları
34:43
belki de o tozu devlet arşivlerinin en karanlık
34:46
raflarında bekliyor ama bildiğimiz tek bir gerçek var ki
34:49
o da 1.940. Yılanın bahar aylarında türk
34:52
edebiyatı, en dürüst en cesur ve en insan kalemlerinden birini
34:58
kaybetti. Şey gibi düşünün.
34:59
Hani böyle bir fırtına koparda en sağlam çınar devrilir ya işte
35:05
Sabahattin ali'nin gidişi öyle bir yıkımdı ama o çınar
35:08
devrilirken etrafa tohumlar da saçar.
35:10
Bugün binlerce milyonlarca insanın kalbinde yeşeriyor tabi
35:14
onu o ormanda o yalnızlığın için ölüme terk edenler sanıyorlardı
35:18
ki mesele kapanacak. Oysa asıl mevzu o cinayetten
35:21
sonra. Başladı.
35:22
Yani Sabahattin ali bedeniyle o toprağa karışırken ruhuyla o
35:27
sınırları aştı ve o yasakları delip geçti.
35:30
Sen bir şeyi yaptın harekette ölümsüz kıldın.
35:33
Tabii bu adam son darbeye alırken belki de en büyük
35:35
eserini yazıyordu aslında bana göre onurlu bir aydının sessiz
35:39
ama en güçlü direnişin abi biz bugün hala sabahleyin.
35:43
Ali'yi biliyorsak hala o mal yapı derin hüznünde kendimizi
35:46
buluyorsak o karanlık yolculuğun galibi ali ertekinler değil
35:50
Sabahattin ali'lerdir. Uslu yollarda kaybolmuş birisi
35:54
değil aksine o yolların sonunda ölümsüzlüğe ulaşmış.
35:57
Peki Fırat bedeni bir ormanda kaybolan mezarı dahi olmayan bu
36:02
adam nasıl oldu da onca yıl sonra bile her evde her
36:05
kitaplıkta her gencin elinde baş köşüyor, oturdu.
36:08
Yani burada başka müdahaleler yapmadılar mı da bunu öylece
36:11
bırakıp ölümsüzlük kazanmasına, fikirlerinin ölümsüzlük
36:14
kazanmasına izin verdiler. Tabii toplumun vicdanında büyük
36:18
bir halka yaratıyor. Bu o ses bugün hala
36:21
kulaklarımızdı abi Sinop cezaevinin rutubetliği o denizin
36:25
sesini duyup da kendisini göremediği o meşhur koğuşlarda
36:28
yazdığım sıralar her yere yayılıyor.
36:30
Hani o edip akbayramdan çok beğendiğimiz aldırma gönül
36:34
şarkısı vardır ya aslında bu bir türkü mahpushane türküsüdür.
36:38
Bu bir şiirdir. Şiirin sahibi de Sabahattin
36:41
ali'dir. Bunu yazarken de Sinop cezaevini
36:44
söylemiştir. Aslında Sinop cezaevi.
36:47
Ne bi cezaevi aslında yani tarihiyle ön plana çıkan da bir
36:50
cezaevi Sabahattin ali gibi ünlü isimlerin hapis yattığı bir
36:54
mekan işte. Restorasyon çalışmaları
36:56
sırasında da roma dönemi hitabeleri gibi arkeolojik
36:59
bulgularla tarihsel derinliği de artan bir yer.
37:02
Burada tabi fiziksel onarım değiliz.
37:04
Sadece alanın bir Kültür Merkezi olarak yönetilmesini kapsayan
37:08
alan yönetim planı yapıyorlar. Bunun çerçevesinde de kültürel
37:11
bir dönüşüme tabi tutuluyor. Tutulurken de bu geçmişle
37:15
dalgalar doğrudan cezaevi duvarlarına çarpıyor ve
37:18
koğuşlarda aşırı bir neme neden oluyormuş.
37:21
Günümüzde dolgu yapıyorlar. Dediğim gibi çevre düzenlemeleri
37:24
yapıyorlar. Koruma amaçlı da bir menderek
37:27
inşa ediyorlar. Dolayısıyla artık şu an bir müze
37:29
olarak kullanıyor. Yanlış hatırlamıyorsam ama Sinop
37:33
cezaevi o dönemlerde doğrudan denize kıyısı olan, hatta Sinop
37:37
kalesi ve cezaevi olarak bir arada bulunan bir yermiş.
37:40
Sabahattin ali'de bunu mahpushane türküsü isimli
37:43
eserinde ön plana çıkarmış birisi.
37:46
Yani başın ön eğilmesinin dediğinde edip akbayram
37:49
otoksiyle aslında sadece mopuslara değil, hayatın altında
37:52
ezilen haksızlığa uğrayan ben bittim diyen herkese bir omuz
37:56
verir. Sabahattin ali bu şiiri
37:58
yazdığına muhtemelen bir gün bir stadyum dolusu insanın hep bir
38:01
ağızdan bunu haykıracağını hayal bile etmemişti ama işte.
38:06
Samimiyetin olayı bu arkadaşlar kalpten çıkan eninde sonunda
38:10
kalbi buluyor abi sonra o göklerde kartal gibiydim.
38:13
Şiiri hani Volkan konaktan ya da hani ceberinden dinlediğimiz
38:16
muazzam bir eser. Kanatlarımdan vuruldum derken
38:19
aslında o ormandaki sonunu o özgürlüğe olan açlığını ve
38:24
yükseklerde yaşama arzusunu gayet güzel özetliyor.
38:27
Bence tabii ki ormandaki sonunu. Tahmin ederek bu şiiri yazmıyor
38:31
ama bu sorun geleceğini sanki şiirlerde de aktarıyor bizlere.
38:35
Yani adam bir kartaldı. Gerçekten coğrafyanın dar
38:38
kalıplarına sığmayan hep daha uzağı hep daha gerçeği görmek
38:42
isteyen bir kartal ve onu kanatlarından vursalar da şark
38:45
olup uçmaya devam ediyor işte. Yani sanat ya da sanat eseri
38:49
form değiştirdiğinde daha da bir değer kazanabiliyor.
38:52
Tabi bu adamın şiirleri sadece o ikisiyle sınırlı kalmıyor.
38:55
Mesela sezen aksu'nun insanın içine işleyen sesiyle çocuklar
38:59
gibisi var. Mesela ben de hiç tükenmez bir
39:03
hayat vardı diye başlıyor ya hani o mısralarda Sabahattin
39:06
ali'nin o hiç büyümeyen o hep aşık, hep heyecanlı, hep biraz
39:10
çocuk kalan tarafını görürüz ya da Zülfü livaneli'nin o
39:14
kültleşmiş leylim ley'i bugün hangi bağlama çalınsa, hangi
39:18
sofrada hüzünlensek dilimize dolanan bir ezgidir yani aslında
39:22
Sabahattin ali'nin Anadolu insanıyla kurduğu o kopmaz bağın
39:27
en büyük kanıtı, bunlar halkın dilini, acısını gurbet.
39:31
Öyle bir yakalıyor ki adam onlarca yıl geçse de toptaze
39:34
durabiliyor. Peki Fırat bugün hala neden
39:37
kitapçıların en çok okunan raflarında hep o var?
39:40
Neden 2.000 yirmili yılların gençleri ellerinde akıllı
39:43
telefonlarla metrobüsle giderken kürt mantolu madam madonna'yı
39:47
okuyabiliyor? Raif efendi için gözyaşı
39:49
dökebiliyor, atıyorum. Bugün bir genç kız veya bir
39:52
delikanlı kendini neden Sabahattin ali'nin o 1.900
39:55
kırklarda yazdığı satırlarda buluyor?
39:58
Böyle gençlerimizin sayısı umarım artar çünkü o insan
40:01
ruhunun. O en karanlık kimseye
40:03
gösteremediğimiz en başta da dedim ya içimizdeki şeytan
40:07
dediğimiz o odaların anahtarını bize veriyor.
40:10
Abi o insanın o devasa yalnızlığını o anlaşılamama
40:15
korkusunu, o sessiz çığlığını öyle bir anlatıyor ki zamansız
40:18
bir yazar haline geliyor. Toparlamak gerekirse sevgili
40:21
dinleyenler Sabahattin ali bu toprakların yetiştirdiği en
40:24
hüzünlü ama en parlak yıldızlardan biridir.
40:27
Hayatı bir drama bitmiş olabilir, bedeni bir meçhulle
40:31
kaybolmuş olabilir ama. Aslında adam bize çok büyük bir
40:35
şey bıraktı. Bize her şeye rağmen dik
40:37
durmayı, aldırmamayı yazmadığımız zamanlarda bile
40:41
yaşamayı öğretti. Onun hikayesi aslında bir
40:43
insanın böyle kalemini, namusu bilmesinin doğruları söylemekten
40:47
asla vazgeçmemesinin ve ne pahasına olursa olsun tırnak
40:51
içerisinde insan kalmaya çalışmasının hikayesi ben
40:55
hikayesini araştırırken gerçekten çok etkilendim.
40:57
Çok daha detaylı ve uzun araştırmalar yaptığım için
41:01
detaylarda boğuldum gerçekten ama güzel.
41:03
Bir boğulmaydı size tabii ki burada o kadar uzun anlatıp
41:06
vaktinizi o kadar çok çalmak istemiyorum ama en azından
41:09
Sabahattin ali'nin ilgi çeken hikayesini sizlere bir şekilde
41:13
elimden geldiğince olabildiğince kısa veya kendi anlatım tarzında
41:17
aktarmaya çalıştım. Bu bölümlük benden bu kadar
41:21
Sabahattin ali'nin o ormanda yarım kalan yolculuğunu biz
41:24
bugün onun kitaplarını okuyarak şarkılarını söyleyerek devam
41:28
ettiriyoruz. Umarım sohbetimiz.
41:31
Size bir Sabahattin ali kitabı aralatır diyorum.
41:34
Bir sonraki bölümde yine böyle derin yine böyle bizden bir
41:37
hikayeyle umarım ki görüşmek üzere kendinize iyi bakın.
41:41
Minik de bir takip edersiniz. Çok sevinirim.
41:44
Hoşça kalın görüşmek üzere.