Latest / 8. Gün 25. Saat / İnsanları saniyeler içinde tanımanın gizli kodları

Transcript

İnsanları saniyeler içinde tanımanın gizli kodları · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde aslında hepimizin gün
0:18
içinde defalarca yaptığı ama çoğu zaman farkında bile
0:22
olmadığı o görünmez radarımızdan bahsedeceğiz.
0:25
Insan tanıma sanatından hani bazen bir ortama girersiniz,
0:29
daha kimisi ağzını açmamıştır ama birinden nedense elektrik
0:33
alamazsınız ya da tam tersi birine kanınız saniyeler içinde
0:37
kaynar ya işte o anlarda arka planda dönen o.
0:40
Zam biyolojik ve bir yandan da psikolojik fırtınayı biraz
0:44
deşelim istiyorum. Valla yalan yok.
1:02
Hepimiz kendimizi birer insan sarrafı sanıyoruz ama aslında
1:06
beynimiz bizden bağımsız saniyenin onda biri gibi bir
1:09
sürede karşıdaki hakkında infazı gerçekleştiriyor, işin
1:13
mutfağında amigdala dediğimiz o minicik badem şeklindeki yapı
1:18
var. Bu arkadaş bizim hayatta kalma
1:20
garantörümüz gibi bir şey. Karşınızdaki kişinin kaşının
1:23
çatıklığından, duruşundan veya yaydığı od tuha enerjiden tehdit
1:28
mi yoksa dost mu kararını siz daha merhaba demeden?
1:32
Veriyor yani aslında o ilk izlenim dediğimiz mevzu, modern
1:36
dünyanın bir nezaket kuralı değil.
1:38
Mağara devrinden kalma bir güvenlik protokolü arkadaşlar
1:42
şimdi düşünün bir iş görüşmesine gittiniz ya da ilk defa biriyle
1:46
kahve içeceksiniz. Beyniniz o kadar hızlı çalışıyor
1:49
ki karşınızdakinin ayakkabısından tutun da elini
1:52
cebine koyma şekline kadar her şeyi anlık olarak tarıyor.
1:56
Eskiden bu hız bizi kılıç dişli kaplanlardan koruyordu.
2:00
Şimdi ise bu adam bana yanlış yapar mı ya da?
2:03
Bu kadınla ortak iş kurulur mu? Sorularına cevap aratıyor.
2:06
Işin garip yanı amigdala bazen fazla evhamlı davranabiliyor.
2:11
Hani derler ya sütten avazı yanan yoğurdu üfleyerek yer işte
2:15
bizim radarda geçmişteki kötü tecrübeleri bugüne birer filtre
2:19
olarak yansıtıyor. Burada devreye çok acayip bir
2:22
illüzyon giriyor. Halo etkisi yani bizim
2:24
bildiğimiz adıyla heyil etkisi bu cidden.
2:28
Insan psikolojisinin en tatlı ve en tehlikeli falsolarından biri
2:33
aslında mesela karşınızdaki kişi çok şık giyinmişse diksiyonu
2:37
düzgünse veya hani o estetik dediğimiz kalıba uyuyorsa
2:41
beynimiz otomatik olarak bu kişi kesin dürüsttür zekidir.
2:45
Hatta muhtemelen çok da iyi biridir etiketini yapıştır
2:49
veriyor. Adamın tek özelliği belki sadece
2:51
iyi bir terziye sahip olması ama biz 10'a çıkart bütün erdemleri
2:55
altın tepside sunuyoruz açıkçası reklam dün.
2:58
Bu zaafımızı yıllardır tepe tepe kullanıyor.
3:00
Neden en alakasız ürünlerin reklamında bile çok karizmatik
3:04
aktörleri görüyoruz sanıyorsunuz?
3:06
Çünkü o adamın karizması sattığı tıraş bıçağına veya banka
3:10
kartına da bulaşsın istiyorlar. Günlük hayatta da bu durumun
3:13
farklı değil. Birinin sadece bir iyi
3:15
özelliğine vurulup geri kalan tüm kusurlarını görmezden
3:19
gelmemiz tam olarak bu heykel etkisi yüzünden o parıltı bir
3:23
kere gözümüzü aldı mı? Karşıdakinin gerçek karakterini
3:26
görmek için ne bileyim güneş gözlüklerini takıp.
3:29
O işın arkasına bakmamız gerekiyor.
3:31
Tabii işin bir de mikro boyutu var ki orası tam bir
3:34
dedektiflik. Paul acman diye bir abimiz var.
3:37
Ömrünü bu işi adamış bu mikro ifadeler dediğimiz şeyler
3:41
aslında bizim duygusal kaçaklarımız.
3:44
Hani birine bir haber verirsiniz, o an yüzünde bir
3:47
saniyeliğine, bir nefret veya bir üzüntü belirir.
3:50
Hemen sonra o sahte öyle mi? Çok sevindim.
3:53
Maskesini takar ya işte o aradaki o sıfır buçuk saniyelik
3:57
gerçeğe mikro ifade ediyoruz. Bunlar istemsiz oluyor
4:01
arkadaşlar. Yani en profesyonel oyuncu bile
4:04
olsanız o amigdala o sızıntıyı veriyor.
4:07
Kaşın bir milim yukarı kalkması dudak kenarının belli belirsiz
4:11
aşağı bükülmesi aslında hepimiz birer yürüyen yalant makinesiyiz
4:15
ama çoğumuz bu sinyalleri okumayı unuttuk ya da belki de
4:18
okumak işimize gelmiyor. Kim bilir bazen o sahte
4:21
gülümsemenin arkasındaki gerçek hayal kırıklığını görmek,
4:25
huzurumuzu kaçırabilir diye düşünmüyor değilim.
4:28
Aslında birini tanımaya başlarken.
4:30
Ilk 5 dakikada aldığımız o yoğun veri bombardımanı, devasa bir
4:35
kütüphanenin sadece kapağına bakmak gibi beyin kısa yolları
4:38
seviyor. Etiketlemeyi seviyor.
4:40
Bu iyi bu kötü bu güvenilir bu güvenilmez deyip dosyayı
4:44
kapatmak istiyor ama gerçekler her zaman o kadar düzgün,
4:47
paketlenmiş olmuyor. O ilk anın heyecanı veya ön
4:51
yargısı geçtiğinde sis dağıldığında karşımızdaki
4:55
insanın asıl silüeti belirmeye başlıyor.
4:58
Burada asıl mesele o ilk saniyeler.
5:01
Deki biyolojik tepkimizi bir kenara koyup bilinçli bir
5:04
gözlemciye dönüşebilmek. Çünkü insan sadece yüzünden veya
5:08
kıyafetinden ibaret değil. Biliyorum ilk başta o görsel
5:11
şölen veya hayal kırıklığı her şeyi domine ediyor ama asıl
5:15
hikaye biraz daha maalesef derinde gizli görsel veriler
5:19
bittiğinde yani o ilk büyü bozulduğunda veya o ilk iticilik
5:23
biraz yumuşadığında asıl ipuçları kelimelerin arasından o
5:27
cümlelerin kurulma biçiminden değil de o cümleleri kurarken
5:30
vücudun verdiği. Ilerden sızmaya başlıyor işte o
5:34
sızıntıların en büyük kaynağı da aslında o an oturduğunuz
5:38
sandalyedeki duruşunuzda gizli arkadaşlar.
5:41
Hani hep derler ya beden asla yalan söylemez diye gerçekten
5:44
çok doğru. Ağzımızdan çıkan kelimeleri 3
5:47
aşağı 5 yukarı kontrol edebiliyoruz.
5:49
Biraz dikkatli biriyse kelimeleri seçeriz, filtre
5:52
yaparız ama omuzların çökmesi ya da kolların bir anda göğüs de
5:57
kilitlenmesi işte orası bizim ilkel beynimizin yani o korumacı
6:01
içgüdümün. Vurur muymuş?
6:03
Açıkçası birinin yanındayken kollarını sımsıkı kavuşturup
6:06
arkasına yaslanması her zaman seni dinlemiyorum demek değil
6:10
ama çoğu zaman kardeş şuan kendimi pek güvende veya rahat
6:14
hissetmiyorum. Ben araya bir barikat kurayım
6:17
demek yani o an aslında karşımızdaki kişi farkında
6:20
olmadan görünmez bir kalkan kuşanıyor.
6:23
Tabii burada şöyle bir ihtimal de saf dışı etmek lazım üşümüyor
6:27
yani üşümüyorsa rahatsa kollarını kendini bağlaması için
6:31
anlamlı bir neden yoksa ve bunu yapıyorsa bu bu anlama geliyor
6:35
olabilir. Bu diğer davranışlar için de
6:37
geçerli, anlamlı bir neden olmadan bunları yapması o
6:41
kişinin nasıl düşünceleri hakkında bir fikir verebilir
6:43
bize şimdi şöyle düşünün, bir ortamda birisiyle konuşuyorsunuz
6:48
ve o kişi sürekli bacak bacak üstüne 60 kolları bağlı sanki
6:52
bir yumak olmuş gibi duruyor. Bu aslında bir nevi kapalı duruş
6:56
beyin diyor ki, hayati organlarımı korumam lazım.
6:59
Burası tekinsiz ilkel olarak düşünüyoruz ama tam tersi kollar
7:03
serbest avuç içleri hafiften görünüyor.
7:07
Rahatsa işte o zaman karşıdaki size sana kapım açık sana
7:11
güveniyorum veya seninle vakit geçirmekten keyif alıyorum.
7:14
Mesajını telsiz telefonsuz gönderiyor demektir.
7:18
Hatta bazen birinin yanındayken omuzlarımızın kulağımıza
7:22
yaklaştığını fark ederiz. Hani böyle kaplumbağa gibi
7:25
kafayı içer çekmeye çalışırız ya işte o anlardaki stres seviyemiz
7:29
aslında tavan yapmış durumdadır da biz karşıdakine ya da
7:33
karşıdakilere çaktırmamaya çalışıyoruzdur.
7:36
Bir de şu aynalama mev. Var ki bence insan ilişkilerinin
7:39
tatlı ve sempatik bir çakallığı, yani aslında çakallık da değil.
7:44
Tamamen biyolojik bir senkronizasyon karşınızdakiyle
7:48
gerçekten bir bağ kurduysanız o kahvesinden bir yudumu aldığında
7:53
fark etmeden siz de bardağa uzanıyorsunuz.
7:55
O bacak bacak üstüne atar. 2 dakika sonra bakarsınız siz de
7:59
aynı pozisyondasınız, buna aynalama deniyor ve işin içinde
8:03
o meşhur ayna nöronlar var. Beynimiz aslında karşımızdakiyle
8:07
bir tür vay. Bağlantısı kuruyor.
8:09
Eğer biri sizi taklit ediyorsa bilin ki size uyum sağlamaya
8:12
çalışıyor veya sizinle frekansı tutmuş demektir.
8:16
Tabii bunu bilinçli yapıp sizi kafalamaya çalışan satışçılarda
8:19
yok değildir. Illaki ama o doğal akıştaki
8:22
aynalamayı hissettiğinizde o samimiyetin kokusunu alıyorsunuz
8:26
zaten. Şimdi bir de hemen göz teması
8:28
konusunu atlamak istiyorum. Bu çok su kaldırır bir mevzu.
8:32
Hani hep bir şehir efsanesi vardır ya yalan söyleyen gözünü
8:35
kaçırır derler. Tam tersi abi profesyonel bir
8:38
yalancı size yalan söylerken gözünüzün içine o kadar dik dik.
8:42
Bakıyormuş ki acaba yalanımı 7 mi diye sizi kontrol etmekmiş.
8:46
Bunun amacı yani o kaçamak bakışlar bazen sadece
8:50
utangaçlıktan veya o anki sosyal kaygıdan kaynaklanıyor olabilir.
8:54
Asıl mesele göz bebeklerinde gizliymiş.
8:57
Bir şeyi gerçekten beğendiğinizde veya
8:59
heyecanlandığınızda o göz bebekleri büyüyor.
9:02
Buna engel olamıyorsunuz. ışık mış hikaye o anki duygu.
9:06
O gözün siyahını büyütüyor abi ama birinden nefret ediyorsanız
9:10
ya da o an çok gerildiyseniz o gözler kısılarak size bir nevi
9:14
hedef küçültme mesajı veriyor. Göz hareketleriyle ilgili bir de
9:18
nereye bakıyor? Muhabbeti var, sol yukarı
9:20
bakarsa hatırlar. Sağ yukarı bakarsa kurgular
9:23
falan derler. Bu işler o kadar matematiksel
9:25
değil. Her zaman herkesin beyni aynı
9:27
lobu aynı şekilde kullanmıyor ama genel bir gerginlik sinyali
9:31
olarak gözlerin odağını sürekli kaybetmesi, hani o odadaki
9:35
sineği takip eder gibi bakışlar aslında kişinin o an orada olmak
9:39
istemediğinin en büyük kanıtı. Yani aslında ağzı size çok
9:43
ilginç anlatıyorsun dese de gözleri kapıya doğru bir çıkış.
9:46
Suç çiziyordur bile, çoktan bir de ayaklar var, ayaklar dikkat
9:50
ettiniz mi bilmiyorum insan vücudunda yalan söylemeyi en son
9:54
öğrenen yer ayaklarmış yüzümüze maske takıyoruz, ellerimizi
9:58
saklayabiliyoruz ama ayaklar hep gerçeği söylüyormuş.
10:02
Bir masada oturuyorsunuz karşınızdaki size gülümsüyor,
10:06
anlatıyor falan ama ayak uçları kapıya doğru bakıyorsa o adamın
10:10
ruhu çoktan o ortamdan çıkmış sayılıyormuş otoparkta arabayı
10:13
çalıştırıyordur belki de beyin gitmek istiyorum komutunu ay.
10:17
Veriyor. Biz ne kadar medeniyet oyunu
10:20
oynasak da yukarıda aşağıda kaçış planı hazır ya da hani
10:24
masanın altında sürekli sallanan o ayaklar o aslında içimde
10:28
biriken bir enerji var ya çok heyecanlıyım ya da buradan bir
10:31
an önce tüymem lazım çığlığıymış açıkçası sevgili dinleyenler
10:35
beden dilini okumak bir insanın sessizce bağırdığı cümleleri
10:40
duymak gibi bir şey. Ama tabi her harekete de.
10:44
Kesin şunu demek istiyor diye bir anlam yüklememek lazım.
10:47
Adamın karnı ağrıyordur, o yüzden kolunu bağlamıştır.
10:50
Hemen bana karşı savunmaya geçti diye tribe girmeye gerek yok.
10:53
Bağlamı kaçırmamak lazım. Yani o anki ortamı kişinin genel
10:58
halini ve o hareketin ne zaman başladığını birleştirdiğinizde
11:02
puzzle tamamlanıyor. Beden ruhun dışarı sızan
11:06
elçisidir diye bir laf var. Gerçekten öyle.
11:08
O elçi bazen çok şey anlatıyor ama biz duymayı bilmiyoruz.
11:12
Çoğu zaman bir de dokunma meselesi varmış.
11:15
Kişisel alan dediğimiz o görünmez çember.
11:18
Bazı insanlar çok vıcık, vıcık deriz ya hemen dibinize girer,
11:22
elini omzuna atar gülerken kolundan tutmaya çalışır.
11:25
Sürekli seni dinlediğini hissetmek için dürter bak bana
11:29
der falan bu bazen bir baskınlık kurma çabası, bazen de sınır
11:33
algısının zayıf. Kendi alanını çok kıskanan
11:36
biriyle her fırsatta temas kurmaya çalışan birinin
11:40
karakteri arasında dağlar kadar fark vardır.
11:43
O mesafe aslında o kişinin dünyasına ne kadar yaklaşmanıza
11:47
izin verdiğinin fiziksel ölçüsü kimisi bir metreden fazla
11:50
yaklaştırmaz. Sizi kimisi daha ilk dakikadan
11:53
kanka moduna girer. Tüm bunlar aslında o kişinin
11:56
hayata karşı duruşunun küçük birer fragmanı aklınızda olsun.
12:00
Bu sonuçta arkadaşlar beden dili dediğimiz şey aslında bir
12:03
duygusız. Biz ne kadar profesyonel, ne
12:06
kadar ciddi veya ne kadar neşeli görünmeye çalışırsak çalışalım
12:10
vücudumuz o anki gerçek ruh halimizi bir şekilde ele
12:14
veriyor. Omuzların duruşu ellerin cebinde
12:17
ki pozisyonu ayakların baktığı yön hepsi birer kelime birer
12:21
harf, bunları birleştirdiğinizde karşımızdaki insanın o anki
12:25
modunu gayet net okuyabiliyoruz ama iş burada bitmiyor.
12:29
Sadece o anki duruş her şeyi anlatmaz.
12:31
Bedenimiz gerçekleri söylerken karakteri.
12:35
Belirleyen asıl şey bizim doğuştan getirdiğimiz mizaç.
12:39
Yani o kemikleşmiş değişmesi çok zor olan o ana çekirdek burada
12:44
tam bu noktada psikoloji dünyasının big fif dediği 5
12:49
büyük kapı var. O devasa kale aslında bizim
12:52
kimlik kartımız gibi bir şey. Hani hepimiz bazen kendimizi ben
12:56
biraz zor biriyim ya da gerçekten çok uyumluyumdur diye
12:59
tanımlarız ya aslında işin aslı pek öyle değil, bilim insanları
13:03
oturmuş binlerce insanı incele. Ve demişler ki arkadaş bir
13:08
insanın karakterini anlamak istiyorsan şu 5 ana odaya bakman
13:13
yeterli. Bu odaların her biri aslında
13:15
bizim hayata verdiğimiz otomatik tepkilerin merkeziymiş.
13:19
Öyle burç yorumu gibi yükselenin ile muhabbeti değil.
13:22
Bu korkmayın tamamen binlerce deneyle kanıtlanmış.
13:26
Hani tabiri caizse karakterin dna'sı diyebileceğimiz bir yapı
13:30
ilk kapıdan girelim. Isterseniz deneyime açıklık çok
13:34
enteresan bir mevzu etrafınızdaki insan.
13:37
Bir gözlemleyin bazıları vardır, her hafta sonu aynı yere gider.
13:41
Aynı yemeği sipariş eder. Hatta aynı tişörtü, aynı marka
13:44
çorabı giyer, diğer tarafta da biri vardır.
13:47
Abi hayatında hiç duymadığı bir müziği keşfedince çocuk gibi
13:51
sevinir. Hadi kalkın şuraya gidiyoruz,
13:53
buraya gidiyoruz deseniz pasaportu kapıp gelir.
13:56
Yani bu yenilik arayış aslında beynin örül mekanizmasıyla
14:00
ilgili deneyimi açık olan insanlar belirsizliğin içinde ki
14:04
o kaosu bir macera olarak görüyorlar.
14:07
Bu arkadaşların yanında sıkılmazsınız ama bazen de ya
14:11
bir günde normal bir şey yapalım dediğiniz oluyordur.
14:14
Bu kapıdan kimin girip kimin dışarıda kaldığını anlamak için
14:17
karşıdakine sadece şu soruyu sormanız yeterliymiş, en son ne
14:21
zaman ilk defa bir şey yaptın? Eğer cevap hatırlamıyorum,
14:25
kardeşse karşımızda o konfor alanını kalesi yapmış.
14:30
Terk etmek istemeyen biri var demektir.
14:33
Peki ya o her şeyi planlayan ajandası olmadan bakkala bile
14:37
gitmeyen tipler onlar sorumluluk kapısının daimi sakinleri valla
14:42
ben bazen bu arkadaşları gıpta'yla bakıyorum.
14:44
Bazen de hocam biraz sal şu hayatı diyorum içimden bu kancı
14:48
enchesans dediğimiz mevzu sadece işini iyi yapmak değil.
14:53
Bu bir disiplin, bir öz denetim meselesi.
14:55
Hani bir ödev verilir de bir hafta önceden bitiren o gıcık
14:59
öğrenci tipi vardır ya, işte o bu özelliğin zirvesidir abi ama.
15:03
De madalyonun öbür yüzü var hallederiz ya kervan yolda
15:08
düzülür diyen hayatı tamamen sponda ne yaşayan o dağınık
15:11
ruhlar bu insanlar genellikle daha yaratıcı olabiliyor ama bir
15:15
işi teslim etme konusunda sizi kanser edebilirler.
15:18
Birini tanımaya çalışırken küçük bir detay olan ayakkabılarını
15:22
bağlama şekline veya masasının üzerindeki o karmaşaya bakmanız
15:26
bile aslında bu disiplin düzeyine dair devasa ipuçları
15:29
veriyormuş. Gelelim en çok karıştırılan o
15:32
meşhur odaya dışa dönüklük sevgili dinleyenler, dışa dönük
15:37
olmak sadece çok konuşmak demek değilmiş.
15:40
Bunu bir netleştirelim. Bu aslında bir enerji bataryası
15:43
meselesi, dışa dönük biri bir partiye gittiğinde insanlarla
15:46
sosyalleştiğinde şarj oluyor. Eve döndüğünde enerjisi tavan
15:50
yapıyor, içe dönük birisi o partide ne kadar eğlenirse
15:54
eğlensin aslında bataryasından harcıyor, eve gidince beni bir
15:57
salın bir kendime geleyim diyor. Hani o ortamın.
16:01
Olan ama eve gidince telefonla uçak moduna alan arkadaşlarınız
16:05
var ya işte onlar aslında kendi kabuklarına çekilip şarj olan
16:10
kahramanlar karşınızdaki kişinin sosyal bir kelebek mi yoksa bir
16:13
gözlemci mi olduğunu anlamak, onunla nasıl iletişim
16:17
kuracağınızın da şifresini verir.
16:18
Aslında dışa dönük birine ya hadi gel kalabalık bir ortama
16:22
gidelim derseniz bayılır ama içe dönük biri için bu bazen
16:25
işkenceye dönüşebilir. Bir de şu uyumluluk meselesi
16:28
var. Bence insan ilişkilerinin
16:30
çimentosu abi hani? Insanlar vardır, bir tartışma
16:33
çıksa da hemen ya neyse canım büyütmeyelim deyip ortamı
16:36
yumuşatır. Bazıları da vardır, en ufak bir
16:39
fikir ayrılığında kılıçları çeker.
16:41
Benim dediğim doğru. Hadi gel düelloya diye masaya
16:44
yumruğunu vurur. Bu uyumluluk düzeyi aslında
16:47
kişinin empati yeteneğiyle çok paralelmiş.
16:50
Uyumluluğu yüksek insanlar, başkalarının duygularını kendi
16:54
duygularının önüne koyuyorlarmış.
16:55
Bu insanlarla arkadaşlık kurmak çok kolay ama onları anlamak
16:59
bazen zor çünkü kendi isteklerini o kadar çok
17:01
bastırıyorlar. Ki bir süre sonra sen gerçekten
17:04
ne istiyorsun dediğinizde cevap veremiyorlar.
17:06
Her zaman sen karar ver bana farketmez sen yapçı olan
17:10
insanlar bunlar sana uyumludurlar.
17:13
Aranızda kurdunuz bağı değil, diğer tarafta da uyumsuz
17:16
dediğimiz rekabetçi tipler bunlar belki zordur ama en
17:19
azından ne düşündüklerini çat diye yüzünüze söylerler,
17:23
ortalaması iyi abi bence ikisinin de tabii bir de beşinci
17:26
oda var nevrotik. Veya daha kibar tabiriyle
17:30
duygusal dengesizlik. Şimdi dürüst olalım.
17:33
Hepimizin içinde biraz var. Bu hani o her şeyi kafaya takan
17:37
küçük bir eleştiride oğlum acaba benden nefret mi ediyorlar diye
17:41
uykuları kaçan o kaygılı ruh hali, nerutlik düzeyi yüksek
17:45
olan insanlar aslında hayata karşı biraz daha savunmasızlar.
17:49
Stresli bir durumda hemen panikleyebiliyorlar.
17:52
Tabii bu kötü bir şey mi? Her zaman değil.
17:54
Yani bu insanlar aslında çevrelerindeki riskleri
17:57
herkesten önce fark eden radarlar gibi bir uçakta
18:01
türbülans olduğunda nevrotik düzeyi düşük olan biri ya canım
18:04
ne olacak? Hava olayı işte deyip uyumaya
18:07
devam edebiliyorken yüksek olan kişi her sarsıntı da hayatını
18:11
gözden geçirir. Yani aslında bu durum hayatta
18:14
kalma gücümüzün ne kadar hassas ayarlandığıyla alakalı.
18:18
Işte bu 5 kapı birleştiğinde ortaya o eşsiz siz çıkıyor.
18:23
Kiminiz biraz daha fazla dışa dönük biraz daha az sorumlu
18:27
kimimiz acayip nevrotik ama bir o kadar da deneyime açığız.
18:31
Bu dengeleri okumaya başladınızda karşınızdaki insanı
18:34
sadece bir kişi olarak değil bir orkestra gibi görmeye
18:37
başlıyorsunuz. Hangi enstrümanın daha baskın
18:40
çıktığını anlamak, o müziği daha iyi duymanızı sağlıyor.
18:43
Yani aslında birini tanımak demek.
18:45
Onun hangi kapıda daha çok vakit geçirdiğini anlamak demek
18:49
atıyorum. Çok sorunlu birine hadi gel işe
18:51
asalım da maça gidelim derseniz o adam o maçta eğlenemez, aklı
18:56
hep bitmemiş raporunda kalır ya da uyumluluğu yerlerde sürünen
19:00
birine senin fikrin benim için çok değerli dediğinizde o bunu
19:04
bir nezaket değil, bir zayıflık olarak algılayabiliyor açıkçası
19:07
bu model bize şunu öğretiyor kimse.
19:11
Arızalı değil abi sadece herkesin ayarları farklı bir
19:15
arkadaş ortamında oturduğunuzda kimin yeni bir konu açtığına
19:18
kimin hesabı kontrol ettiğine, kimin sessizce köşesinde
19:22
içeceğini yudumladığına bakarsanız, aslında bu 5
19:25
faktörün o an havada nasıl uçuştuğunu canlı canlı
19:28
izleyebilirsiniz. Bu bir nevi insan sarraflığının
19:31
laboratuvar hali ve işin en heyecanlı kısmı da şu, bu
19:35
özellikler aslında hayat boyu çok büyük bir değişim
19:37
göstermiyor. Yaş ilerledikçe belki biraz daha
19:40
uyumlu hale geliyoruz. Belki nevrotikliğimiz biraz
19:44
törpüleniyor ama o ana çekirdek yani mizaç dediğimiz olay hep
19:49
orada kalıyor. Aslında birini tanıdığınızı
19:51
sandığınızda aslında onun bu beşli kombinasyonunu çözmüş
19:55
oluyorsunuz ama tabi hayat her zaman böyle süt liman değil.
19:58
Bu 5 faktörün günlük. Güneşli kabada nasıl çalıştığını
20:01
anlamak kolay. Asıl mesele işler.
20:04
Sarpa sardığında o konfor alanı dağıldığında karşımızdaki
20:08
insanın hangi maskeyi takacağını kestirebilmekte.
20:11
Çünkü biz bir insanı gerçekten tanımladık ama bu karakter
20:15
zorluk karşısında nasıl bir maske takıyor işte asıl film
20:19
orada başlıyor. Konu sadece neye inandıkları
20:21
değil, köşeye sıkıştıklarında o inandıkları şeyi nasıl
20:25
korudukları meselesine dönüşüyor ve bence en önemli kısım da bu.
20:28
Yani birinin maskelerini tan. Daha önemli.
20:31
Hani hep diyoruz ya insan yedisinde neyse yetmişinde de
20:34
odur. Aslında o işin aslı tam olarak
20:38
kriz anlarını ortaya çıkıyor. Yani her şey yolundayken banka
20:41
hesaplarında para varken aşk hayatı tıkırındayken herkes
20:45
birer bilge, herkes birer melek kesilir başımıza.
20:48
Ama ne zaman ki o gemi bir buz dağın açar işte o zaman filika
20:53
sırasına kimin önce girdiğine bakmak lazım.
20:56
Kriz anları insanın o özenle inşa ettiği sosyal maskesinin.
21:01
Patladı ve altındaki o ham halin sızdığı anlar açıkçası birini
21:06
tanımak istiyorsanız, gidip de onunla sadece kahve içmeyin.
21:09
Mümkünse birlikte trafiğe çıkılma uçağı kaçırın ya da
21:12
garsonun yemeği yanlış getirdiği o gergin saniyeleri izleyin.
21:17
Burada devreye o meşhur savunma mekanizmaları giriyor.
21:21
Psikoloji dünyasının o ağır abileri buna egoyu koruma
21:24
kalkanları diyor ama biz buna kısaca köşeye sıkışınca ne
21:28
yapıyoruz diyelim. Bazı insanlar vardır bir hata
21:31
yapar. Strese girer bu durumlarda hemen
21:34
inkar moduna geçer. Yani o olay hiç olmamış gibi
21:37
davranır. Gözünün içine baka baka yo ben
21:40
öyle bir şey demedim diyebilir. Bazıları ise yansıtma yapar.
21:44
Yani kendi beceriksizliğini gider sizin üzerinize yıkar
21:48
atıyorum. Projeyi yetiştirememiştir ama
21:50
suçlu kesinlikle o sabah 10'a çıkart günaydın demeyen iş
21:54
arkadaşıdır işte bu savunma mekanizmaları aslında o kişinin
21:58
duygusal olgunluk seviyesini bağırarak anlatır bize.
22:01
Yani benim en. Dikkat ettiğim şeylerden biri de
22:04
bu lukusof kontrol. Yani denetim odağı meselesi.
22:08
Şimdi bazı tipler vardır. Hayattaki her başarısızlığı
22:11
kadere şansa, dış güçlere ya da Merkür retrosuna bağlar abi işte
22:16
kısmet değilmiş, önümüzü kestiler falan filan.
22:20
Bunu dışsal denetimi oda ödeniyor.
22:22
Bu insanlar genellikle sorumluluk almaktan kaçan rüzgar
22:25
nereye eserse oraya savrulan tipler bir de içsel denetim
22:29
odağı yüksek olanlar var ki onlar tamam yani bir şeyler
22:32
ters. Ama ben nerede hata yaptım diye
22:35
soran tipler. Bu fark aslında o kişinin
22:38
hayatının şoför koltuğunda mı oturduğunu, yoksa arka koltukta
22:42
uyukladığını mı gösterir? Size karşınızdaki kişinin
22:45
başarısızlığı nasıl ambalajladığına bakarak onunla
22:48
ne kadar yol yürüyebileceğinizi anlayabilirsiniz.
22:51
Bir de şu meşhur garson testi var, bence insan sarraflığının
22:55
altın kuralı bir insanın gerçek yüzünü görmek istiyorsanız,
22:59
kendisinden hiyerarşik olarak aşağıda gördüğü birine nasıl
23:04
davrandığını izleyin. Bu çok konuşulan bilinen bir
23:06
mevzu ama çok önemli. O çok kibar, çok entelektüel
23:10
dediğiniz adam siparişi geciktiren garsona bir anda
23:13
yasem. Benim kim olduğumu biliyor
23:15
musun? Nerede kaldı kardeşim?
23:16
Benim siparişim tadında bir jargonla dalıyorsa bilin ki o
23:20
adamın nezaketi sadece bir kostümdür.
23:22
Mesela ben daha bugün gittim işte sahil kenarında güzelce
23:26
kahvemi içeyim dedim. Güzel bir çorba mı içtim ondan
23:29
sonra karnımı doyurup kahveciye gittim.
23:31
Sen servis mi diye sordum yok dedi.
23:33
O zaman ben dışarıda oturuyorum. Bana bir Amerikan getirir
23:36
misiniz? Abi bekliyorum, bekliyorum yok.
23:38
25 dakika geçti. Şakasız neyse ben de böyle
23:42
durumlarda hani çok da acelesi olan ölüm kalım meselesi olan
23:45
bir şey değilse olabildiğince bekliyorum insanlara vakit
23:48
tanıyorum içerisinde kalabalıktı.
23:50
Harbiden neyse gittim içeriye olabildiğince kibar bir şekilde
23:53
dedim ki ya benim bir Amerikan o siparişim vardı henüz gelmedi
23:57
ama dedim çok yoğun az sonra çıkacak dendi, bitti gitti abi
24:01
şimdi ben orada gerçekten sinirlendiğim bir ana da denk
24:04
gelebilirdi çıkıp ya kardeş benim siparişim nerede bak 25
24:08
dak. Bekliyorum ben, yani bizi insan
24:11
yerine koymuyor musunuz? Paramızla rezil oluyoruz.
24:13
Tarzı bir çıkış yapsaydık belki ortam daha da gerilecekti.
24:17
Belki de tam tersi anlayışlı birilerine denk gelip hemen o
24:20
Amerika onaya ulaşabilecektim ama gittim dışarıda bekledim. 5
24:25
dakika sonra geldi. Sonuç olarak burada kendimi
24:28
övmekteyim. Niyetim böyle durumlarda
24:30
kendinize de bakın kendinizi de sorgulayın, nasıl
24:33
davranıyorsunuz, krizi nasıl yönetiyorsunuz?
24:36
Emin olun sizin tanımadığınız insanlar bile sizi
24:39
gözlemliyorlar. Mesela ben bunu garsona
24:41
söylediğimde yan masadaki adamla da göz göze geldim.
24:44
Aynı zamanda hani konunun üstüne geldi.
24:46
Vallahi sallamıyorum, insanlar sizi tanımasalar bile bu kapıdan
24:51
kim girdi bu adamın davranışı ne?
24:53
Bu adam birilerine nasıl davranıyor diye anlık olarak en
24:56
başta da söylediğim gibi analiz edebiliyorlar an diyebilirsiniz
25:00
ya abi insanların ne düşündüğü benim umurumda değil, gerçekten
25:04
hakkınız olan bir konuda ve size çok kötü davranılan bir yerde
25:08
siz de karşı tarafa çok kötü davranabilirsiniz.
25:10
Bu sizin mizacınızın bu şekilde olduğunu göstermez.
25:13
Burada ekstrem bir durum vardır ve sen hakkını savunmak için
25:17
bunu yapmak zorundasındır. Şimdi biliyoruz, yani bizim
25:20
toplumumuzda bazen kabalık işe yarıyor.
25:22
Bazı insanlara kaba olman gerekiyor.
25:24
Burada da o kabalık senin mizacını yansıtan bir şey
25:27
değildir. Haklıysan o haklılığın gereği
25:30
olarak o tavırı o duruşu gösteriyorsundur,
25:33
takınıyorsundur. Orada bir sıkıntı yok bana göre
25:36
ama diğer türlü ekstrem bir olay yoksa haksızlık yoksa ortada.
25:41
Senin canını çok yakan bir durum yoksa gidip bu durumu
25:44
olabildiğince kibar bir şekilde anlatabilir, aktarabilirsin EO
25:48
kızcağızı unutmuş da olabilirdi mesela o siparişi unutmamış,
25:52
hatırlatmış oldum. Bu şekilde geçti gitti.
25:54
Ne benden bir şey gitti, ne ondan bir şey gitti.
25:57
Ikimizde güler yüzlü şekilde onun da işini yapmasına engel
26:00
olmayacak biçimde sorun çözülmüş oldu.
26:02
Tabi ortada büyük bir sorun da yoktu, sorun yoktu belki sonuç
26:06
olarak karşınızdaki kişinin kendinden hiyerarşik olarak bu
26:10
arada bu şu demek değil. Kursun senden hiyerarşik olarak
26:13
altta demek değil bu orada bir hiyerarşi yok belki ama hizmet
26:18
var. Sonuçta parasını verdiğiniz bir
26:20
hizmeti alma noktasında böyle bir düşünce gelişmiş olabilir.
26:23
Hem karşınızdakine bakın hem de kendinizin davranışlarına bakın.
26:27
Böyle ekstrem durumlarda ya da konuya dönelim.
26:30
Taksi şoförüne, kuryeye ya da kapıdaki güvenliğe karşı
26:33
takınılan o üsttenci tavır. Aslında o kişinin içindeki o
26:37
çiğkibri ele veriyor. Çünkü güç dengesinin olmadığı
26:40
yerde yapılan nezaket gerçek. Karakterdir geri kalanı sadece
26:44
strateji hatta ve hatta amirlerinize bakın amirini size
26:48
üst perdeden bakıp gereksiz yere bir şeyleri söylüyorsa bu zaten
26:52
mobinge de girer bir yandan ama diğer yandan onun karakterini
26:55
size 5 saniye içerisinde söyler. Asıl mesele elinde güç varken
27:01
bunu kullanmamak bu çok daha büyük bir erdem.
27:04
Bir de tabi kriz anları bir nevi duygusal röntgen gibi çalışıyor.
27:08
Stres altındayken beynimizin o mantıklı kısmı yani prefrontal
27:12
korteks. Az tatile çıkıyor ve ipler o az
27:16
önce bahsettiğimiz ilkel amigdala'nın eline geçiyor.
27:19
O anlarda verilen tepkiler kişinin aslında yıllardır içine
27:23
attığı, bastırdığı ne varsa onu dışarı püskürtmesine sebep olur.
27:27
Hani bir tartışma da hiç alakası yokken, 10 yıl önceki bir
27:31
mevzuyu açanlar vardır ya işte o aslında kriz anındaki o patlama
27:35
noktası o anki tepki o kişinin aslında çatışma yönetimi
27:39
konusunda ne kadar çırak ya da usta olduğunun kanıtı abi
27:42
düşünün bir tatil p. Yapmışsınız, her şey harika
27:45
gidiyor ama bir anda otel rezervasyonunuzun İptal
27:49
edildiğini İptal olduğunu öğreniyorsunuz.
27:51
Yanınızdaki kişinin o anki tepkisi ne olur, çözüm mü arıyor
27:55
yoksa ben zaten biliyordum. Böyle olacağını Allah belanı
27:58
versin diye söylenip tatili zehir mi ediyor işte bu
28:01
beklenmedik durum testi aslında bir kişinin ömrünü belirleyen en
28:06
büyük kriter hayat zaten krizlerle dolu abi krizler ve
28:10
mücadele edeceğimiz şeyler olmasa hayatın bir anlamı olmaz.
28:13
Mesele o krizlerin. Bir çıkış kapısı arayanla mı
28:17
yoksa kapının önünde oturup ağlayanla mı dert yananla mı
28:20
beraber oldunuz? Şunu da eklemeden geçmek
28:23
istemiyorum, bazı insanlar kriz anlarında inanılmaz bir
28:26
soğukkanlılık sergiliyor. Bu durum bazen çok büyük bir güç
28:30
evet ama bazen de aşırı bir duygusal donukluğun işareti.
28:34
Yani o buz gibi duruşun arkasında devasa bir empati
28:38
yoksunluğu da yatıyor olabilir. Karşısındaki insanı ağlarken
28:41
sadece mantıklı değil diyen birinin o rasyonelliği.
28:46
Duygusal bir körlüğün maskesi olabilir mi?
28:48
Yani bunu iyi tartmak lazım. Her soğukkanlılık profesyonellik
28:52
değil abi bazen sadece hissizliktir, hissedememektir.
28:56
Karakterin bu zorlu anlardaki yansımaları aslında bize bir
29:01
insanın fabrika ayarlarına dair en net veriyi sunuyor.
29:04
O anlardaki öfke kontrolü, sorumluluk alma yetisi veya
29:08
başkalarının suçlama eğilimi hepsi birer yapboz parçası ve bu
29:13
parçaları birleştirdiğinizde karşınızdaki insanın.
29:16
Sadece güneşli günlerdeki halini değil, fırtınada nasıl bir
29:20
kaptana dönüştüğünü de görmüş oluyorsunuz.
29:23
Aslında kriz anlarındaki bu tepkiler gökten zembille inmiyor
29:27
arkadaşlar. Yani o bir anda değişmiyor
29:29
insan. Sadece içindekini dışarı vuruyor
29:32
ve ilginç tarafı ne biliyor musunuz?
29:33
Bu işin bu tepkilerin bu savunma kalkanlarının kökeni aslında
29:39
bizim çok daha eski, çok daha küçük halimizde gizli krizdeki o
29:43
sert ya da kaçıngan tepkiler. Esasen kökleri çok daha eskiye o
29:47
henüz konuşmayı bile bilmediğimiz çocukluktaki güven
29:50
duygusuna ve bağlanma biçimlerimize dayanıyor.
29:53
Işte tam burada niye böyle davranıyor sorusunun cevabını
29:56
bulmak için biraz daha geriye o bağlanma stillerinin karmaşık
30:01
dünyasına bakmamız gerekiyor. Bu konuya geçiş yapmadan önce
30:04
aklıma şey geldi. Hani bir tane adam arabada
30:06
söyleniyor ya kimse ben nokta noktayım demiyor da herkes
30:10
suçunu çocukluğuna yüklüyor gibi bir şey ama böyle bir şey de
30:13
var. Yani bir yandan adam haklı ama
30:15
bir yandan da haksız çocukluk mevzusu dediğimiz şey bir anı
30:19
defteri değil yani resmen bizim ilişki işletimsiz sistemimiz
30:23
hani. Insanlar vardır, birini
30:25
sevdikleri an dünyaları onun etrafında döner ama bir yandan
30:29
da hep ulan acaba beni terk eder mi?
30:31
Korkusuyla yaşarlar ya da tam tersi tam birine yakınlaşacakken
30:35
bir anda duvar ören benim özgürlüğüm her şeyden önemli
30:38
deyip kaçan tipler işte. Tüm bunlar john balbi abimizin o
30:44
meşhur bağlanma kuramı ile öyle bir açıklanıyor ki tabi birden
30:47
çok bağlanma kuramları var ki bu abimizinki değerli.
30:51
Insan vay arkadaş her şey o beşik'te mi başladı diyor
30:55
açıkçası. Karşımızdaki insanın
30:57
ilişkilerindeki o tuhaf gel gitleri anlamak için onun
31:01
çocukluktaki o güvenli limanına bakmak lazım.
31:04
Şimdi bu bağlanma stillerini şöyle bir gözünüzün, önüne
31:07
getirin, güvenli bağlanma, kaçıngan bağlanma, kaygılı
31:10
bağlanma, güvenli bağlanma dediğimiz o ideal tip hani o
31:14
ilişkilerinde hem yakın olup hem de boğulmayan dürüstçe seni
31:17
seviyorum ama kendimi de seviyorum diyebilen insanlar
31:21
bunlar genellikle. Çocukken ihtiyaçları zamanında
31:24
karşılanmış, ben değerliyim. Dünyada güvenli bir yer mesajını
31:27
almış kişiler. Yani bu arkadaşlarla bir yola
31:30
çıkmak navigasyonu olan konforlu bir araba da gitmek gibidir.
31:34
Arıza çıksa da hallederiz derler.
31:37
Panik yapmazlar ama tabii herkes bu kadar şanslı doğmuyor.
31:40
Hayatın sillesini daha o yaşlarda yiyenler de var.
31:43
Mesela kaygılı bağlanma yaşayan dostlarımızı düşünün.
31:47
Onlar için ilişki demek sürekli bir onaylanma ihtiyacı demek.
31:51
Neredesin, niye geç yazdın, beni sevmiyor musun hala seviyor
31:55
musun? Bu soruları aslında birer sevgi
31:58
göstergesi değil, birer güvenlik arayışı.
32:01
Yani o an aslında karşılarındaki kişiyi darlamıyorlar.
32:06
Kendi içlerindeki o terk edileceğim canavarıyla
32:09
savaşıyorlar. Açıkçası bu insanları tanırken o
32:12
aşırı ilginin arkasındaki. Derin korkuyu görmeniz lazım.
32:16
Bir mesajınıza 5 dakika geç cevap verdiğinizde dünyası
32:20
yıkılan o arkadaşınızın derdi aslında siz değilsiniz.
32:24
O geçmişten gelen yalnız kalma travması bir de madalyonun öteki
32:28
yüzünde kaçından bağlanma var ki tam bir kapalı kutu abi
32:32
yakınlıktan resmen alerji duyar kaçarlar duygularını
32:36
anlatmazlar. Ben hallederim derler bir
32:38
problem olduğunda sessizliğe gömülüp kendi mağaralarına
32:41
çekilirler. Hani o gosting dediğimiz
32:43
mevzunun kralını bunlar yapar. Aslında kalpsiz olduklarından
32:47
değil, ha duygusal yakınlığı bir tehdit olarak algıladıkları için
32:51
birine çok bağlanırsam beni kontrol eder veya canımı yakar.
32:55
Kodu işlenmiş bir kere beyinlerini yani karşımızdaki
32:58
insanın neden soğuk davrandığını anlamak, bazen onun hayatta
33:02
kalma stratejisini çözmek demek. Yani bu bağlanma stilleri
33:06
çocukluktan geliyor. Peki bu bağlanma stillerini
33:09
çözdük diyelim. Karşımızdakinin insanlık
33:12
kalitesini. Neyle ölçeceğiz efendim?
33:15
Işte orada devreye o muazzam empati mekanizması giriyor ama
33:20
bakın empatiyi de ikiye ayırmamız lazım.
33:22
Birisi duygusal empati yani karşınızdaki ağlarken sizin de
33:26
burnunuzun sızlaması, diğeri de asıl kritik olan bilişsel
33:30
empati. Yani karşınızdakinin ne
33:32
hissettiğini mantıken anlama ve 10'a çıkart göre pozisyon alma
33:36
yeteneği diyelim. Yani bazı insanlar vardır, çok
33:39
ağlarlar, çok duygusaldırlar ama karşısındakinin neden üzüldüğünü
33:43
bir türlü idrak edemezler işte o.
33:46
Sel kapasite birini tanımak için en büyük turnusol kağıdı empati
33:50
kuramayan bir insanla yol yürümek duvara karşı deniz
33:54
oynamak gibidir. Top hep size geri döner.
33:57
Her vurduğunuzda döner ama duvar bir şey hissediyor mu arkadaşlar
34:00
hissetmez bir insanın başkasının acısını veya sevincini kendi
34:05
menfaati dışında bir yere koyup koymadığına bakmak lazım.
34:08
Hani atıyorum, siz başınıza gelen kötü bir şeyi anlatırken
34:11
ya kardeş o da bir şey mi bak benim geçen ne oldu diye söze
34:15
giren o hemen kendime bağ. Tipleri var ya işte orada o
34:18
empati radarı resmen hata veriyor demektir.
34:21
Bu aslında bir kişilik özelliğinden ziyade bir olgunluk
34:26
göstergesi. Bu noktada dinleme sanatı da
34:28
var. O devasa başlığa girmemiz şart,
34:31
dürüst olalım, çoğumuz karşımızdakini anlamak için
34:35
değil, cevap vermek için dinliyoruz.
34:37
Karşıdaki konuşurken içimizden şimdi şuradan şu golü atarım ya
34:41
da bak bu cümleden sonra şunu söyleyeyim de ne kadar zeki
34:44
olduğumu anlasın diye kurgular yapıyoruz itiraf.
34:47
Yapıyoruz, yapmıyorum diyen yoktur.
34:50
Buna dinleme değil, sırasını bekleme deniyor.
34:52
Gerçekten dinleyen biri sizin sadece kelimelerinizi değil, o
34:57
kelimelerin arasındaki duraksamaları.
34:59
Ses tonunuzdaki o hafif titremeyi bile duyar.
35:03
Açıkçası bu aktif dinleme dediğimiz şey, birine
35:06
verebileceğiniz en pahalı hediyedir abi.
35:08
Çünkü o an 10'a çıkart abi ben seni görüyorum ben seni
35:12
duyuyorum ve şu an benim için dünyanın.
35:15
En önemli şeyi senin anlattıkların mesajını
35:18
veriyorsunuz. Birini tanımak istiyorsanız
35:21
sizinle konuşurken telefonuna bakıp bakmadığına değil, bak bu
35:24
önemli bir mevzu. Burada zaten o masayı terk edin
35:27
gidin ya da adam yerine koymayın karşınızdakini ben öyle
35:30
yapıyorum abi daha ziyade gözlerinizin içine bakıp sizin
35:34
cümlenizi tamamlamaya çalışmak yerine o cümlenin bitmesini
35:38
sabırla bekleyip beklemediğine bakın.
35:40
Eğer sürekli sözünüzü kesip biliyorum biliyorum diyorsa o
35:44
kişi asl. Dünyayı sadece kendi
35:46
penceresinden izliyor demektir. Dinleme biçimi aynı zamanda bir
35:50
saygı ve değer verme ölçütü. Bir insan sizi dinlerken aslında
35:54
size bir alan açıyor mu yoksa o alanı sürekli kendi egosuyla mı
35:57
dolduruyor? Bu farkı görmek için çok büyük
36:00
analizlere gerek yok. Bir akşam yemeğinde kimin daha
36:03
çok konuştuğunu ve kimin daha derin sorular sorduğunu saymanız
36:06
yeterli abi sorulan soruların kalitesi aslında.
36:10
Kişinin sizin derinliğinize ne kadar inmek istediğinin de bir
36:13
kanıtı nasılsın diye sormak var. Bugün seni en çok ne gülümsetti
36:18
diye sormak var. Aradaki o uçurum işte o insanın
36:21
merak ve değer verme düzeyini belirler.
36:23
Bütün bu bağlanma stilleri, empati seviyeleri ve dinleme
36:27
alışkanlıkları aslında birleşip o insanın hayata karşı temel
36:32
kodunu oluşturuyor. Yani birinin nasıl bağlandığını
36:34
bilirseniz size nasıl sadık kalacağını da
36:37
kestirebiliyorsunuz. Nasıl dinlediğini bilirseniz bir
36:40
sorun çıktığında sizi gerçekten anlamaya çalışıp çalışmayacağını
36:44
da anlarsınız. Bu kodlar aslında bir insanın
36:47
ilişki haritası gibi hangi yolların açık, hangi yolların
36:50
çıkmaz sokak olduğunu size gösteriyor.
36:52
Tabi bu parçalar birleştiğinde yavaş yavaş o kişinin zihnindeki
36:56
o korunaklı bölgeye yani değerler sistemine ulaşmaya
37:00
başlıyoruz. Sadece nasıl davrandığı değil,
37:03
neden öyle davrandığı, neyi doğru, neyi yanlış kabul ettiği.
37:07
O etik pusulası devreye giriyor. Peki Fırat bir insanın gerçekten
37:11
neye değer verdiğini, o süslü cümlelerin arkasındaki o asıl
37:16
kırmızı çizgilerini nasıl anlarız, işte orada işin içine
37:20
abi. Para güç ve o meşhur bilişsel
37:23
çelişkiler giriyormuş. Biraz da bunları konuşalım.
37:26
Birinin yanındayken dersiniz ki ya bu adam çok düzgün biri ama
37:31
aslında o düzgünlük neye göre toplum ayıp dediği için mi
37:35
yapmıyor, yoksa kendi içinde bu. Yakışmaz dediği bir terazisi mi
37:39
var? Burada meşhur etik ve ahlak
37:42
ayrımı devreye giriyor. Ahlak dediğimiz şey biraz daha o
37:45
mahalle baskısı dışarıdan giydirilen o üniforma gibidir.
37:50
El alem ne der korkusudur ama etik etik.
37:53
O kimsenin sizi görmediği zifiri karanlık bir odada bile doğruyu
37:58
yapma dürtüsüdür. Yani birinin gerçek değerlerini
38:01
anlamak istiyorsanız, toplumsal alkışın olmadığı hatta kimsenin
38:05
ruhunun duymayacağı o gri. Alanlarda ne yaptığına
38:09
bakacaksınız mesela yerde bir cüzdan görüyorsunuz.
38:12
Cüzdanı bulduğunuzda içinden para almayıp karakola götüren
38:16
adam mı olmak istersiniz? Bunu kameralar vardır kesin diye
38:20
mi yapıyor oğlum bu sosyal deneyimidir yoksa bu para benim
38:22
değil, kursağımdan geçmez dediği için mi işte o saniyelik
38:26
tereddüt o kişinin iç dünyasındaki o etik pusula'nın
38:30
kuzeyi nereyi gösteriyor onu anlatır bize açıkçası ben
38:34
birinin değerlerini anlamak için büyük laflarına pek bakmıyorum.
38:37
Ben dürüstüm diyen çok dürüst. Gördük de asıl mesele o
38:41
dürüstlüğün 10'a çıkart bir maliyeti olduğunda ne yaptığı
38:43
çıkarı zedelendiğinde o kutsal değerlerini hemen bir kenara
38:47
itip ya şartlar böyle gerektirdi.
38:50
Hocam diyorsa geçmiş olsun o değerler sistemi aslında sadece
38:55
bir vitrin süsüdür. Benim gözümde burada asıl
38:57
turnusol kağıdı, para ve güç hani derler ya bir insan tanımak
39:01
istiyorsan ya yola çık ya da parayla imtihan et diye.
39:04
Vallahi atalarımız bu konuda doktora yapmış resmen para
39:08
sadece bir araç değil ar. Para aslında bir büyüteçtir
39:12
insanın içinde ne varsa onu devasa boyuta getirir.
39:15
Kimliği ise eli ayağı titrer, kibirli ise parayla insan ezmeye
39:19
başlar. Cömertse dünyaları doyurur.
39:22
Birinin parayla olan ilişkisi aslında onun hayattaki
39:26
hırslarını ve korkularının nasıl yönettiğini fısıldar mesela
39:30
garsona bahşiş verirken ki o lütfükar tavrımı var yoksa o
39:34
emeğe duyulan o sade saygı mı ya da bir güç kazandığında atıyorum
39:38
iş yerinde terfi al. O eski mesai arkadaşlarına
39:43
bakışı değişiyor mu? Güç karakterin üzerindeki o ince
39:47
cila tabakasını hemen kazı verir.
39:49
Altından ne çıkacağı ise tamamen o kişinin köklerine bağlı şakama
39:54
maka bazen en büyük ipucunu bilişsel çelişki anlarında
39:58
yakalıyoruz. Bu kavram çok kritik insan beyni
40:02
inandığı şeyle yaptığı şey arasında bir uçurum olduğunda
40:05
resmen hata mesajı veriyor. Beyin bu boşluğu sevmiyor, orayı
40:08
bir şekilde doldurması lazım. Diyelim ki biri kendini çok
40:11
çevreci çok doğa sever olarak tanımlıyor ama elindeki çöpü
40:15
kimse görmüyor diye sokağa atıverdi.
40:18
O an bir çelişki doğar. O yakalanma ve fark edilme
40:21
anında verdiği tepki karakterin zirvesi.
40:24
Eğer aman canım belediye ne iş yapıyor, temizlesinler diye
40:27
hemen bir bahane, bir kılıf uyduruyorsa o kişi aslında
40:31
hatalarıyla yüzleşmek yerine gerçekliği bükmeyi tercih eden
40:34
biri ama. Ya ne yaptım?
40:36
Ben bana hiç yakışmadı deyip o çöpü geri alıyorsa işte o adamın
40:40
etik pusulası hâlâ sağlam çalışıyor ve içerideki o
40:44
dürtüleri hâlâ rahatsız etmeye devam ediyor demektir abi
40:48
açıkçası biz insanlar kendi tutarsızlıklarımızı örtmek için
40:52
muazzam hikayeler uyduruyoruz. Birine yanlış yapan biri o
40:56
yanlışı meşrulaştırmak için karşısındakini ya zaten hak
41:00
etmişti diye canavarlaştırmaya başlıyor.
41:03
Bu aslında bir savunma mekanizmasıdır ama aynı zamanda.
41:06
Kişinin karar alma mekanizmasındaki o arızayı da
41:09
gösteriyor. Karşınızdaki insanın kendi
41:12
hatalarını nasıl ambalajladığını izleyin.
41:15
Eğer her hatasında bir dış faktör bir ama o da şöyle yaptı
41:19
cümlesi varsa bilin ki abi o kişinin sorumluluk alma ve
41:23
gerçek değerlerini koruma kapasitesi oldukça zayıftır.
41:27
Bir de şu sessiz onaylar mevzusu var, hani bir ortamda haksızlık
41:30
yapılıyordur, birinin hakkı yeniyordur ama bizimki başıma
41:33
işe almayayım diye kafasını önüne.
41:35
Eğer ya aslında bu top. Muzun bu dönemde geldiği en
41:39
büyük nokta olumsuz nokta işte o sessizlik en büyük çığlıktır abi
41:45
değerler sistemi sadece yaptıklarımızdan değil, yapmamız
41:47
gerekirken yapmadıklarımızdan da oluşuyor.
41:50
Bir insanın cesareti sadece kahramanlık anlarında değil, o
41:54
toplumsal baskının altında doğruyu söyleyebilme iradesinde
41:58
gizli gemisini kurtaran kaptan mantığıyla mı hareket ediyor,
42:01
yoksa haksızlık karşısında susan dinsiz şeytandır.
42:05
Distill'ına mı yakın bu seçimler o kişinin hayat yolundaki o ana
42:10
duraklarını belirler. Yani handeller ya insan insanın
42:13
aynasıdır diye aslında birinin değerini ya da değerlerini
42:17
çözmeye çalışırken aslında o kişinin hayata bakış açısını o
42:21
hayat felsefesi denilen o koca kütüphaneyi de aralamış
42:24
oluyoruz. Bir insanın paraya güce ve
42:27
hataya verdiği tepki onun ruhunun koordinatlarını veriyor.
42:31
Size o koordinatları birleştirdiğinizde işte
42:34
karşınıza çıkan harita. O insanla nereye kadar
42:37
gidebileceğini, nerede mola verilebileceğini ya da nerede
42:40
yolların ayrılacağını açık açık söyler.
42:43
Ama burada bir durup kendimize bakalım.
42:45
Biz bu haritayı okurken ne kadar objektifiz?
42:48
Tabi buraya kadar o şunu yapar. Bu bunu söyler dedik ama iğneyi
42:52
biraz da kendimize batırma vakti.
42:54
Dünyayı olduğu gibi değil olduğumuz gibi görüyoruz.
42:58
Yani o meşhur objektif gözlem dediğimiz şey aslında kocaman
43:02
bir illüzyon beynimiz o kadar çok bilişsel yanlılık yani
43:05
zihinsel kısa. La dolu ki bazen karşımızdaki
43:09
insanı tanımaya çalışırken aslında kendi yarattığımız bir
43:12
hayaletle konuşuyoruz. Meşhur doğrulama yanlılığı
43:16
vardır. Birine bir kere bu adam
43:18
güvenilmez etiketini yapıştırdınız mı?
43:20
Adam ağzıyla kuş tutsa siz sadece o kuşun kanadındaki
43:25
kusuru görüyorsunuz, beyniniz bak gördün mü?
43:28
Ben haklıymışım yine bir fauso verdi demek için posuya yatıyor,
43:32
kendi haklılığımızı ispatlamak uğruna gerçeğin yarısını çöpe
43:36
atıyoruz. Burada en tehlikeli tuzaklardan
43:39
biri de projeksiyon. Yani yansıtma hocam.
43:42
Hani derler ya kişi kendinden bilir işi diye.
43:45
Vallahi psikoloji dünyası bunu binlerce sayfa kitapla
43:49
anlatıyor. Kendi içimizde kabul
43:51
edemediğimiz, kendimize bile itiraf edemediğimiz o karanlık
43:54
tarafımızı o küçük kıskançlıklarımızı veya
43:57
hırslarımızı şak diye karşımızdakine yansıtıveriyoruz.
44:01
Mesela bu arkadaşım çok çıkardı diye dert yanarken aslında belki
44:06
de kendi çıkar odaklı düşüncelerimizi onun üzerine
44:09
yansıtıp kendimizi aklamaya çalışıyoruzdur.
44:12
Yani aslında karşımızdakine attığımız o çamur bazen kendi
44:16
elimizin kiridir de fark etmeyiz.
44:18
Hani vardır ya sosyal ortamlarda kim ahlaktan bahsediyorsa en
44:22
ahlaksız odur. Kim namusdan söz ediyorsa en
44:25
namussuz odur. Yani kim namus ve ahlak
44:28
şovalyeliği yapıyorsa bilin ki en namussuzu odur şeklinde.
44:32
Internette dolaşan altına feedda kahlo ya da ne bileyim işte
44:36
fredirick nietzsche falan yazarlar yalandan onlara ait
44:40
değildir. Bu söz aslında tabii ki benzer
44:43
bir noktası var. Mesela nietzsche'nin nietzsche
44:45
pot kestiğinde bu durumdan bahsettin mi hatırlamıyorum ama
44:48
o kadar detaya girdiğimi mi girmedin mi?
44:50
Tam hatırlamıyorum ama ahlakın soy kötü üzerine ve bir de
44:54
iyinin ve kötünün ötesinde gibi eserlerinde buna benzer bir
44:57
tutum sergilediği için belki friedrih nietzsche'ye atfedilmiş
45:01
olabilir bu sözler ama. Benzer düşüncelerden dolayı onun
45:05
değil ya da file kahve'nun da değil.
45:07
Ahlak namus deyince sadece kadından konuşan herkes ahlaksız
45:12
ve namussuzdur. Bu da kahloya ithaf edilen bir
45:15
söz. Bunlar onlara ait değil abi ama
45:18
anonim de olsa çok doğru sözler yani.
45:20
O yüzden dediğim gibi çok sert eleştirirken durup acaba ben bu
45:25
özelliğin neresindeyim? Diye sormak, insan tanıma
45:29
sanatının en yüksek mertebesidir bence.
45:31
Önce kendimizi tanıyacağız. Bir de şu sezgi meselesi var,
45:35
çok bıçak sırtı bir durum. Hocam içimden bir ses bu iş yaş
45:39
diyor dersiniz ya işte o ses bazen milyonlarca yıllık
45:43
evrimsel tecrübedir. Bazen de sadece dün akşam
45:46
izlediğiniz filmin bir kalıntısı malcon gladywell'in o göz kırpma
45:51
blink dediğimiz mevzusundaki gibi beynimiz saniyeler içinde
45:55
devasa bir veriyi işleyip bize bir vaye veriyor.
45:58
Yeni nesil anlatımla ama bu sezgileri mantıkla check etmez.
46:02
Peki sadece önyargılarımızın esiri oluruz.
46:05
Tipini beğenmedim demekle davranışları tutarsız demek
46:08
arasına dağlar kadar fark var. Sezgi bir pusuladır evet ama
46:12
haritayı okumayı bilmiyorsanız pusula sizi sadece uçuruma
46:16
götürür. Sezgilerinizi dinleyin ama
46:18
onlara hemen teslim olmayın. Onlara birer hipotez muamelesi
46:22
yapmamız lazım. Abi kanıt değil yani çok emin
46:25
olmamak lazım. Tabi kendimizi kandırmakla
46:28
üstümüze yok amenna. Bayis denilen o ben zaten
46:33
biliyordum, böyle olacağını tuzağına hepimiz düşüyoruz.
46:36
Bir olay bitiyor bittikten sonra hafızamız geçmişi yeniden
46:40
kurguluyor ve sanki o en baştaki belirsizliği hiç yaşamamışız
46:44
gibi davranıyoruz. Bu da bizi insan sarrafı
46:47
olduğumuza dair sahte bir özgüvene sürüklüyor.
46:50
Oysa birini tanımak, abi, statik bir fotoğrafı incelemek değil,
46:54
sürekli değişen bir filmi izlemek gibidir, insanlar
46:58
değişir sen değişiyorsun, ben değişiyorum, biz değişiyoruz.
47:01
Şartlar değişiyor. En normali ben bu adamı çözdüm
47:05
dediğiniz an aslında o insana bir kalıba hapsedip onun
47:08
gelişimine gözünüzü kapatmış oluyorsunuz.
47:11
Esen bu adamı çözdün bu adamı o şekilde o kalıba soktun.
47:15
Yarın bir gün şartlar değişti, o adam da değişti ya bak bu bu
47:18
kalıptan çıktı bu artık öyle bir adam değil deme cesaretini
47:22
kendimiz de buluyoruz. Gerçek bir merak karşındakinin
47:26
her gün yeni bir sayfası açılabilecek canlı bir kitap
47:29
olduğunu kabul etmek ulan ne sözler söylüyorum ben bu
47:32
aralara. Neyse yani toplamak gerekirse
47:35
arkadaşlar bu bölümde yüzden başladık.
47:38
Bedene indik. Oradan karakterin o 5 büyük
47:42
odasında dolaştık. Bakıyorum notlarıma kriz
47:45
anlarında maskelerin nasıl düştüğünü de gördük.
47:48
Çocukluktaki o görünmez bağlara dokunduk ve nihayet değerler
47:52
sisteminin o sert kayalarına çarptık ama tüm bu yolculuğun
47:56
sonunda elimizde kalan en kıymetli şey o insanı bir etiket
48:00
değil bir hikaye olarak görebilme yetesi insan tanımak.
48:04
Satranç oyunu değil, karşındakini mat etmek veya her
48:07
hamlesini önceden bilmek zorunda değilsin.
48:09
Biz eğitimciler mesela bir çocuğu başlangıçta süreçte
48:13
sonunda değerlendiriyoruz ya ben bu çocuğu böyle tanıdım deyip bu
48:16
çocuk hep böyledir dersem o çocuğun gelişimini de görmem.
48:20
Kendimin yaptığı uyguladığı öğretimlerin faydasını ya da
48:25
zararlarını da belirleyemem. Bu da buna benziyor.
48:27
Biraz asıl mesele bu karmaşıklığın içindeki.
48:32
O insanı, tüm zaafları ve güçleriyle o gri alanlarıyla
48:35
kabul edebilmek. Valla benim bu yolculuktan
48:38
biliyorsunuz bu tür şeyleri ben okuyorum.
48:40
Araştırıyorum ki size sunuyorum. Ben araştırırken biraz dersleri
48:44
ediniyorum. Çıkardığım en büyük ders şu
48:46
oldu. Kimse tamamen göründüğü kadar
48:48
basit değil ve kimse de sandığımız kadar karmaşık değil.
48:52
Sadece herkesin bir anlatılma biçimi var.
48:55
Birini tanımaya çalışırken aslında bir yandan da kendi
48:58
sınırlarımızı kendi tahammül seviyemizi ve bir anlamda kendi
49:02
karanlıklarımızı keşfediyoruz. Hobus'un da dediği gibi insan
49:05
insanın hem kurdu ama bir yandan da hem yurdu hem de aynasıdır.
49:10
Tabi bu son 2 kısmı hops söylemiyor.
49:12
O ayrı sona doğru gelirken hayatınızdaki o zor dediğiniz
49:16
insanlar belki de sadece sizin henüz doğru anahtarı
49:20
bulmadığınız ya da bulamadığınız kapılardır abi ya da belki de o
49:24
kapıyı hiç açmamanız gerekiyordur.
49:26
Kim bilir önemli olan. O kapının önünde beklerken ne
49:30
öğrendiğiniz insan sarrafı olmak herkesi şak diye tanımak değil.
49:34
Kimin nereye koyacağını, kiminle ne kadar yol yürüyeceğini abi,
49:38
en önemlisi kimin yanında maskeni indirebileceğini
49:41
bilmektir. Hani diyoruz ya ben senin
49:43
yanında kendimi ben gibi hissediyorum diye önemli olan bu
49:47
bence evet sekizinci gün 25 saatte bir bölümün daha sonuna
49:51
geldik, insan denilen bu devasa okuyan usta küçük bir Sandal
49:56
sefası yaptık diyelim bir sonraki.
49:59
Hava değişinizde ya da o ilk el sıkışmanıza kulaklarınıza küçük
50:02
bir tını olarak kalır. Umarım bu anlattıklarım
50:05
kendinize iyi bakın, minik bir takibinizi alırım, hoşça kalın
50:09
görüşmek üzere.