Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / KUPA NË THESIN E BENIAMINIT Prova e Fundit — dhe Njeriu që Ofroi Veten Zanafilla 44:1–34
Transcript
- KUPA NË THESIN E BENIAMINIT Prova e Fundit — dhe Njeriu që Ofroi Veten Zanafilla 44:1–34 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit «Vëre kupën time, kupën prej argjendi, në grykën e thesit të më të riut»... dhe kupa u gjet në thesin e Beniaminit. — Zanafilla 44:2, 12 Juda tha: «Çfarë të themi zotërisë tim? Si të flasim? Si të justifikohemi? Perëndia ka zbuluar paudhësinë e shërbëtorëve të tu». — Zanafilla 44:16 «Tani, pra, të lutem, lëre shërbëtorin tënd të mbetet skllav i zotërisë tim në vend të fëmijës, dhe fëmija le të kthehet me vëllezërit e tij». — Zanafilla 44:33 Kjo është prova e fundit — dhe më e ashpra. Jozefi krijon një situatë saktësisht si ajo e njëzet vjetëve më parë: një djalë i preferuar i Rakelës, në rrezik, dhe dhjetë vëllezër që mund ta lënë dhe të ikin të lirë. Do ta shesin sërish? Dhe përgjigjja vjen nga goja e Judës — në fjalimin më të gjatë dhe më të bukur të gjithë Zanafillës. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor Kupa e argjendtë nuk ishte thjesht një enë e shtrenjtë. Kujdestari thotë se zotëria e tij «e përdor për të parashikuar» (v. 5). Në Egjipt praktikohej hedhje falli me ujë ose verë në kupë. A e bënte vërtet Jozefi këtë? Shumë studiues mendojnë se jo — ai vetë kishte thënë qartë se «interpretimet i përkasin Perëndisë» (40:8). Më shumë duket se po luante rolin e një zyrtari egjiptian për t'i mbajtur vëllezërit në padije. Dhe fjala e tij «a nuk e dini se një njeri si unë mund të zbulojë gjithçka?» (v. 15) kishte edhe një kuptim të fshehtë: po, unë di gjithçka për ju — dhe s'e keni marrë vesh ende. Dhe vjedhja e një sendi mbretëror ishte krim shumë i rëndë — dënohej me vdekje ose skllavëri të përjetshme. Prandaj oferta e Jozefit («vetëm ai që e ka kupën do të mbetet skllav; ju shkoni në paqe» — v. 17) ishte jashtëzakonisht e butë për kohën. Dhe pikërisht kjo e bënte provën të vërtetë: ata kishin një rrugëdalje të lehtë dhe të ligjshme. Mjaftonte të ktheheshin dhe t'i thoshin babait: «e humbëm edhe këtë». 3. Shpjegimi i Tekstit Vargjet 1–13: Kurthi dhe rrobat e grisura Jozefi urdhëroi të mbushnin thasët, të vinin sërish paratë brenda, dhe kupën e vet në thesin e Beniaminit. Pastaj i la të nisen — dhe menjëherë dërgoi kujdestarin pas tyre. Vëllezërit ishin aq të sigurt për pafajësinë e tyre sa thanë: «ai që do ta ketë, le të vdesë; ne të tjerët do të bëhemi skllevër» (v. 9). Fjalë të mëdha nga njerëz me ndërgjegje të pastër — për këtë çështje. Dhe filloi kërkimi: «nga më i madhi te më i riu» (v. 12). Përfytyroni tensionin që rritej me çdo thes që hapej dhe dilte bosh. Derisa erdhi radha e fundit — dhe kupa doli aty. Dhe pastaj vjen fjalia që tregon se diçka kishte ndryshuar: «Atëherë ata i grisën rrobat e tyre» (v. 13). Të gjithë. Jo vetëm Beniamini. Njëzet vjet më parë, ata ishin ata që e grisën rrobën e Jozefit dhe e zhytën në gjak për të gënjyer babain. Tani grisin rrobat e tyre për dhimbjen e vëllait. Dhe të gjithë u kthyen bashkë në qytet — askush nuk iku. Ata mund të kishin vazhduar rrugën; zgjodhën të kthehen. Vargjet 14–17: «Perëndia ka zbuluar paudhësinë tonë» Ranë përtokë para Jozefit. Dhe Juda foli — por dëgjoni çfarë tha: «Çfarë të themi? Si të justifikohemi? Perëndia ka zbuluar paudhësinë e shërbëtorëve të tu» (v. 16). Ndaluni këtu. Për kupën ata ishin të pafajshëm — s'e kishin vjedhur. Por Juda nuk tha «ne s'kemi bërë asgjë». Tha «Perëndia ka zbuluar paudhësinë tonë». Ai s'po fliste për kupën. Po fliste për Jozefin. Njëzet vjet faji i fshehur dolën në një fjali. Dhe vini re: nuk tha «paudhësinë time» — tha «tonën». Ata tashmë e mbanin fajin së bashku, si familje. Dhe pastaj Juda ofroi: «do të jemi skllevër, të gjithë, edhe ai që e ka kupën» (v. 16). Por Jozefi e mbylli derën: «larg qoftë! Vetëm ai që e ka kupën. Ju shkoni në paqe te babai juaj» (v. 17). Ky ishte çasti i provës: dera ishte hapur, lirimi ishte i ligjshëm, dhe babai kurrë s'do ta merrte vesh se çfarë kishte ndodhur vërtet. Vargjet 18–29: Fjalimi që ndryshon gjithçka Dhe pastaj Juda u afrua dhe filloi të fliste. Ky fjalim është më i gjati në gjithë Zanafillën — shtatëmbëdhjetë vargje. Dhe ai nuk përmban asnjë argument ligjor, asnjë justifikim, asnjë përpjekje për të fajësuar dikë tjetër. Është thjesht historia e një babai plak dhe një djali. Juda tregoi gjithçka: si i kishte pyetur zotëria, si ishte babai plak, si kishte pasur një djalë tjetër që «u ça në copa» dhe nuk u pa më (v. 28) — fjalët e tij vetë kur gënjeu babain! — dhe si babai e donte këtë të fundit me gjithë shpirt. Dhe përsëriti fjalët e Jakobit: «nëse i ndodh ndonjë fatkeqësi, do të zbrisni thinjat e mia në varr nga dhimbja» (v. 29). Vini re çfarë po bën Juda: po e vë dhimbjen e babait në qendër. Njeriu që dikur s'e mendoi fare babain kur shiti Jozefin — që e pa atë të vuante njëzet vjet pa thënë asnjë fjalë — tani flet vetëm për të. Dhe ka diçka edhe më prekëse: ai po flet për te preferuarin e babait ndaj djalit të Rakelës pa asnjë hidhërim. E pranon si fakt dhe e mbron. Zilia kishte vdekur. Vargjet 30–34: «Le të mbetem unë në vend të fëmijës» Dhe pastaj vjen kulmi. Juda tha: unë u bëra garant për këtë djalë; nëse kthehem pa të, babai do të vdesë nga dhimbja. Prandaj: «të lutem, lëre shërbëtorin tënd të mbetet skllav në vend të fëmijës, dhe fëmija le të kthehet me vëllezërit e tij» (v. 33). Ky është çasti më i madh i transformimit në gjithë Zanafillën. Krahasojini dy fjalitë e të njëjtit njeri: Njëzet vjet më parë: «Ç'dobi kemi po ta vrasim vëllanë tonë? Ejani, ta shesim» (37:26–27). Tani: «Lëre shërbëtorin tënd të mbetet skllav në vend të fëmijës» (44:33). Njeriu që shiti një vëlla për të fituar, tani shet veten për të shpëtuar një tjetër. Dhe arsyeja e fundit që jep është prekëse: «si mund të kthehem te babai im pa fëmijën? Nuk do të mund të shoh dhimbjen që do ta pushtonte» (v. 34). Ai s'e duron dot dhimbjen e babait — pikërisht atë dhimbje që e shkaktoi vetë njëzet vjet më parë. Dhe vini re edhe këtë: Juda po fliste me fjalët e veta të vjetra. Kur tregoi si e kishte humbur babai djalin e parë, tha se ai «u ça në copa» (v. 28) — pikërisht ajo që kishte thënë Jakobi kur pa rrobën me gjak (37:33). Juda po përsëriste gënjeshtrën e vet, që e kishte dëgjuar nga goja e babait njëzet vjet me radhë. Dhe ndoshta pikërisht kjo e thyente më shumë: të dëgjosh dhimbjen që ke shkaktuar, të përsëritur nga goja e atij që e do. Ka faje që na ndjekin jo me dënim, por me fjalë që i dëgjojmë çdo ditë. Dhe kjo është përgjigjja që kërkonte Jozefi. Prova mbaroi. Vëllezërit e tij nuk ishin më ata burra që hëngrën bukë ndërsa ai lutej nga pusi. Perëndia i kishte ndryshuar. Kapitulli mbyllet me Judën ende në gjunjë, duke pritur — dhe kapitulli tjetër do të hapet me Jozefin që nuk përmbahet dot më. 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «Grisën rrobat» (v. 13). Shprehja origjinale karah simlah — shenja më e fortë e dhimbjes në botën e lashtë. Këtë bëri Jakobi kur pa rrobën e Jozefit (37:34), dhe Rubeni te pusi bosh (37:29). Tani e bëjnë të dhjetët. Njerëzit që dikur shkaktuan dhimbjen, tani e ndajnë atë. «Perëndia ka zbuluar» (v. 16). Folja origjinale matsa — të gjesh, të zbulosh. Juda nuk tha «na zbuloi kujdestari» ose «na zuri fati keq». Tha «Perëndia». Ai e lexoi ngjarjen si dorë të Perëndisë mbi një faj të vjetër. Numrat 32:23 do ta thotë: «dijeni se mëkati juaj do t'ju gjejë». «Garant» (v. 32). Sërish fjala arav e kapitullit 43 — të vësh veten peng. Juda nuk e harroi premtimin që i dha babait. Kur erdhi çasti i pagesës, e pagoi. Fjala e mbajtur në ditën e vështirë tregon njeriun. «Në vend të» (v. 33). Fjala origjinale tahat — në vend të, si zëvendësim. Kjo është fjala e flijimit zëvendësues në gjithë Dhiatën e Vjetër: dashi «në vend të» Isakut (22:13), qengji në vend të mëkatarit. Dhe Juda e përdor për veten. Nga fisi i tij do të vinte Zëvendësuesi i vërtetë. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Fjala kyçe e këtij kapitulli — «në vend të» — është zemra e ungjillit. Juda ofroi të mbetej skllav që Beniamini të shkonte i lirë. Dhe nga fisi i Judës erdhi Ai që e bëri këtë për të gjithë ne: «Sepse edhe Krishti ka vuajtur një herë për mëkatet, i drejti për të padrejtët, për të na çuar te Perëndia». — 1 Pjetrit 3:18 Juda tha «le të mbetem unë skllav dhe fëmija le të shkojë i lirë». Krishti tha të njëjtën gjë me veprën e vet: unë mbetem në vend të tyre, që ata të shkojnë të lirë. Dhe kujtoni skenën para Pilatit: Barabai u lirua dhe Jezusi mori vendin e tij (Marku 15:15). Fjala «tahat» e Zanafillës 44 u bë mish në Golgota. Dhe ka edhe një gjë e mrekullueshme në rendin e Perëndisë. Kush do të ishte fisi mbretëror i Izraelit? Jo Jozefi — heroi i pastër, i drejti, shpëtimtari i Egjiptit. Por Juda — ai që shiti vëllanë, ai që rrëshqiti në kapitullin 38, ai që u ndryshua me durimin e Perëndisë. Dhe Jakobi do ta bekojë pikërisht atë: «skeptri nuk do t'i hiqet Judës» (49:10). Sepse ai mësoi diçka që s'e mëson dot njeriu i përsosur: çfarë do të thotë të falesh dhe pastaj të japësh veten për tjetrin. Dhe një hollësi që s'duhet humbur: Juda po lutej para vëllait të vet për jetën e një tjetri — pa e ditur se ai ishte vëllai. Sa herë ne lutemi para Krishtit pa e kuptuar plotësisht se Ai është vëllai ynë — «nuk turpërohet t'i quajë vëllezër» (Hebrenjve 2:11). Dhe ndryshe nga Jozefi, Ai nuk na mban në padije: Ai e ka zbuluar veten që në kryq. Dhe së fundi, mendojeni skenën e plotë: Juda në gjunjë para sundimtarit, duke u lutur për një djalë të vogël, gati të japë lirinë e vet. Askush nuk fliste. Dhe atje, i heshtur mbi fronin e tij, qëndronte vëllai që ata e kishin shitur — duke parë me lot në sy njeriun që kishte propozuar shitjen, tani duke ofruar veten. Perëndia e mbaroi punën e vet në atë zemër. Dhe pikërisht atëherë, kur prova mbaroi, mund të vinte zbulimi: «Unë jam Jozefi». 6. Aplikimi për Ne Sot Kur duam të dimë nëse një trar është vërtet i fortë, s'e shohim vetëm nga jashtë — i vëmë peshë. Provat nuk e krijojnë forcën; e zbulojnë atë. Jozefi u vuri vëllezërve peshën e saktë që i kishte thyer njëzet vjet më parë — dhe këtë herë mbajtën. Nga ky mësim marrim: Së pari — ndryshimi i vërtetë provohet në të njëjtën situatë. Vëllezërit u vunë përpara pikërisht asaj që kishin dështuar dikur: një djalë i favorizuar i Rakelës, në rrezik, dhe një dalje e lehtë. Këtë herë qëndruan. Nëse thua se ke ndryshuar, prova nuk janë fjalët — është si sillesh kur kthehet e njëjta situatë. Së dyti — mos ik kur mund të ikësh. Ata mund të kishin vazhduar rrugën për në Kanaan. Askush s'do t'i ndalonte. Por u kthyen bashkë. Ka çaste kur mund të largohesh nga një problem pa pasoja për ty — një konflikt familjar, një përgjegjësi, një person në vështirësi. Ai që kthehet kur mund të ikte, tregon kush është. Së treti — fajet e vjetra dalin kur më pak i pret. «Perëndia ka zbuluar paudhësinë tonë» — për një kupë që s'e kishin vjedhur. Faji i vjetër gjeti derën e parë për të dalë. Nëse ke diçka të pashlyer, mos prit që të dalë vetë në një çast të papërshtatshëm. Sille ti para Perëndisë sot. Së katërti — mbaje fjalën edhe kur të kushton. Juda i kishte thënë babait «unë përgjigjem». Kur erdhi çasti, e pagoi. Sa premtime bëjmë me lehtësi dhe i harrojmë kur bëhen të vështira: «do të vij», «do të ndihmoj», «mos u shqetëso». Fjala jote vlen sa dita kur të kushton ta mbash. Së pesti — mendo për ata që preken nga vendimi yt. Gjithë fjalimi i Judës ishte për babanë: «nuk do të mund të shoh dhimbjen e tij». Para se të bësh diçka, pyet: kush do të vuajë prej saj? Njeriu i pjekur nuk mat vetëm fitimin e vet, por dhimbjen që u shkakton të tjerëve. Së gjashti — dashuria e vërtetë thotë «në vend të». Kjo është matësi më i lartë: a je gati të paguash ti që tjetri të shkojë i lirë? Në familje, në kishë, në miqësi — dashuria matet me atë që je gati të marrësh mbi vete. Dhe kjo është pikërisht ajo që bëri Krishti për ne. 7. Çfarë Mësojmë Nga Ky Kapitull Zanafilla 44 na tregoi një kurth të kujdesshëm që ishte në fakt provë; dhjetë burra që grisën rrobat e tyre për vëllanë e vogël dhe u kthyen kur mund të kishin ikur; një faj të vjetër që doli nga një çështje krejt tjetër — «Perëndia ka zbuluar paudhësinë tonë»; dhe fjalimin më të gjatë e më të bukur të Zanafillës, që përfundon me katër fjalë: «le të mbetem unë në vend të fëmijës». Njeriu që shiti një vëlla, tani shiti veten për një tjetër. Kështu duket pendimi i përfunduar. Mbaje mend këtë varg «Lëre shërbëtorin tënd të mbetet skllav në vend të fëmijës» (Zanafilla 44:33). Nga fisi i këtij njeriu erdhi Ai që e tha të njëjtën gjë për ne — dhe e bëri. PAQJA DHE HIRI PERENDISE QOFTE MBI JU. ZOTI JU BEKOFTE!