Latest / 8. Gün 25. Saat / Meksika’nın asi çiçeği - Frida Kahlo

Transcript

Meksika’nın asi çiçeği - Frida Kahlo · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde frieda kahloyu
0:17
konuşacağız. Acının aşkın ve beden
0:20
mücadelesinin bir insanın hayatında nasıl aynı anda hem
0:24
cehennem hem de sanat malzemesi olabildiğini, feridanın o küçük
0:29
mavi evden çıkarıp bütün dünyaya yaydığı dili konuşacağız.
0:33
Hani bazı insanlar vardır hayat onlara hiç adil davranmamış gibi
0:37
görünür ama onlar o haksızlıktan.
0:40
Öyle bir dil üretir ki, bir noktadan sonra biz onların
0:43
acısını değil, güçlerini hatırlarız.
0:46
Fridağ biraz böyle biri bir yandan ömür boyu süren fiziksel
0:50
ağrı, kırık bir omurga, demir korseler, hastane kokuları.
0:54
Bir yandan Diego diegosuz defalarca yanıp sönen bir aşk
0:58
hayatı ve tüm bunların ortasında aynanın karşısında durup dünyaya
1:02
meydan okuyan bir bedel. Bu bölümde şöyle bir yol
1:05
çizeceğim, çocuk frida'dan o meşhur otobüs kazasına yatakta
1:09
doğan resimlerden. Ateşli, yıkıcı aşka kırık sütun
1:13
2 ferida ve hastane yataklarındaki o resimlere,
1:17
oradan da fridanın acısını nasıl evrensel bir sanat diline
1:21
çevirdiğine kadar gideceğiz. Gece yürüyüşüne çıkmışsın gibi
1:24
düşün sokak lambaları sarı, sarı hava, hafif serin kulaklıkta bu
1:29
bölüm başlayalım. Firdanın hikayesi, meksika'nın
1:49
koyu akan semtindeki kasa azul da yani mavi evde başlıyor.
1:54
Masmavi duvarlı içeriden büyük bir bahçeye açılan hem çok
1:58
sıradan hem çok masalsı bir ev frida çocukluğunun ve yetişkin
2:02
hayatının büyük kısmını bu evde geçiriyor.
2:04
Sonra burası müzeye dönüşüyor zaten bu ev bir nevi feridanın
2:08
iç dünyasının maketi gibi duvarda Meksika halk sanatından
2:12
objeler avludak kaktüsler Volkan taşları içeride fotoğraflar.
2:17
Kitaplar, pire Kolombiya heykeller, mavi evin bir
2:21
odasında ise yatağın üstünde tavada monte edilmiş bir ayna
2:24
var. O ayna fridanın bütün dünyayla
2:26
konuştuğu pencereye dönüşecek. Fidanın babası, alman kökenli
2:31
bir fotoğrafçı aslında annesi yerli ve ispanyol karışımı bir
2:35
mestiza yani karışık kişilik demek mestizo da denebiliyor.
2:39
Yani daha en baştan kendi bedeninde kimliklerin,
2:43
kültürlerin karışımını taşıyan bir çocuk.
2:45
Küçük yaşta geçirdiği çocuk felci nedeniyle bir bacağı
2:49
diğerinden ince kalıyor. Yürüyüşünde hafif bir aksama
2:52
oluşuyor. Yani hikaye daha başından şöyle
2:55
başlıyor, beden normal kalıplara pek uymayan bir beden göz
2:59
dünyaya biraz daha uzaktan ve içeriden bakan bir göz ama
3:03
firdanın hayali ressam olmak da değil.
3:05
Kadın doktor olmak istiyor. Aslında bilim anatomi.
3:08
Tıp zihninde bambaşka bir gelecek var ve sonra o otobüs
3:12
kazası geliyor. Tarih 17 Eylül 1925 genç frida
3:15
sevgilisi alihandroyla birlikte okula giden bir otobüste otobüs
3:18
bir tramvayla çarpışıyor. Çarpışma sadece metalin met.
3:24
Vurması değil, frida'nın hayatını ikiye bölen bir çizgi.
3:27
Kaza sonrası raporlar şöyle anlatıyor, omurga kırılıyor,
3:32
pelvis ağır hasar alıyor. 11 ayrı yerden bacakları kırılıyor.
3:36
Demir bir tırabzan karnını ve rahmini delip geçiyor.
3:40
Kadının bedeni resmen paramparça ve bu kazadan sonra ferida
3:44
hayatının geri kalanında neredeyse hiç ağrısız gün
3:48
yaşamıyor aylarca yatakta. Saatler günler, haftalar,
3:52
hastane kokusu. Ilaç ne bileyim yani yalnızlık
3:57
annesi 10'a çıkart özel bir yatak ve yataktan resim
4:00
yapabilsin diye bir düzenek kuruyor.
4:03
Tavana ayna asıyor firde kendi yüzüne bakabiliyor.
4:06
Babası da 10'a çıkart boyalar ve fırçalar getiriyor.
4:09
Frida o yatakta şunu fark ediyor.
4:11
Ben doktora gidemeyeceğim ama bedenimi içimi acı mı?
4:15
Yine inceleyebilirim. Sadece mikroskopla değil
4:18
fırçayla ilk resimlerin çoğu otoportre yani kendini çiziyor.
4:22
Bir mektubun da kendimi en iyi bildiğim için kendimi çiziyorum.
4:25
Tadında bir cümle koruyor. Şöyle diyor, çoğu zaman
4:28
yalnızım, en iyi tanıdığım kişi benim diyor.
4:31
Aslında burada bir şey oluyor. Tıp fakültesine gidemeyen genç
4:34
kadının anatomi defteri tuvale dönüşüyor.
4:37
Ayna hem röntgen filmi gibi hem de.
4:39
Itiraf kabini gibi çalışıyor. Bedenine saplanan o demir,
4:43
sonraki yıllarda resimlerde bazen çiviye, bazen demir
4:47
sütuna, bazen dikenli ipe dönüşerek karşımıza çıkacak.
4:51
Firda'nın resimleri karşında durduğunda şöyle bir his
4:54
yaratıyor, bu gerçek değil abi ama çok gerçek.
4:58
Avrupa'dan gelen sanat eleştirmenleri onun işlerini
5:00
görünce bu kadın tam bir sürrealist diyor.
5:03
Andre bretton falan düşlerin dışavurum gibi yorumlar yapıyor.
5:07
Fridaysa gayet net bir cevap veriyor.
5:10
Ben hiçbir zaman rüya boyamadım. Kendi gerçeğimi boyadım.
5:14
Burada önemli olan şu fidanın kullandığı imgeler kırık
5:18
bedenler, kesik saçlar, kaan kökler, hayvanlar, dini
5:22
simgeler, dışarıdan bakınca rüya gibi duruyor ama onun için
5:26
bunların hepsi çok somut, çok kişisel, çok bedenle ilgili
5:30
kültürel olarak da bir karışım var Meksika.
5:34
Sanatı, ekvatorlar bunlar duadak resimleri aztek prekoombiyan
5:39
semboller, Katolik ikonografisi yani kalp kan çarmık gibi
5:44
imgeler var. Aynı zamanda modern tıp
5:46
imgeleri, anatomi, ameliyatlar yani frida acıyı anlatmak için
5:51
hem kendi bedeninden hem kendi kültüründen hem de tıptan gelen
5:56
görselleri aynı potada eritiyor. Dolayısıyla bu aslında.
6:01
Gün içerisinde ya da geçmişte aldığımız yahut geleceği
6:05
düşünerek edindiğimiz bilgileri rüyamızda harmanlamamız gibi bir
6:09
anlamda rüyalarını çiziyor ama bilinçli bir rüya bana göre.
6:12
Yani gözü açık düşleyerek kurduğu rüyalar bunlar aslında
6:16
bilinçli bir gerçekliği rüya formunda yansıtıyor.
6:19
Bence firde kahlo ne tamamen batılı ne tamamen geleneksel ne
6:24
sadece rüya ne sadece gerçek ne sadece bireysel hikaye ne de
6:29
tamamen. Soyut bu arada kalmışlık aslında
6:32
fridanın kimliğinin de özeti ne tam olarak Avrupalı ne tam
6:36
olarak yerliydi bu kadın yani ne hastaydı sadece ne de sadece
6:41
sağlıklıydı, ne sadece sevgili, ne sadece terk edilen ateşten
6:46
kalp burada yanmaya başlıyor. Acının kendisi değil acının
6:50
sembole dönüşmüş hali. Firdanın hayatındaki en büyük
6:54
dış etkenlerden biri tabi ki Diego revera, meksika'nın dev
6:59
duvar ressamı. Olarak da dev karakter olarak da
7:02
bu frida gençliğinde diego'nun duvar resimlerini hayranlıkla
7:07
izliyor. Sonra tablolarını alıp onun
7:09
karşısına çıkıyor bunları diyor. Senin görmeni istiyorum.
7:12
Diego da yeteneğini ciddiye alıyor.
7:14
Ilişkileri sanat üzerinden başlayan bir çekimle ilerliyor
7:17
ve 1.920 dokuzda evleniyorlar. Bu evlilik aslında çok basit bir
7:22
aşk hikayesi değil. Resmen bir yanarda ikisi de
7:25
politik olarak aktifler. Ikisi de dönemin sol
7:28
hareketleriyle iç içe, ikisi de tutkulu, kıskanç ve
7:33
özgürlüklerine düşkün ve ikisi de sadakat konusunda pek iyi
7:37
değiller. Diego'nun sayısız ilişkisi,
7:40
hatta ferida'nın kız kardeşiyle ilişkisi var.
7:43
Feridanın da hem erkek hem kadın sevgilileri troçki'den
7:46
fotoğrafçı nikolas mura'ya kadar uzanan bir yelpazesi var ve
7:51
bunlar 1.930 dokuza boşanıyorlar.
7:52
Bir yıl sonra tekrar evleniyorlar.
7:53
Yani ferida'nın aşk hayatı tıpkı bedeni gibi bir kez kırılıyor,
7:58
tekrar bir araya geliyor, yine kırılıyor.
8:00
Yine bir şekilde yan yana durmaya çalışıyor.
8:02
Peki bütün bunlar resimlere nasıl yansıyor?
8:05
2 tane firda tablosu düşün. 130 dokuza boşanmanın hemen ardından
8:11
yaptığı büyük bir çalışma. 2 frida yan yana oturuyor.
8:14
Biri Avrupa tarzı beyaz bir elbise giymiş, diğeri geleneksel
8:18
tenu ana kıyafeti içinde kalın kaşları hep bildiğimiz frida
8:23
gibi ikisinin kalbi açıkta kalpleri birbirine damarlarla
8:26
bağlı birinin kalbi yanıyor. Diğerinin elinde diego'nun küçük
8:30
bir portre var. Burada çok net bir şey
8:33
görüyoruz. Ateşten kalp sadece fiziksel acı
8:36
değil aynı zamanda aşkın bıraktığı izler.
8:39
Avrupalı firdev yani daha burjuva daha evlilik normlarına
8:44
sokulmuş taraf kan kaybediyor. Meksikalı frida daha köklü daha
8:48
halkın içinde daha kendine ait taraf diego'yu avuçlarında
8:52
tutuyor ama yüzü ifadesi bu tabloda aşk bir masal değil.
8:56
Kalp sadece pembe bir emoji de değil kanayan açıkta duran
9:00
dikişleri görünen bir organ, aşk ve acı frida da hiçbir zaman.
9:04
Ayrılmaz ikili değil, biri diğerinin içine işlenmiş
9:08
durumda. Şimdi frida'nın beden
9:10
mücadelesine en çıplak haliyle gördüğümüz tablolara bakalım.
9:13
Bu arada ben bunları söylerken belki böyle hemen şipşak bir
9:17
google'dan aratıp bakarsanız çok daha güzel oturabilir.
9:20
Zihninize kırık sütunla başlamak istiyorum.
9:22
Omurganın depremi 1.944 tarihli lakolumla rota yani kırık sütun
9:28
resimle frida göğsünden kasığına kadar yarılmış gibi duruyor
9:32
içinde omurga yerine kırık bir. Yoğun sütünü var.
9:35
Vücudu demir bir korsanın içinde tutuluyor.
9:38
Bedeninin her yerine yüzüne bile küçük çiviler batmış, arka
9:42
planda çatlamış yarıklarla dolu bir toprak manzarası.
9:46
Bu tablo neredeyse tıbbi bir rapor gibi.
9:49
Omurga kırık beden korselerle ayakta tutuluyor.
9:53
Her adım, her nefes bir çivi darbesi gibi aynı zamanda
9:56
metafor toprak yarılmış, tıpkı beden gibi deprem sadece
10:01
kemiklerle değil, ruhun içinde eleştirmenler fidanın bu tab.
10:05
Için acı ve bedenin en direkt ifadesi demişler.
10:08
Bazı biyografi yazarları çelik korsesi olmasa gerçekten
10:12
parçalanacağını hissettiğini aktarmış.
10:15
Yani burada beden mücadelesi resmen gözümüzün önüne serilmiş
10:19
durumda. Firda kendini saklamıyor abi
10:21
korsesini yarığını, göz yaşını gizlemiyor.
10:25
Bu da onu özellikle kronik ağrı ve engellilik yaşayan insanlar
10:29
için güçlü bir figüre dönüştürüyor.
10:30
Bugün günümüzde birçok çağdaş yorum fridanın işiyle görünmeyen
10:35
ağrıyı gör. Kıldığını vurgulamış durumda.
10:38
Bir de Henry ford hastanesi var. Yatağın üstünde dağılan beden
10:41
1.932 tarihli Henry ford hospital tablosunda frida kanlı
10:43
bir yatakta detroitin endüstriyel silüeti önünde
10:47
uzanmış, bedeninden çıkan damarlarla 6 farklı nesneye
10:51
bağlanmış. Ölü bebek pelwvi kemik salyangoz
10:58
cerrahi alet çiçek ve bir tür makine uteris operus benzeri bir
11:03
form. Bu tablo aslında feridanın düşük
11:06
yapma deneyimini annelik arzusuyla beden gerçekliği
11:10
arasındaki çarpışmayı anlatıyor. Beden sadece bir taşıyıcı değil,
11:14
aynı zamanda kayıpların yarın kalmış hayallerin mekanı burada
11:18
acı yine tek başına değil, fiziksel acı var.
11:21
Hastane kan ameliyat, duygusal acı var anne olamamanın.
11:25
Yarası var, kültürel acı var. Kadın bedenine yüklenen annelik
11:29
rolü frida bunları soyut kavramlarla anlatmak yerine
11:32
inatla tek tek nesneye çeviriyor, somutlaştırma
11:35
yapıyor. Kemik kan yatak, bebek resim,
11:39
bir tıp dosyası ile bir günce sayfası arasında bir yerde
11:42
duruyor. Bana göre bir diğer resmi
11:44
dikenli kolye ve sinek kuşu yüzdeki acı boyundaki bir diken
11:48
özport bu öz portrede firdayı yakından görüyoruz.
11:52
Boynunda dikenlerden yapılmış bir kolyesi var dikenler boyn.
11:56
Hani 60 ortada küçük siyah bir sinek kuşağı asılı sanki cansız
12:01
arkasında bir kara kedi, bir maymun ve yoğun yeşillikler.
12:04
Burada da beden sessiz değil aslında dikenler hem acıyı hem
12:08
de bir tür dini fedakarlığı çağrıştırıyor.
12:11
Sinek kuşu normalde canlılık ve özgürlük sembolüyken burada
12:14
siyah ve ölü 100 ifadesi sakin ama girilimli.
12:18
Bugün bu tablo engellik ve kronik ağrı literatüründe de çok
12:23
konuşulan bir şey. Çünkü frida ağrıyı içeride
12:26
görünmez. Bir şey olarak bırakmıyor.
12:28
Dışarı çıkarıp boynuna takıyor adeta.
12:30
Yani o sık duyduğumuz cümle kimse benim ne hissettiğimi
12:34
bilmiyor. Duygusu firda'da o zaman
12:36
göstereyim de görün abi buna dönüşüyor.
12:39
Tabii bedenin bir de politikası var.
12:41
Yani kaşlar bıyık, kıyafet, o meşhur kaş yapısı ben buyum
12:45
demek fidanın beden mücadelesi sadece hastanelerde ameliyat
12:49
masalarında değil aynanın karşısında da veriliyor.
12:52
Bugün popüler kültürde feda deyince hemen akla gelen birkaç
12:56
şey var. Kalın birleşik kaşlar hafif
12:58
belirgin bıyık renkli tevhana elbiseleri, çiçekli taçlar ve
13:02
kocaman takılar. Bunların hiçbiri tesadüf değil.
13:05
Kalın kaşlarını aldırmıyor, bıyığını saklamıyor.
13:08
Yani Avrupa güzellik normlarına uymak için bedenini törpüleyen
13:12
bir kadın değil. Tam tersine özellikle
13:14
fotoğraflarda ve otoportrelerde bu özelliklerini vurguladığını
13:18
görüyorsun. Bu da 2 şeyi aynı anda yapıyor.
13:21
Kadın cinsiyet normlarına meydan okuyor.
13:23
Bir yandan ne tamamen feminen diye kodlanan ne de maskülen,
13:26
kendi bedenini, kendi estetiği ile kabul eden bir figür.
13:29
Meksikalı kimliğini sahneye koyuyor.
13:31
Yerel kıyafetler, geleneksel desenler yerli kimliklere
13:34
gönderme yapan aksesuarlar, post devrim meksika'sında biz kimin?
13:39
Resimle cevap veren bir duruş bence pek tabii bütün bunlar
13:43
ateşten kalp metafornun başka bir katmanı.
13:46
Bu kalp sadece acıdan değil, inattan dayanıyor.
13:49
Firda bedenine şunu söylemekten vazgeçmiyor, sen eksik değilsin
13:53
sen utanılacak da değilsin. Sen bu halinle bile anlatmaya
13:57
değer bir hikayesin. Bugün onun imgesinin feminist
14:00
hareketlerquer hareketler, engellilik aktivizmi tarafından
14:05
bu kadar sahiplenilmesi, biraz da bu yüzden aslında firde
14:08
sadece bir ressam değil. Kimle barışmamayı reddeden bir
14:11
figür olarak okunabilir tabii neden herkes firdanın resminde
14:16
kendini buluyor diye bir de bir soru var.
14:18
Çünkü forumlarda vesaire gezdiğimde bu ifadeyi çok
14:21
rahatsızladım. Özellikle yabancı forumlarda
14:24
kendimi buluyorum diyorlar bu resimlerde.
14:26
Allah Allah halbuki çoğunluğu oto portr resmi fidanın hikayesi
14:31
çok spesifik aslında 20. Yüzyıl başı meksika'sı ağır bir
14:34
kaza, çok özel bir aşk hikayesi, belirli bir kültürel bağlam.
14:39
Peki nasıl oluyor da bugün istanbul'da olsun?
14:41
Berlin'de tokyo'da ya da ne bileyim nayrobi'de yaşayan
14:44
insanlar onun resimlerine bakınca ya bu benim hissettiğim
14:48
bir şey diyebiliyor. Yine forumları vesaire
14:51
kurcaladım. Hani böyle bilimsel açıdan
14:53
incelenecek bir şey değil bu insan görüşlerine dayalı bir şey
14:56
detaylı. Inceledim ve şu sonuçlara vardım
14:59
aslında acıyı saklamamak burada 3 katman var.
15:02
Evrensel bir dil kuruyor. Acıyı saklamamak dedim.
15:05
Firde acıyı estetize ediyor ama süslemiyor, kanı saklamıyor, göz
15:10
yaşını romantikleştirmiyor. Bu çok radikal çünkü çoğumuz
15:13
acımızı 2 şekilde kullanmaya meyilliyiz.
15:16
Ya tamamen gizliyoruz ya iyiyim be kanka deyip geçiyoruz ya da
15:20
dramatize edip sürekli şikayete çeviriyoruz.
15:23
Firdevs üçüncü bir yol açıyor. Benim acım var kardeşim ama bu
15:27
acıdan utanmıyorum ama acı mı sadece anlatmayacağım onu bir
15:30
şeye dönüştüreceğim. Bunu görsel olarak yapmak
15:33
insanın içindeki bir kilidi açıyor aslında.
15:35
Çünkü iç dünyanda ismi olmayan duygulara bir çeşit harita
15:39
sunuyor tabi. Ben bunları işte forumlardan
15:41
derledim. Bu görüşleri falan diyorum ama
15:43
arka planında varsa bilimsel altyapısı onu da araştırıyorum.
15:47
Bu arada size bütün podcastlerimle anlattığım şeyler
15:50
ise sadece vikiped'den okuyup da sonradan bir.
15:53
Uçma metni'ne çevirdiğim şeyler değil.
15:55
Arka planda birçok dizinde bu şeyleri arıyorum.
15:59
Araştırıyorum ve onları okuyup notlar çıkartıp özetleyip
16:02
sizlere belli bir süre içerisinde sunmaya hikaye
16:05
anlatıcılığı tarzında iletmeye çalışıyorum.
16:08
Mesela bunu tam olarak yansıtan bu iç dünyadaki ismi olmayan
16:12
duygulara harita sunma olayını yansıtan ardem peynirin firdevs
16:16
kahlo isimli bir makale var. Brezilya dizinlerinde
16:20
listelenmiş okurken çok keyif aldığım bir makale oldu,
16:23
inceleyebilirsiniz. Dediğim gibi arka planda
16:26
forumların yanı sıra insan görüşlerinin yanı sıra
16:29
kitapların ya da ne bileyim, internette dolaşma, sörf işinin
16:33
yanı sıra işin bilimsel tarafına da bakmaya çalışıyorum.
16:36
Elimden geldiğince hatta mesela şimdi söyleyeceğim şey Britanya
16:39
ansiklopedisinden Diego ile ilişkisini ele almışlar.
16:43
Gerçekten mutlu sonluk bir hikaye değil, 2 tarafta
16:45
sadakatsiz, kırıcı yer yer zalim.
16:48
Ama aynı zamanda birbirlerinden vazgeçemiyorlar.
16:51
Bu birçok insan için çok tanıdık bir bölge, ikinci olarak da bu
16:55
durum var. Tamamen kötü diyemeyeceğin ama
16:57
seni inciten bir ilişki. Onu terk etmekle 10'a çıkart
17:00
dönmek arasına gidip gelen zihin birinin eli kalbinde diğer eli
17:04
kapının kolunda bekleme hali. Bunlar çok tanıdık gelmedi mi?
17:08
Size de bir tetiklendiniz değil mi?
17:10
2 fridağ, Diego, infis gibi tablolar bu gelgitlenin açık
17:15
açık göstergesi. Yani aşk pembe bulut değil
17:18
tekrar. Söylüyorum, bazen yürümeyen bir
17:21
ameliyat gibi, bazen de tekrar tekrar sarılan bir yara gibi bir
17:25
da bunu romantik laflarla değil kalpler damarlar, dikişler,
17:29
portreler ve boş bakışlarla çizmiş.
17:32
Üçüncü olarak bedenle kavga bedenle barış, kronik ağrı
17:35
yaşayan herkesin bildiği bir hal var.
17:37
Bedenim bana ihanet ediyor. Ben mesela sürekli kronik bel
17:41
sırt ağrıları yaşıyorum. Bu cümleyi bu formda kurmasam da
17:44
çok isyan ettiğim olmuştur tabii ki.
17:48
Ortopedik bir rahatsızlığı olan frida kadar bir acı
17:51
hissetmiyorumdur muhtemelen ya da bu durumda olan insanlar
17:54
kadar ama yine de ben normal ya da normalin bir tık üstü
17:57
olabilecek. Kronik ağrılarla boğuşurken buna
18:01
isyan edebiliyorsan bu kadını bir düşünelim ya da onunla aynı
18:04
durumda olan insanları firde resimlerinin çoğunda bu ihaneti
18:08
kabul ediyor aslında. Ama bedenini düşman yapmıyor,
18:10
kabulleniyor tam tersine onu konuşturuyor.
18:13
Korseli beden yatağa bağlı beden amputasyon tehdidi ile yaşayan.
18:18
Eden bunların hepsi tuvalete taşındıkça şuna dönüşüyor.
18:21
Belki diyor benim bedenim eskisi gibi olmayacak ama ben bu bedeni
18:25
yok sayarak değil, onunla konuşarak yaşayacağım.
18:28
Bu da dünyanın her yerinde birilerini yakalıyor.
18:30
Ister istemez ameliyat bekleyen biri kendisi değil, annesi
18:33
babası için ameliyatla bekliyor olabilir.
18:36
Kronik hastalıkla yaşayan biri bedenini olduğu gibi kabul
18:39
etmekte zorlanan biri firdenın resmine bakıp yalnız değilim
18:43
diyebiliyor. Bu 3 şeyle frida resimleri
18:46
bizleri yakalıyor olabilir. Güne uzanan aleve bakalım işte
18:50
rekor satışlar, müzeler, tartışmalar bunlara gelelim.
18:53
Frida 1.950 dörtte henüz daha 47 yaşındayken hayatını kaybediyor.
18:58
Aslında genç bir ölüm arkasında da yaklaşık 143 resim bırakıyor.
19:02
Bunların yaklaşık 50 beşi kendi otoportisi yani üretiminin
19:07
önemli bir kısmı yine kendine bakarak yaptığı işler
19:10
hayattayken radikal politik uçlarda görülen bir figür.
19:14
Ölümünden onlarca yıl sonra adeta bir ikon feminist.
19:19
Tarihinin vazgeçilmez ismi pop kültürü de çantadan tişörte her
19:24
yerde yüzü basılan biri engellilik ve beden politikası
19:27
tartışmalarının önemli referans noktalarından biri ve tabi
19:31
çağdaş sanat piyasası 2.020 beşse 1.940 tarihli lakama el
19:36
sueno rüya yatak adlı portre açık artırmada 54.7 milyon
19:42
dolara satılıyor ve bir kadın sanatçıya ait eser için yeni
19:45
rekoru kırıyor. Bu tablo yatağın üstünde uyuyan
19:48
fridayı ve yatağın. Dinamit sarılı bir iskeleti
19:51
gösteriyor. Ölümle alay eden, ölümle yan
19:54
yana yatan bir beden yani düşünün yıllarca hastane
19:57
odalarında alçılar içinde resim yapan bir kadının bir tablosu
20:01
bugün milyonlar seviyesinde dolaşıyor.
20:04
Bunun bir de Meksika içi boyutu var.
20:05
Frida'nın çalışmaları ulusal kültürel varlık olarak koruma
20:10
altında ülkeden çıkışı, satışı kısıtlı bir yandan kasa az ol,
20:14
yani mavi ev en doğru referans noktası olarak anlatılıyor.
20:18
Diğer yandan 2.020 beşte koya kanda.
20:21
Kasa kahlo kasa roja müzesi açılıyor.
20:24
Bu yeni müze ve anlatı bazı tarihçilerce gerçekleri eğip
20:28
bükmekle feridanın mirasını ticarileştirmekle eleştiriliyor
20:32
aslında. Yani firdanın ateşten kalbi,
20:34
ölümünden sonra da tartışma yaratmaya devam etmekte.
20:37
Bir yanda onun acısını, bedenini, politik duruşunu
20:40
ciddiye alanlar, diğer yanda yüzünü marka logosu gibi
20:44
kullanan tüketim kültürü. Bu da bize aslında şunu
20:47
gösteriyor. Eğer bir insan kendi acısından
20:50
gerçekten güçlü bir dil üretmişse o dil bir süre sonra
20:54
herkesin eline geçiyor abi tabii kimin ne amaçla kullandığı ayrı
20:58
tartışma konusu haline geliyor. Şimdi biraz buradan bulunduğun
21:02
yerden düşünelim, belki şu an istanbul'dasın, ankara'dasın,
21:06
antalya'dasın. Kocaeli'ndesin kastamonu'dasın
21:08
gece odanda tek başına oturuyorsun, dışarıda hafif
21:12
korna sesleri belki karşı apartmanın ışıkları telefonun
21:15
önünde. Ekran elinin altında istesem
21:18
frida'nın tüm resimlerine birkaç dokunuşla bakabilirsin ama bir
21:21
an için aynaya bakmayı dene. Fidanın yaptığı şey temelde çok
21:25
basit ve çok zor bir şeydi. Kendine bakmak geri kaçmadan
21:29
bakmak sonra o bakışın sonuçlarını dünyayla paylaşmak
21:32
acısını saklamak yerine onu bir şeye dönüştürmeyi seçti.
21:36
Aşkını romantik filtre ile yıkamak yerine çırılçıplak bir
21:39
gerçeklikle gösterdi. Bedenini ya hallederiz abi deyip
21:43
kenara atmak yerine. Resmin merkezine koydu.
21:46
Biz ise çoğu zaman üzüldüğümüze başka videoya kaçıyoruz.
21:50
Kırıldığımızda boş ver deyip kendimizi susturuyoruz.
21:53
Bedenimiz yorulduğunda rahatsızlandığında onunla kavga
21:56
etmek yerine onu görmezden geliyoruz.
21:59
Feridanın bize sunduğu en büyük davet belki de şu kaçma kardeş
22:03
bak ve sonra anlat tabii bu anlatma illa resimlerle olmak
22:07
zorunda değil, yazıyla olabilir, müzikli olabilir, günlükle
22:10
yürüyüşle, sessizce düşünerek ben mesela acısını müziğe
22:14
hapseden. Anlatmaya çalışan insanların
22:17
müziğine bayılıyorum. O içerideki o şeyi
22:19
alabiliyorsun. Zorlanmanı eksik hissettiğin
22:22
yerleri, utandığın yanlarını biraz daha merakla incelemeyi
22:26
denemek, belki senin de hayatında bir otobüs kazası
22:29
olmuştur. Gerçek bir kaza olmayabilir.
22:31
Bu bir ayrılık olabilir. Bir hastalık tanısı iflas ne
22:34
bileyim bir aile krizi ve belki o günden sonra hiçbir şey eskisi
22:38
gibi olmadı firdanın hikayesi. Her şeye rağmen güçlü kadın
22:42
sloganı değil, tam tersine zaten güçlü kalamıyorum.
22:46
O zaman bu kırılganlıktan nasıl bir dil çıkartırım sorusu senin
22:50
de acının aşkının, beden, mücadelenin kendi dili olabilir.
22:54
Evrensel olmak zorunda değil ama dürüst olduğu sürece.
22:58
Mutlaka bir yerde birine dokunur diye düşünüyorum.
23:00
Artık yavaş yavaş toparlayalım. Bu bölümde frida kahlo üzerinde
23:04
3 şeyi kurcaladık. Acıyı kaza, kronik ağrı
23:07
ameliyatlar, yatak korseler çiviler, bunların tuvalet
23:11
sembole rengi nasıl dönüştüğünü aşk var.
23:14
Diegoyla inişli çıkışlı ilişkiyi 2 fidanın 2 kalbini aşkın hem
23:18
umut hem yara oluşunu tabii bunu detaylı ele almadım çünkü ayrı
23:22
bir bölümle belki firdanın bu aşkı ele alınabilir.
23:25
Diego olayları ve beden mücadelesi polio iz.
23:28
Kaza sonrası engellilik anne olamamanın yarası ama aynı
23:33
zamanda bu beden benim ve ben bu bedeni resmin merkezine
23:36
koyacağım. Inadı bütün bunlardan çıkan
23:38
evrensel sanat dilini de şöyle özetleyebiliriz, ne olursa olsun
23:42
insanın içindeki ateş acı, aşk, öfke inat her neyse bir dile
23:46
dönüşmek istiyor. O dil dürüst olduğunda sınırları
23:50
ülkeleri, dilleri, nesilleri aşabiliyor.
23:53
Bugün mavi evin duvarları arasında dolaşan insanlar o
23:57
odadaki yatağı aynaya korseler. Fırçalara bakarken sadece bir
24:01
ressamın geçmişini değil, kendi hayatlarındaki kırılmaları da
24:04
düşünebiliyor. Fridanın ateşten kalbini bir
24:07
ikon olarak değil, bir hatırlatma cümlesi gibi düşünmek
24:10
iyi olabilir için yanıyorsa yok sayma o ateşe bir şekil ver,
24:14
bırak o şekil başkalarının karanlığını da azıcık
24:17
aydınlatsın. Sekizinci gün 25 saatin bu
24:20
bölümünü belki de şöyle bir cümleyle kapatalım, frida
24:24
acısını tüm dünyaya göstermekten korkmadığı için biz bugün kendi
24:28
acımızı biraz daha. Az yağlısı hissediyoruz, kendi
24:32
ateşten kalbini nereye koyacağını düşünen herkese mavi
24:35
evin bahçesinden hafif bir rüzgar istanbul'un gece
24:38
sokaklarından hafif bir serinlik gönderiyorum.
24:41
Kendinize iyi bakın, hoşça kalın.