Latest / 8. Gün 25. Saat / Suç dünyasından devrimci bir ikona dönüşen o adam - Malcolm X

Transcript

Suç dünyasından devrimci bir ikona dönüşen o adam - Malcolm X · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:13
Millet ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:16
Bu bölümde öyle bir isimden bahsedeceğiz ki Amerika tarihine
0:20
hem yumruğunu hem de kelimelerini kazamış bir adam.
0:23
Mal kols, Martin luther king junierı herkes bilir ay evet,
0:27
dream sözüyle büyüyen. Sevgiyle direnen bir lider ama
0:31
mal kol max o biraz daha başka bir hikaye.
0:34
Onun yolu öfkenin içinden geçip bilinci ulaşan bir yoldu ya
0:38
şimdi şöyle düşünün, 1.900 altmışların amerika'sında
0:41
siyahsanız sistem size ikinci sınıf insan muamelesi yapıyor.
0:45
Iş bulmak zor, oy kullanmak zor. Sokakta yürümek bile riskli işte
0:50
bu ortamda mal kol allem sokaklarından çıkarak national
0:54
islam adlı hareketin en etkili seslerinden biri oluyor.
0:57
Ama mesele sadece din değil, öz saygı meselesi.
1:01
Malcolm eks diyor ki beyaz adam bana adımı bile verdi.
1:05
O yüzden eks diyorum. Çünkü kim olduğumu onlar değil.
1:08
Ben tanımlayacağım. Bakın bu harf bir adamın
1:10
kimliğini geri alma çığlığı aslında sonra hayat dönüyor.
1:15
John f gene suikasti mal kolmün düşüncelerini tamamen
1:18
değiştiriyor. Önceden keskin bir dil kullanan
1:21
beyazlara öfke dolu konuşmalar yapan adam, o olaydan sonra bir
1:25
durup düşünüyor. Çünkü anlıyor ki mesele renk
1:28
değil adalet. Bu dönüşümün fitilini de hac
1:31
yolculuğu yakıyor. Mekke'de, afrika'da, ortadoğu'da
1:34
Müslüman kardeşlerle yan yana durduğunda, insanlık denen o
1:38
büyük kelimenin ne anlama geldiğini hissediyor ama işin
1:42
ilginç yanı şu, dönüşümü herkes kaldıramıyor.
1:45
National istanbul'a yolları ayrılıyor.
1:47
Onu susturmak isteyenler çoğalıyor ve sonunda kendi
1:51
sözleriyle sözlerini susturmak isteyen kurşunlar tarafından
1:55
vuruluyor. 1.960 beşte henüz daha 39 yaşındayken malcolm ex
2:01
öyle bir figür ki onun hikayesi sadece amerika'nın değil,
2:04
insanlığın vicdanına kazınmış bir.
2:06
Uyarı gibi kendine ol kim olduğunu unutma sesini kısma
2:10
ister inanın ister inanmayın. Bugün hala onun sözleri harlem
2:15
sokaklarından dünyanın 41 yanına yankılanabiliyor.
2:19
Bu bölümde mal kolicez çayınızı, kahvenizi kapın.
2:23
Uzun bir yolculuğa çıkıyoruz. Sizleri burada bekliyorum.
2:43
Tabii bu adam mal kols olarak dünyaya gelmiyor.
2:46
Adı o zamanlar malcol. Lidıl 1.925 doğumlu.
2:49
Michigan'ın soğuk yaşelerinde henüz 6 yaşındayken ırkçılığın
2:51
ateşini gerçek anlamda hisseden bir çocuk babası.
2:55
Eur lisele Marcus guarway'in siyahlar kendi ülkelerinde
2:58
krallar gibi yaşamalı düşüncesini anlatan bir vaiz.
3:03
O dönemin amerika'sına böyle bir cümle kurmak zaten kendi
3:06
mezarını kazmak gibi adam halemin değil, sistemin kara
3:10
listesinde bir kere babası siyahi ırkçılığı yapan kişilerin
3:15
listesinde yer alan birisi. Annesi louis'i liderl batı hint
3:19
adalarından gelmiş, kendi geçmişi bile trajedi dolu.
3:22
Annesi bir beyaz köle sahibinin tecavüzüne uğruyor.
3:25
Yani mal kolmün tenindeki o açık renk saçındaki kızıllık aslında
3:29
bir hatırlatıcı gibi ve işte o yüzden.
3:31
Annesi onu her gördüğünde geçmişin acısını da görüyormuş.
3:35
Kadın istemese de o öfkeyi bazen mal kolme yansıtıyormuş ama
3:39
babası, babası mal koyme hep başka bakıyor.
3:42
Küçük mal kolmü toplantılara götürüyor.
3:45
Bak oğlum senin kim olduğunu kimse tanımlayamaz diyor.
3:48
Bu söz mal koymun bütün hayatının omurgası olacak.
3:52
Ve bir gece lensing, michigan'da bir ev karanlıkta uyanıyor.
3:56
Çocuk duman içinde the black legon diye bir beyaz üstünlükçü
4:00
grup evi ateşe vermiş. Siyah bir adamın bu mahallede ne
4:03
işi var diye? Neyse ki aile kurtuluyor ama o
4:06
korku o yangının kokusu mal kolmün burnundan hiç gitmemiş ve
4:11
ardından. 6 yaşındayken babası kaza süsü verilmiş bir cinayette
4:15
ölü bulunuyor. Kafa ezilmiş ama polis diyor ki
4:18
tren kazası kocaman bir alan ama kimse hesap sormuyor.
4:23
Çünkü o dönemde siyah bir adamın ölümü beyaz bir toplumun
4:26
umurunda bile değil. Sonrası tam bir çöküş.
4:29
Louisy 8 çocukla tek başına kalıyor.
4:31
Gururlu bir kadın. Yardım almak istemiyor ama
4:34
çaresiz dosyal hizmet görevlileri geliyor.
4:37
Biz yardım ederiz bahanesiyle her şeyi kontrol altına
4:41
alıyorlar. Kadının onurunu, iradesini,
4:44
ailesini parça parça seçiyorlar. En sonunda onu akıl hastası ilan
4:49
edip hastaneye kapatıyorlar ve mal kol 12 yaşında
4:52
kardeşlerinden koparılıp başka ailelere gönderiliyor.
4:56
Düşünün bir çocuğun kimliği daha oluşmadan elinden alınıyor, ne
5:00
ailesi var, ne kökü ne yönü dümdüz öfke.
5:03
Tabii bu öfke büyüyecek ve ileride adaletin ateşine
5:08
dönüşecek. Küçük malkolumun hikayesi zaten
5:11
baştan zor ama okul yıllarıyla birlikte iyice içip burkucu bir
5:14
hal alıyor. 13 yaşında mesela bir gün derste şapka taktığı
5:18
için öğretmeninden azar işitmiş. Gençliğin verdiği o asi damar
5:23
var ya işte o damar kabarıyor. Ğretmenin oturacağı sandalye bir
5:26
apdiye koyuyor. Küçük bir intikam ama büyük bir
5:29
bedel okuldan atılıyor. Balkon bir ıslah evine
5:33
gönderiliyor garip ama oradaki beyaz aile 10'a çıkart kibar
5:36
davranıyor, yemek veriyor, konuşuyor ama ağızlarından
5:39
düşmeyen o kelime var ya o lanetli neyle başlayan kelime.
5:43
Onu da arada rahat rahat söylüyorlar.
5:45
Yani özetle biz seni sevdik kardeşim ama yerini bil diyorlar
5:49
işte. O an malol beyazların iyi
5:52
niyetinin bile sınırlarını görüyor.
5:54
Samimiyet değil bu tepeden bakışın makyajlı hali sadece
5:58
sonra tabi ortaokul başlıyor. Sınıfta 35 siyah çocuk var,
6:01
gerisi beyaz balkon melinden geleni yapıyor.
6:04
Uyum sağlamak için basket takımına giriyor.
6:06
Sınıf başkanı bile seçiliyor ama farkında onu lider olarak değil
6:10
maskot olarak görüyorlar ve en ağır darbe geliyor.
6:14
Öğretmeni bir gün soruyor, oğlum mal kol büyüyünce ne olacaksın?
6:18
O da çok dik bir duruşla diyor ki avukat olacağım ama öğretmen
6:21
gülüyor. O iş sana göre değil.
6:23
Evlat marangoz ol sen bakın bu cümle bir çocuğun hayallerine
6:27
sıkılmış kurşun gibi. Ama kader bu sefer bir pencere
6:30
açıyor. Yaz tatilinde ablası ella onu
6:34
bastına çağırıyor. Rocks börü diye bir mahalle
6:36
bambaşka bir dünya orada malkov ilk kez siyah insanların
6:41
özgüvenle yürüdüğünü, giyimini, tavrını saklamadığını, beyazlara
6:45
benzemeye çalışmadan da güçlü olunabileceğini görüyor.
6:49
O sokakların havası onun ruhuna işliyor.
6:52
Dönünce artık lensindeki o beyaz okuldaki alaylara, öğretmenine
6:56
şakalar falan tahammül edemiyor artık.
6:58
Çünkü ilk kez alternatif bir gerçeklik görmüş.
7:02
Ilk kez ben kimim durusunun cevabını bulmaya başlamış ve
7:06
işte bu nokta mal kolmün dönüşüm yolculuğunun kıvılcımı oluyor ve
7:11
bu adamın hikayesi yavaş yavaş harlemin nabzına karışıyor.
7:14
Millet ablası ella resmen hayatını kurtarıyor.
7:17
Onun yasal velayetini üstleniyor ve böylece mal kol, rocks
7:21
börek'e taşınıyor. O yaşta bir çocuk için yepyeni
7:24
bir evren parıltılı ama tehlikeli bir dünya ilk
7:28
tanıştığı kişi şorti diye biri tam bir sokak tilkisi şansa
7:32
bakın ki oda lensingli hemen gel kardeş moduna giriyor ve mal
7:37
kolme bu sokakların kodlarını öğretmeye başlıyor.
7:40
Işin raconunu kim kime selam verir, kimden uzak durulur,
7:44
hepsini öğretiyor. Bir de 10'a çıkart iş ayarlıyor.
7:47
Efsanevi roslant balroumda ayakkabı boyacısı ama bu öyle
7:51
köşe başı boyacılığı değil, sahne arkasında kimler yok ki?
7:55
Duk allington count base o dönemin kralları malkovn onların
8:00
ayakkabılarını parlatırken aslında dönemin müziğini,
8:04
enerjisini. Nikahsını da öğreniyor ama o
8:07
dünya parlak görünüyor. Karanlık tarafı da var.
8:10
Boyacı çocuk sadece cila sürmüyor, arka kapıdan içki
8:13
esrar, hatta telefon numarası servisi sağlıyor.
8:16
Yani bir nevi küçük bir aracı. Bu sırada malcolm'de o dünyanın
8:20
hızına kapılıyor. Az önce dediğim gibi içki var,
8:23
sigara var, dans gösterişli kıyafetler ve en sembolik
8:26
anlardan biri saçını jonklatmak. Bu o zamanların trendi kıvırcık
8:31
siyah saçları kostik maddeyle düzleştiriyorlar.
8:34
Beyaz gibi yapmak, acı verici, yakıcı bir işlem.
8:38
O zaman hoşuna gidiyor ama yıllar sonra diyor ki johng
8:41
zenci'nin beynini değil ama kimliğini yakardı.
8:44
Kendini beyazlara benzetmeye çalışan bir toplumun
8:47
trajedisiydi bu diye ekliyor. Henüz 18 bile değilken.
8:52
Işten işe savruluyor. En sonunda trenlerde garsonluk
8:56
buluyor. Boston New York attın'da
8:58
çalışırken bir gece alleme adım atıyor ve o gece hayatı
9:02
değişiyor. O ışıklar o caz o kalabalık o
9:06
özgüven arlem onun aradığı sahneymiş meğer rozlan bile
9:11
solda sıfır kalıyor. Yanında 1.940 ikiye geldiğinde
9:14
artık harlemde small paradise adlı mekanda garson burası öyle
9:19
bir yer ki dönemin tüm efsaneleri orada müzik siya.
9:23
Sanat hepsi iç içe malcolm artık sokakları ezberlemiş.
9:26
Sistemin dışına adım 61 genç ama bu hayatın bedeli tabii ki ağır
9:32
oluyor. Smalls paradaysı başlayan o
9:34
parıltılı hayat yinevi parıltılı yerini sokakların karanlık
9:39
racomuna yakın zamanda bırakıyor.
9:41
Mal kolmu artık bu dünyanın içinde hani filmlerde olur ya
9:44
her köşe başında biri iş var diye fısıldar işte o dönemde
9:48
harlem tam olarak öyle bir yer. Garsonluk yaparken kısa sürede
9:51
öğreniyor. Bu düzeni kime güvenilir, kim
9:54
kazıkçı, hangi sokakta, hangi iş döner kumar var, hırsızlık var,
9:58
kadın ticareti var. Herkes bir şekilde yaşamanın
10:01
yolunu bulmaya çalışıyor ama mal kol.
10:04
Ası bir gece, bir müşteriye, bir numara verince oluyor.
10:07
Merar adam gizli bir polis ve işten kovuluyor.
10:11
Orada malcon lider gidiyor, detroit red geliyor sahneye o
10:15
sırada semidi pimp diye bir adamla tanışıyor.
10:18
Diyor ki buralarda ayakta kalmak istiyorsan ya satarsın ya
10:22
satılırsın. Ve mal kolum tabii bu sözü
10:25
ciddiye alıyor, esra'a giriyor hem de satıcı olarak zaten
10:29
rosent ve savoydan tanıdığı müzisyen tayfa var müşterisi
10:33
hazır günde 50 60 $ kazanıyor. O zamanlar deli para tren
10:37
garlarında, kulislerde, otel odalarında bagaj ramal taşıyor
10:40
ama polis. Tabii ki kokuyu alıyor.
10:43
Alem de işi daralınca bu sefer müzisyenlerle turnelere çıkıyor.
10:47
Bu sözüm 10'a çıkart mal da onlarla dolaşıyor derken 1.943
10:52
geliyor sawoy kapatılıyor, ortalık karışıyor ve biz
10:55
söylenti beyaz bir polis siyah bir askeri vurmuş arlem
11:00
kaynıyor. Olaylar neredeyse isyana
11:03
dönüşecek ve o karmaşada beyazlar harleme para getirmeyi
11:07
bırakıyor. Bu liste sokağı abluka'ya
11:09
alıyor. Malkool geçim için yeni bir
11:12
yöntem buluyor. Siriing yani beyaz müşterileri
11:15
gizli mekanlara yönlendiriyor. Arz ve talep dedikleri şey işte
11:19
ama balkon artık o dünyanın maskesini de görüyor.
11:23
Beyazların gözünde harlem bir günah yuvası onlar eğlenmeye
11:27
geliyor. Sonra evlerine dönüp harlemi
11:28
pislikle eş tutuyorlar. Mal kolmün içindeki öfke büyüyor
11:32
ama yönü yok. Çünkü ne yapacağını bilmiyor.
11:35
Artı piyasa dışı, tehlikeli ve yapayalnız bir hayatın ortasında
11:39
bu adam ve bu yolun sonu belli ya hapishane ya mezar. 1.940
11:45
beşte malkov martık sokakların çocuğu değil, sokakların esiri,
11:49
paranın, adrenalinin, tozun dumanın içinde kaybolmuş bir
11:53
genç adam 20 yaşında ama 10 savaş görmüş gibi yorgun daha
11:57
fazla para kazanmak için daha riskli işlere giriyor.
12:00
Cesaret için daha çok madde kullanıyor ve bir gece geliyor
12:04
ki, allemin en tehlikeli adamlarından biriyle papaz
12:07
oluyor. Vest indien arşi kumar masasında
12:10
bir anlaşmazlık çıkıyor. Malcolm hile yaptı diye
12:13
suçlanıyor. Arşi diyor ki parayı geri
12:16
vermezsen seni öldürür. Balkon korkudan ne yapacağını
12:19
şaşırıyor. Tabii kafayı iyice maddeyle
12:21
bozuyor. Afyon, kokain, benzedrein gibi
12:25
şeyler işte adlarını söyleyemiyorum bile.
12:27
Böyle yasaklı maddeler bir karışım düşünün insanı
12:30
insanlıktan çıkaran cinsen artık gölgelerle konuşuyor.
12:34
Bakın her sesi tehdit gibi geliyor adama.
12:37
Sonra valizi toplayıp kaçıyor dönüyor ama Boston da onu
12:41
beklemiyor. Tabi o hızın bağımlısı olmuş,
12:43
tekrar şortu ile buluşuyor. Ikide beyaz sevgilisi var il.
12:48
Bu zenginlerin evlerini soyacaklar.
12:51
Bir süre iş yürüyor. Ta ki mal kolm çalıntı bir saati
12:54
rehin dükkanına satmaya kalkana kadar rehin dükkanı da böyle
12:58
sizin rehin verdiğiniz yani oraya bıraktığınız şeyler
13:01
karşılığında size borç para veriyorlar.
13:04
Ve bir süre sonra belli bir süre içerisinde gidip borcunuzu
13:08
ödediğinizde üstüne tabii ki faiziyle birlikte borcunuzu
13:11
ödediğinizde rehin bıraktınız. Malınızı ürününüzü geri
13:14
alabiliyorsunuz. Oradan böyle bir sistem ve polis
13:18
bu olaydan sonra onu hemen yakalıyor ilk suçu bu normalde 2
13:22
yıl yazar çıkar ama o dönem amerika'sında siyah bir adamın 2
13:26
beyaz kadınla birlikte suç işlemesi sistemin.
13:29
Tahammül sınırını aşıyor, yargıç neredeyse mesaj verir gibi ceza
13:34
kesiyor. 10 yıl ve böylece mal kolm kendi zincirlerinden
13:38
kurtulacağı yere giriyor. Hapishaneye orada bir adamla
13:42
tanışıyor. 1.001 isimli bir adam kendini satmadan sadece
13:45
kelimeleriyle saygı kazanan bir mahkum mal kolumu etkiliyor bu
13:49
adam. Çünkü ilk kez bir siyah adam
13:51
bilgisiyle otorite kuruyor. 1.000 biliyor ki konuştuğun
13:54
kelimeler seni kim senin yapamayacağı kadar yüceltebilir.
13:59
Balkon. Atıyor kendini kütüphaneye,
14:01
sözlükten, tarihe felsefeden biyolojiye kadar her şeyi
14:05
okuyor. O kadar okuyor ki loş ışıkta
14:08
gözleri bozuluyor. Ömür boyu da gözlük takmak
14:11
zorunda kalıyor ya sanki ömrü çok uzun sürmüş gibi konuştum
14:14
ama hani kalan ömrü boyunca gözlük takıyor ama tabi burada
14:18
bitmiyor. Bir gün 2 kardeşinden mektup
14:21
geliyor içinde bir isim necion of islam bir hareket.
14:25
Siyah insanın unutturulmuş kimliğini geri kazanması için
14:29
doğmuş ve mal kolm o mektupları okurken ilk kez diz çöküp dua
14:34
ediyor. O zamana kadar sadece sistemin
14:36
lanetini tanımış. Bu adam şimdi içinde başka bir
14:40
ses duyuyor. Geçmişte itroit redo olan o genç
14:43
yavaş yavaş mal kols olmaya başlıyor ve o dönüşümde o
14:48
hapishane duvarlarının ardında bir adamın, bütün bir halkın
14:52
sesi olmasının aslında bir anlamda başlangıcı oluyor.
14:56
Dışarıda sokaklar 10'a çıkart hayatta kalmayı öğretiyor tabii
14:59
ama içeride kelimelerin gücünü öğreniyor.
15:01
Bir anlamda orada bir tartışma grubu kuruyorlar.
15:04
Mahkumlar sırayla sahneye çıkıyor.
15:06
Biri bir fikri savunuyor, diğeri çürütmeye çalışıyor.
15:10
Bir nevi münazara gibi bir şey malko o ortamda adeta parlıyor.
15:14
Sanki yıllardır susturulan sesi sonunda yankı bulmuş gibi artık
15:18
sadece okumuyor. Bir yandan konuşuyor, anlatıyor,
15:21
bir de üstüne meydan okuyor. Ağrı kitaplarından
15:24
öğrendiklerini bir araya getirip diyor ki beyaz adam hristiyanlık
15:28
kisvesi altında dünyayı sömürdü. Afrika'yı, asya'yı, insanlığı
15:33
talan etti diyor. Bir tartışmadaysa şöyle bir şey
15:36
söylüyor ki, herkes susuyor incil'de ki yığsa'yı sarı saçlı
15:40
mavi gözlü diye çizdiniz. Ama tarih diyor ki isa
15:43
kahverengi bizim gibiydi. Ve rakibi sonunda pes edip evet
15:48
doğru haklısın, isa kahverengiydi diyor işte o an
15:51
malkovn ex sahneye doğuyor. Aslında parmaklıklar var ve
15:56
onların ardında buna rağmen ruhen özgürleşiyor. 1.950 ikide
16:01
tahliye edildiğinde yönü belli, direkt national of islamın
16:05
kapısını çalıyor. Kardeşiwell freed'in yanına
16:08
detroida gidiyor zaten. Yıllardır liderleri eliah
16:11
muhammed'e mektuplar yazıyor. Neredeyse her gün eliah bu genç
16:15
adamdaki potansiyeli fark ediyor.
16:17
Bir akşam yemeğine çağırıyor, masada otururken malcolm diyor
16:21
ki efendim beni nereye isterseniz oraya koyun davanız
16:24
benim davamdır ve işte o cümleyle malkov artık bir
16:28
davetçi bir ses haline geliyor. Nitroitte insanları örgütlemeye
16:32
başlıyor. Tokakta cami avlusunda hatta
16:35
berberde bile anlatıyor, asıl insan siyah insandır.
16:38
Biz köle değil kayıp atalarımızın çocuklarıyız öyle
16:42
bir etki yaratıyor ki başka şehirlerdeki imamlar malcon
16:46
gelsin. Bizimkilerle de konuşsun demeye
16:48
başlıyor ve malkoçol mikrofonu eline aldığında kelimeler mermî
16:52
gibi ne eğitim almış, ne sahneye hazırlanmış.
16:55
Ama konuştuğunda salon sessizleşiyor, güzel bir hatip
16:59
çünkü o yaşadığı her şeyi, acıyı, öfkeyi utancı cümlelere
17:04
çevirmiş biri ve national islamın öğretilerini o kadar
17:08
etkili yayıyor ki, birkaç yıl içinde hareketin en tanınan
17:12
yüzlerinden biri oluyor. Artık sokak malol mü değil,
17:15
milletin sesi mal var karşımızda tabi bu yükselişinde karşı
17:20
tarafta bir bedeli olacak. Ve gitgide mal kolmex artık
17:24
sadece bir isim değil simge'ye dönüşüyor.
17:27
Nation ofishlamın içindeki yükselişi inanılmaz hızlı
17:30
liderler bile şaşırıyor. Elyaf Muhammed 10'a çıkart resmi
17:34
vaiz unvanını veriyor, soyadını da değiştiriyor.
17:37
Ex yapıyor çünkü little köle sahibinin verdiği isimdi.
17:41
O eks kayıp bir soyadının mezar taşı gibi bilinmeyen atalarının
17:45
sesi usturulmuş, geçmişinin işareti olarak sayılıyor.
17:49
Yani mal kol eksex ismini veren hatta soyadını veren
17:54
diyebilirim. Kişi ne iş not islamın başındaki
17:57
adam elyah Muhammed malko sahaya iniyor sadece vaad vermiyor.
18:02
Şehir şehir, örgüt kuruyor bastım.
18:05
Atlanta hepsinde yeni tapınaklar açıyor ve en ilginci insanları
18:11
kiliselerinin kapısında yakalıyor.
18:13
Tanrı beyazların tanrısı değil diyor.
18:15
Senin rengin ceza değil miras bu sözler yıllarca bastırılmış,
18:20
onur duygusunu yeniden ateşliyor.
18:22
Kimi ilk başta öfkeyle bakıyor, kimi ağlayarak.
18:25
Ama herkes bu adamı bir şekilde dinliyor.
18:28
Bir süre sonra kendi tapınağının başına geçiyor.
18:31
New York a harleme gidiyor yani başladığı yere ama bambaşka bir
18:37
kimlikle dönüyor. Hatta bir gün oturupwes innien
18:40
arşiviyle yüzleşiyor. Hani şu yıllar önce ölümle
18:43
tehdit eden adam malko diyor ki beni o zaman kovdun ve hayatımı
18:47
kurtardın yoksa mezarda olurdum. Yani düşünün geçmişin
18:52
hayaletiyle el sıkışıyor orada. Ama 1.900 ellilerin sonuna
18:56
gelindiğinde artık sadece alem değil tüm Amerika ondan söz
19:00
ediyor. Çünkü ne iş mof islam inanılmaz
19:02
büyümüş durumda. Hem sayı olarak hem etki olarak
19:06
ve bir olay var ki mal kolmün hem sokaktaki hem medyadaki
19:10
gücünü herkese gösteriyor. Brother hintton olayı 1.957
19:14
arlem holis ortada kavga bile yokken bir siyah adamı nation
19:20
üyesi interı bec şekilde dövüyor.
19:22
Kulağı kafası falan kan içinde malcolm haberi duyar duymaz 50
19:27
kişiyle karakola yürüyor, kameralar yok, sosyal medya yok
19:30
ama harlem sokakları sessizliğe gömülmüş durumda.
19:34
Malcolm içeri girip tek bir şey söylüyor ya o adama hastaneye
19:38
götürürsünüz ya da buradan kimse çıkmaz.
19:41
Geri adım atıyor. Hint'ın hastaneye götürülüyor.
19:43
Sonra dava açılıyor ve 70.000 dolarlık tazminat kazanılıyor.
19:48
Bu o dönem için inanılmaz büyük bir para.
19:51
O an medyanın gözü balkon'in üstüne dönüyor, gazeteler
19:55
yazıyor. Eurovisionlar çıkartıyor, yeni
19:58
bir lider doğdu ama mal kolmiçin mesele şöhret değil, mesele
20:02
saygı bir siyah adamında masaya yumruk koyabileceğini göstermek
20:06
ve geldik. 2 ayın en gergin kısmına 1.900 altmışların başı
20:10
aslında her şeyin asıl olayların başladığı zamanlar.
20:13
Ne işin of islam artık sadece bir hareket değil, amerika'nın
20:17
en çok konuşulan konularından biri.
20:20
Ve o dönemde bu hareketin sesi elbette mal kolmex 1.960 bire
20:26
gelindiğinde salonlar dolup taşıyor.
20:28
Meydanlarda binlerce insan onu dinliyor, gazeteciler,
20:31
televizyoncular, röportaj peşinde ama mal kol mikrofonu
20:35
eline aldığında reklam yapmıyor, manifesto okuyor ve diyor ki biz
20:40
üstünlük peşinde değiliz. Biz sadece kendimize ait olan
20:43
onuru geri istiyoruz. Yani mesele beyazlardan üstün
20:47
olmak değil, eşit olma cesareti ama o dönemin amerika'sında bu
20:50
bile tehdit sayılıyor. Tabii basın hemen ırkçılık,
20:54
nefret söylemi diye damgayı basıyor.
20:56
Malkoyn'de sakin ama sert bir şekilde karşılık veriyor.
20:59
Ben beyazlara şeytan diyorum çünkü tarihleri ortada.
21:03
Kölelik, sömürge, linç. Eğer bunlar şeytan işi değilse
21:07
nedir yani nefret değil bu hesaplaşma diyor.
21:11
Yüzyıllardır süren bir baskının aynası sadece ve sonra ekliyor,
21:15
neden böyle insanlarla birleşmeye çalışalım ki?
21:18
Bu cümle o dönemin entegrasyon hayalini savunan liberal
21:23
amerikalılara tokat gibi geliyor.
21:24
Yani diyor ki. Biz siyahiler olarak kendi
21:27
kendimizi yönetiriz, kendi kendimize yolumuzu çizeriz.
21:30
Biz onlarla birleşmeyeceğiz. Ben de bu sefer bir anlamda
21:34
beyaz ırklılığı yapıyorum demeye getiriyor.
21:37
Ama malko hala elyaf muhammed'e sadık her fırsatta söylüyor.
21:42
Benim sözlerim değil, elya muhammed'in öğretileri bunlar
21:46
hatta gazeteciler sizi mi röportaj alalım dediklerinde
21:50
hayır elyaf beyi sorun diyormuş. Onun gözünde elyaf bir lider
21:55
değil, bir kurtarıcı cezaevindeki karanlıktan
21:58
çıkmasını sağlayan bir rehber derken 1.963 geliyor.
22:02
Bir haber öyle bir haber ki mal kolmün içini paramparça ediyor.
22:06
Elyaf muhammed'in 2 sekreteri amile kaldıklarını ve babanın
22:10
elyaf olduğunu açıklıyor. Yani o yücelttiği adam inancın
22:14
temel ilkelerine ihanet ediyor. Yani zinan yapıyor.
22:17
Islamiyete aykırı bir durum bu. Ve mal kolmün yıkıldığı nokta
22:21
burası. Ihanet dışarıdan değil içeriden.
22:24
Ama tabii bu adamın yükselişi artık durdurulamaz.
22:27
Basın halk sokak herkes ondan bahsediyor ve elyahın çevresine
22:31
ki liderler bu parlayan yıldızdan korkmaya başlıyor.
22:35
Çünkü mal kolm artık sadece bir vaiz değil, bir hareketin kalbi
22:39
durumunda ve o kalp bir anlamda. Artık bağımsız atmaya başlamış,
22:45
sonra meşhur bir olay oluyor. Hepinizin tahmin edebileceği
22:49
gibi 1.963 yılı büyük bir suikastinyalıdır.
22:52
Kasım 1.960 üçte john f kenedi. Suikast'tı.
22:57
Tabi bu noktada elyaf muammed raportajdan raportaja koşan mal
23:01
kolme diyor ki benim yerime sen gideceksin.
23:04
Konuşmalar yapacaksın, devam edeceksin ama diyor.
23:07
John ev kenetus suikast ile hiçbir şey söylemeyeceksin yorum
23:12
yok da geç diyor. Pek yapman gereken bu diyor tabi
23:15
dinlemiyor, malko yorumlarken diyor ki tavuklar eve döndü.
23:20
Yani Amerika yıllardır ekleyi şiddetin meyvesini biçiyor.
23:24
Bu cümle kıyameti koparıyor, basın dedirmiş.
23:26
Hükümet öfkeli elyaf da panikte ve hemen karar çıkıyor.
23:30
Bu karar elyaf Muhammed tarafından çıkartılıyor.
23:33
Balkon 90 gün boyunca kusuruluyor.
23:36
Yani kendi örgütü kendi sesini kesiyor.
23:39
Malolme diyor ki, Aliya Muhammed seni 90 gün boyunca
23:42
susturuyorum. Yani tek başınasın hiçbir yerde
23:46
konuşamazsın hiçbir şeye ak talep edemezsin.
23:49
Kimse senle iletişime geçemez tarzı bir şey bu, yani adamı yok
23:53
sayıyorlar 3 ay boyunca ama perde arkasında çok daha
23:56
karanlık bir şey dönüyor. Mal koyun yakınları fısıllıyor.
23:59
Abi diyorlar, senin hakkında emir çıkmış, bunlar seni
24:03
susturmakla yetinmeyecek evine taşlar atıyorlar, notlar
24:07
bırakıyorlar. Karalama kampanyaları
24:09
yürütüyorlar. Hatta o dönem farklı farklı
24:12
kişilerle alakalı aşk mektuplarını eşinin evine falan
24:16
gönderiyorlar gibi şeyler var. Yani o noktadan sonra mal koyma
24:20
artık sadece fikirleriyle değil, hayatıyla da inanılmaz büyük bir
24:24
tehlikede ve adam artık her şeyini sorguluyor.
24:27
Yıllarca liderim dediği uğruna ömr.
24:30
Nüverdi elyaf Muhammed onu hem ruhen ayal kırıklığına uğratmış
24:35
hem de fiziksel olarak hedef haline getirmiş.
24:37
Kendisine en yakın adamlarından biri geliyor ve fısıllıyor.
24:40
Senin arabana bomba koymamı istediler düşünün yani daha dün
24:45
aynı safta yürüdüğü insanlar şimdi onun ölümünü planlıyor.
24:49
Hatta bu bazı dizilerde de işlenen bir durum.
24:51
Godfather of harlem çok sevdiğim bir dizidir.
24:54
Orada da alyah Muhammed olsun malcolmex olsun çok sık işlenen
24:59
bir konudur. Bu figürler ana oyuncu rolünde
25:02
orda gayet de güzel işlemişler ama gerçek hikayedeki gibi tabii
25:06
değil. Araya biraz böyle seyir zevkini
25:08
arttırmak için farklı farklı şeyler ekliyorlar.
25:11
Normalde markol max'in arabasına bomba koyan kişi onu uyarıyor.
25:14
Çünkü onun arkadaşı yakın arkadaşlarından biri
25:18
adamlarından biri ama filmde ya da dizilerde işte bu gizlice o
25:22
bomba konulmaya çalışıldı gibi gösterilebiliyor.
25:25
Belki izleyenleriniz vardır, bilir?
25:27
Godfather of harlemi tabii mal kolmün o an yaşadığı yalnızlık
25:31
öyle bir yalnızlık ki insanı içinden kavurup ve o zaman
25:35
anlıyor bu iş artık örgütle, politikayla, öfkeyle çözülmez.
25:39
Bu bir ruh meselesi diyor bir yerde ve valizini topluyor.
25:43
Ben mekke'ye gideceğim kardeşim. Çünkü islamı hep elya'nın
25:47
anlattığı gibi duymuştu ama içten içe biliyordu.
25:50
Bu dinin özü başka bir yerde. Yıllardır duyuyordu zaten gerçek
25:54
islam farklıdır, kardeşliktir, barıştır işte bu yolculuk onun
25:58
kendi hakikatini bulma arayışı ve mekke'ye vardığında gerçekten
26:02
de her şey değişiyor. Daha havaalanında başlıyor
26:05
şaşkınlık çünkü karşısında siyahlar kadar beyazlar da var
26:09
ama kimse kimseye yukarıdan bakmıyor.
26:11
Sarışın, mavi gözlü insanlar kardeşim malcon giyerek elini
26:15
sıkıyor ve o an anlıyor ki ırk sadece amerika'nın yarasıymış ya
26:20
ne bilecek? Sadece avrupa'yı biliyor,
26:22
avrupa'da var. ırkçılık adamlar 1.900 elliler de hayvan yerine
26:26
koyuyorlardı. Ne yazık ki siyahileri ve onları
26:28
bahçelerde sergiliyorlardı. Yani daha kaç sene öncesi 60 70
26:32
sene öncesinden bahsediyoruz. Amerika'da da aynı şekilde ama
26:36
bilmiyor ki işte asya'da olsun ya da ne bileyim ortadoğu'da
26:40
olsun öyle durumlar yok. Bunun yerine bir bütün var, bir
26:44
bütün içerisinde bir harmoni içerisinde yaşama durumu var o
26:47
dönemler için ve bunu görünce çok şaşırıyor.
26:50
Yani düşünün owite devel denilen yani beyaz şeytan diyen adam
26:54
şimdi. Diyebiliyor işte o dönüşüm
26:57
sadece bir inanç değişimi değil, bir insanın bir anlamda kabuk
27:01
değiştirmesi. Mekke'de Prens faysalla bile
27:04
görüşüyor, 10'a çıkart kitaplar veriyorlar, uyarıyorlar.
27:07
Sakın sahte peygamberlere kanma, gerçek islamın kapısı herkese
27:12
açıktır diyorlar. Mal kolym geceleri uyuyamıyor,
27:15
düşünüyor, o dua ediyor, ağlıyor.
27:18
Ve kendini ilk kez hem anlamıyla özgür hissediyor çünkü ilk kez
27:22
kinle değil anlayışla dolu ve bu deneyim onu o kadar etkiliyor ki
27:26
amerika'daki gazetelere uzun bir mektup yazıyor.
27:29
Mektupta diyor ki, ben artık renklerin ötesini gördüm.
27:33
Gerçek kardeşlik en renginde değil kalptiymiş.
27:37
Benim inancım değişti. O mektup amerika'da bomba gibi
27:40
patlıyor. Çünkü mal kols artık o öfkeli
27:43
vaiz değil, evrensel bir adalet sesi olmuş durumda.
27:47
Tabii yol burada bitmiyor. Mekke'den sonra Kahire, Beyrut,
27:51
Nijerya, gana derken afrika'yı bu adam karış karış geziyor.
27:55
Üniversitelerde konuşmalar yapıyor, politikacılarla
27:58
görüşüyor. Her yerde aynı şeyi söylüyor.
28:00
Afrika, amerika'daki siyah kardeşini unutmasın.
28:04
Güney Afrika için gösterilen duyarlılığı arlem içinde
28:07
gösterin. Niye?
28:08
Çünkü güney afrika'da beyazlar da var.
28:10
Ve siyahların arasında beyaz bir yer parlayabiliyorsa ki güney
28:14
afrika'nın durumu gayet iyidir. Afrika'nın diğer ülkelerine göre
28:17
amerika'nın içerisinde de Amerika kıtasında da ya da
28:20
Amerika Birleşik devletleri'nde de siyahların bir topluluğu
28:23
parlayabilir. Yerleşimi parlayabilir
28:25
kafasında. Yani artık sadece amerika'nın
28:28
değil, dünyanın siyah vicdanı haline gelmiş bir adam düşünün.
28:32
Hırsızlıktan hapse hapisten mekke'ye mekke'den.
28:36
Insanlığın merkezine yürüyor tabii ne yazık ki bu yükseliş
28:39
bazılarını daha da rahatsız ediyor.
28:42
Çünkü mal koyma artık hiçbir tarafa ait değil.
28:45
Sadece hakikat boyutunda ve bu da onu bir anlamda herkesin
28:50
hedefi yapıyor. New york'a ayak bastığı gün
28:52
basın ordusu etrafını sarıyor. 1.964 baharından mekke'den
28:56
dönüyor. Daha 39 yaşında ama yüzünde 10
28:59
insanın yorgunluğu var. Gazeteciler soruyor, artık
29:02
beyazlar hakkında ne düşünüyorsun?
29:04
Balkon derin bir nefes alıyor ve ilk kez bambaşka.
29:07
Bir tonda konuşuyor, beyazlar doğuştan ırkçı değil diyor ama
29:11
içinde yaşadıkları toplum onları üstün olduklarına inandırdı.
29:15
Bundan bahsediyor. Yani meselenin biyoloji değil,
29:18
kültür olduğunu söylüyor. Bu aslında insanın doğuştan kötü
29:21
olup olmadığıyla alakalı genel bir felsefe felsefi sorusuna
29:26
bizi götürebilir bakıldığında. Bir sistemin nesiller boyu
29:29
işlediği bir virüs bu. O virüs amerika'nın her
29:32
sokağında, her kurumunda ve her okulunda dolaşıyor.
29:35
O yüzden mal kol ülkesine bir sosyolojik dinamit deposu gibi
29:40
görüyor onun deyimiyle. Çünkü o dönem allemdenwhatsa
29:44
birçok gettoda kıvılcımlar çakıyor, insanlar patlama
29:47
noktasında bu öfkeyi beyazlar, kendileri yarattı diyor.
29:50
Mal koy ve eğer mücadele etmezlerse.
29:54
Bu dinamit patlayacak ama artık sadece suçlayan biri değil,
29:58
çözüm arayan da biri dönüşüm hamamlanmış.
30:01
Mekke'de gördüğü kardeşlik ruhunu amerika'ya taşımak
30:04
istiyor. Bunun için önce kendi
30:05
topluluğunu kuruyor. Müslim mosque yani national
30:09
islam'la köprüleri tamamen yıkıyor.
30:12
Bu yeni yapı hem inanç hem düşünce anlamında daha kapsayıcı
30:15
bir anlayış taşımaktı. Ama malcolm biliyor.
30:18
Sadece din konuşarak bu iş çözülmez.
30:20
Getto'yu yıkmak için sokağa inmek, siyasetle, eğitimle,
30:25
dayanışmayla gerçek bir değişim yaratmak lazım.
30:27
Bu yüzden ikinci bir oluşum kuruyor.
30:29
Organizayation of afro Amerikan unite yani afro Amerikan birliği
30:34
örgütü gibi bir şey yalnızca asyaların sesi olmakla kalmıyor,
30:38
bütün dünyaya birlikte kurtulabiliriz mesajı veriyor.
30:41
Bir anlamda ve beyazlar. Örgüte üye olamıyor ama malkov
30:45
onlara da sesleniyor. Kendi mahallenizde başlayın.
30:48
ırkçılıkla kendi evinizde savaşın mesajı veriyor.
30:52
Tabii basın şaşkın. Çünkü bu birkaç yıl önce beyaz
30:55
şeytan diyen malko'ndan çok farklı biri.
30:57
Hatta yıllar önce bir üniversite öğrencisi gelip size nasıl
31:01
yardım edebilirim? Diye sorduğunda 10'a çıkart
31:03
hiçbir şey yapamazsın demişti. Şimdi o anı hatırlayıp utanıyor
31:07
çünkü diyor ki keşke o kıza o zaman deseydim git kendi dünyada
31:12
değişimi başlat diye. Bu cümle onun tüm olgunluğunu
31:15
özetliyor aslında. Yani artık öfke değil umut
31:19
konuşuyor. Malcol max o gün halleme
31:21
dönerken sadece bir lider olarak değil, bir anlamda insanoğlunun
31:26
kendisiyle hesaplaşmasının sembolü olarak dönüyor ve o
31:30
dönüş hem onun kaderini. Hem de amerika'nın geleceğini
31:33
belirleyen bir dönüş zaten o da hep biliyordu.
31:36
Yani babası öldürülmüştü. Kaderin hep gölgesine dolaşan
31:40
ölüm sonunda gelip mal kolumu de buluyor.
31:42
Babası da dediğim gibi öldürülüyor. 4 amcası linç
31:45
edilmişti. Kendi hayatı da şiddetle çevrili
31:48
ama bakın o hiçbir zaman korkmamış bir lider bir
31:52
röportajında açık açık söylüyor. Beni bir beyazırçı ya da eski
31:56
kardeşlerimden biri vurabilir. Fark etmez önemli olan neden
32:00
vurulacağım? Yani ölümü kabullenmişti belki
32:03
ama ailesinin hedef alınmasına asla alışamamış birisi ve 13
32:09
Şubat 1965 ev sessiz çocuklar uyuyor.
32:10
Eşi beti de hamile bir anda camlar patlıyor, ev alev alıyor,
32:14
pencereden içeri bir molotof kokteyli fırlatılmış o an
32:17
malcolm koşuyor, çocuklarını kucaklıyor, betiyle birlikte
32:20
dışarı kaçıyorlar. Danan evin önünde durup
32:26
alevlerin arasına yavaşça söylüyor, gördün mü?
32:29
Batiyi bunlar sadece fikirlerimden korktular ama o
32:32
bile bilmiyor. O an bu sadece başlangıç tabi
32:37
küçükken de aynı şey oluyor ve onun için bir anlamda bir dejavu
32:40
hali bu. Ve 8 gün sonra 21 Şubat 1965
32:43
yer, New York outdubon balrow salon dolu okurduğu topluluğun
32:47
toplantısı var. Malcolmunu eşi ve 4 çocuğu ön
32:53
sıralarda sahneye çıkıyor. Alkışlar yükseliyor ama
32:56
saniyeler sonra silah sesleri 3 tane saldırgan bunlar.
33:00
Bu arada ironik bir ki nation of islamın içinden silahlarını
33:05
çekip ateş ediyor. Kurşunlar, kelimelerden tabii ki
33:08
önce varıyor, mal kol max o sahnede yere yığılıyor ve
33:12
neredeyse anında hayatını kaybediyor.
33:14
O sırada betiyi çocuklarını korumak için üstlerine
33:17
kapanıyor. Can havliyle ve silah sesleri
33:20
kesiliyor. Beti dizlerinin üstüne sürünerek
33:23
balkonun yanına gidiyor ve onu öldürdüler.
33:27
Onu öldürdüler diye haykırıyor alemin ortasına düşünün yani
33:30
bütün bir mücadele, bütün bir hayat, o birkaç saniyede
33:34
susturuluyor. Ve aslında hiç susmuyor.
33:36
Cezaevinde binlerce insan var. Kalabalığın arasında dostu ve
33:40
aktör osi Davis kürsüye çıkıyor ve öyle bir konuşma yapıyor ki
33:44
tarih kitaplarına geçiyor. Bazıları onu nefret adamı
33:48
sanacak diyor ama ben onun tek bir şeyini andığını biliyorum.
33:52
Siyah insanın onuruna ardından sesini yükseltiyor.
33:56
Kalabalığın böyle yüreğine dokunan o cümleyi kuruyor.
33:59
Malkovul bizim gururumuzu o asla eğilmeyen bir siyah adamın
34:05
resmiydi. Diyor ve işte orada anlıyoruz.
34:08
Balkon maxi öldürdüler belki ama asla susturamadılar.
34:12
Çünkü o artık bir adamdan fazlasıydı.
34:15
Zaten bir fikir olmuştu. Hani diyor ya v for vendetta da
34:18
fikirlere kurşun işlemiyor. Is simge bölümünden sonra bile
34:22
halemin duvarlarına yazılıyor. Afrika'da meydanlara adı
34:25
veriliyor. Üniversiteler de dersi
34:27
okutuluyor. O gün sahnede vuruluyor ama
34:30
kelimeleri hâlâ yankılanmakta. Özgürlük kanla ödenir ve bugün
34:35
dönüp baktığımızda mal koymun hikayesi sadece amerika'nın sesi
34:39
de değil, bir anlamda benim içinde insanlığın aynası gibi
34:43
adaletsizlikle savaşırken ölen ama o adalet arayışını bir
34:47
anlamda da ölümsüzleştiren bir adam, yani bir devrimci, bir
34:51
öğretmen diyebilirsiniz. Ya da bir baba denilebilir bir
34:54
insan denilebilir. Mal kol Amerikalılar için
34:59
bunlardan hepsinden daha fazlası ve belki bunların bir senteziydi
35:03
ve geldik sona yani bu adam bir insanın kendini yeniden
35:07
oluşturabileceğinin aslında bir kanıtı.
35:09
Karmaşık, öfkeli, arayış dolu bazen yanlış yapan ama hep
35:13
öğrenen biri. Hani bazı insanlar vardır ya,
35:15
hayatları boyunca kim olduklarını anlamaya çalışırlar.
35:18
Ben bu adamın hayatını okurken ya da bununla alakalı
35:21
belgeseller izleyip size bunu sunmaya çalışırken ya da şu
35:25
konuşmayı yaparken bunu anladım malikolm hakkında ama farklı bir
35:29
noktası var. Pes etmeyen birisi hangi
35:32
karanlığa düşerse düşsün, hep bir ışık arıyor.
35:34
Kendini yeniden doğurmak için her seferinde biraz daha
35:37
yanıyor, biraz daha acı çekiyor ve sonunda kendi hakikatini
35:41
buluyor. Bir anlamda hapishaneye giriyor
35:44
hap. Hani de duvarlarının ardında
35:46
bilgiye tutunuyor. Kütüphaneden çıkmıyor.
35:49
Mekke'de kardeşliğe, harlemde onuru ulaşıyor ve belki de en
35:52
önemlisi dünyaya insan kendi hatalarından da yükselebilir
35:57
mesajını veriyor. Bugün dönüp bakınca onun sözü
36:00
hala geçerli. Aslında toplumun inşa ettiği
36:03
zincirleri kırmak istiyorsan, önce zihnini özgürleştireceksin.
36:06
Çünkü mal kolmüsün asılsız savaşı.
36:08
Her rengi ile değil, bir anlamda bilgisizlikleydi.
36:12
Yani bilgisizliğin düşmanıydı ve gelelim sonuca mal kolmex bir
36:17
semboldü evet ama ondan öte bize kendimizi hatırlatan bir
36:20
aynaydı. Bir hata yapsak da bir yoldan
36:23
şaşsak da sevgili dinleyenler doğruluğu aramaktan
36:26
vazgeçmeyelim dedi ve bu dünyada belki de en devrimci cümle bu
36:31
olabilir. Ben Fırat sekizinci gün 25
36:34
saatten bu bölümlük benden bu kadar kendinize çok çok iyi
36:37
bakın. Görüşmek üzere hoşça kalın.