Latest / Zakendoen | BNR / Lodewijk van der Borg (Royal Kaak) over wereldwijd brood op de plank krijgen

Transcript

Lodewijk van der Borg (Royal Kaak) over wereldwijd brood op de plank krijgen · Zakendoen | BNR

• 0:00
  Speaker 1: Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 0:05
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages. Wil
• 0:10
  Speaker 1: je weten wat er speelt en of waarom?
• 0:12
  Speaker 2: In de BNR app. Luister je ook live naar onze programma's?
• 0:16
  Speaker 2: Download de BNR app. En
• 0:18
  Speaker 3: blijf scherp
• 0:20
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Zaken doen.
• 0:28
  Speaker 4: Dit is BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 0:32
  Speaker 4: Straks hoor je meer over de afstraffing van chipaandelen vannacht
• 0:35
  Speaker 4: in het beleggerspanel. Vanaf 12 uur bespreek ik macro-economisch nieuws
• 0:38
  Speaker 4: met Arnoud Boot. En om half 1 spreek ik Lodewijk
• 0:41
  Speaker 4: van der Borg, algemeen directeur van Royal Kaak... over zaken
• 0:44
  Speaker 4: doen op een nogal onrustig wereldtoneel. Maar nu eerst het
• 0:47
  Speaker 4: economisch nieuws van de dag. De Nederlandse economie gaat volgens
• 0:50
  Speaker 4: het IMF een stuk harder groeien dan gedacht. Dat blijkt
• 0:54
  Speaker 4: uit de tweejaarlijkse World Economic Outlook die het IMF vannacht presenteerde.
• 0:58
  Speaker 4: Ook de prognoses voor Duitsland en de wereldeconomie als geheel
• 1:01
  Speaker 4: zijn verhoogd. Volgens het IMF laat de wereldeconomie veerkracht zien...
• 1:04
  Speaker 4: ondanks de economische gevolgen van de oorlog in Iran. Toch
• 1:08
  Speaker 4: kwam het fonds ook nog met een waarschuwing. Het IMF
• 1:10
  Speaker 4: waarschuwt dat de economische risico's in de wereld steeds groter worden.
• 1:13
  Speaker 4: En dan moet je vooral denken aan hoge staatsschulden, oplopende rentes...
• 1:16
  Speaker 4: en natuurlijk de voortdurende oorlog in het Midden-Oosten. Dan naar
• 1:19
  Speaker 4: iets minder positieve cijfers uit eigen land. De inflatie is
• 1:22
  Speaker 4: in september opgelopen van 3,3 naar 3,4 procent. Dat blijkt
• 1:26
  Speaker 4: uit de laatste publicatie van het CBS. BNR's huiseconom Han
• 1:30
  Speaker 4: de Jong verwacht dat de inflatie voorlopig zal blijven oplopen.
• 1:33
  Speaker 5: Voorlopig hebben we nog gezien dat prijzen voor voeding de
• 1:37
  Speaker 5: inflatie hebben gedrukt. Maar dat gaat omslaan. En ik denk
• 1:40
  Speaker 5: dat dat omslagpunt heel dichtbij is... dat ook voedingsmiddelen juist
• 1:46
  Speaker 5: positief gaan bijdragen aan de inflatie. Ondertussen
• 1:49
  Speaker 4: staat de Ajax eigenlijk nagenoeg vlak op 1136 punten. Om
• 1:53
  Speaker 4: één uur hoor je meer van onze beursnerd. Worden de
• 1:58
  Speaker 4: cijfers van ASML woensdag net zo koeltjes ontvangen... als de
• 2:01
  Speaker 4: recordbedragen die Micron en Samsung presenteerden? En de cijfers van
• 2:05
  Speaker 4: OpenAI en Anthropic... blijken soms meer gogelkunst dan wetenschap. Ik
• 2:08
  Speaker 4: ga het allemaal bespreken in het beleggerspanel... waarin we dieper
• 2:11
  Speaker 4: ingaan op actuele onderwerpen van de afgelopen dagen... die spelen
• 2:13
  Speaker 4: op de financiële markten. En dat doe ik met niemand
• 2:16
  Speaker 4: minder dan Koen Bender... van Mercurius Vermogensbeheer en beleggingspotjes.nl... en
• 2:20
  Speaker 4: Jean-Paul van Oudheusden van Markets Are Everywhere en eToro. Welkom allebei. Goedemorgen.
• 2:25
  Speaker 4: De resultaten van geheugenchipbedrijven reizen de pan uit, heren. Niet nieuw,
• 2:29
  Speaker 4: maar de jubelstemming van een jaar geleden blijft nogal uit.
• 2:32
  Speaker 4: Micron en Samsung verbraken de afgelopen weken natuurlijk records... waarna
• 2:35
  Speaker 4: de beurs vervolgens lauw of zelfs negatief reageerde. Dat en
• 2:39
  Speaker 4: meer geeft toch ook wel een beetje te denken... wat
• 2:40
  Speaker 4: ASML woensdag dan te wachten staat... na het presenteren van
• 2:43
  Speaker 4: de kwartaalcijfers. Maar even beginnen bij vannacht. In de Zuid-Koreaanse
• 2:47
  Speaker 4: handel zijn Samsung en SK Hynix ongenadig afgestraft. Dat trok
• 2:51
  Speaker 4: ook Nederlandse chipaandelen mee. Nou, ik zie nu ASML 1,3%
• 2:54
  Speaker 4: in de min, dus dat is weer een beetje bekoeld.
• 2:56
  Speaker 4: Maar de ene krantenkop die zegt dan... ja, het ligt
• 2:58
  Speaker 4: aan de topman van Broadcom, die chipbeleggers gokkers noemt. En
• 3:02
  Speaker 4: ik vermoed dat er ook zelf iets gebeurde met het
• 3:04
  Speaker 4: Chinese chipbedrijf. Dat sprak van doorbruik op geheugenchips. Maar wat
• 3:07
  Speaker 4: is er nou aan de hand? Waarom is er weer
• 3:08
  Speaker 4: zo'n chipsale of heren?
• 3:12
  Speaker 6: Ik heb het idee dat die Chinezen, dat CXMT, die
• 3:16
  Speaker 6: ook aan de weg timmeren, die schijnen het erg goed
• 3:20
  Speaker 6: te doen, halen veel omzet binnen, dat dat toch wel
• 3:23
  Speaker 6: aan de basis ligt voor die daling. Alleen als je
• 3:25
  Speaker 6: er goed naar kijkt, die zijn wel bezig met die
• 3:28
  Speaker 6: high bandwidth memory, maar niet de meest geavanceerde die SK
• 3:33
  Speaker 6: Hynix en Samsung maken.
• 3:35
  Speaker 4: Dat is Zeram wat zij maken?
• 3:38
  Speaker 6: Ja, dus de eenvoudige geheugenchip, zeg maar. Het gaat te
• 3:43
  Speaker 6: veel in detail om het helemaal uit te pellen hier.
• 3:45
  Speaker 6: Maar ja, dat is de marktwerking. Mensen lezen een kop
• 3:49
  Speaker 6: en dan doen ze het weg. Je ziet nu in Europa,
• 3:51
  Speaker 6: in ieder geval bij ASML, is inderdaad wat je zegt 1,3%
• 3:55
  Speaker 6: naar beneden. Het is een beetje de Van Eck Semiconductor Index.
• 3:58
  Speaker 6: Die was ook zoiets naar beneden. Dus dat heeft daar
• 4:02
  Speaker 6: weinig correlatie mee. Koen, heb jij daar nog wat aan
• 4:04
  Speaker 6: toe te voegen? Is dit ook jouw analyse van de
• 4:06
  Speaker 6: zaak
• 4:07
  Speaker 7: Ik denk dat je, als je deze sector niet in
• 4:10
  Speaker 7: je portefeuille had gehad, had je een heel treurig jaar
• 4:12
  Speaker 7: tot nu toe. Het heeft een hele goede run gehad.
• 4:18
  Speaker 7: En eigenlijk alle aandelen die een hele goede run hebben,
• 4:21
  Speaker 7: die hebben ook op enig moment een periode waarin er
• 4:24
  Speaker 7: gezegd wordt, ja maar is het allemaal wel terecht? En
• 4:27
  Speaker 7: die heb je eens in de zoveel tijd bij die chipsector.
• 4:30
  Speaker 7: Dan komen er inderdaad opmerkingen van... goh, het is misschien
• 4:33
  Speaker 7: een casino. Of er komen andere spelers op de markt...
• 4:36
  Speaker 7: die de grote jongens gaan challengen, succesvol. Dat zie je
• 4:44
  Speaker 7: eens in de zoveel tijd terugkomen. En ik schaar het
• 4:46
  Speaker 7: meer onder die kop. Want als je kijkt naar de
• 4:50
  Speaker 7: bedrijven zelf... de vraag is gigantisch... De waarderingen, daar krijg
• 4:56
  Speaker 7: ik niet echt hoogtevrees van. Alleen als het in de
• 4:59
  Speaker 7: toekomst allemaal tegen gaat vallen. Ik denk dat dat voor
• 5:02
  Speaker 7: mij de takeaway is. Af en toe krijg je even
• 5:06
  Speaker 7: een stap
• 5:06
  Speaker 4: terug. Ja, want Samsung verwacht nu de grootste kwartaalwinst... die
• 5:10
  Speaker 4: een techbedrijf ooit heeft behaald. Dat verwacht men voor het
• 5:12
  Speaker 4: derde kwartaal in ieder geval. Daar wordt totaal mild op gereageerd.
• 5:17
  Speaker 4: Dat vinden jullie ook gewoon normaal? Alles zit al in
• 5:19
  Speaker 4: de prijs, we hadden het allemaal al verwacht.
• 5:21
  Speaker 6: Ik vind dat zeker niet normaal. Ik geloof dat Samsung noteert,
• 5:24
  Speaker 6: zoals we dat dan zeggen... tegen vier keer de verwachte winst.
• 5:29
  Speaker 6: Dus één van de twee dingen klopt er niet. Dus
• 5:32
  Speaker 6: of ze gaan in de toekomst niet zoveel omzet en
• 5:35
  Speaker 6: winst maken... en dat zit dan met name in de
• 5:37
  Speaker 6: bruto winstmarge... dat die omlaag gaat als er meer fabrieken
• 5:42
  Speaker 6: in productie zijn. Dan spreek je van een varkenscyclus
• 5:45
  Speaker 4: Iedereen gaat memorychips produceren, prijzen omlaag... dus niemand verdient meer zoveel.
• 5:49
  Speaker 6: Of de aandelen zijn gewoon spotgoedkoop op dit moment. En
• 5:53
  Speaker 6: daar zijn we met z'n allen naar op zoek om
• 5:55
  Speaker 6: ideeën te krijgen. Niet zozeer, dat geldt dadelijk ook bij ASML.
• 5:58
  Speaker 6: Dat gaat natuurlijk niet over de vooruitblik naar het vierde kwartaal.
• 6:01
  Speaker 6: Want ja, die fabrieken die draaien ook gewoon op volle toeren.
• 6:04
  Speaker 6: Het gaat niet eens om 2027. We zijn met z'n
• 6:07
  Speaker 6: allen nu meer aan het kijken van 2028, 2029. Kan
• 6:11
  Speaker 6: het nog een keer verlengd worden? En kunnen ze dat
• 6:13
  Speaker 6: goede tempo volhouden? Niet dat ik verwacht dat daar morgen
• 6:16
  Speaker 6: wat over gezegd gaat worden. Maar dat is wel wat
• 6:18
  Speaker 6: we graag willen weten
• 6:19
  Speaker 4: natuurlijk. Zeker, maar ik zag de topman van Micron, wat
• 6:22
  Speaker 4: ook echt met prachtige cijfers kwam. Die zei eerder van ja,
• 6:24
  Speaker 4: er komt een permanent hoger plateau voor geheugenchips. Dus als
• 6:27
  Speaker 4: jullie allemaal zeggen, ja, we betalen heel weinig voorwaartse winst.
• 6:30
  Speaker 4: Dan zijn jullie eigenlijk ons iets te veel aan het
• 6:32
  Speaker 4: afstraffen al. Want we gaan over twee jaar wel degelijk
• 6:34
  Speaker 4: echt wel hoger staan. We donderen niet meer helemaal in elkaar.
• 6:36
  Speaker 4: Wat denk jij dan van Koen? Heeft hij daar wel
• 6:38
  Speaker 4: gelijk in?
• 6:39
  Speaker 7: Ja, dat denk ik wel. Want als je kijkt naar
• 6:41
  Speaker 7: de contracten die ze afsluiten... dat zijn niet meer korte contracten,
• 6:43
  Speaker 7: dat zijn echt lange contracten. En als afnemer wil je
• 6:47
  Speaker 7: alleen een lang contract afsluiten... als je zeker weet dat
• 6:52
  Speaker 7: je ook lang die middelen nodig hebt. Ik ga niet
• 6:56
  Speaker 7: een leasecontract voor vijf jaar afsluiten... voor een auto die
• 7:00
  Speaker 7: ik op vakantie huur... Maar als ik zeker weet dat
• 7:03
  Speaker 7: ik het lang nodig heb... en dat zien we nu
• 7:05
  Speaker 7: gebeuren in die chipsector. En let's be honest, de vraag
• 7:08
  Speaker 7: die we hebben... dadelijk over OpenAI en over Anthropic... dat
• 7:12
  Speaker 7: gaat allemaal over rekencapaciteit. Het wordt zoveel belangrijker. En dat
• 7:16
  Speaker 7: is exponentieel. Het is niet een kwestie van... we hebben
• 7:19
  Speaker 7: nu wat meer telefoontjes en we hebben meer chips genodigd.
• 7:22
  Speaker 7: Dus ik denk dat die markt ook... structureel aan het
• 7:25
  Speaker 7: veranderen is... en dat dat misschien nog niet wordt verdisconteerd...
• 7:30
  Speaker 7: waardoor je dus een supergroeibedrijf... voor de waardering van een
• 7:35
  Speaker 7: waardebedrijf kan kopen. En dat is inderdaad een omissie. Iemand
• 7:40
  Speaker 7: heeft ongelijk.
• 7:41
  Speaker 4: Nou ja, of je betaalt vijf keer, weet ik veel, zoiets...
• 7:44
  Speaker 4: de verwachte winst voor gemiddeld geheugenchipbedrijf voor volgend jaar... of
• 7:47
  Speaker 4: je betaalt 24 keer de verwachte winst voor over drie jaar.
• 7:50
  Speaker 4: Dat is dan als de varkenscyclus komt eigenlijk. Maar varkenscyclus
• 7:53
  Speaker 4: of niet, als je nou even rekent... dan zie je
• 7:54
  Speaker 4: dat Samsung en SK Hynix gewoon... eigenlijk de helft van
• 7:58
  Speaker 4: hun totale beurswaarde in pure winst verwachten... in contracten die
• 8:01
  Speaker 4: inderdaad al zijn vastgelegd voor de komende twee jaar. Dus
• 8:03
  Speaker 4: noemen jullie deze aandelen dan alsnog goedkoop,
• 8:06
  Speaker 6: allebei eigenlijk? Jawel, bij die contracten kan je ook weer
• 8:11
  Speaker 6: gaan lopen graven. Dat je denkt, wat zijn de clausules?
• 8:14
  Speaker 6: Wanneer kan iemand er onderuit?
• 8:16
  Speaker 4: Ze zijn helemaal volgeboekt, dus alles wat ik hoor uit Zuid-Korea.
• 8:18
  Speaker 4: Precies
• 8:19
  Speaker 6: dus het is gewoon goedkoop.
• 8:21
  Speaker 4: Laten we dan even kijken naar ASML. Want dat kijkt
• 8:23
  Speaker 4: veel conservatiever en vaak verder vooruit ook. Dit is een
• 8:26
  Speaker 4: natuurkundig bestuur, om het zo te zeggen. Veel consistenten te
• 8:30
  Speaker 4: noemen op de beurs ook. En ook veel hoger gewaardeerd.
• 8:32
  Speaker 4: Wat verwachten jullie daar allemaal van morgen? Hoe kijken jullie daarnaar?
• 8:35
  Speaker 4: Waar let je op?
• 8:37
  Speaker 6: Het zijn de gebruikelijke dingen waar je op lent. Maar
• 8:39
  Speaker 6: ze rapporteren natuurlijk, wat ik net ook al zei, gewoon
• 8:42
  Speaker 6: op kwartaalbasis. Dus je gaat gewoon weer kijken naar de omzet.
• 8:45
  Speaker 6: Die hebben ze natuurlijk al gezegd. We verwachten dat die
• 8:48
  Speaker 6: erg goed gaat zijn in het derde kwartaal. ASML-kennende zal
• 8:51
  Speaker 6: dat dan wel ongeveer op die getallen uitkomen. Daar krijg
• 8:55
  Speaker 6: je niet opeens een enorme verrassing... omdat ze op de
• 8:58
  Speaker 6: braderie nog een paar machines extra verkocht
• 9:00
  Speaker 4: hebben. Zo
• 9:00
  Speaker 6: erg tussen 11 en 12 miljard omzet werd het, las
• 9:02
  Speaker 6: ik ergens. Ja, zoiets. Dus de vooruitblik, daar doen we
• 9:06
  Speaker 6: allemaal niet mee. Dus het echte ding waar je wat
• 9:08
  Speaker 6: meer over hoopt te horen... ze hebben al gezegd, we
• 9:11
  Speaker 6: gaan de productiecapaciteit met 30% ophogen. Maar je hoopt hier
• 9:15
  Speaker 6: toch ook meer te horen over eventuele commitments. Dat ze zeggen,
• 9:19
  Speaker 6: we horen mensen dat nu ook echt al reserveren. Dus
• 9:23
  Speaker 6: dat het uiteindelijk in het orderboek
• 9:24
  Speaker 4: terechtkomt. En de gemiddelde analist zet het aandeel binnen twaalf maanden...
• 9:28
  Speaker 4: op een winst van, laten we zeggen, 30 procent. Dan
• 9:30
  Speaker 4: zit je rond de 2000 euro per aandeel. Zitten we
• 9:33
  Speaker 4: nu bijna tegen de 1600 aan. Is dat eigenlijk wel
• 9:36
  Speaker 4: redelijk gezien, de ontwikkeling van omzet en winst... die jij
• 9:38
  Speaker 4: ziet of hoopt te zien in die verwachtingen?
• 9:40
  Speaker 6: Nou, vorige week heb ik er even een kladpapiertje bij gepakt...
• 9:44
  Speaker 6: om rekening te maken, wat is er nou voor nodig
• 9:46
  Speaker 6: voor ASML... om tot de one trillion dollar club te gaan?
• 9:50
  Speaker 6: Duizend miljard dollar, ja. Dus dan heb je een aandelenkoers
• 9:53
  Speaker 6: nodig ongeveer in euro's 2250, 2300. Eigenlijk als je het
• 9:58
  Speaker 6: plat slaat wat daarvoor nodig is, is dat we in
• 10:02
  Speaker 6: 2028 nog steeds 33 keer de verwachte winst halen
• 10:07
  Speaker 4: Want voor de rest ontwikkelen omzet en winst zich richting
• 10:10
  Speaker 4: dat punt en voor dezelfde waardering krijg je dan dat
• 10:12
  Speaker 4: geld wat jij noemt. Precies
• 10:13
  Speaker 6: en als je ziet hoe de markt er nu bij
• 10:15
  Speaker 6: ligt denk je niet van dat is eigenlijk heel goed,
• 10:19
  Speaker 6: zou dat best wel eens kunnen zijn.
• 10:20
  Speaker 4: Maar ja, ASML is dit jaar al met, laten we zeggen,
• 10:23
  Speaker 4: rond de 60% gestegen. En de tussenjaren liggen ook nog
• 10:25
  Speaker 4: vers in het geheugen natuurlijk bij beleggers. Kan de markt
• 10:29
  Speaker 4: met hoge rentes en ander onheil ook hoogtevrees krijgen, Koen,
• 10:32
  Speaker 4: bij ASML? Of telt dat niet zo?
• 10:34
  Speaker 7: Ja, maar ik denk dat dat niet zozeer komt. Kijk, ASML...
• 10:40
  Speaker 7: Natuurlijk veel investeringen, maar ze hoeven daar niet echt... vreemd
• 10:42
  Speaker 7: kapitaal voor aan te trekken. Dus ze zijn minder gevoelig
• 10:44
  Speaker 7: voor hogere rente dan andere bedrijven. Kijk, de hoogtevrees zou
• 10:49
  Speaker 7: bij ASML wat mij betreft... meer komen vanuit het geopolitieke vlak.
• 10:53
  Speaker 7: Want ze kunnen het maar aan één broodheer... verkopen straks.
• 11:00
  Speaker 7: Ze kunnen niet aan de Chinezen verkopen en aan de Amerikanen.
• 11:03
  Speaker 7: Dus de Chinezen zullen hard bezig zijn om eigen technologie,
• 11:09
  Speaker 7: maar ook eigen machines te gaan produceren. Geen korte termijn ding,
• 11:14
  Speaker 7: geen middellange termijn ding, maar wel een lange termijn ding
• 11:17
  Speaker 7: wat zorgelijk is voor ASML. Aan de andere kant heb
• 11:21
  Speaker 7: je dan de omzet die uit Amerika moet gaan komen.
• 11:25
  Speaker 7: En dat zal prima zijn. Maar die investeringen zijn ook
• 11:29
  Speaker 7: niet dusdanig... dat dat machines zijn die in het eerste
• 11:32
  Speaker 7: halfjaar van 2027... al verkocht
• 11:35
  Speaker 4: zullen gaan worden. Dus jij groeit Intel en je zegt... TSMC,
• 11:38
  Speaker 4: dat blijft wel een consistente koper. En China, dat is
• 11:40
  Speaker 4: dan de grote onzekere erbij.
• 11:41
  Speaker 7: Ja, dat denk ik wel. En je gaat steeds meer naar...
• 11:46
  Speaker 7: Aansmel is gewoon een geopolitieke speelbal. Het feit dat Jette
• 11:50
  Speaker 7: daar met Trump in het Witte Huis over moet spreken...
• 11:55
  Speaker 7: dat zou een punt kunnen zijn waarvan je zegt... hier
• 11:57
  Speaker 7: krijg je hoogtevrees. En op termijn. Er komt altijd iemand
• 12:02
  Speaker 7: die de positie van de keizer wil overnemen. En zij
• 12:04
  Speaker 7: zijn de keizer.
• 12:05
  Speaker 4: Die moet dan wel een natuurkundig machientje uitvinden... om die
• 12:08
  Speaker 4: positie daadwerkelijk in te nemen. Want die troon van die
• 12:10
  Speaker 4: keizer is letterlijk de meest complexe machine op aarde. Ja
• 12:13
  Speaker 4: dat klopt. Maar
• 12:14
  Speaker 7: uiteindelijk worden alle codes een keer gekraakt
• 12:16
  Speaker 4: Oké, oké. Daar kunnen we over speculeren. China is daar
• 12:20
  Speaker 4: hard mee bezig. Dat weten we inderdaad ook. Maar Jean-Paul...
• 12:24
  Speaker 4: Dat hele China-hoofdstuk, dat zou dan zo'n 15 tot 20
• 12:26
  Speaker 4: procent van de omzet nu nog zijn. DUV-machines vooral. Het
• 12:29
  Speaker 4: congres wil daar wat aan doen. Is daar hard mee bezig.
• 12:31
  Speaker 4: Wetgeving is in de maak. Hoeveel omzet verlies je nou
• 12:34
  Speaker 4: en hoe erg is dat nou eigenlijk? Want daar willen
• 12:36
  Speaker 4: mensen morgen ook meer over horen.
• 12:37
  Speaker 6: Ja, ik denk niet dat je daar heel veel over
• 12:40
  Speaker 6: gaat horen... als het niet materieel is. Ook weer, als
• 12:45
  Speaker 6: je een beetje gaat lopen rekenen... dan kom je misschien
• 12:47
  Speaker 6: uit op 4, 5 miljard per jaar. Dat is niet niks.
• 12:51
  Speaker 6: Maar als je ziet hoeveel groei dat er verwacht wordt
• 12:54
  Speaker 6: tot aan 2030... We kijken met z'n allen uit natuurlijk
• 12:57
  Speaker 6: naar 10 juni 2027... wanneer ze een nieuwe Capital Markets
• 13:00
  Speaker 6: Day hebben... wanneer ze eindelijk die langetermijnverwachting gaan ophogen... Die
• 13:05
  Speaker 6: staat nu nog steeds op 60 miljard euro per jaar
• 13:09
  Speaker 6: omzet in 2030. Aan de bovenkant van de range. Maar
• 13:15
  Speaker 6: de verwachtingen liggen nu al op 64 in 2028. En
• 13:21
  Speaker 6: daarin dat ligt bezien. Ik denk dat het geopolitische mogen
• 13:27
  Speaker 6: daar niet meer het onderhoud doen... aan de machines die
• 13:30
  Speaker 6: ze de afgelopen jaren... in grote getalen hebben gekocht. Dan
• 13:34
  Speaker 6: verlies je echt 8 miljard in omzet, toch? Ja, maar
• 13:36
  Speaker 6: dan heb je ook heel veel reputatieschade. Wat zou jij
• 13:39
  Speaker 6: doen als je China was? En je hebt 300 van
• 13:41
  Speaker 4: die machines staan. China heeft al allerlei zaken in de maak.
• 13:45
  Speaker 4: Namelijk weer zeldzaam aardmetaal aan banden leggen... en dan nog
• 13:47
  Speaker 4: nadere regels voor andere Europese bedrijven. Dat is een beetje
• 13:50
  Speaker 4: de terugslag waar men op broedt. Dat gaat niemand helpen
• 13:53
  Speaker 4: en dus ook ASML niet. Nee, helder. Dan nog tot
• 13:55
  Speaker 4: slot even over ASML, over dat hybrid bonding experiment. Want
• 13:58
  Speaker 4: het gaat om het verpakken van chips nadat ze de
• 14:00
  Speaker 4: machine zijn uitgerold. Basie is daar heel goed in. Daarom
• 14:03
  Speaker 4: is Basie een bedrijf dat ook hard groeit in deze markt.
• 14:06
  Speaker 4: Het zal altijd te technisch zijn voor ons drieën. Maar
• 14:08
  Speaker 4: ik lees dat ASML dan met twinscan machines probeert om
• 14:11
  Speaker 4: chipwafels te verbinden. Dat noemen ze dan wafer-to-wafer. En Basie
• 14:15
  Speaker 4: zit veel meer op die to wafer. Dus de uitgesneden
• 14:17
  Speaker 4: stukjes van de wafel verbinden aan een grotere wafel. Dus
• 14:20
  Speaker 4: moet de gemiddelde Basie-belegger nou bang zijn voor ASML of niet?
• 14:23
  Speaker 4: Was nog een vraag die ik daarbij wel belangrijk vond.
• 14:26
  Speaker 4: Want men experimenteert hier nu wel mee met hybrid bonding.
• 14:29
  Speaker 7: Ja, maar ik denk dat tegen de tijd dat die
• 14:33
  Speaker 7: wafel wordt overgenomen door ASML... is de slagroom zuur. Met
• 14:38
  Speaker 7: andere woorden, dat duurt nog wel even. Ja, ze zijn
• 14:41
  Speaker 7: aan het experimenteren. Het zou een succesvol experiment kunnen gaan worden.
• 14:47
  Speaker 7: Daar heb je de tijd voor nodig om dat goed
• 14:49
  Speaker 7: te testen... Bezi is al heel sterk in die techniek,
• 14:53
  Speaker 7: heeft zich bewezen. Dus als ik nu een keuze zou
• 14:56
  Speaker 7: moeten maken als afnemer... zou ik toch eerder naar Bezi
• 14:58
  Speaker 7: toe gaan. En die gebruikt ook een andere techniek natuurlijk...
• 15:01
  Speaker 7: dan waar ASML mee experimenteert. Ja, daar mis ik gewoon
• 15:05
  Speaker 7: de achtergrond voor... om dat te kunnen beoordelen. Maar kijkend
• 15:08
  Speaker 7: naar ASML heeft het aan één kant... superdruk, heeft alder
• 15:14
  Speaker 7: resources nodig om eigen machines te blijven maken... bij hun
• 15:18
  Speaker 7: core business te blijven. Het is interessant om te zien
• 15:20
  Speaker 7: dat ze een sidestep maken... en een nieuw marktsegment gaan proberen.
• 15:26
  Speaker 7: Dat is natuurlijk goed nieuws. Als
• 15:27
  Speaker 4: dit 2024 zouden ze het experimenteren zijn
• 15:30
  Speaker 7: overigens. Maar laten we niet vergeten hoe lang ze over
• 15:32
  Speaker 7: die EUV-machines
• 15:33
  Speaker 4: hebben
• 15:33
  Speaker 7: gedaan. Dat is jaren geweest. Er zijn miljarden ingegaan voordat
• 15:37
  Speaker 7: dat een succes werd. Dus voorlopig denk ik dat Bezi
• 15:41
  Speaker 7: niet echt heel erg veel schade zal leiden van ASML.
• 15:48
  Speaker 7: Tenzij echt over vijf jaar blijkt dat ASML hier toch
• 15:53
  Speaker 7: de code gekraakt heeft... en een veel betere techniek heeft neergezet.
• 15:59
  Speaker 7: En dan zou het kunnen zijn dat. Oké, volgende onderwerp
• 16:03
  Speaker 2: Zaken doen. Jochem Visser.
• 16:08
  Speaker 4: OpenAI verward vriend en vijand met de precieze omzetcijfers. Want
• 16:12
  Speaker 4: vorige week schreef de Financial Times dat OpenAI niet 70...
• 16:15
  Speaker 4: maar 50 miljard euro omzet zou draaien over dit jaar.
• 16:18
  Speaker 4: En hop, daar gingen letterlijk honderden miljarden dollars... aan beurswaarde
• 16:21
  Speaker 4: in rook op, zeker in de VS. Tegelijkertijd bleek dat
• 16:24
  Speaker 4: OpenAI en ook concurrent Anthropic... de omzet weer op andere
• 16:27
  Speaker 4: manieren berekenen... wat directe vergelijkingen nogal moeilijk maakt. Maar heren,
• 16:32
  Speaker 4: zaten jullie ook niet even vreemd te kijken... donderdagavond, vrijdagavond,
• 16:35
  Speaker 4: dat je dacht van... what is happening? Ja, ik eerlijk
• 16:38
  Speaker 4: gezegd niet. Het ging helemaal langs jou heen
• 16:40
  Speaker 6: Nou nee, niet langs heen. Maar weet je, zolang die
• 16:43
  Speaker 6: bedrijven niet beursgenoteerd zijn... hebben ze geen verplichting om exact
• 16:46
  Speaker 6: uit te leggen hoe het is. Die 70 miljard, zoals
• 16:49
  Speaker 6: ik het las, is ook opgetekend door iemand... die niet
• 16:53
  Speaker 6: accountant was of zo, zeg maar. Ik heb het opgezocht.
• 16:57
  Speaker 6: Ze volgen wel
• 16:57
  Speaker 4: Generally Accepted Accounting Principles... bij deze bedrijven, want ze zijn
• 17:00
  Speaker 4: zo groot op de private markt.
• 17:02
  Speaker 6: Ja, maar het verschil wat erin zit tussen die twee...
• 17:05
  Speaker 6: is dat als je iets verkoopt via een clouddienst... dan
• 17:08
  Speaker 6: is de ene die rekent het gedeelte wat de cloudprovider
• 17:11
  Speaker 6: pakt mee als omzet. En OpenAI die zegt wij rekenen
• 17:15
  Speaker 6: alleen mee wat wij boeken. Nou ja, dan is het
• 17:18
  Speaker 6: toch simpel. Dan vergeelt het niet zoveel. En omdat het
• 17:21
  Speaker 6: grote bedrijven zijn met heel veel klandizie... gaat het om miljarden.
• 17:26
  Speaker 6: Maar ja, dat hoort bij de omvang.
• 17:28
  Speaker 4: En als je nou kijkt naar de omzet van deze bedrijven...
• 17:31
  Speaker 4: we krijgen natuurlijk een gigantische beursgang van Anthropic zometeen. Ik
• 17:34
  Speaker 4: verwacht daar vooral van dat we gigantische kosten gaan zien...
• 17:37
  Speaker 4: voor training en dan ook hele mooie marges op... de inference,
• 17:40
  Speaker 4: het draaien van die modellen en dergelijke. Maar als daar
• 17:42
  Speaker 4: zulke verrassingen in staan... als die donderdag dan naar buiten
• 17:45
  Speaker 4: kwamen in de Financial Times... gaan we dan gigantische beursbewegingen zien...
• 17:48
  Speaker 4: zodra de cijfers van Anthropic
• 17:49
  Speaker 6: bekend worden? Er gaat toch niemand naar de beurzen? met
• 17:53
  Speaker 6: gegevens die niet duidelijk zijn. Maar er kan wel meer
• 17:57
  Speaker 6: duidelijkheid komen voor beleggers, toch? Ja,
• 17:59
  Speaker 7: maar dat gaat voor die IPO plaatsvinden. Oké. Ik bedoel,
• 18:02
  Speaker 7: dit is natuurlijk al een soort warning signal. Je wil
• 18:05
  Speaker 7: helemaal niet in de... Als je net beursgenoteerd bent... negatieve
• 18:13
  Speaker 7: verrassingen publiceren voor je beleggers. Dan wil je het eigenlijk
• 18:17
  Speaker 7: hebben gaan over... is mijn missie succesvol geweest? Hoe is
• 18:21
  Speaker 7: het met mijn greenshoe?
• 18:23
  Speaker 4: Ik was toch over micrometeorieten bij SpaceX, Koen. Dus er
• 18:26
  Speaker 4: zaten wat risicootjes bij.
• 18:28
  Speaker 7: Ja, maar goed, ik denk dat dat een stuk is...
• 18:30
  Speaker 7: dat van tevoren niet al bekend is. En dat dat
• 18:33
  Speaker 7: ook natuurlijk... Cosmos ontdekkingen kunnen zijn... die bij dit bedrijf...
• 18:41
  Speaker 7: toch apart zijn. Maar nee, kijk... voor Anthropic... ja, wij
• 18:45
  Speaker 7: zitten er wel in... We hebben een positie via Scottish
• 18:49
  Speaker 7: Mortgage Trust... gemanaged door de sponsor van dit panel. Dus
• 18:54
  Speaker 7: ik kijk wel uit naar die IPO. Maar voor die
• 18:57
  Speaker 7: IPO ga je dat soort dingen natuurlijk rectificeren... en zorgen
• 19:01
  Speaker 7: dat er transparantie en duidelijkheid is. Ook omdat de underwriters
• 19:06
  Speaker 7: van die IPO... dus de banken die het naar de
• 19:08
  Speaker 7: beurs gaan brengen... die zetten dit soort dingen wel recht.
• 19:11
  Speaker 7: En u
• 19:11
  Speaker 4: behoudt, waarom is dit eigenlijk zo'n probleem... 20 miljard meer
• 19:14
  Speaker 4: of minder? Want... We zien hele grote moving targets. Ik bedoel,
• 19:18
  Speaker 4: Cloud Code had in november de miljard aan omzet. Nu
• 19:20
  Speaker 4: is dat 16 keer zoveel of iets dergelijks belachelijks. Dus
• 19:24
  Speaker 4: hoe bekijk je de berekening van dit soort bedrijven überhaupt...
• 19:26
  Speaker 4: als dat straks
• 19:27
  Speaker 6: naar de beurs gaat eigenlijk? Dat zijn twee verschillende vragen.
• 19:30
  Speaker 6: Maar waar je nu naar kijkt is natuurlijk het groeitempo.
• 19:33
  Speaker 6: Omdat het gaat over zulke gigantische bedragen die ze willen ophalen.
• 19:36
  Speaker 6: En dat maakt voor je groeifactor nogal wat uit. Of
• 19:40
  Speaker 6: je 20 miljard meer of meer omzet nu hebt.
• 19:42
  Speaker 7: Kijk, er zijn wel interessante verschillen die hier ook uit blijken.
• 19:46
  Speaker 7: OpenAI is veel meer op de particulier gericht. en Tropic
• 19:50
  Speaker 7: veel meer op de zakelijke markt. Van de tien grootste
• 19:53
  Speaker 7: Forbes-bedrijven worden er acht bediend... door Tropic via Cloud of
• 19:58
  Speaker 7: andere diensten. En dat is natuurlijk een veel stabielere markt...
• 20:04
  Speaker 7: met veel betere betalers en premies die erop zitten... OpenAI
• 20:09
  Speaker 7: is ook veel meer bezig met investeren in computing power.
• 20:13
  Speaker 7: En heeft in het verleden ook eigenlijk zo breed geïnvesteerd...
• 20:18
  Speaker 7: dat ze nu terug moeten komen daarop en moeten gaan focussen.
• 20:23
  Speaker 7: Daar hebben
• 20:24
  Speaker 4: we het hier ook al over gehad. Ik zie een
• 20:26
  Speaker 4: nieuwe agent komen, want men wil Muse achterna. Ik zie
• 20:28
  Speaker 4: een hockeypuck à la Alexa van Amazon moet worden geïnvesteerd.
• 20:31
  Speaker 4: Die moet Johnny Hive maken. Ik zie Codex, dat is
• 20:34
  Speaker 4: weer achter een tropic aanlopen met Cloud Code eigenlijk. Ik
• 20:36
  Speaker 4: zie allemaal een soort wire aan dingen
• 20:38
  Speaker 7: En daarin, dat vind ik veel interessanter voor de waardering...
• 20:42
  Speaker 7: dan of het nou 50 of 70 miljard had moeten
• 20:46
  Speaker 7: zijn qua omzet. Het feit dat dat bedrijf... Er gaan
• 20:51
  Speaker 7: uiteindelijk maar een paar hele grote winnaars komen... uit de
• 20:55
  Speaker 7: hele AI... De race en de agents. We gaan niet
• 21:00
  Speaker 7: meer in de toekomst... vijf verschillende agents naast elkaar gebruiken.
• 21:05
  Speaker 7: Microsoft heeft een hele sterke positie met Copilot. Aclaus heeft
• 21:10
  Speaker 7: een aantal dingen heel erg goed gedaan. En voorover daarom
• 21:13
  Speaker 7: ook marktaandeel. En OpenAI was gewoon in het begin heel
• 21:17
  Speaker 7: erg makkelijk. Bijna iedereen heeft te chatten op zijn telefoon.
• 21:21
  Speaker 7: En dat moet zich nu gaan mixen. Dat is een
• 21:23
  Speaker 7: beetje uit... Uit onze tijd wordt het Betamax, wordt het
• 21:25
  Speaker 7: VHS of wordt het VO2000. Er blijft er maar één over.
• 21:29
  Speaker 7: Maar dat het een hele harde, snelle groeimarkt is, ja,
• 21:32
  Speaker 7: dat klopt.
• 21:33
  Speaker 4: Is het Netflix of is het Internet Explorer? Heel veel dank.
• 21:36
  Speaker 4: Koen Bender van Mercurius Vermogensbeheer en Beleggingspotjes.nl. En Jean-Paul van
• 21:39
  Speaker 4: Oudheusden van Markets Are Everywhere en eToro. Beleggerspanel wordt mede
• 21:43
  Speaker 4: mogelijk gemaakt door Bailey Givert. En dit panel is ook
• 21:46
  Speaker 4: nog te beluisteren als podcast. Abonneer je vooral even via
• 21:48
  Speaker 4: jouw favoriete kanaal of via de BNR-app. Moeten we af
• 21:53
  Speaker 4: onafhankelijkheid van China kosten wat het kost nastreven... zelfs als
• 21:56
  Speaker 4: elektrische auto's hierdoor duizenden euro's duurder worden?
• 22:00
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 22:06
  Speaker 1: Verzekerd van
• 22:07
  Speaker 8: betalen
• 22:18
  Speaker 4: Elektrische auto's gaan in Europa een stuk duurder worden door
• 22:21
  Speaker 4: de ambitie van de EU om de Europese auto-industrie te
• 22:24
  Speaker 4: beschermen tegen concurrentie uit China. Daarvoor waarschuwen experts. Kredietverzekeraar Allianz
• 22:29
  Speaker 4: Trade verwacht dat de prijs van een elektrische auto met
• 22:31
  Speaker 4: zo'n 2000 euro kan oplopen door de eisen om onderdelen
• 22:35
  Speaker 4: in Europa te laten maken. Is de Europese auto-industrie nog
• 22:38
  Speaker 4: niet klaar om zonder China verder te gaan? Dat is
• 22:40
  Speaker 4: de volgende vraag eigenlijk. Bij ons Rico Luhmann, sectoreconoom transport
• 22:44
  Speaker 4: en logistiek bij ING Research. Goedemorgen. Goedemorgen. De prijzen van
• 22:50
  Speaker 4: auto's die zullen dus oplopen... als producenten hun onderdelen in
• 22:53
  Speaker 4: Europa moeten aanschaffen. Gaat dit het doel van het Made
• 22:57
  Speaker 4: in Europe plan niet een beetje voorbij?
• 23:01
  Speaker 9: Het doel is natuurlijk niet alleen het prijsbeleid... maar ook
• 23:04
  Speaker 9: de industrie beschermen en de banen die in de industrie
• 23:08
  Speaker 9: aanwezig zijn beschermen. Dus in die zin is het een
• 23:11
  Speaker 9: afweging van belangen. Inderdaad, wat je aangeeft, de prijzen van
• 23:16
  Speaker 9: elektrische auto's kunnen wat gaan oplopen. En belangrijker denk ik,
• 23:20
  Speaker 9: nog voor de toekomst kunnen prijzen minder snel gaan dalen.
• 23:24
  Speaker 9: Want dat is wat we verwachten voor elektrische auto's.
• 23:28
  Speaker 4: Wat is het verschil tussen die twee dat jij zo
• 23:31
  Speaker 4: treffend noemt? Kun je daar eens wat over uitweiden?
• 23:35
  Speaker 9: Je ziet dat nu als dit beleid wordt ingevoerd... dan
• 23:38
  Speaker 9: tuigen we eigenlijk een beschermingswal op. En dan moeten we
• 23:41
  Speaker 9: zelf ook meer onderdelen gaan produceren... die in de auto's
• 23:45
  Speaker 9: worden verwerkt. En met name ook die batterijen. Batterijen komen
• 23:49
  Speaker 9: nog voor 75, 80 procent uit China. Als we die
• 23:52
  Speaker 9: zelf moeten gaan maken voor de helft van de auto's...
• 23:57
  Speaker 9: dan hebben we veel meer productie nodig. Maar die productie
• 24:00
  Speaker 9: is ook duurder in Europa.
• 24:04
  Speaker 4: Dus eigenlijk zorgt het nu vooral voor een kink in
• 24:06
  Speaker 4: de kabel van de auto-industrie, hoor ik eigenlijk. En dat
• 24:08
  Speaker 4: is zowel voor de Chinese als de Europese auto-industrie geen
• 24:11
  Speaker 4: goede zaak. Maar misschien op lange termijn wel.
• 24:15
  Speaker 9: Ja, nou, ik denk het positieve hiervan is dat de
• 24:17
  Speaker 9: batterijindustrie bijvoorbeeld veel de gelegenheid krijgt om zich op te bouwen.
• 24:22
  Speaker 9: Want het probleem is nu dat ze worden weggeconcureerd door
• 24:25
  Speaker 9: de Chinese bouwers. En dus kunnen we zelf niets opbouwen
• 24:29
  Speaker 9: op dat gebied. En daarom hebben we ook weinig productie
• 24:31
  Speaker 9: binnen de gelederen. En ik denk dat dit wel met
• 24:35
  Speaker 9: zich meebrengt dat daar meer ruimte voor komt.
• 24:38
  Speaker 4: En hoe lang gaat het dan duren voordat de Europese
• 24:40
  Speaker 4: auto-industrie helemaal op zichzelf kan staan?
• 24:44
  Speaker 9: Ja, dat is een goede vraag. Voorlopig lukt dat nog
• 24:47
  Speaker 9: niet voor elektrische auto's. We zien dus die batterijproductie vooral
• 24:51
  Speaker 9: in Azië plaatsvinden. Ook chips komen vooral uit Azië. Vooral
• 24:56
  Speaker 9: de brandstofmotor wordt in Europa veel gebouwd. Dus die switch
• 25:00
  Speaker 9: zullen we echt nog veel meer moeten maken in Europa.
• 25:03
  Speaker 9: Je ziet wel dat bijvoorbeeld Volkswagen daar best hard mee
• 25:05
  Speaker 9: bezig is. Die verkopen al een flink deel van hun
• 25:10
  Speaker 9: auto's elektrisch in Europa... Wat ongeveer het gemiddelde is. Dus
• 25:14
  Speaker 9: er zijn zeker goede initiatieven. En er is ook echt
• 25:18
  Speaker 9: wel een draai richting elektrisch. Maar het moet nog wel
• 25:21
  Speaker 9: sneller
• 25:22
  Speaker 4: Oftewel, nog eventjes de poten eronder, zullen we maar zeggen
• 25:25
  Speaker 4: in Europa. Dank Rico Luman, sectoreconoom transport en logistiek bij
• 25:28
  Speaker 4: ING Research. ASML is al langer de speelbal van toenemende
• 25:36
  Speaker 4: geopolitieke spanningen. De VS wil meer invloed uitoefenen en dus
• 25:40
  Speaker 4: is er wetgeving in de maak... die export richting China
• 25:43
  Speaker 4: nog meer aan banden legt dan het nu al gedaan wordt.
• 25:46
  Speaker 4: Het maakt de presentaties van de kwartaalcijfers van ASML... morgen
• 25:48
  Speaker 4: natuurlijk extra spannend, analyseerde het FD alweer. En dus is
• 25:52
  Speaker 4: het tijd voor advies, ongevraagd advies zelfs... aan minister Sjoerd
• 25:55
  Speaker 4: Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking... En dat komt van
• 25:58
  Speaker 4: niemand minder dan Monique Ansink. Ondernemer van Jumbo Spanbandfabrikant. En
• 26:02
  Speaker 4: toezichthouder bij Kono Kaasmakers van Beemster Kaas.
• 26:05
  Speaker 10: Goedemorgen.
• 26:06
  Speaker 4: Even dat wetsvoorstel van de VS. De Match Act. Daarmee
• 26:10
  Speaker 4: wil de VS de verkoop van ASML aan China nog
• 26:12
  Speaker 4: meer blokkeren.
• 26:13
  Speaker 10: Ook
• 26:13
  Speaker 4: DUV-machines, mogelijk ook onderhoud. Wat gebeurt daar allemaal onder? Wat
• 26:18
  Speaker 4: verwachten we daarvan?
• 26:19
  Speaker 10: Nou ja, toen ik dat las dacht ik gewoon ook
• 26:21
  Speaker 10: als ondernemer... dat zou je toch maar gebeuren dat boven
• 26:24
  Speaker 10: jouw hoofd de politiek gaat besluiten... waar je wel en
• 26:27
  Speaker 10: niet mag verkopen. Dat is natuurlijk voor een ondernemer helemaal
• 26:30
  Speaker 10: niet prettig... want wij zijn gewend al die jaren al
• 26:33
  Speaker 10: aan free trade. Dus wij kijken waar kan je het
• 26:35
  Speaker 10: beste iets ergens vandaan halen... en waar kan je het
• 26:38
  Speaker 10: beste iets ook verkopen. En zo zijn we natuurlijk met
• 26:40
  Speaker 10: z'n allen gegroeid naar deze huidige situatie. Ik begrijp ook
• 26:45
  Speaker 10: wel weer vanuit het perspectief van de politiek... dat je denkt,
• 26:48
  Speaker 10: wat is er nu aan de hand? Wat speelt er
• 26:50
  Speaker 10: op de wereld? En waar moeten we met elkaar over hebben?
• 26:53
  Speaker 10: Maar dat er dan over het hoofd van bedrijven door politici...
• 26:58
  Speaker 10: en met name nu ook door Amerika wordt bepaald waar
• 27:00
  Speaker 10: ASML mag verkopen... dat gaat wel echt heel erg ver
• 27:03
  Speaker 10: in mijn beleving. Dus ik neem het een beetje op
• 27:05
  Speaker 10: voor ASML. En ik zou dus ook advies willen geven
• 27:11
  Speaker 10: aan Sjoerd Sjoerd... maar om Europa, Hursala van der Leyen,
• 27:14
  Speaker 10: ook te versterken... met het idee van ja, we gaan
• 27:17
  Speaker 10: eigenlijk voor free trade. Laten we als Europa gewoon onze
• 27:20
  Speaker 10: eigen koers blijven varen... en ons niet gek laten maken
• 27:22
  Speaker 10: door die Amerikanen. Natuurlijk wil je niet dat je technologie
• 27:26
  Speaker 10: wordt gekopieerd in China. Dat is natuurlijk al heel lang zo.
• 27:29
  Speaker 10: Maar mijn mening is, je kan beter gewoon samenwerken met
• 27:32
  Speaker 10: de Chinezen. Zeker in de huidige situatie. Ik
• 27:34
  Speaker 4: zag gisteren vroeger van ASML ook zeggen... ja, als je
• 27:37
  Speaker 4: het helemaal afknijpt, dan gaan ze nog sneller kopieeren.
• 27:39
  Speaker 10: Zeker, dus ik zou dat ook, dat weet ik gewoon
• 27:41
  Speaker 10: ook uit ervaring. Of
• 27:42
  Speaker 4: wel
• 27:43
  Speaker 10: Ja, nou ja, goed, wij maken natuurlijk ook producten. Wij
• 27:46
  Speaker 10: proberen die producten natuurlijk zo te maken... dat het goed
• 27:48
  Speaker 10: is voor het milieu, goed voor de toepassingen. Daar
• 27:52
  Speaker 4: hebben ze in China een beetje lak aan, hè
• 27:53
  Speaker 10: Nou, nee, nee, nee. En dan voldoen we aan de
• 27:55
  Speaker 10: Europese regels. Dan kunnen wij het ook heel goed in
• 27:58
  Speaker 10: de interne markt verkopen. Maar de Chinezen kijken er natuurlijk
• 28:01
  Speaker 10: naar en die denken... hé, dat gaat lekker daar met
• 28:03
  Speaker 10: die spanbanden. Die kopiëren we en dan gaan we ze
• 28:06
  Speaker 10: ook verkopen in Europa. En dat wilde ik ook nog aangeven.
• 28:10
  Speaker 10: Wij zijn een onwijs grote markt. Onze interne markt is
• 28:12
  Speaker 10: echt gigantisch. Laten we nou met z'n allen daarop focussen.
• 28:16
  Speaker 10: Op onze eigen interne markt. En die versterken. Maar ook
• 28:19
  Speaker 10: de regels die we hebben. Prima dat die er zijn.
• 28:21
  Speaker 10: Soms een beetje te veel voor ondernemers. Maar prima dat
• 28:24
  Speaker 10: ze er zijn. Maar handhaven en sanctioneren. Dat is ook
• 28:27
  Speaker 10: heel belangrijk. En daar is te weinig aandacht voor. Dus
• 28:29
  Speaker 10: zo sneakt er dan. Omdat daar te weinig aandacht voor is.
• 28:33
  Speaker 10: Sneaken er weer technologieën die gekopieerd zijn. Weer terug de
• 28:36
  Speaker 10: Europese markt in. En dat is niet handig. Dus ja,
• 28:39
  Speaker 10: eerst advies is. Nou ja, sta sterk in je schoenen.
• 28:42
  Speaker 10: Blijf als Europa staan waar we staan. En laat je
• 28:45
  Speaker 10: niet gek maken door zo'n wetgeving vanuit Amerika. Maar los
• 28:49
  Speaker 10: de diplomatiek op. Ik bedoel, daarvoor hebben we onze politici.
• 28:51
  Speaker 10: Die moeten dit diplomatiek oplossen.
• 28:53
  Speaker 4: Maar Rob Jetten heeft toch ook al gepleit bij Trump
• 28:55
  Speaker 4: om te zeggen... leg die exportrestricties er zelf een keertje
• 28:59
  Speaker 4: aan banden. Maar dat is ook niet gelukt, want we
• 29:00
  Speaker 4: zien het hele congres. Democraten, republikeinen, die zijn hiervoor. Dus
• 29:04
  Speaker 4: hoeveel ruimte is daar nog voor, voor diplomatiek onderhandelen?
• 29:06
  Speaker 10: Nou ja, ik zou toch wel weer daarheen gaan. En
• 29:08
  Speaker 10: ik zou ook de afgelopen weken, even kijken, op 8
• 29:11
  Speaker 10: en 9 oktober... de Europese Unie was in China om
• 29:15
  Speaker 10: hierover te spreken. En in februari gaan ze weer terug.
• 29:19
  Speaker 10: En laten we dan ook als ondernemers onze punten goed
• 29:22
  Speaker 10: neerleggen bij de EU. En dat gaat natuurlijk via onze
• 29:25
  Speaker 10: Haagse politici. Wat voor ons belangrijk is. Dus die interne
• 29:30
  Speaker 10: markt moet versterkt worden. Daar moet Europa heel hard aan
• 29:33
  Speaker 10: gaan werken. En dan de regelgeving ook handhaven en sanctioneren.
• 29:37
  Speaker 10: En heel veel energie stoppen op onze eigen techniek. Wat
• 29:30
  Speaker 10: dat betreft zie ik een gapend gat in Europa. Namelijk
• 29:32
  Speaker 10: afnemers van ASML-machines. Want die zijn er niet in Europa,
• 29:35
  Speaker 10: of amper. Nee, dat klopt. Dus kijk, als we dat
• 29:53
  Speaker 10: nou constateren met z'n allen... laten we dat dan ook opzetten.
• 29:56
  Speaker 10: En de energie gaat dus nu naar en vechten tegen Amerika...
• 30:00
  Speaker 10: en vechten tegen China. Maar als we dat gewoon proberen
• 30:04
  Speaker 10: politiek goed op te lossen... en een beetje pappen en
• 30:08
  Speaker 10: nat houden... Dat is diplomatie. Dan gaan wij ondertussen hierdoor
• 30:13
  Speaker 10: om die interne markten te versterken. En daar moeten we
• 30:16
  Speaker 10: met z'n allen aan werken. Wat wel betekent, zoals we
• 30:19
  Speaker 10: net ook hoorden... is dat wellicht prijzen omhoog gaan voor ons.
• 30:22
  Speaker 10: Dat is dan de prijs die we ook als consument betalen.
• 30:24
  Speaker 10: En daar moeten we als consument in Nederland ook op
• 30:27
  Speaker 10: voorbereid zijn... Ja, we betalen misschien liever iets meer voor
• 30:30
  Speaker 10: onze producten... maar houden onze economie in Europa sterk. Maar
• 30:33
  Speaker 10: is dat
• 30:34
  Speaker 4: niet een heel hard gelag als je energieprijzen in Europa
• 30:36
  Speaker 4: al zo hoog zijn? Enzovoort, enzovoort, enzovoort. En de regulering
• 30:39
  Speaker 4: ook allerlei industriële partijen al weg heeft gejaagd... waaronder dus
• 30:42
  Speaker 4: die batterijmakers waar we net over praten
• 30:44
  Speaker 10: Zeker, maar dat is wel de realiteit waar we nu
• 30:46
  Speaker 10: in leven. En ik zou wel dus de banden met
• 30:48
  Speaker 10: China goed houden... want inderdaad, heel veel zaken worden geproduceerd
• 30:53
  Speaker 10: in China nog steeds...
• 30:54
  Speaker 1: En het
• 30:54
  Speaker 10: is gewoon niet reëel om te zeggen... we gaan al
• 30:56
  Speaker 10: die banden afsnijden. Dus ja, het is een diplomatiek spel.
• 31:00
  Speaker 10: En daar moeten we ook vanuit het bedrijfsleven... de politiek
• 31:03
  Speaker 10: ondersteunen en Europa ondersteunen. En die moeten met de juiste
• 31:07
  Speaker 10: boodschap en juiste houding... ook nu die discussies aangaan. Maar
• 31:11
  Speaker 10: alsjeblieft niet de relatie met China verstoren. Want daar hebben
• 31:14
  Speaker 10: we al die jaren heel veel van geprofiteerd... laten we
• 31:18
  Speaker 10: nu dat gewoon niet verpesten. Want dan zitten we echt
• 31:21
  Speaker 10: met een veel groter probleem. Dus ja, ik hoop dat
• 31:24
  Speaker 10: het lukt voor ASML. Want het is echt verschrikkelijk om
• 31:26
  Speaker 10: als bedrijf over je hoofd heen... dat er besluit wordt
• 31:30
  Speaker 10: genomen waar jij wel en niet mag leveren. We hebben
• 31:34
  Speaker 10: free trade en dat moet natuurlijk voldoen... aan de milieunormen,
• 31:37
  Speaker 10: aan alle veiligheidsnormen die we hebben. Maar buiten dat zou
• 31:40
  Speaker 10: het heel raar zijn dat de politiek gaat besluiten... waar
• 31:43
  Speaker 10: we wel en niet mogen verkopen of kopen. En die
• 31:46
  Speaker 10: route moeten we echt niet bewandelen.
• 31:48
  Speaker 4: En dat is het ongevraagd advies van Monique Ansink... ondernemer
• 31:50
  Speaker 4: van Jumbo Spanbandfabrikant... en toezichthouder bij Kono Kaasmakers van Beemster Kaas.
• 31:55
  Speaker 4: Wil je ook het vorige advies horen aan alle organisaties
• 31:57
  Speaker 4: in Groningen... omdat zij een stroom aan AI-bezwaren ontvangen? Zoek
• 32:01
  Speaker 4: ongevraagd advies dan op... om geen advies te
• 32:04
  Speaker 2: missen.
• 32:09
  Speaker 4: Elke week hebben we het bij Zaken doen ook over
• 32:11
  Speaker 4: Zaken doen over de grens. Dit keer weer met Annette Weijering,
• 32:14
  Speaker 4: directeur internationaal bij de RVO, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Welkom.
• 32:18
  Speaker 11: Dankjewel.
• 32:19
  Speaker 4: Annette, we moeten het hebben over de maritieme sector. Hoe
• 32:22
  Speaker 4: sterk is Nederland eigenlijk als maritiem land? Want ik hoor
• 32:24
  Speaker 4: altijd dat er betrekkelijk goede zijn.
• 32:25
  Speaker 11: Ja, dat klopt. We zijn er ook behoorlijk goed in.
• 32:28
  Speaker 11: We hebben natuurlijk ook een beetje geluk met onze liggingen.
• 32:32
  Speaker 11: We zijn een beetje de poort naar Europa met alle waterwegen.
• 32:36
  Speaker 11: En de haven van Rotterdam. Zolang ze niet droog liggen
• 32:38
  Speaker 4: tenminste. Zolang
• 32:40
  Speaker 11: ze niet droog liggen, nee. In het verlengde daarvan hebben
• 32:43
  Speaker 11: we een behoorlijke infrastructuur daaromheen opgebouwd. Meer dan 100 scheepswerpen.
• 32:50
  Speaker 11: Ook voor de complexere schepen. Scheepsbouw, offshore, logistiek. Iets van
• 32:56
  Speaker 11: 1900 bedrijven in de maakindustrie daar. Dus we hebben daar
• 32:59
  Speaker 11: een behoorlijke complex opgebouwd. Dus het is niet één haven,
• 33:03
  Speaker 11: één product. Maar het is juist dat hele ecosysteem wat
• 33:06
  Speaker 11: we in staat zijn met elkaar te verbinden
• 33:09
  Speaker 4: En hoe onderscheidend zijn wij nou eigenlijk precies? Want ik
• 33:11
  Speaker 4: neem aan dat de RVO ook wel eens kijkt naar
• 33:13
  Speaker 4: andere landen. We hebben concurrenten natuurlijk op dit gebied. Ik
• 33:16
  Speaker 4: zie de Chinezen er heel veel aan doen wereldwijd. We
• 33:18
  Speaker 4: hadden het er net al over. Hoe onderscheidend zijn we
• 33:20
  Speaker 4: eigenlijk nog?
• 33:21
  Speaker 11: Nou, ik denk dat we op, als ik even de
• 33:23
  Speaker 11: haven van Rotterdam parkeer, die een van de grootste havens is,
• 33:26
  Speaker 11: denk ik dat we onderscheidend zijn op een drietal gebieden.
• 33:30
  Speaker 11: De echte harde infrastructuur, noem ik het maar even, water, sluizen, bruggen, vaarwegen,
• 33:36
  Speaker 11: dat type dingen rond de waterinfrastructuur. De infrastructuur in de
• 33:41
  Speaker 11: haven in wat bredere zin. Dus alles wat je daar
• 33:44
  Speaker 11: omheen moet doen. Ook met de logistiek. Overslag. Overslag. Digitaal
• 33:50
  Speaker 11: goed en slim inregelen op dat soort gebieden. Dus ook
• 33:54
  Speaker 11: die hele digitalisering en verduurzaming... van ketens en havenontwikkeling.
• 34:00
  Speaker 4: En waar liggen dan de kansen voor de Nederlandse ondernemer
• 34:02
  Speaker 4: op dit moment? Want ik vraag me af, zijn er
• 34:04
  Speaker 4: ook kleine ondernemers die advies hierin zijn te geven? Of
• 34:07
  Speaker 4: zijn het vooral de grote?
• 34:08
  Speaker 11: We hebben natuurlijk een aantal hele grote bekende ondernemers. Wij
• 34:12
  Speaker 11: mikken ons wat meer ook juist op het MKB. En
• 34:15
  Speaker 11: je ziet dat er veel nieuwe havens in ontwikkeling zijn...
• 34:19
  Speaker 11: maar ook dat de havenroutes wat aan het verschuiven zijn.
• 34:23
  Speaker 11: Dus we hebben bijvoorbeeld op 28 november een businessdialoog... die
• 34:29
  Speaker 11: echt zit op de ontwikkeling van nieuwe havenroutes... rond de
• 34:32
  Speaker 11: Zwarte Zee in Roemenië en Bulgarije... Dus dat zijn wat
• 34:35
  Speaker 11: andersoortige havens. En je ziet in Azië dat eigenlijk zowel havenontwikkeling...
• 34:42
  Speaker 11: dus echt nieuwe havens of uitbreiding van havens... samenkomt met
• 34:45
  Speaker 11: meteen die slag naar verduurzaming en digitalisering maken.
• 34:49
  Speaker 4: Want je kan het nu inrichten?
• 34:50
  Speaker 11: Ja, want je kunt het nu inrichten. En daar hebben
• 34:52
  Speaker 11: we op 12 november onder andere weer een businessdialoog. Maar
• 34:55
  Speaker 11: er gaat ook een missie naar India binnenkort. En die
• 34:58
  Speaker 11: zit juist op die duurzame haveninfrastructuur.
• 35:01
  Speaker 4: En is die business dialogue, is dat een partijtje voor insiders?
• 35:04
  Speaker 4: Of kan je daar ook voor aanmelden
• 35:06
  Speaker 11: Nee, we zoeken juist de MKB om zich aan te
• 35:09
  Speaker 11: melden daarvoor. Want we willen juist de MKB-bedrijven daar ondersteunen.
• 35:14
  Speaker 4: En wat zijn dan de uitdagingen in deze sector? Want
• 35:16
  Speaker 4: ik neem aan dat de RVO ook wel allerlei knelpunten
• 35:18
  Speaker 4: voor zich ziet. Want je spreekt al over verduurzaming en dergelijke. Nou,
• 35:21
  Speaker 4: ik neem aan dat er nogal bidden op de weg
• 35:22
  Speaker 4: te nemen zijn.
• 35:23
  Speaker 11: Ja, het zijn verschillend soortige knelpunten. Enerzijds zie je dat
• 35:27
  Speaker 11: door de geopolitieke situatie... er veel meer onzekerheden zijn over
• 35:30
  Speaker 11: de handelsroutes... de bruikbaarheid van handelsroutes, prijsstijgingen. Maar vooral die
• 35:36
  Speaker 11: onzekerheid maakt het vaak wat lastig. Een tweede wat in
• 35:40
  Speaker 11: Nederland natuurlijk ook speelt... is netcongestie en ruimtegebrek. Vandaar dat
• 35:44
  Speaker 11: ook dat initiatief is geweest rond de Rotterdamse haven... of
• 35:47
  Speaker 11: je de vergunningverlening op gang brengt. En het derde is
• 35:51
  Speaker 11: natuurlijk ook de internationale concurrentie. We hadden het er net
• 35:54
  Speaker 11: al over. China investeert enorm via zijn Belt and Road initiatief...
• 35:59
  Speaker 11: in uitbreiding van zijn economisch potentieel. Om nieuwe markten te
• 36:04
  Speaker 11: krijgen moet je vaak investeren... in haveninfrastructuur en infrastructuur in
• 36:09
  Speaker 11: die haven. Als
• 36:10
  Speaker 4: Nederlandse ondernemer in meedingen... is er zoiets als een aanbesteding
• 36:13
  Speaker 4: voor Belt and Road initiatieven...
• 36:17
  Speaker 11: Dat is toch wel wat ingewikkelder. Want dat soort dingen
• 36:20
  Speaker 11: wordt heel vaak ondersteund... met zachte leningen of subsidies. Dus
• 36:27
  Speaker 11: men zit nu al in 78 Afrikaanse landen... waar de bouw,
• 36:31
  Speaker 11: de financiën of de exploitatie van handel... zeg maar van havens...
• 36:37
  Speaker 11: toch sterk vanuit Chinese partijen is. Daar zijn ook wel kansen.
• 36:41
  Speaker 11: Er zijn ook wel Nederlandse bedrijven die duurzaamheidproducten leveren. Maar
• 36:45
  Speaker 11: je ziet ook wel vaak dat het toch wel een
• 36:48
  Speaker 11: sterk Chinees cluster is. Dus vanuit afhankelijkheden kun je daar
• 36:52
  Speaker 11: wat van vinden. Maar vanuit echt level playing field is
• 36:57
  Speaker 11: het soms ook wel wat lastiger.
• 36:58
  Speaker 4: Wat lastiger. En hoe zit dat eigenlijk met de Zwarte Zee?
• 37:00
  Speaker 4: Want ik neem aan, jullie gaan praten daarover. Over de
• 37:04
  Speaker 4: Oost-Europese havens. infrastructuur enzovoort, de kansen voor ondernemers daar... niet
• 37:08
  Speaker 4: een onbesproken onderwerp. Zeker niet op militair gebied tegenwoordig. Of
• 37:12
  Speaker 4: valt dat wel mee als je praat over de locaties...
• 37:13
  Speaker 4: waar jullie het over gaan hebben bij die business dialogue?
• 37:16
  Speaker 11: Nou, de locaties waar wij het over gaan hebben, dat
• 37:19
  Speaker 11: sluit ook wel aan bij de Europese havenstrategie. En juist
• 37:22
  Speaker 11: het ontwikkelen van diversificatiestrategieën en andere routes. Dus daar hebben
• 37:28
  Speaker 11: we het over Roemenië en Bulgarije bijvoorbeeld. Dus in die
• 37:33
  Speaker 11: zin zien we daar vooral ook wel de economische kansen
• 37:36
  Speaker 11: die juist aansluiten bij de Europese strategie.
• 37:40
  Speaker 4: Oké, en deze handelsmissies kunnen we allemaal vinden op rvo.nl?
• 37:42
  Speaker 4: Die
• 37:43
  Speaker 11: handelsmissies kunnen we allemaal vinden op rvo.nl.
• 37:45
  Speaker 4: Oké, heel veel dank. Annette Weijering, directeur internationaal bij de RVO.
• 37:54
  Speaker 4: En dan gaan we rap door naar klimaatverandering. Want natuurrampen
• 37:57
  Speaker 4: zijn een steeds vaker terugkerend probleem. Om aandacht hiervoor te
• 38:00
  Speaker 4: vragen heeft de VN vandaag uitgeroepen... tot de Internationale Dag
• 38:04
  Speaker 4: voor Risicobeperking bij natuurrampen. En daar staan hoofdletters voor, beste luisteraar.
• 38:08
  Speaker 4: En daarom moeten we het hebben over waterschotten. Want die
• 38:10
  Speaker 4: kunnen een rol spelen in het beheersen van wateroverlast. Ik
• 38:14
  Speaker 4: ga erover praten met Dirk-Jan Postema, oprichter van waterschot.nl. Welkom. Goedemorgen. Goedemorgen.
• 38:20
  Speaker 4: Even over die waterschot. Dat zal niet bij iedereen een
• 38:22
  Speaker 4: bel doen rinkelen meteen. Wat zijn dat eigenlijk
• 38:25
  Speaker 12: Nee, dat klopt. Het was ooit bedacht van een eenvoudige naam.
• 38:29
  Speaker 12: Maar dan moet je het nog vaak uitleggen. En dat
• 38:31
  Speaker 12: zijn eigenlijk mobiele waterkeringen. Dus waterkeringen kennen we natuurlijk van
• 38:35
  Speaker 12: de dijken in Nederland. En ook in kleine formaten, de
• 38:38
  Speaker 12: kleinere dijken. Maar er zit nog een laag onder. Als
• 38:42
  Speaker 12: het water dan toch onverhoopt over die dijken heen komt,
• 38:44
  Speaker 12: wat doen we dan? Dan kennen we natuurlijk de al
• 38:47
  Speaker 12: oude zandzak. Maar daar zijn ook innovatieve mogelijkheden voor. Waaronder
• 38:52
  Speaker 12: de mobiele waterkering in de vorm van een waterschot... En
• 38:55
  Speaker 12: dat is feitelijk een boekensteun. Dat kun je even gelijken.
• 38:59
  Speaker 12: Als het water op zo'n waterschot komt te staan... dan
• 39:02
  Speaker 12: drukt het zich vast tegen de ondergrond en keert hij
• 39:05
  Speaker 12: het water. Dat is eigenlijk het simpele principe
• 39:07
  Speaker 4: En waarom zou ik dan niet gewoon een zandzak pakken?
• 39:08
  Speaker 4: Is die veel te zwaar of zo?
• 39:10
  Speaker 12: Nou,
• 39:11
  Speaker 4: heb je wel eens een zandzak vast gehad? Ik heb
• 39:12
  Speaker 4: nog niet bij de National Guard tegen rivieren
• 39:16
  Speaker 12: hoeven... Nee, ik denk dat dat slim is om een
• 39:19
  Speaker 12: keer te doen. Maar dan zul je ervaren dat het
• 39:21
  Speaker 12: best zwaar is. We hebben daar ervaring mee in Nederland.
• 39:25
  Speaker 12: In Limburg hebben we helaas ervaring met de overstromingen in 2021. 2021.
• 39:30
  Speaker 12: En als voorbeeld, daar zijn 200.000 zandzakken ruim het gebied
• 39:34
  Speaker 12: in gesleept. Dat hebben mensenhanden moeten doen. En dat is
• 39:38
  Speaker 12: echt zwaar, veel werk... En dat kan voor sommige gevallen slimmer.
• 39:42
  Speaker 12: En dan kun je bijvoorbeeld een waterschot inzetten. De vergelijking,
• 39:46
  Speaker 12: een zandzak 20, 25 kilo. Eén waterschot, waar je dan
• 39:50
  Speaker 12: 12 zandzakken voor nodig zou hebben... is slechts 6,2 kilo.
• 39:53
  Speaker 12: Dat is in verhoudingen natuurlijk veel dichter... beter hanteerbaar en
• 39:57
  Speaker 12: sneller op te zetten.
• 39:58
  Speaker 4: Nou, laten we dan toch nog even de folder afmaken.
• 40:00
  Speaker 4: Want is een waterschot een tijdelijke maatregel die je eventjes neerlegt?
• 40:03
  Speaker 4: Of komen daar nog allerlei zaken bij kijken? Want ik bedoel,
• 40:07
  Speaker 4: wie zijn jouw klanten? Wie neem je dit af? En
• 40:09
  Speaker 4: wat doen die daar vervolgens mee, is eigenlijk de vraag
• 40:11
  Speaker 12: Ja, heel goed. Want inderdaad, Nederland staat bekend om waterveiligheid.
• 40:15
  Speaker 12: Daar zijn we goed in, zeggen we. Dat is denk
• 40:17
  Speaker 12: ik ook zo. En toch moeten we met elkaar voorbereid
• 40:20
  Speaker 12: zijn op het onverwachte. Wat je dan ziet is dat
• 40:23
  Speaker 12: wij als Nederlanders, bedrijven en ook particulieren, veel aan de
• 40:27
  Speaker 12: overheid kijken van die helpt ons wel. De brandweer, de gemeente, waterschappen.
• 40:31
  Speaker 12: Maar we moeten eigenlijk kijken naar een weerbare maatschappij. Dan
• 40:34
  Speaker 12: moeten ook de bedrijven en de particulieren zichzelf kunnen helpen.
• 40:38
  Speaker 12: En daar heb je middelen voor nodig. En daar is
• 40:40
  Speaker 12: een waterschap een uitstekend middel voor om je te beschermen
• 40:43
  Speaker 12: tegen wateroverlast. En dat zijn inderdaad de type klanten waar
• 40:48
  Speaker 12: we ons op richten. Dus de semi-overheid instellingen, maar zeker
• 40:52
  Speaker 12: ook bedrijven... die dan voorbereid zijn op mogelijke wateroverlast.
• 40:57
  Speaker 4: En bellen die niet altijd te laat? Want ik kan
• 40:59
  Speaker 4: me voorstellen dat ik morgen niet aan een waterschot denk...
• 41:01
  Speaker 4: maar vervolgens loopt mijn huis onder en dan begin ik
• 41:02
  Speaker 4: opeens wel te denken aan waterschotten. Dus zie jij de
• 41:05
  Speaker 4: telefoon altijd roodgloeiend staan als het al te laat is?
• 41:08
  Speaker 12: Nou, dat klopt. En dat is het vervelende aan mijn vak.
• 41:11
  Speaker 12: Als het zonnetje schijnt, en helaas hebben we daar in
• 41:13
  Speaker 12: Nederland de afgelopen maanden, we hebben de kampen gehad met droogte,
• 41:17
  Speaker 12: dan zijn er weinig mensen die denken aan wateroverlast. En
• 41:21
  Speaker 12: dan is daar mijn telefoon inderdaad ook vrij stil. En
• 41:23
  Speaker 12: op het moment dat er dan regen uit de lucht komt, Ja,
• 41:26
  Speaker 12: dan gaan mensen weer nadenken. Oh ja, als er water komt,
• 41:29
  Speaker 12: wat moeten we dan eigenlijk doen? En dat is goed, hè?
• 41:32
  Speaker 12: Mensen moeten in de koude fase, zeggen wij, op het
• 41:34
  Speaker 12: moment dat er nog geen wateroverlast is, nadenken over wat
• 41:37
  Speaker 12: heb ik nodig om me te beschermen tegen wateroverlast. En
• 41:40
  Speaker 12: ook dit ongevraagd advies is u aangeboden door Dirk-Jan Postema,
• 41:43
  Speaker 12: oprichter van waterschot.nl. Dank u zeer. Ben je MKB-ondernemer en
• 41:46
  Speaker 12: wil je ook meepraten over de actualiteit? Laat het dan
• 41:48
  Speaker 12: weten via zaken.bnr.nl.
• 42:10
  Speaker 4: Deze rubriek is ook nog te beluisteren als podcast. Je
• 42:12
  Speaker 4: vindt hem in je favoriete podcast-app en natuurlijk in de BNR-app.
• 42:17
  Speaker 4: En straks neem ik het laatste macro-economische nieuws door... met
• 42:19
  Speaker 4: niemand minder dan Arnoud Boot. Ook waar heb ik nog
• 42:21
  Speaker 4: even een blik op de wereld. Blijf luisteren.
• 42:23
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 42:30
  Speaker 1: Wil je weten wat er speelt en ook waarom? In
• 42:32
  Speaker 1: de BNR app kun je ook luisteren naar onze podcast.
• 42:34
  Speaker 1: Download de BNR app. En blijf scherp. BNR Nieuwsradio. Zaken doen.
• 42:59
  Speaker 2: Jochem Visser.
• 43:00
  Speaker 4: Welkom bij BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 43:04
  Speaker 4: Straks een uitgezwaaid gesprek met Lodewijk van der Borg, algemeen
• 43:07
  Speaker 4: directeur van Royal Kaak, over de Europese concurrentiestrijd met China.
• 43:10
  Speaker 4: Maar nu eerst.
• 43:11
  Speaker 2: Macro met Boot
• 43:14
  Speaker 4: Elke dag nemen we het economische nieuws door en vandaag
• 43:17
  Speaker 4: doe ik dat met niemand minder dan Arnoud Boot. Goedemorgen.
• 43:20
  Speaker 13: Goedemiddag Jochem. Volgens mij vanmiddag.
• 43:22
  Speaker 4: Het is net middag geworden. En wat er ook is
• 43:25
  Speaker 4: veranderd is dat jij een keer in de studio staat.
• 43:27
  Speaker 13: Nou, dat komt toch wel regelmatig voor. Nu moet ik
• 43:30
  Speaker 13: zeggen dat ik de volgende keer in New York ben.
• 43:32
  Speaker 13: Dus dat is weer een beetje tegenstrijdig
• 43:35
  Speaker 13: Maar volgende week gaat het weer lukken
• 43:38
  Speaker 4: Helder. Nou, we moeten naar het IMF, want die vergader
• 43:40
  Speaker 4: deze week... net als de Wereldbank allemaal in het zonnige Bangkok.
• 43:43
  Speaker 4: En Kristalina Georgieva, die is directeur daar... en zij haalde
• 43:46
  Speaker 4: in aanloop naar de vergadering deze week... met al haar
• 43:48
  Speaker 4: waarschuwingen ook nog even Game of Thrones aan. Winter is coming,
• 43:51
  Speaker 4: zei zij, met stijgende energieprijzen... die steeds harder drukken op huishoudens...
• 43:55
  Speaker 4: Maar jou viel een ander klein zinnetje op in het
• 43:57
  Speaker 4: persbericht van het IMF.
• 44:00
  Speaker 13: Ja, kijk, als ik het gewoon meteen even vertaal... daar
• 44:03
  Speaker 13: staat gewoon... overheden moeten zorgen dat de prijssignalen blijven werken.
• 44:09
  Speaker 13: En dat klinkt heel abstract. Overheden moeten zorgen dat de
• 44:11
  Speaker 13: prijssignalen blijven werken... Maar wat daar staat is... we moeten
• 44:14
  Speaker 13: gewoon zorgen dat bedrijven, consumenten... zich aanpassen aan waar de
• 44:19
  Speaker 13: schaarste zijn. En schaarste komt tot uitdrukkingen prijzen. Dus als
• 44:23
  Speaker 13: we elke keer mensen gaan compenseren... voor welke prijsstrijging dan ook...
• 44:27
  Speaker 13: dan past de economie zich niet aan
• 44:29
  Speaker 13: En we moeten zorgen dat de economie zich aanpast.
• 44:31
  Speaker 4: Want die draait op dit moment op volle toeren, hoor
• 44:33
  Speaker 4: ik eigenlijk in alle cijfers
• 44:35
  Speaker 13: Ja, kijk, je hebt het mij horen zeggen. Jij was
• 44:38
  Speaker 13: de eerste daarna. Ja, je hebt mij horen zeggen. Ik
• 44:40
  Speaker 13: heb hier nog op Prinsjesdag gezegd... die economie loopt als
• 44:44
  Speaker 13: een tierenlier. Letterlijk als een tierenlier. Dat klinkt extreem. Maar
• 44:50
  Speaker 13: de Nederlandse economie, gezien wat er... Natuurlijk, er zijn allerlei bedreigingen.
• 44:54
  Speaker 13: De winter is coming. Je noemde dat net. De winter
• 44:56
  Speaker 13: is coming. Maar hoe de Nederlandse economie zich op zichzelf
• 45:00
  Speaker 13: gehouden heeft... en de koopkracht van elke groep in de samenleving...
• 45:06
  Speaker 13: Dat had niet beter gekund. Zeker gegeven omstandigheden. We zitten
• 45:10
  Speaker 13: dus in zekere zin met een luxeprobleem. Want we hebben
• 45:14
  Speaker 13: nog niet genoeg druk om ons aan te passen. En
• 45:17
  Speaker 13: we moeten ons wel degelijk aanpassen. En daar kwam ik
• 45:20
  Speaker 13: straks nog even in datzelfde World Economic Outlook. Het is
• 45:24
  Speaker 13: de grote tweejaardigste. Elk half jaar komt het uit, die IMF.
• 45:28
  Speaker 13: World Economic Outlook is net gisteren uitgekomen. Ik kwam nog
• 45:33
  Speaker 13: een ander voorbeeld tegen. Waarom is die economie, want het
• 45:36
  Speaker 13: geldt breder, Duitsland doet het veel beter dan verwacht.
• 45:40
  Speaker 4: Nederland ook
• 45:42
  Speaker 13: Nee, absoluut. Duitsland zat natuurlijk in de slop. En daar
• 45:47
  Speaker 13: is een gigantische aanpassing. Ook iets wat ik gezegd heb.
• 45:51
  Speaker 13: Duitsland uiteindelijk past zich altijd aan. Duitsland is geen Frankrijk.
• 45:55
  Speaker 13: In Duitsland kan uiteindelijk economisch beleid gevoerd worden. Dus we
• 45:59
  Speaker 13: zijn te negatief over Duitsland. Want er was natuurlijk allerlei
• 46:02
  Speaker 13: redenen waarom Duitsland in de slop zat. Zij hadden de
• 46:04
  Speaker 13: meeste last van de energiecrisis. Van al dat gedoe met
• 46:07
  Speaker 13: Oekraïne en Rusland.
• 46:08
  Speaker 4: Behalve competitive.
• 46:11
  Speaker 13: Ja, en natuurlijk, ze hadden een oude industrie... die zich
• 46:13
  Speaker 13: niet tijdig had aangepast. De auto-industrie, denk daarover. Maar zowel
• 46:18
  Speaker 13: Nederland als Duitsland in de laatste cijfers... zijn aangepast met
• 46:22
  Speaker 13: wel een half procent punt economische groei. Wat een gigantisch
• 46:25
  Speaker 13: percentage is. Het is wel zo dat het IMF te
• 46:28
  Speaker 13: negatief was over Nederland. Het Centraal Planbureau en eerdere prognoses...
• 46:32
  Speaker 13: waren eigenlijk beter dan wat het IMF voorzien had. Ja.
• 46:36
  Speaker 13: Maar Jochem, terug naar die prijsbrekkels. Ik kwam een heel
• 46:38
  Speaker 13: mooi voorbeeld tegen. Het zal me niet in het hele
• 46:41
  Speaker 13: land in dank worden afgenomen... maar het ging over de
• 46:47
  Speaker 13: landbouw in de Verenigde Staten. En wat was het voorbeeld?
• 46:52
  Speaker 13: Het staat in hetzelfde beeld. Er
• 46:54
  Speaker 4: staan heel veel dingen
• 46:55
  Speaker 13: in. Maar haal de essentiële dingen eruit. Laat je niet
• 47:00
  Speaker 13: in de war brengen door te veel woorden. Dat ging
• 47:04
  Speaker 13: over de Amerikaanse landbouw. Hoe die zich aangepast heeft de
• 47:07
  Speaker 13: afgelopen paar jaar. Die heeft zich geweldig aangepast aan de
• 47:11
  Speaker 13: fossiele energieproblemen. Die is andere crops, hoe noem je dat?
• 47:16
  Speaker 13: Andere gewassen. Andere gewassen gaan maken. Dat werd genoemd als
• 47:22
  Speaker 13: één van de vijf redenen... waarom de economie in het
• 47:24
  Speaker 13: algemeen en de wereldeconomie in het algemeen... tot nu toe
• 47:28
  Speaker 13: alle tegenslagen veel beter heeft verwerkt. Gewoon die
• 47:30
  Speaker 4: veerkracht laten uitwerken en niet te veel compenseren, zeg jij?
• 47:34
  Speaker 13: Ja, niet te veel compenseren. En dan hebben we het
• 47:35
  Speaker 13: dus niet alleen over de landbouw... maar landbouw is natuurlijk Europa.
• 47:38
  Speaker 13: Denk aan Nederland-Europa. Het is alsof... Op Europees niveau is
• 47:42
  Speaker 13: de landbouw altijd al de helft van de Europese begroting,
• 47:45
  Speaker 13: of 40 procent. Landbouw is qua aantal mensen minuscuul wat
• 47:52
  Speaker 13: daar werkt, letterlijk.
• 47:53
  Speaker 4: Dat is ook een grote productiviteitswinst geweest in de laatste
• 47:56
  Speaker 4: honderd jaar. Absoluut.
• 47:57
  Speaker 13: Maar waarom zou je het dan de helft van de
• 48:01
  Speaker 13: Europese begroting aan besteden
• 48:03
  Speaker 13: Waarom in Nederland, in plaats van dat de landbouw zich aanpast...
• 48:08
  Speaker 13: moeten ze nu gaan uitkopen omdat de landbouw zich niet
• 48:11
  Speaker 13: heeft aangepast. En dan kun je niet de landbouw daar
• 48:14
  Speaker 13: alleen de schuld van geven. Het is natuurlijk ook gedoogbeleid
• 48:17
  Speaker 13: geweest van opeenvolgende kabinetten.
• 48:19
  Speaker 4: Ja, je neemt aan wat je krijgt geboden natuurlijk.
• 48:21
  Speaker 13: Ja, maar waar het om gaat is dat je aanpast
• 48:24
  Speaker 13: aan prijsprikkels. Ik denk als jij met de ondernemers straks praat...
• 48:29
  Speaker 13: Als die marktopportunities zien omdat het ene tegen hem gaat werken...
• 48:34
  Speaker 13: dan gaat die expanderen ergens anders. Die gaat
• 48:37
  Speaker 4: minder energiezuinige machines verkopen... als er geen aanpassing nodig is
• 48:41
  Speaker 13: natuurlijk. Dat, maar als er een knelpunt op een andere punt...
• 48:43
  Speaker 13: een structureel knelpunt, dan ga je je aanpassen
• 48:46
  Speaker 13: En dat betekent dus ook met de energiekosten... Ik heb
• 48:50
  Speaker 13: altijd gezegd met de energiekosten... het is mensen die echt
• 48:53
  Speaker 13: klem zitten. Die moet je natuurlijk compenseren. Want we willen
• 48:56
  Speaker 13: niemand dat mensen onder water raken. Die moet je compenseren.
• 48:59
  Speaker 13: Maar uiteindelijk help je mensen natuurlijk ermee... dat ze in
• 49:03
  Speaker 13: een energiezuinige woning zitten. Want dan hebben ze het heft
• 49:05
  Speaker 13: weer in eigen handen.
• 49:06
  Speaker 4: Maar stel nou Arnoud, tot slot nog eventjes. En laten
• 49:10
  Speaker 4: we dat enigszins kort houden. Want ik moet ook jouw
• 49:11
  Speaker 4: olietanker een keer keren. Maar ik zat even verder te
• 49:13
  Speaker 4: lezen in de berichten van het IMF. En daar zie
• 49:15
  Speaker 4: je dat ze wel heel veel schrijven over verschillende vormen
• 49:17
  Speaker 4: van steun. Dus stel dat de politiek op een gegeven
• 49:19
  Speaker 4: moment toch de werkloosheid wat ziet omhoog gaan. En dat
• 49:22
  Speaker 4: er vervolgens niet genoeg woningen zijn... die meteen aangepast kunnen worden.
• 49:26
  Speaker 4: Men wil toch steunen. Men voelt zich politiek gedwongen daartoe.
• 49:29
  Speaker 4: Wat is dan de beste manier om het wel te doen?
• 49:32
  Speaker 13: We hebben tekort aan alles. Dus werkloosheid oplopen, hadden we
• 49:35
  Speaker 13: maar werkloosheid. We hebben geen werkloosheid. Dus dat betekent dat
• 49:39
  Speaker 13: alles wat je stimuleert... betekent dat je mensen weghaalt waar
• 49:41
  Speaker 13: ze nu zitten. Dus zet die mensen in op een
• 49:46
  Speaker 13: wijze waarop je de economie mee helpt. En dat bedoel
• 49:49
  Speaker 13: ik bijvoorbeeld voor duurzame woningen. Bijvoorbeeld voor investeren. Nieuwe bedrijven
• 49:53
  Speaker 13: hebben mensen nodig. Dus als je bestaande bedrijven uit de
• 49:57
  Speaker 13: wind houdt met allerlei subsidies... dan betekent dat dat je
• 50:01
  Speaker 13: ook die mensen daar vasthoudt... en dat nieuwe bedrijven geen
• 50:04
  Speaker 13: kans hebben. Dus dat is de boodschap. En dat is
• 50:06
  Speaker 13: de boodschap van het IMF. Neem prijsprikkels serieus.
• 50:12
  Speaker 4: En daarmee moeten we het maar doen, beste politiek. Arnoud Boot, dankjewel.
• 50:15
  Speaker 4: Wil je geen enkel economisch inzicht missen... abonneer je dan
• 50:18
  Speaker 4: op de podcast van Macro met Boot en
• 50:20
  Speaker 2: Mojagic.
• 50:25
  Speaker 4: Het leek gisteren dé genadeslag voor de Russische desinformatie. Na
• 50:29
  Speaker 4: Oekraïnse drone-aanvallen op internetgigant Yandex... het Russische Google, leek het
• 50:33
  Speaker 4: online botverkeer volledig in te storten. Maar er lijkt nu
• 50:36
  Speaker 4: toch iets te vroeg te zijn gejuicht... Want bij ons
• 50:38
  Speaker 4: is Robert van der Noorda, onderzoeksjournalist op het gebied van
• 50:41
  Speaker 4: buitenlandse beïnvloeding. Goedemiddag. Goedemiddag. Wat zagen we gisteren nou echt
• 50:47
  Speaker 4: gebeuren eigenlijk? Wat voor bots zouden er nou daadwerkelijk geraakt
• 50:50
  Speaker 4: zijn bij Yandex
• 50:53
  Speaker 14: Ja, dat is het punt. Een heleboel mensen, zelfs hele
• 50:56
  Speaker 14: gerenommeerde lui, begonnen allemaal van ja, de activiteit is weg.
• 51:00
  Speaker 14: Zelensky
• 51:01
  Speaker 1: zei het ook. Ik zie
• 51:01
  Speaker 14: daar niets van. Ja. Maar ik zie nu mensen allemaal
• 51:05
  Speaker 14: weer zich terugtrekken en excuses aanbieden ervoor. Dus ik ben
• 51:10
  Speaker 14: bang dat men iets te vroeg juicht. Het is heel simpel.
• 51:14
  Speaker 14: Als je social media platforms hebt zoals een X, wat
• 51:17
  Speaker 14: vroeger Twitter was, een Facebook, et cetera. Dat draait niet
• 51:19
  Speaker 14: op Yandex servers in Rusland. Dus in die zin... Er
• 51:26
  Speaker 14: zijn enorm veel bots die op Yandex zitten... maar dat
• 51:28
  Speaker 14: zijn website-webcrawler-achtige bots. En ik zie bedrijven die enorm monitoring
• 51:34
  Speaker 14: doen van allerlei politici... maar die zien helemaal niks dat
• 51:37
  Speaker 14: er allemaal dingen naar beneden gaan... en propaganda vermindert, et cetera.
• 51:41
  Speaker 4: Dus als we nou kijken naar de echte Russische desinformatiecampagne...
• 51:44
  Speaker 4: en trollenlegers en alle andere onheil die vroeger nog in
• 51:46
  Speaker 4: Sint-Petersburg zat... hoe afhankelijk zijn die dan eigenlijk van de infrastructuur?
• 51:50
  Speaker 4: Helemaal niet van een partij als Yandex, of wel?
• 51:53
  Speaker 14: Kijk, het kan wel zijn dat je bepaalde services gebruikt, vertaalservices,
• 51:57
  Speaker 14: AI-achtige systemen die misschien draaien op een of andere datacenter.
• 52:03
  Speaker 14: Maar kijk, als jij een enorm trollenleger hebt op een
• 52:06
  Speaker 14: social media platform, dan zou je dat zelfs met telefoontjes
• 52:09
  Speaker 14: gewoon kunnen doen. Het enige wat je nodig hebt is
• 52:11
  Speaker 14: een telefoonverbinding, internetverbinding, telefoon. account op zo'n systeem. En in
• 52:18
  Speaker 14: allerlei vormen kan dat zijn. Maar dat zo'n datacenter er
• 52:22
  Speaker 14: dan uitklapt... wil niet zeggen dat internet ook meteen weg is.
• 52:25
  Speaker 4: Maar jij bent hier de expert. En dit is dus
• 52:27
  Speaker 4: grotendeels nog handwerk. Niet geautomatiseerd. Met bijvoorbeeld AI en
• 52:31
  Speaker 14: taalbedrijven. Ja, ik doe dit inmiddels twaalf jaar. Dit soort werk.
• 52:36
  Speaker 14: In heel veel Europese landen overigens. En daar zie je
• 52:41
  Speaker 14: toch dat er... Soms is het deels bot, maar dan
• 52:44
  Speaker 14: zitten er nog wel deels ook weer mensen achter. Dat
• 52:46
  Speaker 14: kan je allemaal analyseren of er inderdaad mensen achter die
• 52:50
  Speaker 14: accounts zitten. En ik denk dat de meeste Russische propaganda...
• 52:55
  Speaker 14: komt niet direct meer uit Rusland zoals vroeger... zoals die
• 52:58
  Speaker 14: internet research agency in Sint-Petersburg. Maar dat wordt allemaal geoutsourced
• 53:02
  Speaker 14: naar Aziatische en Afrikaanse landen
• 53:05
  Speaker 4: Zo. En even voor de helderheid, is dit dan een
• 53:08
  Speaker 4: Oekraïnse propaganda-overwinning... die men hier probeert te winnen? Want men
• 53:11
  Speaker 4: zegt dan, wij leggen digitale infrastructuur in Rusland plat. Zelensky zegt, nou,
• 53:14
  Speaker 4: het was toch eventjes stil op sociale media. Maar er
• 53:17
  Speaker 4: is dus eigenlijk, zeg jij, amper bewijs voor... en geen
• 53:19
  Speaker 4: verband tussen te trekken, tussen de Yandex-datacenters... en wat er
• 53:22
  Speaker 4: hier gebeurt.
• 53:23
  Speaker 14: Het is complexer dan dat. Je kan niet zeggen dat
• 53:28
  Speaker 14: er helemaal niks aan de hand
• 53:29
  Speaker 4: is
• 53:29
  Speaker 14: Het schijnt dat het wel effect zou kunnen hebben op
• 53:32
  Speaker 14: een Reddit... Dat is ook zo'n platform waar heel veel
• 53:35
  Speaker 14: info op zit. Daar weet ik technisch niet genoeg van.
• 53:41
  Speaker 14: Als ik nu kijk naar mijn datastromen op social media platformen...
• 53:44
  Speaker 14: zoals X en Facebook en TikTok... dan zie ik daar
• 53:48
  Speaker 14: niet een enorme daling op dit moment... Maar goed, die
• 53:52
  Speaker 14: hebben dat hele datacenter niet nodig inderdaad. Dus toen ik
• 53:55
  Speaker 14: gisteren dat nieuws las in die instantie... dacht ik van nou,
• 53:57
  Speaker 14: ik zou er heel voorzichtig mee zijn. Toen ben ik
• 53:59
  Speaker 14: een aantal experts gaan bellen... maar die waren het er
• 54:01
  Speaker 14: wel mee eens van dit verhaal klopt toch niet helemaal.
• 54:04
  Speaker 14: Het is wat genuanceerder.
• 54:05
  Speaker 4: Oké, we zagen ook de Britse premier Andy Burnham... die
• 54:09
  Speaker 4: maakte zichzelf de eerste Britse premier... die zich hier publiekelijk
• 54:11
  Speaker 4: over uitspreekt... inmenging van Russische desinformatie... in de stemming bijvoorbeeld
• 54:15
  Speaker 4: over de Brexit... haalde hij aan. Hij waarschuwt nu ook...
• 54:19
  Speaker 4: andere Europese regeringen die in de komende periode... naar de
• 54:21
  Speaker 4: stembussen gaan. Ik noem maar Frankrijk. Is zijn waarschuwing reëel?
• 54:25
  Speaker 4: Aangezien er zoveel datacenters zijn geraakt... en dergelijke. Hoe groot...
• 54:29
  Speaker 4: is die Russische dreiging daarbij eigenlijk... die jij ziet? Die
• 54:33
  Speaker 4: Russische dreiging is enorm. Zijn er getallen aan te hangen?
• 54:37
  Speaker 14: Excuse?
• 54:38
  Speaker 4: Zijn er getallen aan te hangen? Zijn er feiten over enzovoort?
• 54:43
  Speaker 14: Ja, ja, dat... Kijk, er is geen grens aan social media.
• 54:48
  Speaker 14: Maar als je naar bepaalde landen... Kijk, we hebben recent
• 54:51
  Speaker 14: de Zweedse verkiezingen gedaan... een paar weken geleden. En daar
• 54:54
  Speaker 14: was een netwerk actief... wat minstens 80.000 accounts was. En
• 55:00
  Speaker 14: dat onderzoek richtte zich met name op X. Maar bij
• 55:03
  Speaker 14: Check bleken die accounts ook op andere platformen... zoals Facebook
• 55:06
  Speaker 14: en zo aanwezig te zijn. Ik heb nu net, maar
• 55:08
  Speaker 14: dat is nog niet gepubliceerd... Italië opnieuw bekeken, dat heb
• 55:13
  Speaker 14: ik een paar jaar geleden ook gedaan. Dat netwerk bestond
• 55:16
  Speaker 14: nog steeds en dat komt nu 25 oktober. In Italië
• 55:21
  Speaker 14: op tv de resultaten van dat onderzoek. En we zijn
• 55:25
  Speaker 14: nu ook al met de Franse overheid in gesprek over
• 55:28
  Speaker 14: trollenlegers die we daar actief zien.
• 55:30
  Speaker 4: En dan is de volgende vraag natuurlijk, hoe kan je
• 55:33
  Speaker 4: je wapenen tegen dit soort... Nou ja, partijen en dergelijke,
• 55:37
  Speaker 4: want het zijn veel verschillende dingen. Meestal ook op afstand
• 55:40
  Speaker 4: van de Russische overheid, neem ik aan, enzovoort, enzovoort. Moet
• 55:43
  Speaker 4: dat bij het tech-platform zitten? Moet het uit de Europese
• 55:46
  Speaker 4: wetgeving komen, de overheden zelf?
• 55:49
  Speaker 14: Kijk, wat in mijn optiek toch het beste zou zijn...
• 55:53
  Speaker 14: Ik kan me niet voorstellen dat als je zo'n platform...
• 55:56
  Speaker 14: Platformen zeggen ook dat zij iets willen doen aan bots.
• 55:59
  Speaker 14: Een beroemde uitspraak van Elon Musk is ook van... We
• 56:02
  Speaker 14: will take care of the bots. Toen hij Twitter overnam
• 56:05
  Speaker 14: en het later hernoemde naar X.
• 56:07
  Speaker 15: Bij de lagere overname kwam het voor
• 56:09
  Speaker 14: hem. Maar kijk, het probleem is dat er zijn miljoenen
• 56:14
  Speaker 14: van dit soort accounts op al die social media platformen.
• 56:18
  Speaker 14: En op het moment dat je dat allemaal delete, dan
• 56:19
  Speaker 14: ben je dus gewoon een groot deel van je gebruikers.
• 56:22
  Speaker 14: En dan is de waarde van het platform op dat
• 56:24
  Speaker 14: moment ook in elkaar zakken, zeg maar. Al dat die
• 56:27
  Speaker 14: moderatie is enorm beperkt nu. De afgelopen jaren is dat
• 56:32
  Speaker 14: verminderd op Facebook. En dat zie je ook op X.
• 56:36
  Speaker 14: Maar die leger, we hebben honderdduizenden van dit soort accounts
• 56:38
  Speaker 14: die we volgen. En je ziet ook niet dat ze
• 56:40
  Speaker 14: verwijderd worden. Dus als jij en ik... Als jij in
• 56:43
  Speaker 14: de auto stapt en naar mij komt... kunnen we een
• 56:44
  Speaker 14: paar honderdduizend accounts aanmaken. Dan kunnen we allemaal bijvoorbeeld AFD
• 56:47
  Speaker 14: in Duitsland gaan zitten promoten. Maar de kans dat zo'n
• 56:50
  Speaker 14: platform dat aanpakt is redelijk nul. We zien niet dat
• 56:54
  Speaker 14: die accounts verwijderd worden. Je zou denken dat het toch
• 56:57
  Speaker 14: iets is wat men niet wil. Ik kom niet in
• 56:59
  Speaker 14: de buurt van vrijheid van meningsuiting. Dus als iemand hier
• 57:02
  Speaker 14: in de straat met een anoniem account zegt... we moeten
• 57:04
  Speaker 14: allemaal op een of andere extreemrechtse partij stemmen. Dat is
• 57:07
  Speaker 14: nog steeds vrijheid van meningsuiting. Maar op het moment dat
• 57:09
  Speaker 14: jij met honderdduizend accounts... in een Afrikaans land de verkiezingen
• 57:12
  Speaker 14: gaat zitten beïnvloeden... dan denk ik toch dat we dat
• 57:15
  Speaker 14: met z'n allen niet moeten willen. Ook zo'n platform niet
• 57:17
  Speaker 4: Nou, de strijd gaat onverminderd voor. Dank. Robert van der Noorda, onderzoeksjournalist...
• 57:22
  Speaker 4: op het gebied van buitenlandse beïnvloeding. Wil je terugblikken op
• 57:24
  Speaker 4: de wereld? Je vindt alle afleveringen in de podcastapp. Hier
• 57:30
  Speaker 4: bespreek ik het belangrijkste zakelijk nieuws van het moment. Bij
• 57:32
  Speaker 4: mij zijn Lodewijk van der Borg, algemeen directeur van Royal Kaak...
• 57:35
  Speaker 4: familiebedrijf met ruim 180 jaar ervaring in bakkerijtechnologie... en Koen Bender,
• 57:40
  Speaker 4: directeur van Mercurius Vermogensbeheer... en oprichter van pensioenpontje.nl, beleggingspontje.nl moet
• 57:44
  Speaker 4: ik inmiddels zeggen. Koen, nog even die chip aandelen. Ik
• 57:47
  Speaker 4: zie ASM op dit moment 2,2 procent... of ASML, sorry,
• 57:51
  Speaker 4: of nee, wel ASM, 2,2 procent in de min staan.
• 57:53
  Speaker 4: ASML 1,6 procent. staan wereldwijd onder druk. De een zegt
• 57:57
  Speaker 4: het lag aan Broadcom, de ander aan Chinese technologie. Wat
• 58:00
  Speaker 4: is er nou aan de hand
• 58:02
  Speaker 7: De spanning is hoog, de koersen zijn in de ogen
• 58:05
  Speaker 7: van heel veel beleggers heel hoog. Ze zijn natuurlijk ook
• 58:08
  Speaker 7: hard opgelopen. En we staan op de vooravond van het
• 58:12
  Speaker 7: moment waar het allemaal moet blijken. Dus de nervositeit neemt
• 58:15
  Speaker 7: toe in de markt. Dat betekent dat de uitslagen, de
• 58:18
  Speaker 7: volatiliteit ook toeneemt. En die kan getriggerd worden door inderdaad
• 58:22
  Speaker 7: een combinatie van opmerkingen... van hooggespannen verwachtingen, van hier en
• 58:28
  Speaker 7: daar een gerucht... dat een Chinees bedrijf ook succesvol bepaalde
• 58:33
  Speaker 7: technologieën
• 58:34
  Speaker 4: heeft getest. Dat is zo'n 7,5 procent in de min
• 58:35
  Speaker 4: meteen in Zuid-Korea. Ja
• 58:37
  Speaker 7: en dat soort uitslagen volgens mij zijn ze in Zuid-Korea
• 58:41
  Speaker 7: daarna ook wel weer hersteld. Eigenlijk hetzelfde patroon wat we
• 58:43
  Speaker 7: hier zagen. De chippers heftig naar beneden in de opening
• 58:47
  Speaker 7: en daarna herstelt het wel weer wat... Dus dat soort
• 58:51
  Speaker 7: patronen zie je vaker in de aanloop naar cijfers. En
• 58:57
  Speaker 7: morgenochtend is toch wel voor veel beleggers de spannendste dag
• 59:01
  Speaker 7: van het kwartaal. Want dan komt ASML met cijfers. Toevallig
• 59:06
  Speaker 7: het meest populaire
• 59:07
  Speaker 4: Nederlandse
• 59:07
  Speaker 7: aandeel. Zeker. Zij heeft ons ook weer internationaal goed op
• 59:11
  Speaker 7: de kaart gezet. We worden tot in regeringskamers besproken om ASML.
• 59:18
  Speaker 7: Dus ja, het is hot topic.
• 59:20
  Speaker 4: En Lodewijk, jij zag een ongeluk met een achtbaan in
• 59:23
  Speaker 4: de Amerikaanse staat Georgia. Daar is een man om het
• 59:25
  Speaker 4: leven gekomen, meerdere mensen gewond geraakt, meldt NBC. En volgens
• 59:29
  Speaker 4: ooggetuigen werd de man uit een achtbaan geslingerd, die echt
• 59:31
  Speaker 4: snelheden tot 113 kilometer per uur bereikt. Jij zag dit
• 59:35
  Speaker 4: en jij dacht, daar moet ik je mijn zaken doen
• 59:37
  Speaker 4: over vertellen. Waarom?
• 59:38
  Speaker 16: Nou, omdat dat mij persoonlijk raakt. Mijn eerste baan, echte baan,
• 59:43
  Speaker 16: was bij Vekoma in Vlodrop. En ik was dan manager engineering.
• 59:46
  Speaker 16: En ik was verantwoordelijk voor de veiligheid van die achtbanen
• 59:49
  Speaker 16: en andere attracties. En mijn nachtmerrie was natuurlijk altijd dat
• 59:52
  Speaker 16: zo'n ongeluk mij zou overkomen. Want dan heb je wel
• 59:55
  Speaker 16: een probleem. Nooit gebeurd? Gelukkig nooit gebeurd. We hebben wel
• 59:58
  Speaker 16: ongelukken gehad. Maar nooit met hele dramatische aflopen en dergelijke.
• 1:00:02
  Speaker 16: Maar dat blijft dan toch steken. En op het moment
• 1:00:04
  Speaker 16: dat je dat dan ziet of hoort. Dan is de
• 1:00:06
  Speaker 16: eerste vraag die bij je opkomt.
• 1:00:08
  Speaker 8: Is
• 1:00:08
  Speaker 16: het een achtbaan van Vekoma? En nou, gelukkig dat ik
• 1:00:11
  Speaker 16: daar nu niet meer werk. Dus dat is een beetje
• 1:00:12
  Speaker 16: een persoonlijke vraag. titel waarom zo'n nieuwsbericht bij mij extra binnenkomt.
• 1:00:17
  Speaker 16: Helder
• 1:00:18
  Speaker 4: En dan Koen, ik zag ook nog dat het IMF natuurlijk...
• 1:00:21
  Speaker 4: met al zijn waarschuwingen komt op dit moment. AI-revolutie kan
• 1:00:24
  Speaker 4: de wereldeconomie flink impuls geven... maar ook grote economische schade veroorzaken.
• 1:00:28
  Speaker 4: Hoe kijk jij nou naar die waarschuwingen? Want ze komen
• 1:00:30
  Speaker 4: elk jaar over ons heen. Dit is alweer de zoveelste
• 1:00:32
  Speaker 4: keer dat men ervoor waarschuwt. Hoe neem je dat nou
• 1:00:34
  Speaker 4: als belegger en eigenaar van Mercurius bijvoorbeeld
• 1:00:38
  Speaker 7: Het was wel interessant. Ik zat gisteren in een call
• 1:00:40
  Speaker 7: met een relatie... en daar ging het ook even over eigenlijk...
• 1:00:45
  Speaker 7: is het altijd om in obligaties te gaan. En die
• 1:00:49
  Speaker 7: vraag wordt op meerdere plekken gesteld... en deze manier bankiert
• 1:00:52
  Speaker 7: bij meerdere partijen. Een aantal banken hadden aangegeven... het is
• 1:00:57
  Speaker 7: al interessant om nu in obligaties te gaan... Zelf ben
• 1:01:02
  Speaker 7: ik de mening toegedaan dat dat nog niet het geval is.
• 1:01:06
  Speaker 7: Op heel veel plekken zien we inflatie toch nog hoog blijven.
• 1:01:10
  Speaker 7: Al is het alleen maar door tekorten aan chips. Het
• 1:01:13
  Speaker 7: recompenseert niet genoeg voor inflatie, om het zo te zeggen. Nee,
• 1:01:16
  Speaker 7: en we hebben nog steeds een probleem in de Persische Golf.
• 1:01:19
  Speaker 7: Dat blijft gedurende een langere periode. Ik denk gaat dat
• 1:01:23
  Speaker 7: nog wel de verkiezingen, tenminste de wisseling van... Trump als president,
• 1:01:27
  Speaker 7: zolang Trump in het Witte Huis zit... blijven we spanning
• 1:01:30
  Speaker 7: houden in het Midden-Oosten en dus op energieprijzen. Begrotingstekorten van
• 1:01:34
  Speaker 7: landen blijven oplopen, blijven een issue zijn. Ik zie geen
• 1:01:37
  Speaker 7: omgeving waarin die rente opeens heel erg hard zou gaan dalen.
• 1:01:42
  Speaker 7: Dus ik vond het ook wel heel interessant om te
• 1:01:44
  Speaker 7: zien wat het IMF ervan vond. En ja, het IMF
• 1:01:48
  Speaker 7: is dezelfde mening toegedaan. We hebben gewoon te veel tekorten...
• 1:01:53
  Speaker 7: Op verschillende plekken. Om te kunnen zeggen van jongens. We
• 1:01:55
  Speaker 7: hebben al brandmeester op het gebied van inflatie. Inflatie zal
• 1:01:59
  Speaker 7: hoog blijven. En als de inflatie hoog is. Dan is
• 1:02:01
  Speaker 7: de kans ook heel groot dat de rente gewoon hoog blijft.
• 1:02:05
  Speaker 4: En dit advies dus van Koen. Koen Bender. Directeur van
• 1:02:09
  Speaker 4: Mercurius Vermogensbeheer. En oprichter van pensioenpotje.nl. Dankjewel voor je komst.
• 1:02:13
  Speaker 4: De AIX staat ondertussen op 1135 punten. Nagenoeg vlak nog steeds.
• 1:02:17
  Speaker 4: Ondanks die dalingen bij chipbedrijven. Zometeen familiebedrijf Royal Kaak mocht
• 1:02:23
  Speaker 4: begin dit jaar 180 kaarsjes uitblazen. Maar dan is de vraag,
• 1:02:26
  Speaker 4: hoe zien de volgende 180 jaar eruit? Ik bespreek het
• 1:02:28
  Speaker 4: zometeen allemaal met algemeen directeur Lodewijk van der Borg
• 1:02:31
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius,
• 1:02:38
  Speaker 1: verzekerd van betaling
• 1:02:42
  Speaker 1: BNR Nieuwsradio.
• 1:02:45
  Speaker 2: Zaken doen. Jochem Visser.
• 1:02:59
  Speaker 4: Royal Kaak begon 180 jaar geleden als familiebedrijf in het
• 1:03:02
  Speaker 4: Achterhoekse Terborg. Maar inmiddels staan de machines van het bedrijf
• 1:03:05
  Speaker 4: in bakkerijen over de hele wereld. Van Australië tot Brazilië
• 1:03:08
  Speaker 4: en van Pakistan tot Zimbabwe. Hoewel die machines jaarlijks voor
• 1:03:12
  Speaker 4: honderden miljoenen euro's aan brood op de plank brengen... wordt
• 1:03:14
  Speaker 4: ondernemen op een wereldtoneel vol spanning wel steeds uitdagender. Welkom,
• 1:03:18
  Speaker 4: Lodewijk van der Borg, algemeen directeur van Royal Kaak. Goedemorgen.
• 1:03:23
  Speaker 4: Of middag alweer, moet ik zeggen. Even beginnen bij Kaak.
• 1:03:26
  Speaker 4: Op de site zie ik dat jullie de internationale marktleider...
• 1:03:28
  Speaker 4: in industriele bakkerijoplossingen zijn. Wat moet ik me daar allemaal
• 1:03:31
  Speaker 4: bij voorstellen?
• 1:03:33
  Speaker 16: Het mooie van wereldmarktleider zijn is hoe je hem definieert.
• 1:03:36
  Speaker 16: En dan kan iedereen ergens wereldmarktleider in zijn. Dus dat
• 1:03:39
  Speaker 16: is ongetwijfeld voer voor discussie. Maar wij maken productielijnen voor
• 1:03:44
  Speaker 16: de industriele bakkerij. En dat is te beginnen bij de silo...
• 1:03:47
  Speaker 16: En eindig je totdat het product in de vrachtwagen zit.
• 1:03:50
  Speaker 16: Vandaar van silo tot krat. En dat doen we voor grootbrood.
• 1:03:54
  Speaker 16: Het normale brood wat we allemaal kennen. Waar we de
• 1:03:56
  Speaker 16: boterhammen van maken. Maar ook zie je battas, baguettes, kleinbroodjes.
• 1:04:01
  Speaker 16: Zelfs pizza's en dergelijke. Beschuit, deventerkoeken. Dus de productportfolio van
• 1:04:07
  Speaker 16: de producten die onze klanten bij ons willen hebben is
• 1:04:09
  Speaker 16: vrij groot. En daar heb je dan ook iedere keer
• 1:04:11
  Speaker 16: weer een nieuwe lijn voor nodig met nieuwe machines. En
• 1:04:15
  Speaker 16: dat is het unieke waardoor wij in de woelige buitenwereld
• 1:04:20
  Speaker 16: redelijk overeind kunnen blijven. Want standaardisatie is wel vrij moeilijk.
• 1:04:25
  Speaker 16: Dus je hebt een competitief voordeel
• 1:04:26
  Speaker 4: tegen iedereen die de markt op wil komen, om het
• 1:04:28
  Speaker 4: zo te zeggen. Want jullie maken ze en daar zitten
• 1:04:30
  Speaker 4: standaarden in. Ja,
• 1:04:31
  Speaker 16: dat is correct. Wat er ook ontzettend in helpt is
• 1:04:34
  Speaker 16: dat brood een levend iets is. En je begint met
• 1:04:37
  Speaker 16: een droogstof, dat wordt deeg. Vervolgens is dat heel plakkerig,
• 1:04:41
  Speaker 16: dan ga je daar kneden, dan ga je er een...
• 1:04:43
  Speaker 16: Een stukje van maken. Uiteindelijk komt er een brood uit.
• 1:04:46
  Speaker 16: Al of niet ingevroren. Maar al die faseovergangen zijn eigenlijk
• 1:04:50
  Speaker 16: best moeilijk. En als het dan een keer regent. Of
• 1:04:52
  Speaker 16: als je een andere batch meel hebt. Dan gedraagt dat
• 1:04:55
  Speaker 16: product zich heel anders. En dat is wel een heel
• 1:04:57
  Speaker 16: grote drempel voor. nieuwe bedrijven om in die takversport te komen.
• 1:05:01
  Speaker 4: En nu is Kaak natuurlijk een van de weinige bedrijven...
• 1:05:04
  Speaker 4: die bijna twee eeuwen bestaat. 180 jaar dit jaar, gefeliciteerd nog.
• 1:05:08
  Speaker 4: En al die jaren geleden begon dat als familiebedrijf uit Terborg.
• 1:05:12
  Speaker 4: Dus hoe heeft het bedrijf zich nou ontwikkeld? Begon dat
• 1:05:14
  Speaker 4: meteen met bakkerijmachines?
• 1:05:15
  Speaker 16: Nee, helemaal in het begin was het een dakdekker... die
• 1:05:19
  Speaker 16: op een gegeven moment... Die niet zo heel goed was
• 1:05:22
  Speaker 16: in zijn vak en van het dak was afgezodemeerd... dat
• 1:05:24
  Speaker 16: hij iets anders moest gaan doen. En in Terborg en
• 1:05:27
  Speaker 16: Ulft en die regio werd ijzer gevonden. De Dru komt
• 1:05:30
  Speaker 16: er vandaan, Atag, allemaal oude namen... die in de ijzerregieterij
• 1:05:34
  Speaker 16: zaten en ijzerbewerking. Dus vanaf dat moment zijn ze een
• 1:05:38
  Speaker 16: metaalwarenfabriek geworden. En eigenlijk pas na de oorlog, jaren 15,
• 1:05:42
  Speaker 16: jaren 60... is heel voorzichtig de weg ingeslagen richting de bakkerijindustrie.
• 1:05:47
  Speaker 16: En wie zijn de klanten tegenwoordig van Kaak Allemaal? Dat
• 1:05:50
  Speaker 16: zijn vooral grote industriële bakkers, maar ook supermarkten die zelf bakken.
• 1:05:55
  Speaker 16: Dus bijna alle supermarkten hier in Nederland die hebben brood
• 1:05:59
  Speaker 16: in hun vakken liggen die op lijnen van ons gemaakt zijn.
• 1:06:02
  Speaker 16: Maar dat geldt ook voor de rest van de wereld.
• 1:06:04
  Speaker 16: Dus als je in een supermarkt in Australië komt bij Kools,
• 1:06:06
  Speaker 16: de kans dat je iets koopt wat op een van
• 1:06:08
  Speaker 16: onze lijnen is gemaakt is vrij groot. En dat geldt
• 1:06:11
  Speaker 16: eigenlijk overal. En soms hebben de bakkerijen ook kleine winkel-outlets.
• 1:06:17
  Speaker 16: Maar dan moet je meer denken als je in Afrika bent.
• 1:06:19
  Speaker 16: In Zimbabwe of Congo of dat soort gebieden.
• 1:06:23
  Speaker 4: En vergen dat soort gebieden ook een enorme verkooporganisatie? Of
• 1:06:25
  Speaker 4: heb je daar een paar boots on the ground, zoals
• 1:06:27
  Speaker 4: men dat zegt?
• 1:06:28
  Speaker 16: Ja, onze verkooporganisatie is niet heel erg groot. Maar we
• 1:06:32
  Speaker 16: reizen wel enorm veel rond. Ik zelf ook. Ik probeer
• 1:06:36
  Speaker 16: ook daar mijn steentje aan bij te dragen. En het
• 1:06:39
  Speaker 16: aantal grote bakkerijen in de wereld valt mee. Het aantal
• 1:06:43
  Speaker 16: potentiële klanten. Dus de bakker op de hoek... Daar zijn
• 1:06:46
  Speaker 16: wij niet de match voor. Dus het gaat echt voor
• 1:06:48
  Speaker 16: industriele bakkerijen die vanaf 2.500 tot 3.000 broden per uur produceren.
• 1:06:54
  Speaker 16: Dat is natuurlijk niet overal gegeven. Dus het is een
• 1:06:57
  Speaker 16: redelijk overzichtelijke markt. En wie is
• 1:07:01
  Speaker 4: eigenlijk de grootste concurrent, vroeg ik mij af. Want ik
• 1:07:04
  Speaker 4: zie allerlei bedrijven, EMF Bakery Systems, Rademaker uit eigen land.
• 1:07:08
  Speaker 4: Die zie ik wel meer specialiseren. Jullie doen de hele
• 1:07:10
  Speaker 4: lijn dan? Is dat een beetje het verschil?
• 1:07:12
  Speaker 16: Ja, klassiek gezien zijn wij al jarenlang de integrator van
• 1:07:17
  Speaker 16: Siele tot Krat. Je ziet dat de concurrentie daar ook
• 1:07:19
  Speaker 16: voorzichtig steeds meer mee gaat werken. Het meerende van onze
• 1:07:24
  Speaker 16: concurrenten zit inderdaad in Nederland. Dus die kom je dan
• 1:07:27
  Speaker 16: in verweggestand tegen.
• 1:07:30
  Speaker 4: Vakantie al niet leuk, maar op het werk ook
• 1:07:32
  Speaker 16: niet. Voor de BV Nederland is dat op z'n zachtst
• 1:07:35
  Speaker 16: gezegd onhandig. EMF, Bakeries, Middleby, dat is ook een Amerikaanse.
• 1:07:40
  Speaker 16: Dan heb je een megaterm met Frankrijk. Dus er is wel...
• 1:07:43
  Speaker 16: Concurrentie is er altijd natuurlijk. Maar wij proberen met ons propositie,
• 1:07:47
  Speaker 16: heet dat tegenwoordig zo mooi... goed in de markt te staan.
• 1:07:50
  Speaker 16: En dat lukt nog steeds redelijk. Ik beloof je, ik
• 1:07:52
  Speaker 16: ga je niet vragen naar je purpose en propositie.
• 1:07:54
  Speaker 4: Maar wel over de cijfers van de jaaromzet. Ik lees
• 1:07:57
  Speaker 4: bedragen van 150 tot 250 miljoen euro. Waar stevenen we
• 1:08:01
  Speaker 4: op af voor dit jaar?
• 1:08:02
  Speaker 16: 250 miljoen maakomzet. De verkoopomzet staat een beetje onder druk.
• 1:08:07
  Speaker 16: Maar die lijkt zich weer op te richten. Onze target
• 1:08:09
  Speaker 16: is 270 miljoen. Het is nog wel slag om de
• 1:08:14
  Speaker 16: arm of we dat gaan halen. Het probleem is daarbij
• 1:08:18
  Speaker 16: dat we natuurlijk vrij lumpie projecten hebben. Dus je krijgt
• 1:08:21
  Speaker 16: eens in de zoveel tijd grote cijfers binnen. En als
• 1:08:24
  Speaker 16: dan toevallig zo'n project niet doorgaat... dan heb je je
• 1:08:28
  Speaker 16: verkoopomzetdoelstellingen op dat moment niet gehaald. En komen er twee binnen...
• 1:08:31
  Speaker 16: dan kun je de champagneflessen uit de kast halen, bij
• 1:08:35
  Speaker 16: wijze van spreken. Dus het is een beetje een... Een rollercoaster,
• 1:08:38
  Speaker 16: om even in die thematiek te blijven. Ja, want jij
• 1:08:40
  Speaker 16: was ook achtbaantester. Dat vond ik een
• 1:08:42
  Speaker 4: prachtig
• 1:08:43
  Speaker 16: verhaal.
• 1:08:43
  Speaker 4: Ik wou dat ik je er langer over kon interviewen.
• 1:08:46
  Speaker 4: Eerst nog even weer terug naar eigen bodem. Want de
• 1:08:48
  Speaker 4: Nederlandse maakindustrie trekt nu weer wat aan. We hebben CBS-cijfers gezien. 12%
• 1:08:54
  Speaker 4: groeien tegenover dezelfde periode een jaar eerder. Maar we hebben
• 1:08:56
  Speaker 4: lang gehoord dat het lastig was... vanwege personeelstekorten en loonkosten.
• 1:09:01
  Speaker 4: Wereldwijd werken er ongeveer duizend man bij Kaak. Is het
• 1:09:05
  Speaker 4: altijd gelukt om genoeg personeel te vinden voor jullie? Ja.
• 1:09:08
  Speaker 4: Hoezo
• 1:09:09
  Speaker 16: Nou, twee dingen. Jaren geleden, prachtig, echt al over 20,
• 1:09:12
  Speaker 16: 25 jaar geleden... hebben we met een aantal Achterhoekse ondernemers
• 1:09:15
  Speaker 16: dit zien aankomen... en een eigen vakschool begonnen. Dus de
• 1:09:19
  Speaker 16: mensen die bij ons in de productie werken... die leiden
• 1:09:22
  Speaker 16: we eigenlijk bijna allemaal zelf op... En ook verder, we
• 1:09:26
  Speaker 16: hebben twee mensen die bij ons als bankwerker zijn begonnen...
• 1:09:30
  Speaker 16: en nu directeur zijn van een van onze ondernemingen. Dus
• 1:09:33
  Speaker 16: dat proberen we dan ook voor elkaar te krijgen. En
• 1:09:35
  Speaker 16: daarnaast hebben we ons eigen uitzendbureau, JAWS. De grap niet uitleggen.
• 1:09:41
  Speaker 16: Veel meer fantasie hadden we niet, zeg maar. En daarmee
• 1:09:46
  Speaker 16: proberen we natuurlijk ook wat actiever in de markt te zijn.
• 1:09:49
  Speaker 16: En een product wat voor ons belangrijk is... is dat
• 1:09:52
  Speaker 16: we ook buitenlandse mensen deze kant op halen. En eentje
• 1:09:56
  Speaker 16: die daar heel erg leuk tussen zit... misschien een tip
• 1:09:58
  Speaker 16: voor ondernemers... ASML haalt heel veel mensen van buiten deze
• 1:10:02
  Speaker 16: kant op. En daar zit echt ongeveer 10% van de mensen...
• 1:10:05
  Speaker 16: die zich verloren voelen in die grote organisatie... maar wel
• 1:10:07
  Speaker 16: heel graag in Nederland willen blijven. En die zijn vrij
• 1:10:10
  Speaker 16: eenvoudig naar buitenstreken te halen. Want die vinden dat helemaal
• 1:10:15
  Speaker 16: niet zo'n probleem... om zo ver van Amsterdam te zitten.
• 1:10:17
  Speaker 16: Dus daar zit een hele leuke pool om eens in
• 1:10:19
  Speaker 16: te vissen. Maar dat zijn voor de mensen die nog
• 1:10:21
  Speaker 16: mensen zoeken
• 1:10:23
  Speaker 4: Deze tip maar even voor ondernemers. Jij hebt nooit Christophe
• 1:10:25
  Speaker 4: Fouquet of Peter Wenning aan de lijn gehad... om boos
• 1:10:27
  Speaker 4: te zeggen dat jij medewerkers zat te stelen? Nee, nee, nee,
• 1:10:30
  Speaker 4: absoluut niet. Ik ben hem wel eens tegengekomen, maar dit
• 1:10:32
  Speaker 4: was niet het onderwerp van het gesprek. En stijgt het,
• 1:10:35
  Speaker 4: want we hebben net over duizend medewerkers wereldwijd... stijgt het
• 1:10:39
  Speaker 4: aantal personeelsleden ook bij jullie? Want ik kan me voorstellen
• 1:10:41
  Speaker 4: dat robotisering ook weer een flinke slag maakt... in zeker
• 1:10:44
  Speaker 4: jullie landschap ook.
• 1:10:46
  Speaker 16: Onze stelling is eigenlijk, we zijn er nog niet, maar
• 1:10:48
  Speaker 16: we zijn wel volop aan het sturen, dat iedereen die
• 1:10:51
  Speaker 16: met pensioen gaat binnen ons bedrijf, vervangen wordt door of
• 1:10:55
  Speaker 16: AI of door robotica. En daar zetten we vrij hard
• 1:10:59
  Speaker 16: op in. Je moet heel duidelijk ook je... investeringen materialiseren.
• 1:11:03
  Speaker 16: Vaak wat er gebeurt is dat je een verbeteringsslag hebt gemaakt...
• 1:11:06
  Speaker 16: maar de mensen die het deden werken wat langzamer en
• 1:11:09
  Speaker 16: de kosten hou je. Dus je moet daar wel op duwen.
• 1:11:12
  Speaker 16: Er is ook een discussie die je met de bonden
• 1:11:15
  Speaker 16: moet gaan voeren... want dat gaat invloed hebben op ons
• 1:11:17
  Speaker 16: als land. Maar daar sturen we heel direct op en
• 1:11:21
  Speaker 16: dat lijkt fanatiek en goed te lukken. Het enige jammer
• 1:11:24
  Speaker 16: is dat de experimenten die we nu met humanoid robots doen...
• 1:11:27
  Speaker 16: dat zijn Chinese robots... De CEO van Siemens heeft mij
• 1:11:31
  Speaker 16: toegezegd dat we er ook eentje van uit die hoek
• 1:11:33
  Speaker 16: zouden krijgen. En dat zou mij wel gevalig zijn. Maar
• 1:11:37
  Speaker 16: voor de helderheid, waar worden alle machines en onderdelen op
• 1:11:39
  Speaker 16: dit moment geproduceerd? We hebben een aantal productielocaties hier in Nederland, Zwolle, Terborg,
• 1:11:46
  Speaker 16: Nieuwkuik en Eindhoven. Dan hebben we er eentje in Frankrijk,
• 1:11:50
  Speaker 16: eentje in Noord-Italië, eentje in Zuid-Afrika en eentje in Brazilië.
• 1:11:55
  Speaker 16: En waar we naar aan het streven zijn is om
• 1:11:58
  Speaker 16: meer local for local te produceren. Dus we hebben een
• 1:12:00
  Speaker 16: hele grote markt in Afrika en we willen zoveel mogelijk
• 1:12:03
  Speaker 16: van de productie. wat minder moeilijke machines daar laten maken.
• 1:12:07
  Speaker 16: Dat is een kostaspect, maar dat is ook een milieuaspect.
• 1:12:10
  Speaker 16: Want als je al die boten die kant op moet
• 1:12:11
  Speaker 16: laten varen... dat is allemaal niet goed voor het milieu.
• 1:12:14
  Speaker 4: En het grootste deel van het personeelsbestand zit, neem ik aan...
• 1:12:16
  Speaker 4: bij die productielocaties ook. Ja, dat is correct. Dan moeten
• 1:12:20
  Speaker 4: we ook eens praten over 3D-printen. Want jullie zijn daar
• 1:12:22
  Speaker 4: tamelijk goed in op metaalgebied. Daar wil ik een dilemma
• 1:12:25
  Speaker 4: voor leggen. Je moet kiezen, daarna kun je nuanceren tot
• 1:12:27
  Speaker 4: je ons weegt. Het dilemma
• 1:12:32
  Speaker 4: K3D, het dochterbedrijf van Royal Kaak in 3D-printers... had de
• 1:12:35
  Speaker 4: aanbesteding van Defensie kunnen winnen van China... als het de
• 1:12:38
  Speaker 4: prijs had verlaagd. Of, nou, zo'n aanbesteding kun je eigenlijk
• 1:12:42
  Speaker 4: nooit winnen van de Chinezen
• 1:12:46
  Speaker 16: Ja, dat is natuurlijk altijd de perspectief van de klant.
• 1:12:51
  Speaker 16: Gaan we voor één of gaan we voor twee? Ik
• 1:12:53
  Speaker 16: denk dat ik voor één zou gaan. Oké. Maar ik
• 1:12:56
  Speaker 16: vind eigenlijk dat de overheid en het leger hier... iets
• 1:13:02
  Speaker 16: anders had moeten kiezen. Ik vind het nogal een pijnlijk
• 1:13:04
  Speaker 16: onderwerp vanuit het leger bezien.
• 1:13:07
  Speaker 4: Laten we het even uitpakken, want je luistert naar BNR
• 1:13:09
  Speaker 4: Zaken doen. Te gast is Lodewijk van der Borg, algemeen
• 1:13:11
  Speaker 4: directeur van Royal Kaak. Wereldwijd worden er al 180 jaar
• 1:13:15
  Speaker 4: bakkerijmachines geleverd. Eerst ook nog wat dakdekking, later weer bakkerijmachines.
• 1:13:19
  Speaker 4: Het dilemma dat ik je zojuist heb voorgelegd... dat heeft
• 1:13:21
  Speaker 4: alles te maken met het nieuws van eind september. Dat Defensie,
• 1:13:24
  Speaker 4: ons ministerie van Defensie, ervoor gekozen heeft... 3D-printers te kopen
• 1:13:28
  Speaker 4: bij een Chinees bedrijf. Maar eerst even, waarom heeft een bakkerij,
• 1:13:32
  Speaker 4: een technologiebedrijf... geïnvesteerd in het 3D-printen van metaal, aluminium, staal
• 1:13:37
  Speaker 4: en andere dingen
• 1:13:38
  Speaker 16: Nou, omdat wij echt al tien, twaalf jaar geleden... een
• 1:13:42
  Speaker 16: slogan voor onszelf hadden verzonnen. En niet verzonnen om het
• 1:13:46
  Speaker 16: sexy te maken, maar ook omdat we dat doorleven... En
• 1:13:49
  Speaker 16: het is food without footprint. En wij willen eigenlijk de
• 1:13:52
  Speaker 16: wereld zo min mogelijk belasten... met de activiteiten die we doen.
• 1:13:55
  Speaker 16: Brood is een prachtig mooi product. Dat willen we dan
• 1:13:58
  Speaker 16: ook bij het scheppen van de machines daarvoor. En het
• 1:14:01
  Speaker 16: mooie van 3D-printen is dat het de enige maakmethodiek is...
• 1:14:05
  Speaker 16: waar je geen afval in produceert. Daarnaast is het 3D-geprint onderdeel...
• 1:14:10
  Speaker 16: Als het van metaal is, ongeveer 30% sterker. Dus ook
• 1:14:13
  Speaker 16: om die reden heb je minder metaal nodig. Maar dit
• 1:14:16
  Speaker 16: was dus verduurzaming, niet een kostenbespaard? Dat is absoluut ingezet
• 1:14:20
  Speaker 16: door verduurzaming. Maar heb je er ook kosten mee bespaard? Ja,
• 1:14:23
  Speaker 16: uiteindelijk wel. Het grappige is dat verduurzaming lijkt heel erg
• 1:14:28
  Speaker 16: op de oude Zeeuwse wijsheid zuinig zijn. Maar je komt
• 1:14:33
  Speaker 4: uit Nijmegen
• 1:14:33
  Speaker 16: toch? Ik kom uit Nijmegen, maar af en toe moet
• 1:14:35
  Speaker 16: je wel de rest van het land mee betrekken daarin.
• 1:14:40
  Speaker 16: Dus heel veel is zuinig zijn. We zijn heel vroeg
• 1:14:43
  Speaker 16: begonnen met op afstand proberen te monteren en op afstand
• 1:14:47
  Speaker 16: proberen te monitoren. Daar hadden we best wel moeite mee
• 1:14:50
  Speaker 16: om dat doorgezet te krijgen. En toen kwam COVID. Toen
• 1:14:53
  Speaker 16: moesten we wel. Dat heeft ons enorm gecatapulteerd in die technologie.
• 1:14:57
  Speaker 16: Dus voor ons was COVID eigenlijk wel een blessing in disguise.
• 1:15:02
  Speaker 16: Hoe vervelend het is voor heel veel mensen is geweest.
• 1:15:05
  Speaker 16: voor ons als bedrijf en in onze filosofie... heeft het
• 1:15:07
  Speaker 16: ons heel erg geholpen.
• 1:15:08
  Speaker 4: Het heeft heel veel processen op de wereld ontzettend versneld.
• 1:15:11
  Speaker 4: Ik noem maar iets van thuiswerken en het gebruik van
• 1:15:12
  Speaker 4: Microsoft Teams. Zoom zal daar een andere gedachte over hebben inmiddels.
• 1:15:16
  Speaker 4: Maar even voor de helderheid. Ik lees over K3D, dit
• 1:15:20
  Speaker 4: dochterbedrijf van jullie... dat het een relatief kleine omzet heeft...
• 1:15:23
  Speaker 4: maar wel een soort spil is in de Nederlandse... vanwege
• 1:15:27
  Speaker 4: het feit dat 3D-printen van metaal redelijk uniek is. Klopt
• 1:15:30
  Speaker 4: dat ook?
• 1:15:30
  Speaker 16: Dat is correct en tevens juist. Dus
• 1:15:32
  Speaker 4: jij bent het eerste aanspreekpunt als mensen 3D-printen met
• 1:15:35
  Speaker 16: metaal aangepakt? Nee, ik niet. Mijn collega's van K3D, dat
• 1:15:38
  Speaker 16: moet nog duidelijk zijn. Maar we zijn... Ik denk tien,
• 1:15:44
  Speaker 16: negen jaar geleden begonnen met de eerste 3D-printer. Als ik
• 1:15:47
  Speaker 16: goed geïnformeerd ben, was dat de eerste industriele metaal-3D-printer ter wereld.
• 1:15:52
  Speaker 16: Daarna gingen SpaceX en Boeing en dergelijke ook daarmee experimenteren.
• 1:15:59
  Speaker 16: Wij betrekken een van de systemen, het poederbedprinten en warmtechnologie.
• 1:16:04
  Speaker 16: Het zijn twee verschillende technologieën. Maar die poederbedprinters komen uit Eindhoven,
• 1:16:08
  Speaker 16: van een bedrijf in Eindhoven. Additive Industries. En die hebben
• 1:16:12
  Speaker 16: de techniek van ASML gebruikt... om die 3D-printer te kunnen maken.
• 1:16:16
  Speaker 16: Dus het is echt een parel van de Nederlandse industrie.
• 1:16:19
  Speaker 16: En we waren en zijn bevriend met eigenaren, de familie Wintermans.
• 1:16:23
  Speaker 16: En toen hebben we gezegd, wij gaan met de eerste
• 1:16:25
  Speaker 16: aan de slag. En dat is als hobby een beetje
• 1:16:27
  Speaker 16: uit de klauw gelopen. We hebben er nu ondertussen... Twaalf printers.
• 1:16:32
  Speaker 16: En we printen voor alles en iedereen. In Nederland zijn
• 1:16:35
  Speaker 16: we met afstand op metaalprinten de grootste. Maar ook in
• 1:16:38
  Speaker 16: het buitenland blazen we een leuk partijtje mee. En misschien,
• 1:16:43
  Speaker 16: ik weet niet of je dat hebt gevolgd... zeer recentelijk
• 1:16:45
  Speaker 16: is er een nieuwe spijker geïntroduceerd, een auto...
• 1:16:48
  Speaker 4: Ja, zeker
• 1:16:48
  Speaker 16: Ik
• 1:16:49
  Speaker 4: heb Victor Muller zijn nieuwe Tour weer zien maken. Ja,
• 1:16:51
  Speaker 16: dat klopt. We moeten wel op ons geld letten dat
• 1:16:55
  Speaker 16: het op tijd betaald wordt.
• 1:16:56
  Speaker 17: Jij
• 1:16:57
  Speaker 16: zegt het. Maar de grill aan de voorkant, de achterkant
• 1:17:01
  Speaker 16: en nog een paar andere onderdelen... die zijn bij ons geprint.
• 1:17:04
  Speaker 16: En die zijn ook alleen maar te produceren door te printen.
• 1:17:06
  Speaker 16: Dus dat is een heel erg grappige en leuke toepassing.
• 1:17:09
  Speaker 4: Nou, daar moeten we even naar dat pijnpunt waar we
• 1:17:10
  Speaker 4: net al kort over hadden. Want Defensie heeft er dus
• 1:17:13
  Speaker 4: voor gekozen om metaalprinters te laten maken door een Chinees bedrijf.
• 1:17:16
  Speaker 4: Dat was een aanbesteding onder Europese regels. Wat dacht jij
• 1:17:19
  Speaker 4: nou toen je dat hoorde als spin in het web
• 1:17:22
  Speaker 4: van 3D-metaalprinten?
• 1:17:24
  Speaker 16: Ja, daar is maar één woord voor, voorbijstand. Hoezo? Het
• 1:17:28
  Speaker 16: bedrijf waar het nu van gekocht wordt, dat is een
• 1:17:30
  Speaker 16: bedrijf wat ook levert aan het Chinese leger, alle onderdelen
• 1:17:34
  Speaker 16: van het Chinese leger, maar ook aan het Russische leger.
• 1:17:37
  Speaker 16: Dat is niet helemaal formeel bevestigd op papier, maar we
• 1:17:41
  Speaker 16: weten wel via via dat dat heel erg sterk erop
• 1:17:44
  Speaker 16: lijkt dat dat gebeurd is. Daar is ook een journalist
• 1:17:47
  Speaker 16: mee bezig geweest. Van het FD.
• 1:17:49
  Speaker 4: En dan zitten daar bedrijven tussen die onderdelen aan elkaar verkopen.
• 1:17:51
  Speaker 4: Zo komt het toch in Rusland
• 1:17:53
  Speaker 16: Dat klopt. En alles is natuurlijk Internet of Things. Dus
• 1:17:56
  Speaker 16: het onderhoud van zo'n printer. Dat gaat online. Dan hoef
• 1:18:00
  Speaker 16: ik niet te vertellen wat er gebeurt. Met de spullen
• 1:18:03
  Speaker 16: die daar geprint worden. En waar die dan uiteindelijk terecht komen.
• 1:18:07
  Speaker 4: Dus jij zegt Defensie haalt hiermee. Een wolf in schaapskleren
• 1:18:10
  Speaker 4: binnen
• 1:18:11
  Speaker 16: Naar mijn bescheiden mening is dat absoluut zo. Eigenlijk. Eigenlijk
• 1:18:15
  Speaker 16: zou je het moeten verbieden. Maar het is gebeurd. Ik
• 1:18:20
  Speaker 16: vind het niet slim. Ik weet niet of het nog
• 1:18:21
  Speaker 16: terug te draaien is. Maar het is een tak van sport,
• 1:18:24
  Speaker 16: zeker het printen... ook met de printers vanuit Eindhoven... die
• 1:18:28
  Speaker 16: naar de toekomst toe misschien wel even belangrijk gaat worden...
• 1:18:31
  Speaker 16: als de ASML-machine is. Als je in een conflict terechtkomt,
• 1:18:37
  Speaker 16: is je logistiek een enorm probleem. Op het moment dat
• 1:18:40
  Speaker 16: je in de buurt van je troepen 3D-printen kunt maken...
• 1:18:46
  Speaker 16: Sperparts snel te kunnen maken. Levert dat heel veel voordeel op.
• 1:18:51
  Speaker 16: Dat wil je niet met een printer van mogelijke tegenstander
• 1:18:54
  Speaker 16: doen
• 1:18:55
  Speaker 4: Nu heeft de staatssecretaris hierover gezegd. Die hier verantwoordelijk was.
• 1:18:59
  Speaker 4: Er worden onderdelen op wereldwijd niveau gemaakt. Dat wordt dan
• 1:19:05
  Speaker 4: in China in elkaar gezet. Dus het gaat alleen om assemblage.
• 1:19:08
  Speaker 4: Wij zien daar geen probleem in. Hij zei dat in
• 1:19:10
  Speaker 4: antwoord op Karel's
• 1:19:11
  Speaker 16: vraag.
• 1:19:11
  Speaker 4: Wat is daarop jouw reactie?
• 1:19:13
  Speaker 16: Ja, ik moet zeggen dat ik niet zelf in die
• 1:19:16
  Speaker 16: fabriek ben geweest. Ik weet wel dat er regelmatig allerlei
• 1:19:21
  Speaker 16: slimmigheidjes in de machine wordt gezet om dingen te bekijken.
• 1:19:25
  Speaker 16: De ringtoonbel of dat soort dingen. We weten allemaal dat
• 1:19:28
  Speaker 16: die data ook gewoon rechtstreeks terug naar China gaat. Dus
• 1:19:32
  Speaker 16: ik denk dat je de schijnen gewoon ook zeker niet
• 1:19:35
  Speaker 16: tegen zou moeten willen hebben. Maar even concreet, is het
• 1:19:39
  Speaker 16: nou gevaar of niet? Ik denk van wel, ja. Oké
• 1:19:42
  Speaker 4: dus het gaat niet over schijn
• 1:19:44
  Speaker 16: Dat is mijn
• 1:19:44
  Speaker 4: mening, dat
• 1:19:45
  Speaker 16: het niet
• 1:19:45
  Speaker 4: over schijn
• 1:19:46
  Speaker 16: gaat
• 1:19:46
  Speaker 4: klopt. Oké, en nu vroeg ik je ook natuurlijk, hebben
• 1:19:49
  Speaker 4: wij die aanbesteding niet gewonnen? Want je hebt meegedongen voor
• 1:19:51
  Speaker 4: de helderheid.
• 1:19:52
  Speaker 16: Ja, ook dat hebben we niet op papier, maar alleen
• 1:19:55
  Speaker 16: van de mensen horen zeggen... dat wij op alle fronten
• 1:19:59
  Speaker 16: een groen vinkje hadden behalve op de prijs. Chante detail
• 1:20:02
  Speaker 16: is dat wij als K3D drie jaar lang vrij grote
• 1:20:06
  Speaker 16: opdrachten hadden voor Defensie om te printen. Dus we hebben
• 1:20:10
  Speaker 16: allerlei elementen van hun machinerieën gemodelleerd. Tank onderdelen. Ja, tanken,
• 1:20:16
  Speaker 16: andere onderdelen ook. Gemodelleerd en gezorgd gedragen dat die ook
• 1:20:21
  Speaker 16: op onze printer geprint kunnen worden. De kans dat dat
• 1:20:23
  Speaker 16: gewoon keurig netjes via die printer ook in China terecht
• 1:20:27
  Speaker 16: komt is best wel aanwezig.
• 1:20:28
  Speaker 4: En nou horen we ook van de Europese Unie... Chinese
• 1:20:31
  Speaker 4: machines breken steeds meer potten in Europa. Machinebouw als geheel
• 1:20:35
  Speaker 4: wordt steeds meer geïmporteerd. Defensie houdt zich er kennelijk ook
• 1:20:37
  Speaker 4: mee bezig... of het nou gaat om assemblage of de
• 1:20:40
  Speaker 4: rest van de onderdelen. Hoe kan je als internationaal opererend bedrijf...
• 1:20:43
  Speaker 4: die concurrentiestrijd dan nog winnen?
• 1:20:46
  Speaker 16: Nou, ik denk dat er een paar lichtpunten zijn. Ik
• 1:20:50
  Speaker 16: denk drie. Eén, een landsbrekend voor Ursula van der Leyen.
• 1:20:55
  Speaker 16: Ik denk dat die veel te weinig op een voetstuk
• 1:20:57
  Speaker 16: gezet wordt. Maar wat zij op dit moment in handelsdeals
• 1:21:01
  Speaker 16: met haar collega's voor elkaar krijgen... Echt briljant. Beperkingen voor
• 1:21:05
  Speaker 16: auto's bijvoorbeeld? Nu met China ook, maar Mercasur in Afrika.
• 1:21:10
  Speaker 16: Het grappige is, als je daar dan als Europeaan rondgaat...
• 1:21:13
  Speaker 16: dan hoor je dat ook terug. Canada is een voorbeeld.
• 1:21:17
  Speaker 16: Die komt veel te weinig in het nieuws... wat zij
• 1:21:18
  Speaker 16: eigenlijk met stille diplomatie voor elkaar krijgt. Dus daar zit
• 1:21:21
  Speaker 16: een positief effect in. Het tweede effect is dat wij
• 1:21:24
  Speaker 16: zelf naar lage landen gaan. Dus in de buurt van
• 1:21:28
  Speaker 16: onze klanten... Dus wij produceren een deel van onze machines
• 1:21:33
  Speaker 16: in Zuid-Afrika, maar ook in India. En we zijn ook
• 1:21:36
  Speaker 16: bezig in Brazilië. Dus wij zullen hier wat minder moeten
• 1:21:38
  Speaker 16: gaan doen en in de buurt van onze klanten wat meer.
• 1:21:41
  Speaker 16: Aan de ene kant voor environmental reasons, maar ook voor kostprijs.
• 1:21:45
  Speaker 16: En derde, en dat is de opportunist in mij... op
• 1:21:49
  Speaker 16: het moment dat AI en robotica... vooral ook humanoid robots,
• 1:21:56
  Speaker 16: op geld gaan doen... dan is een robot hier of
• 1:21:59
  Speaker 16: een robot in China ongeveer even duur. En dan hebben
• 1:22:01
  Speaker 16: we weer een even level playing field... waarbij ik denk
• 1:22:06
  Speaker 16: dat als we dat goed adopteren... we die concurrentie aan
• 1:22:09
  Speaker 16: kunnen gaan. Maar, een belangrijke maar... daar moeten werkgevers en werknemers...
• 1:22:14
  Speaker 16: wel afspraken gaan maken hoe de toegevoegde waarde van die robots...
• 1:22:18
  Speaker 16: Ik zie dat jij het gesprek met de vakbonden al
• 1:22:20
  Speaker 16: goed inzit in ieder geval. Nou ja, ik denk dat
• 1:22:22
  Speaker 16: het een belangrijk iets is... waar we op ons moeten voorbereiden.
• 1:22:27
  Speaker 16: Want anders gaan we heel veel strijd hier krijgen. Dat
• 1:22:30
  Speaker 16: wordt aangewakkerd, hoorden we net ook vanuit... Rusland en dergelijke.
• 1:22:34
  Speaker 16: Maar dat moeten we wel goed voorbereiden. Maar we hebben
• 1:22:36
  Speaker 16: daar wel een opportunity, denk ik.
• 1:22:38
  Speaker 4: En dat is de toekomstvisie van Lodewijk van der Borg.
• 1:22:40
  Speaker 4: Directeur van de Royal Kaak Groep. Heel veel dank voor
• 1:22:42
  Speaker 4: dit gesprek. Wil je meer gesprekken luisteren met de top
• 1:22:45
  Speaker 4: van het bedrijfsleven... of andere leiders van dit moment? Bijvoorbeeld
• 1:22:48
  Speaker 4: het gesprek met Erika Bakkum... van Nationale Vereniging De Zonnebloem.
• 1:22:51
  Speaker 4: Abonneer je dan op de top van Nederland om geen
• 1:22:52
  Speaker 4: aflevering te missen. En chip aan. En chipaandelen wereldwijd staan
• 1:23:00
  Speaker 4: flink lager. Trekt ook onze eigen Ajax in het rood.
• 1:23:02
  Speaker 4: Wat er aan de hand is hoor je zometeen van
• 1:23:04
  Speaker 4: onze beursnerd. Blijf luisteren dus naar BNR Zaken doen.
• 1:23:07
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 1:23:13
  Speaker 1: Verzekerd van betaling. Wordt mede mogelijk gemaakt door Atradius en Numbers. Numbers,
• 1:23:19
  Speaker 1: de business software voor facturatie, boekhouding, salaris en rapportages. Wil
• 1:23:25
  Speaker 1: je weten wat er speelt en of waarom
• 1:23:27
  Speaker 2: In de BNR-app lees je ook de laatste artikelen. Download
• 1:23:31
  Speaker 2: de BNR-app en
• 1:23:32
  Speaker 3: blijf scherp
• 1:23:35
  Speaker 2: BNR Nieuwsradio. Zaken doen. Jochem Visser
• 1:23:43
  Speaker 4: Welkom bij BNR Zaken doen voor economisch nieuws en zakelijk inzicht.
• 1:23:46
  Speaker 4: Het is tijd voor een analyse van de financiële markten.
• 1:23:49
  Speaker 2: Bursnerd.
• 1:23:52
  Speaker 4: Aangeschoven onze Bursnerd van vandaag, collega Jorik Simonides... waarmee ik
• 1:23:55
  Speaker 4: ook heel graag beurs presenteer. Goedemorgen, middag alweer. Goedemiddag. Die AIX,
• 1:23:58
  Speaker 4: hoe
• 1:23:58
  Speaker 18: hangt die erbij? Die staat lager vandaag, twee tiende van
• 1:24:01
  Speaker 18: een procent verlies... die op dit moment gesteund door... nou, gesteund,
• 1:24:05
  Speaker 18: omlaag geholpen door de chipaandelen wel te verstaan... ASM, grootste
• 1:24:08
  Speaker 18: daler op dit moment, verliest ruim 3%. ASML verliest ruim 2%.
• 1:24:12
  Speaker 18: BC had al zo'n taaie moeilijke week, vorige week natuurlijk...
• 1:24:15
  Speaker 18: en vandaag weer 2% eraf. Lijkt te maken te hebben
• 1:24:18
  Speaker 18: met een bericht uit China. Chipmaker CXMT, ken je misschien
• 1:24:22
  Speaker 18: nog wel... van dat spectaculaire beursdebut van deze zomer? Jiangxi,
• 1:24:26
  Speaker 18: zeggen we toch?
• 1:24:27
  Speaker 4: Ik hoop maar dat ik het goed uitspreek
• 1:24:28
  Speaker 18: Ik doe dat niet, ik ben van Nederland. Ik ben
• 1:24:30
  Speaker 18: een man van het volk. CXMT, weer een vierletterwoord erbij.
• 1:24:34
  Speaker 18: CXMT hou ik erbij. Het is een chipmaker, maakt geheugenchips.
• 1:24:38
  Speaker 18: Concurrent van SK Hynix en van Samsung bijvoorbeeld. Dit weekend
• 1:24:41
  Speaker 18: kwam er een bericht dat ze daar... eigenlijk toch wel
• 1:24:43
  Speaker 18: verder in gevorderd zijn dan we eigenlijk dachten. Ja, een
• 1:24:47
  Speaker 18: beetje een technisch verhaal. Maar wat zij doen, zij kunnen
• 1:24:50
  Speaker 18: nog meer geheugen op een kleiner oppervlak kwijt. Dat is
• 1:24:52
  Speaker 18: ongeveer hoe je het... Concurrentie voor Samsung en SK Hynix
• 1:24:55
  Speaker 18: hoor ik al. Exact, ja. En dat zijn dus precies
• 1:24:57
  Speaker 18: ook de aandelen die vandaag lager staan. Sowieso had Korea
• 1:25:00
  Speaker 18: slechte nacht. Kospie verloor. Vijf en een half procent gisteren geholpen.
• 1:25:05
  Speaker 18: Dus door SK Hynix verloor vier procent. Samsung bijna acht
• 1:25:08
  Speaker 18: procent ging eraf. We zagen dat gisteravond ook al een
• 1:25:11
  Speaker 18: beetje doorwerken... bij Amerikaanse chipaandelen. En voorbeurs wordt die trend
• 1:25:15
  Speaker 18: nog wel een beetje doorgezet. En Amsterdam doet er dus
• 1:25:17
  Speaker 18: ook aan mee... want onze eigen chippers staan ook voortlagen vandaag.
• 1:25:20
  Speaker 4: En hoe gaat het eigenlijk met Aholt Delhaize? Want jij
• 1:25:23
  Speaker 4: beloofde mij goed nieuws, terwijl er nogal wat mis is
• 1:25:25
  Speaker 4: met de systemen op het
• 1:25:26
  Speaker 18: moment. Ja, geen goed nieuws daarover. Dat is nog niet opgelost.
• 1:25:29
  Speaker 18: Nog steeds grote IT-problemen bij Aholt. Althans, we weten nog
• 1:25:32
  Speaker 18: steeds niet precies wat er aan de hand is. En
• 1:25:34
  Speaker 18: volgens mij werkt je bonuskaart nog steeds niet. Gisteren verloor
• 1:25:37
  Speaker 18: dat aandeel daardoor ook behoorlijk. Verloor 3 procent. Vandaag is
• 1:25:40
  Speaker 18: de aandeelhoudersvergadering van Aholt. Dat is een ongemakkelijk lullig toeval.
• 1:25:44
  Speaker 18: Ik weet niet of het nog over die IT-problemen gegaan is.
• 1:25:46
  Speaker 18: Het ging in ieder geval wel over de nieuwe topman.
• 1:25:48
  Speaker 18: Frans Muller, die vertrekt namelijk volgend jaar. Thierry Garnier, dat
• 1:25:51
  Speaker 18: is een Fransman, die wil hem opvolgen. En die mag
• 1:25:54
  Speaker 18: hem ook gaan opvolgen. De ouders hebben daar vanochtend mee ingestemd.
• 1:25:58
  Speaker 18: Dus het aandeel herstelt een beetje. Het staat iets hoger,
• 1:26:02
  Speaker 18: schommeld rond de
• 1:26:02
  Speaker 4: slotstand van gisteren. En er is ook nog nieuws in datingland.
• 1:26:05
  Speaker 4: Want Bumble is overnameprooi geworden. Ik wil er nu alles
• 1:26:08
  Speaker 4: over horen van jou.
• 1:26:09
  Speaker 18: Jij bent vrijgezel, ben je gebruiker ook? Geen
• 1:26:12
  Speaker 4: gebruiker, nee. Nooit
• 1:26:12
  Speaker 18: gedaan. Het is een datingapp. Gisteravond lekte uit dat die
• 1:26:18
  Speaker 18: datingapp misschien van de beurs gehaald wordt. Itaka is een
• 1:26:21
  Speaker 18: private equity partij. En die zou volgens onder andere Reuters
• 1:26:24
  Speaker 18: en de Wall Street Journal interesse hebben in Bumble. Ja,
• 1:26:27
  Speaker 18: de timing is misschien ook niet zo gek, want de
• 1:26:30
  Speaker 18: markt heeft het moeilijk. Die datingmarkt Tinder staat heel slecht.
• 1:26:33
  Speaker 18: Bubble heeft het ook lastig. Ja, dit jaar staan we
• 1:26:36
  Speaker 18: iets hoger. Maar dat heeft ook wel met die gigantische
• 1:26:38
  Speaker 18: koersprong van gisteravond te maken. Want toen die eerste berichten
• 1:26:41
  Speaker 18: over die overname naar buiten kwamen... Won het aandeel gelijk
• 1:26:45
  Speaker 18: 50 procent. En vandaag staat het voorbeurs weer een klein
• 1:26:47
  Speaker 18: beetje hoger. Ja, per saldo dus ligt hoger dan het
• 1:26:51
  Speaker 18: begin van het jaar. Dus dat betekent dat het echt
• 1:26:52
  Speaker 18: wel fors verloren heeft. Ze zijn ook helemaal bezig met inter,
• 1:26:56
  Speaker 18: met hoe ze die app weer aan de man kunnen brengen.
• 1:26:59
  Speaker 18: Het unieke van Bumble was dat je als vrouw het
• 1:27:01
  Speaker 18: eerste berichtje moest sturen. Dat hebben ze eruit gesloopt om
• 1:27:04
  Speaker 18: maar te kijken of dat dan misschien een beetje aanslaat.
• 1:27:06
  Speaker 18: Ze zijn ook met artificial intelligence allemaal ontwikkelingen bezig om
• 1:27:10
  Speaker 18: die app maar weer een beetje Heb je
• 1:27:11
  Speaker 4: eindelijk een unique selling point?
• 1:27:12
  Speaker 18: Heb je het
• 1:27:12
  Speaker 4: weggegooid voor groei? Mag je nu weer wat anders gaan
• 1:27:14
  Speaker 4: beneden
• 1:27:14
  Speaker 18: Ja, precies. Dus ze zijn heel erg aan het kijken...
• 1:27:16
  Speaker 18: hoe ze die app nou weer interessant kunnen maken. En
• 1:27:18
  Speaker 18: daarmee misschien ook een beetje een overnameprooi geworden. Bumble zelf
• 1:27:22
  Speaker 18: heeft nog niet van zich laten horen. Dat is wel
• 1:27:23
  Speaker 18: opvallend gezien, die koorsprong van gisteravond. Maar wie weet horen
• 1:27:26
  Speaker 18: we daar vandaag nog wat over.
• 1:27:27
  Speaker 4: En de term overnameprooi is natuurlijk altijd grappig voor een datingapp.
• 1:27:29
  Speaker 4: Heel veel dank, Jorik Simonides, onze beursnerd van vandaag
• 1:27:34
  Speaker 4: En minder regels zodat bedrijven makkelijker kunnen ondernemen. Dat was
• 1:27:38
  Speaker 4: een belangrijk doel van de Omgevingswet. Maar toezicht en handhaving
• 1:27:41
  Speaker 4: van de wet blijken toch lastig. Met onduidelijkheid en milieurisico's
• 1:27:45
  Speaker 4: tot gevolg. Daarom adviseert de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur...
• 1:27:48
  Speaker 4: om zo snel mogelijk bij te sturen. Nou, bij ons
• 1:27:51
  Speaker 4: is de voorzitter van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur...
• 1:27:55
  Speaker 4: Jan Jacob van Dijk. Goedemorgen. Middag alweer. Goedemorgen
• 1:27:58
  Speaker 4: Ja, goedemiddag. Bij elkaar opgeteld staan steeds meer seinen op oranje...
• 1:28:03
  Speaker 4: schrijft de RLI in het advies. Is de situatie inderdaad
• 1:28:06
  Speaker 4: zo zorgwekkend?
• 1:28:08
  Speaker 19: Nou, als we nu niks doen, dan zou het wel
• 1:28:10
  Speaker 19: echt een probleem kunnen gaan worden. Kijk, u zei het
• 1:28:14
  Speaker 19: al in de inleiding. De Omgevingswet was bedoeld om ervoor
• 1:28:18
  Speaker 19: te zorgen... dat het makkelijker voor ondernemers zou kunnen worden...
• 1:28:21
  Speaker 19: om nieuwe initiatieven te ontplooien. En dat betekent dat nogal
• 1:28:25
  Speaker 19: wat dingen... waar vroeger een vergunning voor aangevraagd moest worden...
• 1:28:29
  Speaker 19: dat je dat tegenwoordig met een soort melding zou kunnen doen.
• 1:28:32
  Speaker 19: Verschillende ondernemers maken daar gebruik van... en die gaan dan
• 1:28:35
  Speaker 19: aan het werk om ervoor te zorgen... dat nieuwe activiteiten
• 1:28:38
  Speaker 19: ontplooit kunnen worden. worden. En ze denken dat ze alles
• 1:28:42
  Speaker 19: goed gedaan hebben. Maar dan komt een keer een toezichthouder
• 1:28:45
  Speaker 19: op bezoek... en die kijkt dan rond en die zegt van... ja,
• 1:28:48
  Speaker 19: maar hebt u dit ook gedaan en hebt u dat
• 1:28:49
  Speaker 19: ook gedaan? En dan zegt die ondernemer van, ja, maar
• 1:28:54
  Speaker 19: moest dat dan? Ja, dat moet eigenlijk wel. Ja, laat
• 1:28:57
  Speaker 19: ik een voorbeeldje noemen. Een bemand tankstation wilde overgaan naar
• 1:29:03
  Speaker 19: een situatie waarin ze onbemand... nou ja, automobilisten zouden kunnen
• 1:29:08
  Speaker 19: gaan tanken. En dat betekent dat je dan in de
• 1:29:12
  Speaker 19: slangen een mechanisme moet hebben... dat wanneer per ongeluk iemand
• 1:29:15
  Speaker 19: wegrijdt met de slangen in de auto... dat er dan
• 1:29:17
  Speaker 19: een veiligheidsmechanisme gaat komen... om te voorkomen dat dat hele
• 1:29:22
  Speaker 19: tankstation in de brand gaat. En er waren verschillende die
• 1:29:27
  Speaker 19: dat niet hadden gedaan... omdat ze niet wisten dat ze
• 1:29:30
  Speaker 19: dat zouden moeten gaan doen. Als dat aan bod komt,
• 1:29:33
  Speaker 19: wanneer een toezichthouder langskomt... die ondernemer denkt, ik heb het
• 1:29:36
  Speaker 19: goed gedaan... maar blijkt uiteindelijk dat hij het niet goed
• 1:29:38
  Speaker 19: gedaan heeft. Dan heb je een ingewikkeld gesprek tussen een toezichthouder...
• 1:29:43
  Speaker 19: en de initiatiefnemer van dat tankstation. En als je dat niet...
• 1:29:48
  Speaker 19: goed doet, dan heb je echt grote
• 1:29:50
  Speaker 4: risico's. Maar nu moet ik even, ik val een beetje
• 1:29:54
  Speaker 4: van mijn stoel af... want meneer Van Dijk, we praten
• 1:29:56
  Speaker 4: al jaren over de Omgevingswet. Ik weet nog dat Hugo
• 1:29:59
  Speaker 4: de Jonge hier allerlei oekazen over moest geven... van ja, nee,
• 1:30:01
  Speaker 4: het wordt toch uitgesteld, ICT, enzovoort, enzovoort. En dan hoor
• 1:30:04
  Speaker 4: ik eigenlijk van u, het systeem werkt nog steeds niet
• 1:30:06
  Speaker 4: goed genoeg... want er is nu wel iets afgeleverd op ICT-gebied...
• 1:30:10
  Speaker 4: maar het werkt eigenlijk helemaal niet zo goed... want we
• 1:30:12
  Speaker 4: krijgen alsnog kritiek van toezichthouders.
• 1:30:14
  Speaker 19: Nee, eigenlijk is het net een slagje anders. Er werd
• 1:30:18
  Speaker 19: van uitgegaan dat heel veel ondernemers wel precies zouden weten...
• 1:30:22
  Speaker 19: wat het zou betekenen wanneer je een melding zou gaan doen.
• 1:30:26
  Speaker 1: En dat valt
• 1:30:27
  Speaker 19: eerlijk gezegd in de praktijk tegen. Dus dat is denk
• 1:30:30
  Speaker 19: ik een belangrijk element. En wij denken dat het heel
• 1:30:34
  Speaker 19: belangrijk is dat het bedrijfsleven... wat dat betreft zich veel
• 1:30:38
  Speaker 19: meer gaat bemoeien... met het voorlichting geven aan hun leden...
• 1:30:42
  Speaker 19: over op welke manier zou je dit nou... op een
• 1:30:44
  Speaker 19: goede manier kunnen doen. Hoe kun je er nou voor
• 1:30:46
  Speaker 19: zorgen dat je... als je zo'n initiatief neemt... dat je
• 1:30:50
  Speaker 19: alle informatie op tafel legt... je bewust bent van alle
• 1:30:53
  Speaker 19: risico's die er zijn... en dat je daar ook op
• 1:30:55
  Speaker 19: een goede manier over nagedacht hebt... en goede maatregelen hebt getroffen.
• 1:30:59
  Speaker 4: Dus toezicht en handhaving zijn wel mogelijk om goed te regelen...
• 1:31:03
  Speaker 4: maar dat vereist nog een hele slag in het bedrijfsleven...
• 1:31:05
  Speaker 4: om in ieder geval te weten welke vakjes je invult...
• 1:31:07
  Speaker 4: en wat er dan op je afkomt. Dat is wat
• 1:31:08
  Speaker 4: ik van u
• 1:31:09
  Speaker 19: wil. Ja, daar zit het in belangrijker. En als je
• 1:31:12
  Speaker 19: dat op een goede manier doet... dan zul je ook
• 1:31:14
  Speaker 19: zien dat heel veel ondernemers... wanneer ze weten wat ze
• 1:31:17
  Speaker 19: nou precies moeten doen... dat ondernemers daar ook meer gebruik
• 1:31:19
  Speaker 19: van gaan maken... Nou ja, we horen op dit moment
• 1:31:22
  Speaker 19: ook veel mensen in het bedrijfsleven die zeggen van ja,
• 1:31:25
  Speaker 19: ik weet niet precies wat ik moet doen, weet je wat,
• 1:31:27
  Speaker 19: ik doe het eventjes niet. Nou, die angst, die koudwatervrees
• 1:31:31
  Speaker 19: willen we wegnemen door ervoor te zorgen dat het ook
• 1:31:33
  Speaker 19: voor het bedrijfsleven helder is wat ze nou precies moeten doen.
• 1:31:36
  Speaker 19: En
• 1:31:36
  Speaker 4: het advies is overhandigd aan de minister van Volkshuisvesting en
• 1:31:39
  Speaker 4: Ruimtelijke Ordening, ook aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
• 1:31:43
  Speaker 4: Hoe zorg je ervoor dat het niet in een labo
• 1:31:45
  Speaker 4: landt of gebeurt dat nooit bij de Raad voor Leefomgeving
• 1:31:47
  Speaker 4: en Infrastructuur?
• 1:31:48
  Speaker 19: Nou, eigenlijk, natuurlijk, dat is een open deur. Al onze
• 1:31:51
  Speaker 19: adviezen zijn zo goed dat ze daar direct mee aan
• 1:31:54
  Speaker 1: de gang gaan.
• 1:31:54
  Speaker 19: Maar even alle gekheid op een stokje. Wij hebben het
• 1:31:57
  Speaker 19: vanmorgen overhandigd en beide bewindspersonen zeiden... wij herkennen wat jullie zeggen,
• 1:32:01
  Speaker 19: wij onderkennen ook dat er een probleem is... en wij
• 1:32:04
  Speaker 19: gaan met het bedrijfsleven het gesprek aan om ervoor te
• 1:32:07
  Speaker 19: zorgen dat zij ook... net iets meer eigenaarschap gaan tonen...
• 1:32:11
  Speaker 19: van de invoering van die omgevingswet. En ik denk dat
• 1:32:13
  Speaker 19: dat de goede stap is.
• 1:32:14
  Speaker 4: Heel veel dank. Jan Jacob van Dijk, voorzitter van de
• 1:32:17
  Speaker 4: Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur. Transport en logistiek houden Nederland draaiende.
• 1:32:25
  Speaker 4: Maar hoe gaat de sector om met personeelstekorten, verduurzaming... achterstallig
• 1:32:29
  Speaker 4: onderhoud van de Nederlandse infrastructuur nog veel meer? Welke orders
• 1:32:33
  Speaker 4: zijn er nog op de weg? Antwoorden op deze en
• 1:32:35
  Speaker 4: nog veel meer vragen hoor je in Transportzaken. Een serie
• 1:32:38
  Speaker 4: gesprekken over transport en logistiek. Deze keer gaat het over
• 1:32:41
  Speaker 4: het ministerie van Defensie... dat in tijden van oorlog hoopt
• 1:32:44
  Speaker 4: te kunnen rekenen op de private transportsector. Nou, te gast
• 1:32:47
  Speaker 4: is Dennis Verhoef... projectleider bij het samenwerkingsverband Ecosysteem Logistiek. Goedemiddag. Goedemiddag. Nou,
• 1:32:53
  Speaker 4: bij oorlog denken we aan raketten, drones, loopgraven, militairen, noem
• 1:32:57
  Speaker 4: maar op. Maar volgens brigadegeneraal Laurens Jobse is transport minstens
• 1:33:01
  Speaker 4: net zo belangrijk.
• 1:33:02
  Speaker 17: Goede en voldoende logistiek is cruciaal. Zoals een beroemde voorganger
• 1:33:06
  Speaker 17: van mij al zei... de infanteriewind veldslagen... Maar de
• 1:33:10
  Speaker 4: logistiek wint oorlogen. Is het inderdaad zo simpel, Dennis? Je
• 1:33:14
  Speaker 4: hebt niets aan een goed georganiseerd leger als de logistiek
• 1:33:16
  Speaker 4: niet op orde is
• 1:33:18
  Speaker 20: Dit is meteen een hardcore oorlogsvraag. Maar het antwoord is ja,
• 1:33:22
  Speaker 20: want die spreuk van de generaal Jobse, wat zegt die
• 1:33:25
  Speaker 20: nou eigenlijk? Die zegt oorlog, uiteindelijk win je dat niet
• 1:33:28
  Speaker 20: op gevechtskracht of op een briljante strategie. Uiteindelijk win je
• 1:33:32
  Speaker 20: het op bevoorrading en organisatie op de lange termijn. En
• 1:33:36
  Speaker 20: dat hebben we allemaal gezien toen 2022 Rusland binnenviel de Oekraïne.
• 1:33:41
  Speaker 20: We weten allemaal nog die beelden van, laten we zeggen,
• 1:33:44
  Speaker 20: na een week... dat al die Russische wagens daar stil stonden. Nou,
• 1:33:48
  Speaker 20: it says it all. En als je op een afstandje
• 1:33:51
  Speaker 20: kijkt naar defensie... in onze Rijksoverheid hebben we daar een
• 1:33:54
  Speaker 20: ministerie voor. Als je het plat slaat, waar staat defensie
• 1:33:57
  Speaker 20: dan voor? Dan zijn er twee grote kerncompetenties. De ene
• 1:34:00
  Speaker 20: is die gevechtskracht, afschrikingskracht. En het andere is... Die moet
• 1:34:05
  Speaker 20: je kunnen verplaatsen. En dan kom je bij de logistiek.
• 1:34:07
  Speaker 20: En dan kom je vanzelf ook bij dat project ecosysteemlogistiek uit.
• 1:34:11
  Speaker 20: Want daarvoor is samenwerking met de markt om allerlei redenen nodig.
• 1:34:16
  Speaker 4: Jij bent daar projectleider van, bij dat samenwerkingsverband. Werd er
• 1:34:19
  Speaker 4: überhaupt samengewerkt tussen Defensie en de branche? Of heb je
• 1:34:23
  Speaker 4: dat helemaal vanaf nul moeten optuigen? In het Duits zeggen
• 1:34:25
  Speaker 4: ze jein, ja
• 1:34:27
  Speaker 20: en nein. Natuurlijk, Defensie maakt al heel lang gebruik van
• 1:34:31
  Speaker 20: allerlei dienstverleners. Ook in de logistiek, al tientallen jaren en
• 1:34:35
  Speaker 20: gelukkig maar. Alleen, nu is het anders. Omdat dat ecosysteem,
• 1:34:39
  Speaker 20: dat staat voor een strategisch samenwerkingsverband. Lange termijn gericht. Ja,
• 1:34:44
  Speaker 20: dat woord ecosysteem is een beetje een hippe term. Maar
• 1:34:46
  Speaker 20: wie staat dat voor? Nou, je moet samenwerken met z'n allen, ja.
• 1:34:49
  Speaker 20: En die samenwerking die heeft nu... als je kijkt naar
• 1:34:51
  Speaker 20: de huidige tijdgeest, de wereld om ons heen... als je
• 1:34:54
  Speaker 20: de media volgt, dan maak je het allemaal mee... dan
• 1:34:57
  Speaker 20: is de wereld heel hard aan het veranderen. En dan
• 1:35:00
  Speaker 20: is dus die samenwerking met de logistieke sector... op een
• 1:35:02
  Speaker 20: andere manier nodig dan vroeger. Dus het was er vroeger
• 1:35:05
  Speaker 20: altijd al. En nu moet het op een andere manier.
• 1:35:08
  Speaker 4: Nou, dan gaan we dus naar de private markt van transportbedrijven.
• 1:35:10
  Speaker 4: Want waarvoor hoopt het ministerie van Defensie... nou eigenlijk de
• 1:35:13
  Speaker 4: particuliere transportsector te kunnen inzetten
• 1:35:15
  Speaker 20: Garanties. Dus op het ogenblik dat de shit hits de
• 1:35:20
  Speaker 20: fan
• 1:35:20
  Speaker 20: De
• 1:35:21
  Speaker 4: raketten vallen in Albelo, noemen
• 1:35:23
  Speaker 20: we dat? Eigenlijk, dit project loopt al een tijdje. En
• 1:35:27
  Speaker 20: het is begonnen vanuit Defensie met de vaststelling... voordat Oekraïne
• 1:35:31
  Speaker 20: nog speelde. Dus dat is een hele andere tijdsgeest eigenlijk.
• 1:35:34
  Speaker 20: Als je nou eens kijkt naar dreigingsscenario's... En toen lagen
• 1:35:38
  Speaker 20: de scenario's op tafel. Stel je nou eens voor dat
• 1:35:41
  Speaker 20: de Baltische Staten... dus NAVO-gebied wordt aangevallen. Dan speelt dat
• 1:35:45
  Speaker 20: befaamde artikel 5. Dat moet kunnen worden afgeroepen. Dan moet
• 1:35:49
  Speaker 20: Nederland kunnen bijdragen. En wat is bijdragen? Dat is... heel
• 1:35:53
  Speaker 20: veel menskracht naar het front sturen. Dat is een enorme
• 1:35:56
  Speaker 20: logistieke operatie. En er is uitgerekend in allerlei scenario's... van
• 1:36:01
  Speaker 20: die hoeveelheid logistieke capaciteit die we dan nodig hebben. Hoe
• 1:36:05
  Speaker 20: groot is die nou als een aantal scenario's zich stapelt?
• 1:36:09
  Speaker 20: Stel je voor... Oost-Europa wordt gevraagd. Stel je voor, missies
• 1:36:13
  Speaker 20: moeten worden afgerond. Stel je voor, in de Rotterdamse haven
• 1:36:17
  Speaker 20: gebeurt tegelijkertijd wat. Overal wordt defensie gevraagd. En reken dan
• 1:36:21
  Speaker 20: eens uit, hoeveel logistieke capaciteit is er nodig? Nou, dan
• 1:36:25
  Speaker 20: was de vaststelling... eerlijk gezegd, als je kijkt naar... de
• 1:36:29
  Speaker 20: bezuinigingen sinds de jaren zeventig... we hebben gewoon het materieel
• 1:36:33
  Speaker 20: en het personeel niet zelfs. Op dat moment dat je
• 1:36:36
  Speaker 20: dat vaststelt, toen was de lumineuze gedachte... maar we hebben
• 1:36:40
  Speaker 20: in Nederland een top logistieke sector. En hoe mooi zou
• 1:36:43
  Speaker 20: het zijn als we die logistieke sector bereid vinden... om
• 1:36:47
  Speaker 20: in zo'n strategische samenwerking te stappen... En hoe ziet hij
• 1:36:50
  Speaker 20: er dan uit? Ja, dat betekent dat Defensie heeft wat
• 1:36:53
  Speaker 20: nodig van de markt. En dat is garanties op het
• 1:36:56
  Speaker 20: ogenblik dat zich zo'n scenario voordoet. Dat de markt dan
• 1:36:59
  Speaker 20: inderdaad bereid is om een flink stuk van het werk
• 1:37:03
  Speaker 20: in verantwoord gebied op zich te nemen.
• 1:37:05
  Speaker 4: Maar garanties, dat is een weg met twee snelheden om
• 1:37:09
  Speaker 4: het zo te zeggen. Want het ministerie van Defensie wil
• 1:37:11
  Speaker 4: dan contracten afsluiten met... transportbedrijven voor het geval dat er
• 1:37:14
  Speaker 4: oorlog uitbreekt. Van de andere kant moet men alles uit
• 1:37:17
  Speaker 4: zijn handen laten vallen... om defensie bij te staan natuurlijk.
• 1:37:19
  Speaker 4: Dus kan dat zomaar? Want jullie vragen ook garanties. Of tenminste,
• 1:37:21
  Speaker 4: ik zeg jullie, maar de transportsector vraagt ook garanties.
• 1:37:24
  Speaker 20: Zeker. En een van de hele goede dingen die in
• 1:37:27
  Speaker 20: dit project zijn gebeurd... is dat we helemaal in het
• 1:37:29
  Speaker 20: begin juist met de markt zijn gaan praten. En dat
• 1:37:32
  Speaker 20: we zijn gaan uitzoeken... wat is er vanuit jullie kant
• 1:37:35
  Speaker 20: van de tafel nodig... dat je hier inderdaad in wil stappen.
• 1:37:38
  Speaker 20: Want het is niet zomaar een vraag. Dus we vragen
• 1:37:40
  Speaker 20: wat in... omstandigheden van dreiging van ernst inzet, zoals dat
• 1:37:46
  Speaker 20: dan heet. Natuurlijk. Het operationele gebied blijft aan Defensie voorgebouwd.
• 1:37:51
  Speaker 20: Dus de markt wordt ingezet in verantwoord gebied. Maar die
• 1:37:54
  Speaker 20: capaciteit is dan heel hard nodig. En markt, wat heb
• 1:37:58
  Speaker 20: jij nodig om daarin te kunnen stappen? Want jullie hebben
• 1:38:00
  Speaker 20: ook je belangen. Daar hebben we een half jaar de
• 1:38:03
  Speaker 20: tijd voor genomen... met tien directeuren van grote logistieke partijen...
• 1:38:08
  Speaker 20: en op hoog niveau vertegenwoordiging van Defensie aan tafel. En
• 1:38:12
  Speaker 20: daar heeft de markt gezegd... Wij hebben een economische realiteit.
• 1:38:16
  Speaker 20: We moeten gewoon geld kunnen verdienen. Dus er moet een
• 1:38:18
  Speaker 20: business case te maken zijn. Maar er is ook een
• 1:38:20
  Speaker 20: gemeenschappelijk belang. En dat gemeenschappelijke belang is een veilige Europa.
• 1:38:25
  Speaker 20: Want wij moeten gewoon onze business naar Noord-Italië kunnen blijven rijden.
• 1:38:28
  Speaker 20: Dus wij hebben als transportsector... of als logistieke sector... ik
• 1:38:31
  Speaker 20: trek het iets breder... hebben we ook echt een belang.
• 1:38:33
  Speaker 4: Maar voor de helft, Defensie moet hier natuurlijk gewoon voor betalen, toch?
• 1:38:36
  Speaker 4: Of course. En zijn die afspraken dan helemaal marktconform... als
• 1:38:40
  Speaker 4: je vervolgens met z'n allen om tafel zit? Want dan
• 1:38:42
  Speaker 4: zeggen ze allemaal natuurlijk eerst... gloedvol, wij gaan Defensie inderdaad helpen.
• 1:38:46
  Speaker 4: Vervolgens zegt Defensie, ik bied zoveel per vrachtwagen... Nou, dan
• 1:38:50
  Speaker 4: komen de advocaten pas echt uit de kast, neem ik aan,
• 1:38:52
  Speaker 4: of niet?
• 1:38:53
  Speaker 20: Nee, het gebeurt allemaal volgens de nette regelen der aanbestedingskunst.
• 1:38:58
  Speaker 20: Dus dit moet dan uiteindelijk toch in een aanbesteding op
• 1:39:00
  Speaker 20: de markt gezet worden. Hier bestaat al heel raamwerk
• 1:39:02
  Speaker 4: voor, ja
• 1:39:02
  Speaker 20: En er is goed over nagedacht om die belangen van
• 1:39:05
  Speaker 20: de markt echt te dienen. Maar ook om die garanties
• 1:39:08
  Speaker 20: echt te vragen. Kijk, en wat je normaal ziet in
• 1:39:10
  Speaker 20: een aanbesteding... Dit wordt niet technisch, hoor. Wees welkom. In
• 1:39:15
  Speaker 20: veel traditionele aanbestedingen wordt er geselecteerd op prijs... en eventueel
• 1:39:20
  Speaker 20: ook op kwaliteit. Hier moet je je voorstellen dat er
• 1:39:24
  Speaker 20: iets anders aan de hand is. Omvang van garanties. Op
• 1:39:27
  Speaker 20: duur capaciteit. Dus wie als de firma Tiptop Logistiek, ik
• 1:39:31
  Speaker 20: noem geen namen... zegt je krijgt van mij 200 diepladers...
• 1:39:35
  Speaker 20: en de firma van Dommelen uit Zundert die zegt... je
• 1:39:37
  Speaker 20: krijgt er één op het erf, dan is het goed uitlegbaar...
• 1:39:40
  Speaker 20: dat die met 200 een grotere kans heeft om in
• 1:39:42
  Speaker 20: dat ecosysteem logistiek te komen.
• 1:39:44
  Speaker 4: Dus de criteria voor de aanbesteding veranderen wat? Want het
• 1:39:47
  Speaker 4: gaat gewoon echt om capaciteit?
• 1:39:48
  Speaker 20: Ja, dus het is echt een aanbesteding op effect voor
• 1:39:50
  Speaker 20: defensie geweest. En dat heeft de markt ook heel goed begrepen.
• 1:39:53
  Speaker 20: Dus we hebben de markt ook heel erg goed meegenomen...
• 1:39:56
  Speaker 20: in hoe gaan we dat effect bereiken? Hoe maken we
• 1:39:59
  Speaker 20: het voor jullie interessant om groter in te schrijven? Door
• 1:40:02
  Speaker 20: ook heel transparant te zijn in deze opzet.
• 1:40:04
  Speaker 4: En wat gebeurt er eigenlijk, want dan zit je daar...
• 1:40:06
  Speaker 4: dan weet je dat je over zaken als oorlog praat
• 1:40:08
  Speaker 4: of over artikel 5. Dan wil je weten wat er
• 1:40:11
  Speaker 4: gebeurt met je vrachtwagen... als die ergens door geraakt wordt.
• 1:40:14
  Speaker 4: Wat zegt Defensie dan tegen je? Nou,
• 1:40:17
  Speaker 20: een paar dingen. Eén is, in principe gebeurt het niet.
• 1:40:20
  Speaker 20: Dus in principe... Laten we het hopen. Laten we het hopen, ja,
• 1:40:23
  Speaker 20: of course. Dus aan het eind, de laatste kilometers naar
• 1:40:26
  Speaker 20: het front toe... die zijn uiteraard voorbehouden aan militairen. Het
• 1:40:30
  Speaker 20: is risicovol operatiegebied. No way dat daar burgerpersoneel zal gaan rijden.
• 1:40:35
  Speaker 4: Helder, dus niet tot aan het front.
• 1:40:36
  Speaker 20: Nee, dus er is ergens een punt tussen hier en
• 1:40:39
  Speaker 20: het front... dat er een handover gaat plaatsvinden. En toch
• 1:40:43
  Speaker 20: kan het gebeuren... Kleine kans, maar risico's bestaan in het leven.
• 1:40:47
  Speaker 20: Dat een verdwaalde drone terechtkomt op de truck van diezelfde
• 1:40:50
  Speaker 20: firma Tiptop. Materieel kapot of erger personeel kapot. Op dat
• 1:40:55
  Speaker 20: moment dan zal je zien dat Defensie zou zeggen tegen
• 1:41:00
  Speaker 20: die partij... ja, je bent toch goed verzekerd, dus ga
• 1:41:02
  Speaker 20: maar bij een verzekeraar te raden.
• 1:41:04
  Speaker 4: En die verzekeraar zegt, dit is een act of God,
• 1:41:06
  Speaker 4: dit doe ik niet, een Russische drone.
• 1:41:07
  Speaker 20: Die verzekeraar die zegt inderdaad, dit heet dan in vaktermen
• 1:41:11
  Speaker 20: een molest kloossule... daar doet hij dan beroep op. En
• 1:41:14
  Speaker 20: die zegt, je bent toch gek dat je daar gaat rijden,
• 1:41:16
  Speaker 20: dus ik keer niet uit. Als Defensie hebben we ook
• 1:41:19
  Speaker 20: echt energie en aandacht en tijd gestopt... om hier dan
• 1:41:24
  Speaker 20: een gelijkwaardige regeling voor op te tuigen. Zodat als die
• 1:41:27
  Speaker 20: verzekeraar met goede redenen niet kan uitkeren... dat Defensie zelf
• 1:41:32
  Speaker 20: ervoor zorgt dat die schade gelijkwaardig gedekt wordt... en daarmee
• 1:41:36
  Speaker 20: naar de markt toe een belangrijke zorg heeft weggenomen.
• 1:41:39
  Speaker 4: Nou, bij deze moeten we het maar doen. Meld u aan,
• 1:41:42
  Speaker 4: beste transportondernemers, hoor ik alweer. Al is er al goed
• 1:41:44
  Speaker 4: gepraat in de sector. Heel veel dank, Dennis Verhoef, projectleider
• 1:41:47
  Speaker 4: bij het Samenwerkingsverband Ecosysteem Logistiek
• 1:41:51
  Speaker 21: Transportzaken wordt mede mogelijk gemaakt door Paychecked in Transport. Al
• 1:41:55
  Speaker 21: tien jaar het keurmerk voor eerlijke beloning in de transportsector.
• 1:41:59
  Speaker 21: En deze rubriek is ook de
• 1:41:59
  Speaker 4: blauwste als podcast. Zoek transportzaken op in je favoriete podcastapps.
• 1:42:05
  Speaker 4: En daar zijn ze alweer. Nina van den Dunge, Niels
• 1:42:07
  Speaker 4: Heithuis van de Avondspits. Hallo
• 1:42:09
  Speaker 4: Wat mogen we niet missen straks?
• 1:42:11
  Speaker 22: Ja, het klinkt nu al bokken saai, zoals ik het
• 1:42:13
  Speaker 22: ga zeggen. Een rapport van de rekenkamer. Wat kan ik
• 1:42:16
  Speaker 22: daar niet aan missen? Algemene rekenkamer, niet Europese. Nee, de
• 1:42:20
  Speaker 22: algemene rekenkamer
• 1:42:21
  Speaker 23: Nee, dat
• 1:42:22
  Speaker 22: klopt. Nee, maar heel simpel. Het is wel heel interessant.
• 1:42:25
  Speaker 22: Want zij hebben gekeken naar de infrastructuur in Nederland... Is
• 1:42:29
  Speaker 22: die berekend op een oorlogssituatie? Want wij zijn een doorvoerpunt.
• 1:42:33
  Speaker 22: Mocht er echt oorlog komen, dan worden onze havens gebruikt...
• 1:42:35
  Speaker 22: worden overgenomen voor militaire spullen en ook militaire gewonden. En
• 1:42:39
  Speaker 22: de rekenkamer heeft gekeken, is onze infra daar klaar voor? Nou,
• 1:42:43
  Speaker 22: ik moest denken aan al die bruggen die hier achterstallig
• 1:42:45
  Speaker 22: onderhoud hebben... spoor waar achterstallig... Ik wou dat u in
• 1:42:48
  Speaker 22: het
• 1:42:48
  Speaker 4: vorige gesprek nog tijd voor had gehad.
• 1:42:50
  Speaker 22: Ik neem dus echt aan dat het antwoord nee is.
• 1:42:52
  Speaker 22: Maar we gaan vanmiddag horen wat er dus nodig is.
• 1:42:54
  Speaker 23: Ja, en we kijken ook naar de midterms. Dit keer
• 1:42:58
  Speaker 23: even naar de Democratische Partij. En heel belangrijk, de update
• 1:43:01
  Speaker 23: rondom Aholt. Want we weten nog steeds vrij weinig. En
• 1:43:04
  Speaker 23: juist dat is toch ook wel een beetje opmerkelijk
• 1:43:06
  Speaker 22: Kunnen we weer winkelen zometeen
• 1:43:07
  Speaker 23: bij
• 1:43:07
  Speaker 22: de Appie? Je
• 1:43:08
  Speaker 23: kunt alleen langhoudbare producten halen. Ja, precies
• 1:43:11
  Speaker 4: Tot zover BNR Zaken doen voor vandaag. Morgen spreek ik
• 1:43:14
  Speaker 4: John van Vliet, Managing Director van het Liftinstituut. Want in
• 1:43:17
  Speaker 4: welk land stapt de directeur van de keuringsinstelling... zelf liever
• 1:43:20
  Speaker 4: niet in een lift? Dat is de vraag. En na
• 1:43:22
  Speaker 4: de nieuwsupdate boeken staan in de wijk en om vier
• 1:43:24
  Speaker 4: uur de avondspits. Blijf luisteren.
• 1:43:26
  Speaker 1: BNR Zaken doen wordt mede mogelijk gemaakt door Numbers en Atradius. Atradius.
• 1:43:32
  Speaker 1: Verzekerd van betaling.