Latest / Türk Toraks Derneği Podcast Kanalı / Dönerse Senindir: Bir Nefes Yolculuğu – Bölüm 1

Transcript

Dönerse Senindir: Bir Nefes Yolculuğu – Bölüm 1 · Türk Toraks Derneği Podcast Kanalı

0:06
Cepto aktarmayı podcast, kanalımızın sevgili
0:08
dinleyicileri dönerse senindir bir atık yönetimi ve geri
0:12
dönüşüm meselesi isimli podcastlerimizin ilk bölümüne
0:15
hoş geldiniz. Ben Selin çakmak çıkarak ayağa
0:18
göğüs Hastalıkları Uzmanı değişmemesi hastalıkları yan
0:21
dalı uzmanıyım. Hukuk kestirdiğimizde sevgili
0:24
Dilara esmen bana eşlik ediyor olacak.
0:27
Sevgili Dilara, dinleyicilerimize kendini
0:29
tanıtabilir misin? Merhabalar ben Dilara esmen 9
0:33
Eylül Üniversitesi göğüs hastalıkları asistan hekimiyim.
0:36
Hoş geldin Dilara bugün bu sorunun ve sistemin asıl
0:40
sorunlarından ziyade toplumun parçası olan bir birey olarak
0:44
bizim sorumluluklarımız neler ve neler yapabiliriz?
0:47
Sorularına çözüm bulmak odaklı bir kod kez anlaştık ve temel
0:51
mesajınız çoğu olacak. Yeni yatık hiç oluşmayan
0:55
atıktır. Geri dönüşüm tek başına bir
0:57
çözüm. Değil mesele atı en başta
1:00
oluşturmamak, azaltmak ve kaçınılmaz olduğunu da doğru
1:03
yönetebilmek ilk bölümümüzün başlığı çöpün bir nefes
1:07
yolculuğu, sevgi diller, söz sana bırakmak istiyorum.
1:10
Teşekkür ederim. Bugün çok kıymetli bir konuğumuz
1:13
var. Türkiye'de plastik kirliliği
1:15
konusunda en yetkin uzmanlardan biri profesör doktor Sedat
1:19
Gündoğdu. Kendisi Sabancı Üniversitesi
1:22
istanbul politikalar merkezi mercator araştırcısı.
1:26
Hoş geldiniz hocam. Hoş geldiniz Sedat hocam.
1:28
Merhabalar hoş bulduk. Sedat hocam çoğumuz çöpü kutuya
1:32
attığınız anda sorun bitti sanıyoruz ama siz çöp görünmez
1:36
değil diyorsunuz. Bu ne demek?
1:39
Birincisi şimdi atıp yönetimi insanlardaki temel karşılığı bu
1:44
köprüyü doğru çöpütme artık eğer ki çöp çöp bütün artırıyor ve
1:48
etrafta görünmüyorsa oradan yönetimi düzgün yiyordur.
1:51
Muhtemelen algı bu ülkeler arasında temizlik, kirlilik
1:55
karşılaştırması yaparken de yerde bir tane böyle çöp
1:57
görmedim. Halbuki bana sürekli kullanılan
1:59
yani ama eğer ki çöpün içine attığınızda bu çöpten
2:04
kurtulduğunuzu ya da bunun doğru yönetildiğini düşünüyordiğini
2:06
düşünüyorsanız yanılıyorsunuz çünkü.
2:08
Avrupa'ya gittiğinizde ya da işte daha gelişmiş olduğunu
2:11
düşündüğünüz bir ülkeye gittiğinizde çöp tenekesine
2:13
doğru çöp kutunun atılan plastik çöplerini örneğin.
2:17
Akıbeti her zaman geri dönüşüm olmuyor.
2:20
Büyük bir kısmı yakmaya gönderiliyor ya da işte başka
2:24
ülkelere geri dönüşüm adı altında ihraç edebiliyor.
2:27
Dolayısıyla bu meselenin aslında bize temel bir saca hakkında
2:32
fikir veriyor. Nedir bu?
2:33
O da gözden ırak oluptan gönülden de irak olur.
2:37
Bu aslında atık yönetiminin kentlerdeki temel motivasyonu.
2:42
Belediyeler, yerel yönetimler ya da sorumlu kurumlar ve çöp
2:45
kutusuna atılan çöpleri. Insanların o çöpü oluşturan
2:50
insanların uzak bir lokasyonuna götürerek aralarındaki çöp
2:54
mesafesini arttırarak aslında çöpün bir sorun olduğunu
2:57
hatırlamalarını engelliyor. Dolayısıyla çöp görünmezliği
3:01
gösterilmeyendir. Gösterilmeyen şeyin en önemli
3:04
yarattığı etkide çöpünüzün akıbeti hakkını düşünmek zorunda
3:08
kalmıyorsun. Tam da bu nedenle biz türk
3:11
turakstanliği olarak bu atıkların yalnızca çevresel bir
3:14
mesele değil, aynı zamanda doğrudan hak sağlığıyla ilişkili
3:18
bir mesele. Bunun da burada vurgulamak
3:20
istiyoruz. Peki Sedat hocam türkiye'de geri
3:23
dönüşüm, yüzdeleri gerçek verileri yansıtıyor mu sizce?
3:26
Yani plastik metal çok katmanlı ambalajlar gerçekten ne kadar
3:29
dönüştürülebiliyor? Yapısal bir sorunu var atıp
3:32
sektöründe. Türkiye'de maalesef buna dair
3:36
bir veri toplaması da tesisi yok.
3:38
Şu an türkiye'de ne kadar plastik toplanıyor, ne kadar çöp
3:42
üretiliyor? Yani plastik çöp üretiliyor,
3:44
metal üretiliyor, kağıt üret üretiliyor.
3:46
Buna dair bir doğru düzgün bir veri sistemimiz yok.
3:49
Tamamen çala kalem bir veri girme sistemi söz konusu.
3:53
Çöpü üreten in tamamen kendi inisiyatifine kalmıştır.
3:58
Veri raporlama sistemidir söz konusu buna dair ulusal.
4:02
Düzeyde bir sistem mevcut değil. Zaten tüik'in istatistiklerine
4:06
baktığınız zaman çöple ilgili istatistikleri çok genel geçer
4:09
sayılarla yani belediyelerin toplam ürettiği çöp miktarı ne
4:13
kadarı çöp depolamaya gitmiş, ne kadarı geri kazanmaya gitmiş ama
4:16
bu geri kazanımın ne olduğu konusu detaylı bir kırılma sahip
4:19
değil. Dolayısıyla biz türkiye'de
4:21
aslında ülke genelinde ne kadar plastik çöp üretildiği konusunda
4:24
bilgi sahibi değildi. Ama kahvelerimiz var.
4:26
Ne gibi bazı bilimsel yöntemler var?
4:28
Bu bilimsel yöntemler bize bir belediye çöpü içerisinde ne
4:31
kadar plastik, ne kadar kağıt, ne kadar metal olduğunu tahmini
4:35
olarak. Dilebiliyor.
4:36
Bununla ilgili yapılmış çalışmalar var.
4:37
Dolayısıyla da biz bu oranını özellikle plastikler için toplam
4:41
belediye çöpünü %10 ila 10 beşi arasında kabul ediliyor.
4:44
Yani eğer ki bugün türkiye'deki toplam çöp üretimini, yıllık çöp
4:49
üretimini 32.000.000 ton olarak düşünürsek, bunun %10 ile 10
4:52
beşinin plastik olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.
4:54
Dolayısıyla bizim ürettiğimiz toplam plastik çöp miktarı
4:58
3.000.000 tonla 4 buçuk milyon ton arasında değişiyor.
5:02
Bu çok ciddi bir miktar. Neden ciddi miktar?
5:06
Çünkü türkiye'nin bunları geri dönüştürme kapasitesi yok.
5:10
Var olan kapasitesini de önemli bir kısmını ulusal düzeyde
5:13
toplanan plastik atıkları geri dönüştürmek üzere
5:15
kullanmıyorlar. Yurt dışından gelen çöpler için
5:17
daha çok ayırmışlar. Yani Türkiye bugün toplam 3
5:21
buçuk 4.000.000 ton 3.000.004 buçuk milyon ton arasında bir
5:24
çöpe sahip olmasına rağmen lastik atağa sahip olmasına
5:27
rağmen bunun sadece yüzde onunu toplayabiliyor. 10 ila 10 beşin
5:31
toplayabiliyor. Yani biz 400.000 tondan fazla
5:33
plastik çöp toplay. Geri kalanı depolama sahalarına
5:38
gidiyor ya da işte deniz yere ne 7 TL göllere karışıyor.
5:41
Yara bir şekilde işte bazı büyükşehir belediyelerin yaptığı
5:44
gibi yakmaya onu da farklı sorunları var.
5:47
Hem hava kirliliği açısından hem de kimyasal emisyonlar açısından
5:50
çok ciddi bir maliyeti söz konusu.
5:53
Bunun ne kadarı önlenebiliyor? Orası tartışmalı.
5:55
Çünkü dünyada bunu önleyebilen ilk kez sayısı neredeyse sıfır.
5:59
En parmakla gösteren ülkelerde bile çöp yakma tesisleri ciddi
6:02
bir sağlık ve çevre kirliliği problemi yaratıyor.
6:05
Peki ne kadarı? Dönüşüyordu.
6:07
Bu 4 Eylül konun plastiğin geri dönüşüm ora ne?
6:10
Küresel olarak toplam üretilen plastikler üzerine bir
6:13
değerlendirme yapacak olursak yüzde dokuzu geçiyor.
6:16
Bu yüzde dokuzun içerisinde şu demek değil içerisindeki
6:20
toplanan plastiklerin geri dönüştürme sokulan plastiklerin
6:23
anlamı şu demek değil, %9 işte hepsi topları götürdü.
6:27
Geri dönüşü yok. Böyle değil, toplanan
6:30
toplanabilen plastikler de dahil olmak üzere toplam yüzde dokuzu
6:33
yönetilebiliyor diyor. Yani yeri kazanın üzerine
6:37
yönetilebiliyor. Çünkü bazı ülkeler topladıkları
6:40
plastiklerin hepsini geri dönüşüme göndermiyor.
6:42
Yakıyorlar ya da işte başka ülkelere gönderiyorlar.
6:45
Dolayısıyla bu oran aslında %2. Yarı gerçekten geri dönüşmeli
6:51
diyorum. Plastiğin oranı yüzde ikiden
6:52
daha fazla değil. Bu oran türkiye'de de
6:55
benzemiyor. Türkiye'de toplam toplanabilen
6:58
plastik toplam çöpünü yüzde onunu topluyor.
7:01
Topladığı yüzde onun da çeşitli oranlar arda geri dönüştürdüğüne
7:05
dair iddialar var ama gerçek veri yok elimizde ama hızlı 50
7:08
geçmediğini biliyoruz. Haliyle en etkili çözüm geri
7:12
dönüşüm beklemek değil, atığı en başta azaltmak çünkü her üretimi
7:16
tüketim döngüsü, yeni bir çevresel etkilendim ve sağlık
7:20
yükü yaratıyor. Yudumuz sayılar gerçekten ve
7:23
yani belki de bizim ilk defa duyduğumuz sebebiyle çok
7:27
şaşırtan ama gerçekten de. Çok çok düşük.
7:31
Sayılar olduğunu duymuş olduk. Sedat hocam bunu en net anlatan
7:35
şeylerden biridir. Bir plastik şişenin yaşam
7:37
döngüsü aslında bize bir plastik şiş.
7:40
Yolculuğun adım adım anlatmanızı rica etsek sizden.
7:44
Bir kere nereden çıkartıldığına bakmak lazım.
7:46
Bunun öncelikle plastik dediğimiz şey petrol yani
7:50
muhtemelen petrol üreten bir ülkede petrol olarak ham petrol
7:54
olarak çıkartılıyor. Sonra petrol işgal tesislerinde
7:57
rafinerilerde bunun içerisinden katrolün içerisinden pet şişe
8:00
üretecek malzeme çıkartılıyor. Bu da başka ülkelerdeki
8:04
petrokimya fabrikalarının içerisinde pete dönüş pete
8:06
dönüşüldükten sonra da bu pet ham maddeyi alıp plastiğe
8:09
dönüştürüyorum. Plastik üreten fabrikalara
8:11
transfer oluyor. Bu süreç en baştaki süreç bir
8:14
pet şişe için. Pet şişelik su tüketimi anlamına
8:16
geliyor. Bir pet şişe içinde yarım kaç
8:19
şişe kadar petrol tüketimi anlamıyorum.
8:21
Yani siz bir 1.000 litrelik bir pet şişe şöhretim için en az 3
8:25
lt suarlayamanız lazım. Eğer belki daha fazla ya da bir
8:29
litrelik bir pet şişe için 300 ml ham petrol çıkartmanız lazım
8:34
ki o petsheyi üretebilecek kadar malzeme elde edebilesiniz.
8:36
Daha sonra bu içerisinde su dolduruluyor ve bize kadar
8:40
geliyor. Biz bunu alıp içiyoruz ve çöp
8:42
gidenini atıyoruz. Çöp giden aldıktan sonra eğer
8:44
ki. Bir afık yönetim sistemi varsa
8:47
birileri geliyor. Çöp bilenin içerisinde nopet
8:49
şeyi alıyor. Götürüp geri dönüşüm tesisine
8:52
bırakıyor. Eğer şanslıysanız atık köyde bir
8:54
sisteminiz yoksa bir atık toplayıcısı çöpü karıştırırken
8:58
petsheyi buluyor, üzerindeki etiği koparıyor ve pet şişeyi
9:02
arkasındaki kekik diye tabir ettiğimiz arabasının çektiği
9:05
arabasının içine atıyor. Daha sonra bu da kendi deposunda
9:08
bunları ayrıştırıp balyalayıp yine bir geri dönüşüm tesisine
9:11
satılıyor. Geri dönüşüm tesisi bunu
9:14
harçalayıp. %30 %40 kayıpla malzemenin yüzde otuzunu kırkını
9:18
kaybederek parçalayıp yeniden küçük parçalara dönüştürüyor.
9:22
Ve o küçük parçaları bir çuvala koyup bundan yeni bir malzeme
9:27
verecek başka bir fabrikaya gönderiyor.
9:29
Genelde tekrar petshe üretmiyorlar.
9:32
O parçalanmış pet şişiren iplik üretiyorlar.
9:35
Iplik üretince de tekstil malzemesi yapıyor ve düşük
9:38
kalifiye tekstil malzemesini de yersin.
9:40
Su içmek için bir kere satın aldırırız.
9:42
Pet şişe bir söyleyeyim, seferde size bir markanı, bir hızlı
9:45
modam markasını çevreyi korumak adına size sapmaya çalıştığı
9:49
yeşil etiketli yeşil yıkama pantolonuna dönüşmüş olabilir.
9:53
Dolayısıyla ya da çevreciyim diye dikkat ettiğiniz satın alma
9:58
tercihlerinizi etkilemek üzere bir mağazanın vitrinin de bir
10:01
halının ya da işte bir tekstil ürünün içeriği ya beslenme
10:06
maddesi olarak karşınıza çıkabilir.
10:08
Dolayısıyla bir sonraki aşamada sizce onu malzemeyi aldınız?
10:11
Zaman kullanım ömrü sonunda bir daha asla yüklediğiniz sürmemek
10:14
üzere yakma tesisini ya da çöp depolama alanına gönderilecek.
10:18
Üstelik. Aldığınız elbise geri
10:20
dönüştürmüş plastik sen yapılırsa siz onu kullandıktan
10:23
sonra yıkayınca ciddi miktarda mikro plastiği denizlere salmış
10:27
olduk. Dolayısıyla aslında bir şiş şişe
10:30
tek başına bir pet şişe değil, toplu bir krizin çoklu bir
10:33
sorunun aslında merkezindeki bir problem yani geliyor.
10:37
Bu anlattıklarınız bizde de oldukça etkiledi.
10:40
Biz genellikle sağlık alanındaki etkilerini konuşuyoruz.
10:45
Ama sizden yeni bilgilerde öğreniyoruz ve bildiklerimize
10:48
bir kere daha yeni öğrendiklerimize şaşırmaya devam
10:51
ediyoruz. Biraz popülastik şişenin
10:54
yolculuğunda sağlık kısmına da yönelecek olursak o aldığımız
10:58
plastik şişe bizim en son akciğerlerimizde dokularımızda
11:02
yeniden karşımıza çıkıyor. Tek kullanımlık bir plastik
11:06
şişenin akciğer sağlığımız üzerindeki etkilerini senin
11:10
hocamızdan dinleyebiliriz. Şimdi biraz rahatsız edeceğim
11:14
ama bilmemiz gereken bilimsel kanıtlardan bahsedeceğim.
11:18
Her gün yaklaşık 3.000 mikro plastik parçacığını soluyoruz.
11:21
Akciğerlerimize ve dünya sağlık örgütünün tahmini bu.
11:25
Yani nefes aldığımız tava aslında görünmez plastiklerle
11:28
dolu bir kokteyl diyebiliriz. Daha da dikkat çekici olan şu,
11:32
artık bu plastikler de doğrudan insan akciğer dokusuna tespit
11:36
edilmiş durumda. Bazı çalışmalarda tümör
11:39
dokularının sağlamak, ciğer dokularının %90 yedisine
11:43
kadarında mikro plastik bulunduğunu gösteren çalışmalar
11:46
oldu. Yani vücudumuza yabancı bir
11:48
misafir değil, resmen yerleşmiş durumdalar.
11:52
Peki maruz kalım nerede daha yoğun oluyor?
11:55
Çoğu kişinin tahmininin aksine dışarıda değil, ev içi hava dışı
11:59
ortam havasından çok daha fazla mikrop plastik içeriyor.
12:03
Çünkü zamanımızın yüzde doksanının da biz aslında kapalı
12:06
ortamlarda geçiriyoruz. Ev tekstilleri.
12:08
Halılar Sedat hocanın da bahsettiği gibi perdelerini
12:12
sentetik kiyafetlerimiz. Bunların hepsi sürekli mikrop
12:14
plastik saçıyor aslında ortama. Ve bir bilgi daha sigara
12:18
içenlerin de yine akciğer sıvısına çok daha fazla mikrop
12:21
plastik bulunduğu gösterildi. Çalışmalardı çünkü sigaranın
12:25
dumanın içerisinde de mikrop plastikler var.
12:28
Yani hem tütün hem plastik aynı anda sulanış oluyor.
12:33
Bu parçacıklar akciğerde. Peki neler yapıyor diye
12:35
baktığımız zaman en başta inflamasyon, okusatif stres ve
12:39
bariyer bozulması yapıyor. Akteri koruyan epithiyer bariyer
12:44
zayıflıyor. Bağışıklık sistemi sürekli bir
12:46
alarm moduna geçiyor. Hayvan deneylerinde ise tablo
12:50
biraz daha karanlık açıkçası. Polistrem pvc lastik
12:55
parçacıkları akciğerde fibroizyen akciğer sertleşmesi
12:58
oluşturabiliyor. Mesleki mouse kalımlarında durum
13:02
çok daha ağır. Özellikle pvd işçileri, naylon
13:05
flok üretimde çalışanlar yapay taş kesicileri bu gruplarla işte
13:09
biz pinema konyaz fibroiz hatta akciğer kanser riskini artmış
13:14
durumda görüyoruz. Bazı plastik türleri var ki daha
13:17
da özel toksi de gösteriyor. Bunlar mesela en başta polemik
13:21
66. Havayolu hücrelerinin gelişimi
13:24
de durdurulabiliyor. Hücrelerinin farklılaşma
13:27
sürecine direkt müdahale eden ve etki düşünün.
13:30
Bu şekilde mekanizması var. Mikrop plastikler ayrıca pasif
13:34
birer parçacık da değil. Üzerlerine alerjenleri virüsleri
13:38
de taşıyabiliyorlar, işte polenler, endoksinler hatta
13:41
enflasü hepsi plastik üzerleri yapışabiliyor.
13:45
Yani astım semptomları bu yüzden daha da kötü seyredebilir demek
13:49
oluyor. Bu iç mekan tolu da masum değil
13:52
demiştim. Bir evin sadece 1 m karesinde
13:55
günde neredeyse 20 bine kadar mikroplastik bulunabiliyor.
13:59
Kaynağı yine çok tanıdık. Halılar, koltuklar, kıyafetler,
14:04
yastıklar son yıllarda yapay taş tezgah işçilerine gördüğümüz
14:09
hızlanmış ölümcül silikozisisin arkasında da sadece kristal'in
14:12
silika yok. Polimer reçinelerin de tabloyu
14:15
daha agresif hale getirdiği düşünülüyor.
14:18
Silikayla beraber plastik birleşince ortaya çok daha sert
14:21
bir hastalık çıkıyor. Bu da aslında sinerlik etkiyi
14:24
vurgulamak için önemli bir örnek.
14:27
Akciğerde bulunan lastikler sadece polis ram değil,
14:30
kolidilen ve polyester tespit ediliyor.
14:33
Yani tam da günlük hayatınızda en sık temas ettiğimiz
14:37
malzemeler. Bu parçacıkların biyolojik
14:40
etkisi, boyuta ve şekle çok duyarlı.
14:42
Önce formdakinler akciğerlerin daha değin bölgelerine
14:45
inebiliyor. Plastikler ise güce içine
14:48
doğrudan girebiliyor. Anap plastikler aslında büyük
14:51
kısmına da bir önceki podcasti müze değinmiştik.
14:54
Bir de katkı maddeleri söz konusu burada bunlar da hiç göz
14:58
ardı etmemek lazım işte b p'yelar, fitolatlar.
15:02
Bunlar koah hastalarında kötüleşmeye ilişkili ve BPA
15:05
düzeyleri hastalık şiddet arasında.
15:07
Pozitif ilişki. Gösterilmiş durumda son olarak
15:11
peki günlük ne kadar maruz kalıyoruz?
15:13
Sorusu hala net değil. Çünkü 10 mikro metreden küçük
15:17
parçacıklar için hala veri yok. Yöntemler yetersiz gerçek dozu o
15:22
yüzden henüz bilemiyoruz ama bildiklerimiz bile yeterince
15:25
düşündürücü ve ürkütücü diye söylemek istiyorum.
15:29
Peki çöp yapma süreçleri atık yönetimi de mücadele ettiğimiz
15:33
yer kirleticiler açısından akciğer sağlığım nasıl bir
15:36
tehdit altında? Sevgi diler bunu bize bilimsel
15:39
kanıtlar ile aktarabilir misin? Öncelikle bu konuda önemli 2
15:43
kavramı açıklamak istiyorum. FM 2 buçuk yani parçacık madde 2
15:48
buçuk akciğerin en uç bölgelerine ulaşabilen
15:51
mikroskopik parçacıkları ifade ediyorwocklar ise boya çözücü,
15:56
plastik yakıt ve çöp yanmasıyla ortaya çıkan uçucu organik
16:00
bileşikleri ifade ediyor. Peki mikro plastikler ile PM 2
16:06
buçuk ve vollar arasında nasıl bir ilişki var?
16:09
Bir çalışmada hava örneklerinde mikro plastikler ve PM 2 buçuk
16:13
birlikte ölçülüyor. FM 2 buçuk ile mikro plastikler
16:16
arasında beraber bulunma ve PM 2 uçuğun mikro plastikler için
16:22
taşıyıcı görevi görebileceğim ortaya koyuldu.
16:24
Az önce astım hastalarında hollenlerle, kirleticilerle
16:28
mikro plastiklerin taşındığını konuştuğumuz gibi aynı şekilde
16:33
mikro plastikler de artikül madde parçacık madde 2 buçuğun
16:37
üzerinde bulunabiliyor. Yani mikroflanstikler hava
16:43
parçacıklarına katılabiliyor. Bu da mikro plastiklerin yalnız
16:47
toz çöp değil, hava kirliliği ve solunabilir parçacık olarak
16:52
değerlendirilebileceğini gösteriyor.
16:54
Bu açıdan mikro plastikler parçacık madde 2 buçuk havuzunun
16:58
bir parçası olabiliyor. Özellikle daha önce de
17:02
vurguladığımız sentetik tekstil lifleri, yol tozu, plastik, atık
17:07
tozu gibi kaynaklarla. Bu da demek ki PM 2 buçuk
17:11
ölçümlerine plastik kaynaklı parçacıkları da kapsıyor olması
17:15
mümkün. Bu bağlamda mikro plastik sunumu
17:18
ile hava kirliliğine bağlı akciğer hasarı risklere bir
17:22
araya gelebilir. Yeni bir çalışmada plastiklerin
17:26
yakılmasının ince parçacık madde yani PM 2 buçuk emisyonuna
17:31
önemli katkı yaptığına, örneğin bazı şehirlerde toplam PM 2
17:36
buçuk yükünün %10, üçünün plastik yakınından
17:39
kaynaklanabileceği ortaya koyuldu.
17:42
Ayrıca plastik yakımı yalnız parçacık değil.
17:45
Uçucu organik bileşikler ve diğer uçucu toksik kimyasalları
17:49
atmosfere salabiliyor. Bu da sadece parçacık kaynaklı
17:52
değil, hem gaz hem parçacık karışımı ve kirleticiler
17:56
yelpazesi oluşturuyor. Sonuçta eğer mikro plastik
18:00
içeren atıklar yakılıyorsa. Bu plastiğin yok edilmesi değil,
18:04
daha tehlikeli hava kirleticilerin üretimi demek
18:07
olabiliyor. Bm 2,5 uçucu organik bileşikler
18:11
ve kalıcı toksik maddelerden oluşan tehlikeli hava
18:15
kirleticilerden bahsediyoruz. Bu da hava yoluyla solunuma
18:19
dolayısıyla akciğere ve genel sağlık riskine dönüşebiliyor.
18:23
Konuda dikkatimi çeken çalışmalardan bazı bilgiler
18:26
aktarmak istiyorum. Bunlardan ilki benim için dünya
18:30
sağlık örgütünün hava kirliliğine her yıl milyonlarca
18:33
erken ölüme yol açtığı için sessiz katil olarak tanımlaması.
18:37
Yine dikkatimi çeken bilgilerden bir tanesi.
18:40
Atmosferik modelleme çalışmalarında açık çöp
18:44
yakınından çıkan pm ve uçucu organik bileşiklerin rüzgarla
18:48
kilometrelerce taşınabildiğine ve rüzgarın durgun olduğu
18:52
günlerde yerel toksik yoğunlaşmalar oluşturarak
18:55
solunum sağlığı riskine artırdığının gösterilmesi.
18:59
Yine yapılan diğer çalışmalarda VM 2 buçuk gibi.
19:03
Kirleticilere uzun süre maruz kalanlarda başta solunumsal
19:07
hastalıklar, akciğer kanseri ve kalple ilgili ölümlerin anlamlı
19:11
bir biçimde arttığının gösterilmesi.
19:15
Toplumsal ölçekte tm 2 buçuk seviyelerinin düşmesiyle
19:19
insanların yaşam süresinin ölçülebilir şekilde uzadığı
19:23
kanıtlandı. Peki çöp yakma tesisleri artık
19:27
neredeyse şehirlerin içine girdi.
19:29
Bu bölgelere yakın yaşayanlarda neler oluyor?
19:33
Çöp yapma tesislerine yakın yaşamanın toksik emisyonlara
19:36
daha yoğun maruz kalmaya yol açtı.
19:39
Bunun da solunum semptomları ve kanser riskini anlamlı biçimde
19:43
artırdığı gösterildi. Açık alanda çöp yakmayla ilgili
19:48
ensel atıkların kontrolsüz şekilde yıkılması, özellikle
19:52
plastiklerin yanmasıyla çevreye yüksek miktarda PM 2 buçuk uçucu
19:57
organik bileşikler ve kanserojen dioksin saçıldı.
20:00
Ve bu emisyonların düşük ilerli bölgelerde ciddi solunum sağlığı
20:04
yükü oluşturduğu gösterildi. Boya temizlik ürünleri yakıt
20:09
buharı plastiklerden ortama karışan uçucu organik
20:12
birleşiklere. Hava yollarının tahriş ederek
20:15
hem astım başlangıcını kolaylaştırdığı hem de kronik
20:18
akciğer hastalıklarında alevlenmeleri tetiklediği
20:21
bulundu. Peki çocuklara neler oluyor?
20:26
Gelişmekte olan ülkelerdeki saha çalışmalarında açık alanda çöp
20:30
yakılan bölgelerde yaşayan çocuklarda HM 2 buçuk ve toksik
20:34
gazları daha yoğun maruz kalma nedeniyle alt solunum yolu
20:38
enfeksiyonlarının ve astım gibi kronik akciğer hastalıklarının
20:42
belirgin şekilde arttığı gösterildi.
20:45
Bunun yanında. Yalnızca yeni hastalıkların
20:49
ortaya çıkması değil, var olan kronik akciğer hastalıklarının
20:54
daha kötü seyrettiği de gösterildi.
20:57
Biz bunu bilimde, sağlıkta nasıl kullanabiliriz?
21:01
Şu anda yeni çalışmalar nefeste ölçülen uçucu organik
21:05
bileşiklerinin. Hem çevresel maruz kalımın hem
21:09
de akciğer hastalıklarında erken dönem biyo belirteci
21:12
olabileceği, bu gazların vücutta oluşan hücresel hasarı
21:16
yansıttığı ortaya koyuldu. Eşin sağlık boyutunun da
21:20
konuştuktan sonra istiyorum ki bir de pratik taraftan
21:23
konuşalım. Atık oluşumunu nasıl
21:24
azaltabiliriz? Özellikle hangi noktalarda daha
21:27
dikkatli ve bilinçli olmalıyız? Evet, özellikle aklıma gelen tek
21:32
kullanımlık kahve bardakları, pipetler, hijyenik diye
21:35
pazarlanan tek kullanımlık ambalajlar, bunun yanında her
21:39
gün hepimizin sürece dahil olduğu kargolama sistemiyle
21:44
birlikte çok küçük parçaları, tek seferlik, ambalajlanma gibi
21:48
kullandığımız günlük hayattaki ambalajlar, Sedat hocam sizi can
21:53
kulağıyla dinliyorum. Bireysel olarak birçok anlamda
21:57
atık üretme potansiyeline sahibiz.
21:59
Bunların bazılarını biz kontrol veriyoruz, bazılarını kontrol
22:01
edemeyiz. Kontrol edebildiklerimizin
22:03
arasında bir kere alışveriş alışkanlıklarımız ve beslenme
22:07
alışkanlıklarımız geliyor. Öncelikle dışarıdan servis talep
22:11
edip yemek yeme meselesi ciddi bir plastik ayak dizine sahip.
22:14
Yani bir kereden vazgeçmek gerekiyor.
22:17
Bu konuda plastiksiz servis elemanı kullanan işletmeleri
22:20
tercih etmiş önemli bir barklangıç olabilir ya da kendi
22:24
evinizden getirmek yemeği iş yerinizde ya da çalıştığınız
22:27
yerwaks de onu tüketmek önemli bir katkınızı azaltacaktır.
22:32
Diğer vesele de tabi ki alışverişi planını yapmak.
22:35
Çünkü bir de ana alışveriş yaparsanız neyi, hangi kaba,
22:38
hangi boca'da, hangi bez çantaya koyacağınızı bilir 10'a çıkart
22:42
göre davranırsınız. Ancak bunları yapmazsanız
22:44
maalesef. Her gittiğinizde 20 tane, 30
22:47
tane poşette bir sürü tek kullanımlık plastik kapla dönmek
22:51
zorunda kalırsınız. Bunları planlarsanız bu plastik
22:54
ayak dizinizin bu kısmı da engelleyebilirsin.
22:57
Tabii şimdi su içme meselesi var ama burada sizin yapabilecek
23:00
yanı sınırlı. Tabi ki belediyeler özellikle
23:02
içilebilir suyu çeşmeden akatmak zorundalar.
23:04
Bunu yapmadıkları müddetçe siz pet şişe tutuyor, mağlup almak
23:08
zorunda kalacaksınız. Burada biraz sınırlılar söz
23:12
konusu. Veysel tercihleri engelleyen
23:14
yani çeşmeden içebilecek. Güven size verilmemişse erive
23:18
gerçekten de. Şey renaultam suyun kalitesi
23:20
içine bölüm tehditte değilse mecbur olarak siz bir şekilde su
23:25
satın alıp içmek zorunda kalacaksınız.
23:26
Ama bana sorarsanız et şişe içerideki sudan her türlü eğer
23:30
22 biyolojik riski yoksa bir ağır metal risk yoksa ki
23:34
çoğunlukla olmuyor. Birçok çeşitli akan suda sadece
23:37
kokuyor diye pet şişeden su içmeyi tercih etmek çok doğru.
23:40
Bir terbiyeyi sağlık açısından ve gelecek açısından da faydalı
23:44
olacak. Hem ekonomik olaraksız diye
23:45
rahatlatacak. Ve sağlık açısından birçok
23:48
anlamda katkı sağlıyor. Çünkü pet şişeler ciddi bir
23:51
kimyasal ve enikoplastik kaynağı.
23:53
Bu hem sizin mağduriyetinizi azaltacak hem de pet şişeyi
23:55
yeniden yapımı kutlu olduğu zaman maalesef büyük oranda geri
23:58
dönüş bilecek. Bu da sizin çevresel kirliliği
24:01
olan katkınızı artıracak, bunları hakkında bulunmak lazım.
24:04
Bir etkinliğe gittiğiniz zaman bir toplantıya etkinliğe
24:08
yerleri, festivale gittiğiniz zaman mutlaka ama mutlaka
24:11
yanınızda bir bardak bir termos olmalı.
24:14
Sizi etek kullanıp bardaklarda bir şeyler içmekten yemekten
24:18
kurtarabilir. Hatta kimi insanlar bunu biraz
24:20
daha ileri götürüp güzel çanta taşıyor.
24:23
Artık çanta taşımak bir moda haline gelmiyor.
24:25
Herkesin çantası olmalı, küçük küçük çantalar değil de hani
24:28
elde taşımalık ya da işte cüzdan şeklinde bir çanta değil ve
24:31
herkes omuzuna astığı çantanın içerisine hafif malzemeler.
24:35
Olmuş ama tok kullanılmak olan bu ekipmanları koyabilirler.
24:39
Dolayısıyla bu da sizi gittiğiniz organlarda bu tür
24:42
teknoloji tüketmek gibi bir zorunluluktan kurtaracak bir de
24:46
piknik yaparken pikniğe giderken çok ciddi iplersin tüketiliyor.
24:49
2 ihtimal ver yap cidlik yapmaktan vazgeçeceksiniz.
24:52
Yada pikniğe giderken kendim aldım önerinizi götürüp yedikten
24:55
sonra onları geri getirmeniz lazım.
24:57
Yani orada oluşturduğunuz çöplüğü alıp götürüp çöp
24:59
tuttuğunu attığınız zaman sorumlu çözmek olmuyorsunuz?
25:02
Maalesef dolayısıyla fitne girerken de buna göz önünde
25:05
bulundurmak lazım. Evde balkondan yapılmış
25:09
kumaşlarla 5.000 TL alternatif yapabilirsiniz.
25:11
Buna dair bu arkadaş çok yerleşik bir uygulama oldu.
25:15
Biz mesela uzun sürdü, bunu kullanmıyoruz.
25:17
Çelik, küvetler, cam gibi cam camı çok has tavsiye etmiyor,
25:20
pipet tek mi kırılıyor, çok hızlı kırılabiliyor ama çelik
25:23
küvetler var. Çelik küpet sizi sonsuza kadar
25:25
Fikret hizmetini size sağlar. Dolayısıyla onu
25:28
kullanabilirsiniz. Böylelikle Fikret kullanmak
25:30
zorunda kalmazsınız. Ne veya tıbbi yaşı durumunuz.
25:33
Çok da tabii ki. Bunların dışında yine buzdolabı
25:36
ya da saklama kapları açısından tek kullanım plastikler yerine
25:40
çok kullanılıp malzeme tercih edebilirsiniz.
25:42
Dondurmak için kavanozlar gayet uygun bunlar için bir çok
25:46
ınstagram sayfası nasıl yapılması diyerekten anlatıyor.
25:50
Buzdolabınızda yiyeceklerinizi saklamak istiyorsanız kavanozla
25:53
saplayabilirsiniz. Straçın kullanmıyorsun zaten bu
25:56
bunlar genel itibariyle kişinin plastik atık üretme
25:59
potansiyelinin ortadan kaldırıyor.
26:01
Bir de tabi organik gıda kaynakla atıklarınızı ayrı
26:04
depolayıp o şekilde çöpe atarsanız ya da işte o kompost
26:09
yapabiliyorsanız kompostun içerisinde komposto
26:12
dönüştürebilirsiniz ve sizin de yarına düşü azaldı, azaltır.
26:17
Evet, süper anlattığımız gerçekten Sedat hocam.
26:20
Hatta şunu düşünün, kendi kendime, yani kökler keşke çöp
26:24
kutusuyla da buluşabilse piknikler sonrasında diye bir
26:28
toplumsal öz eleştirimizi de herhalde burada söylemek lazım.
26:32
Şimdi ben şöyle evde 5 küçük davranış değişikliği açısından
26:36
mesaj vermek gerekirse, tek kullanımlıkları reddet büyük
26:40
ambalaj az ürün tercih et tekrar doldurulabilir.
26:43
Ürünlere yönel enser atık da kompozisyon farkında.
26:47
Yarat uygula, dijital alternatifleri artırma gibileri
26:52
de böyle kulağımızda kalsın diye bunları söylemek istedim sizden
26:57
sonra da. Evet Sedat hocam ben kendim de
27:00
çok faydalandım. Verdiğiniz bilgilerden henüz
27:03
uygulamadığım bazıları var, onları da uygulayacağım.
27:06
Teşekkür ederim bunun için. Peki engelleyemediğimiz atıkları
27:10
ne yapalım? Her ata elim yerliyemeyeceğimizi
27:13
konuştuk. Kaçınılmaz olan kısmı ne
27:15
yapabiliriz? Tam da bölüm ikide bunu
27:18
konuşacağız. Geri dönüşüm gerçek kapasitesi
27:21
doğru bilinen yanlışlar ne tür atıkların gerçekten
27:24
dönüşebildiği vatandaşın rolü ve belediyelere fonlulukları ve
27:28
daha fazlası herkese iyi bir gün geçmesini dileriz.
27:31
Sonraki bölümde görüşmek dileğiyle.