Latest / 8. Gün 25. Saat / Pisagor: Düzen ve uyumun dünyasında aykırı bir ses - #Felsefe7

Transcript

Pisagor: Düzen ve uyumun dünyasında aykırı bir ses - #Felsefe7 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar.
0:12
Ben Fırat umarım iyisinizdir. Bölüme giriş yapmadan önce kısa
0:18
bir hatırlatma yapacağım. Sekizinci gün 25 saat podcast
0:21
programının instagram sayfasını an itibariyle açmış bulunuyoruz.
0:25
Açılışımızı hepinizi beklerken fikir öneri, eleştiri duymayı 4
0:31
gözle de ayrıca bekliyor olacağım.
0:33
Yazıyla 8. Nokta sayıyla 25.
0:39
Birkaç örneğini de sayfaya girdiğinizde göreceğiniz üzere
0:43
podcast bölümlerinden kısa bölümler aktaracağım.
0:46
Orada yine kendi tarzımla. Evet, böyle bir hatırlatma
0:50
yaptıktan sonra gelelim. Bölüme felsefe serisinin yeni
0:53
bölümüyle aslında karşınızdayım ve bu bölümde yepyeni akıl
0:58
uçuran bizi ta antik çağın o tuzlu ege rüzgarlarından alıp
1:04
evrenin matematiğine fırlatacak bir konuya giriyoruz.
1:08
Çoğunuz onu ortaokul ya da lisedeki o meşhur dik üçgen
1:12
teoreminden akare artı bekarete eşittir ce kare kabusundan
1:17
tanıyorsunuz. Belki de sınav kağıdının
1:19
kenarına çizerken içten içe saydırdığınız o adam ki aslında
1:23
en basit ve akılda kalıcı şeylerden biriydi.
1:26
Bu 345 üçgeni işte bunun oluşturucusunu konuşacağız.
1:31
Pisagoru ama bakın arkadaşlar sevgili dinleyenler pisagor
1:34
bundan ibaret birisi değil. Pisagor çok ayrı bir kafa.
1:38
Biz bu bölümde o üçgenin dışına çıkıp adamın evreni hackleme
1:43
çabasına sayılarla kurduğu o tarikatımsı gizemli dünyaya
1:47
dalıcaz. Şimdi şöyle bir gözlerinizi
1:49
kapatıp milattan önce altıncı yüzyıla samos, yani bugünkü
1:55
adıyla. Sisi samma adasına gitmenizi
1:58
istiyorum. Gümrük kapısından bir taş atımı
2:17
mesafede burnumuzun hemen dibindeki ada iyonya kıyıları o
2:22
dönem cayır cayır yanıyor ama savaştan değil, fikirden ticaret
2:26
gemileri sadece zeytinyağı ve şarap taşımıyor.
2:29
Akıl almaz fikirler. Babil'den, mısır'dan kopup gelen
2:33
yepyeni kozmolojik hikayeler barındırıyor işte pisagor bu
2:38
kaynayan kazanın tam ortasında tuzlu ege havasının soluyarak
2:42
birçok. Filozof gibi büyüyen zehir gibi
2:46
bir genç mitolojik tanrıların şimşek çaktırması falan artık
2:49
ona yetmiyor. Bunun arkasında 1000 matematik
2:53
1000 mekanik olmalı diyor. Kendi kendine merak işte insana
2:56
o yollara düşüren o muazzam hastalık bir anlamda da
3:00
müptezellik. Genç pisagor kafasındaki bu deli
3:04
sorularla soluğu kimde alıyor dersiniz?
3:07
Dönemin en büyük rock yıldızlarından birinin
3:10
felsefenin babası sayılan milletli talesin yanında.
3:14
Hani az önce söyledim ya pisagor tuzlu ege havasını soluyarak
3:19
büyüyen biriydi diye taless de aynı yoldan geçmişti.
3:21
Hatırlayın tales bölümünü o zamanlar yaşlı bilgeliğinin
3:25
zirvesinde tales ne diyordu? Tales, her şeyin temelinin su
3:30
olduğunu söylüyordu. Pisagor geçiyor karşısına
3:32
muhtemelen saatlerce günlerce konuşuyorlar.
3:35
Tales bu gençteki o pırıl pırıl sınır tanımayan zekayı anında
3:41
fark ediyor ama talesin ona vereceği en büyük ders bir.
3:44
Bir falan değil bir tavsiye diyor ki burada durma oğlum ege
3:47
seni kesmezsen asıl bilginin kaynağına git mısıra işte
3:52
felsefe tarihinin belki de en kritik mentorluk alanlarından
3:56
birisi budur. Talipin bu lafı üzerine bizimki
3:59
çantasını pılını pırtını topluyor ve o dönem için mars'a
4:03
gitmekten farksız olan bir yolculuğa çıkıyor.
4:06
Mısır'a gidiyor arkadaşlar ama öyle turist gibi piramit önünde
4:10
pozu vermeye değil yıllarını harcıyor.
4:12
Orada Mısırlı rahiplerin arasına sızıyor. 10.
4:15
O kapalı ezoterik eğitimlerinden geçiyor.
4:18
Peki ne öğreniyor orada geometri ama mısırlılar için geometri
4:22
bizim okula gördüğümüz o sıkıcı ders değildi.
4:25
Hatırlayın adamlar nin Nehri her taştığında silinen tarlaların
4:30
sınırlarını yeniden çizebilmek yani hayatta kalabilmek için
4:34
geometriyi ortaya çıkardılar. Geometri bu adamlar için
4:39
firavunları ölümsüz kılacak. O devasa piramitlerin açılarını
4:44
ayarlamak demekti bizimki yani pisagor burada şekillerin ve
4:49
sayıların sadece ölçüm aracı olmadığını bir nevi tanrısal bir
4:53
dil olduğunu ilk kez idrak etmeye başlıyor.
4:57
Derken, mısır'da işler karışıyor.
4:59
Pars kralı kan bir ses mısırı işgal ediyor.
5:03
Bizim pisagor kendini bir anda savaş esiri olarak babil'e
5:07
sürüklenirken buluyor. Hayatın cilvesine bak adam
5:10
mısırın geometrisini yutmuşken bir anda kendini antik dünyanın
5:15
astronomi ve matematik merkezi babil'de buluyor.
5:19
Mükemmel bir savaş esirliği orada keldani rahipleriyle
5:22
tanışıyor. Babilliler, gökyüzünün manyak
5:25
gibi izleyen adamlar onluk sistem falan değil, altmışlık
5:29
sistem kullanıyorlar. Bugün hala bir saatini 60 dakika
5:32
biçemberin 360 derece olmasının sebebi bu adamların o dönemki
5:37
takıntıları pisagor gece gökyüzüne bakıp yıldızlarını,
5:39
hareketlerini matematiksel bir hassasiyetle hesaplayan bu
5:43
adamları görünce. Adeta aydınlanma yaşıyor.
5:47
Gökyüzü biz saat gibi işliyordu ve bu saatin çarkları da
5:51
sayılardan ibaret, işte mısırın pratik ve kutsal geometresiyle
5:56
babeliğin kozmik ve devasa matematiği pisagorun zihninde
6:00
birleşiyor. O güne kadar üç inek, 5 çuval
6:03
buğday demek için kullanılan sayılar pisaguru elinde yepyeni
6:08
mistik bir karaktere bürünüyor. Bakın çok önemli pisagor, Yunan
6:12
topraklarına döndüğünde sadece bir matematikçi de değil, o
6:16
sayıların sadece birer miktar değil canlı nefes alan bir ruh
6:21
olduğuna inanan bir filozof ezotizmin o gizli bilgiciliğin
6:26
tohumlarını da tam burada ekiyor.
6:28
Pisagor ve takipçilerine göre evren sadece bir kaos değil her
6:32
şeyin ama her şeyin altında sayısal bir düzen yatıyor.
6:36
Sayılar birer sembol değil. Bizzat gerçekliğin kendisi
6:40
düşünün. Bugün şurada burada kod yazan
6:43
yapay zeka tasarlayan o dehalar her şey veridir.
6:46
Evren bir simülasyondur diyor ya hani işte bunun büyük dedesi bu
6:51
samoslu manyak adam o da tam olarak her şey sayıdır diyor.
6:55
Onlara göre bir sadece bir değil, her şeyin kökeni.
6:59
Ki farklılık, dişilik üç uyundu, erkeklikti 5 evlilikti, sayılara
7:05
bildiğiniz kişilik yüklemişler. Bu sayısal evrenin merkezinde
7:09
ise her şeyin başladığı o tekil kutsal nokta duruyor.
7:14
Monat monat felsefesi öylesine derin bir kuyu ki arkadaşlar
7:18
içine girince çıkamıyorsunuz monad bir demekti ama sayı
7:22
saymaya başlarken kullandığımız bir iki üçteki o sıradan bir
7:26
değil evrenin var olmadan önceki o potansiyel.
7:30
Mutlak bütünlüğü hani günümüzde astrofizikçiler big bangden
7:34
hemen önceki o tekilli kanundan o sonsuz yoğunluktaki noktadan
7:38
bahsederler ya pisagor bunu binlerce yıl önce felsefi bir
7:42
boyutta kavramış ve ona monad demişti.
7:45
Her şey bu monad'tan bu mükemmel birden taşıyıp diğer sayıları
7:49
oradan şekilleri, oradan da fiziksel evreni oluşturuyordu.
7:53
O yüzden matematik çalışmak sadece hesap yapmak değil,
7:56
evrenin ve hatta tanrısal olanın zihnini okumak demek.
8:00
Zaten pisagor'da bu sırları sokaktaki rastgele birine
8:04
anlatmak niyetinde değil. Bu bilginin çok tehlikeli çok
8:07
güçlü olduğunun farkında. Birçok bana kuantum fiziği
8:10
anlatırsanız size delil lan bu der geçer ama bu güç yanlış
8:15
ellerde biz silahı da dönüşebilir.
8:17
Mısır ve babil'in o ağır gizemli havasını soluyup samosa geri
8:23
döndüğünde doğduğu bu topraklarda aradığını bulamadı.
8:26
Pisagor ada zalim bir tren olan polikrates'in yönetiminde.
8:31
Onun boyunduruğu altında özgür düşüncenin, hele hele böyle
8:35
evrenin sarsacak fikirlerin yaşayacağı bir yer kalmamıştı.
8:38
Orada böylece çantasını bir kez daha topluyor.
8:42
Zihninde taşıdığı o evrensel sırlarla monadın gücüyle ve
8:47
sayıların ruhuyla batıya italya'nın güneyine doğru yelken
8:52
açıyor. Orada sıradan bir felsefe okulu
8:55
değil, dünyanın görüp görebileceği en tuhaf en katı ve
8:59
en gizemli yapılanmayı matematiği.
9:02
Bir dine dönüştüreceği o yeri kuracaktı.
9:05
Öyle bir yer ki içine girmek için aklınızı konuşmak içinse
9:08
kelimelerinizi kapıda bırakmanız gerekiyor.
9:11
Gemi, italya'nın güneyindeki o dönemki adıyla magnagresia, yani
9:15
büyük yunanistan'nın parlayan yıldızı kroton limanına
9:19
yanaşıyor. Psagor sıradan bir mülteci gibi
9:22
inmiyor. O güverteden üzerinde bembeyaz
9:25
keten cüppe, uzun sakalları ve mısır'da babil'de yoğrulmuş o
9:29
delici bakışlarıyla. Adeta yürüyen bir karizma
9:32
olarak. Basıyor, ayak basıyor, karaya
9:35
kurutun. O dönemin silikon vadisi gibi
9:38
zengin, hareketli ticaretten dolayı güce tapan bir şehir ama
9:42
felsefi olarak biraz yoz tabiri caizse dümensiz bir gemi pisagor
9:47
bu boşluğu anında görüyor ve o sıradan felsefe okullarından
9:51
birini değil, insanlık tarihinin en acayip, en kapalı ve en
9:56
disiplinli gizli cemiyetini pisavculuk, tarikatını kuruyor.
9:59
Çok da mütevazı davranıyor. Yani kendi adını kullanarak
10:02
bakın tarikat diyorum, gizli cemiyet.
10:04
Diyorum, çünkü bu adamların olayı sadece gelin size üçgenin
10:08
iç açıları toplamını anlatayım seviyesinde asla değil.
10:12
Burada bilim ve dini öyle bir iç içe geçiriyorlar ki neresi
10:17
matematik, neresi inanç ayırt edemiyorsunuz?
10:20
Bunlar için matematik çalışmak, evrenin şifrelerini çözerek
10:24
tanrıya ulaşmanın ruhu arındırmanın tek yolu modern
10:27
anlamda laboratuvara giren bir kuantum fizikçisiyle inzivaya
10:31
çekilen bir dervişin tek bir bedende birleştiğini.
10:35
Hayal edin işte krotondaki bu okul tam da böyle bir misik
10:40
kuluçka merkeziydi. Peki bu okula öyle elini kolunu
10:44
sallayan girebiliyor mu? Ne münasebet öyle bir hiyerarşi
10:48
kurmuş ki bir sagor bugünün o aşırı gizemli mason locaları
10:52
veya aydınlanma cemiyetleri falan yanlarında çocuk parkı
10:56
kalır. Okul temelde iki ana gruba
10:58
ayrılıyor. Dış çemberde akusmatiki yani
11:02
dinleyiciler dediğimiz bir grup var bunlar.
11:05
Yeni kabul edilmiş tabiri caizse çömez, tabaka ve bu çömezlerin
11:10
uyması gereken o kadar manyakça bir kural vardı ki duyduğunuzda
11:14
hadi lan oradan diyeceksiniz. Sessizlik yemeğini ama öyle
11:17
sabah uyanıp birkaç saatlik meditasyon değil. 5 yıl boyunca
11:21
5 yıl boyunca susacaksın diyor adama.
11:23
O yüzden dedim. Kelimeleri kapıda bırakıyorlar
11:26
diye aklı da bırakıyorlar. Çünkü akıllı olan adam buraya
11:28
niye idare abi? 5 yıl konuşmayacaksın bu arada
11:31
ben bazı sabahlar diyorum ki abi bugün böyle çenemin bağını biraz
11:35
tutacağım. Konuşmayacağım, biraz daha böyle
11:38
aykırı insan olacağım. Çünkü gün içerisindeki o sohbet
11:41
yoğunluğu beni yorabiliyor diye yola çıkıyorum.
11:44
Daha ilk saniyeden atıyorum. Taksiciye bütün hayatıma
11:47
anlatmışım. Yani böyle sonuçlanıyor bu
11:49
şeyler. Benim orada bir saniye
11:51
dayanabilmem bile bir mucize yani bir şey anlatmaya
11:54
başlamamak için gerçi bizi sormadan bir şey anlatmıyorum
11:56
ama sorunca da dallandır babam dallandır.
11:59
Yani bu da kişine geçmiyorum bile oralar sonra geliyor.
12:02
Şimdi 5 yıl boyunca susan insanlar var. 5 koca yıl tek
12:07
kelime etmiyorsun, sadece dinleyeceksin itirazınız mı var?
12:11
Yutkunup içine atacan abi soruların mı var susacaksın
12:15
sonra soracaksın. Hani günümüze dev teknoloji
12:18
şirketlerinde gizli projelerde işe girmeden önce insanlara
12:22
sayfalarca böyle gizlilik sözleşmesi falan imzalatıyorlar
12:25
ya pisagor bunu 5 yıllık mutlak bir sükunetle çözüyor.
12:30
Bu kuralın altında yatan psikolojik altyapı muazzam
12:33
aslında adam diyor ki senin egon senin o sür.
12:36
Bir şeyler söyleme kendini kanıtlama, çaban gerçek bilginin
12:40
önüne geçiyor. Önce susacan yani önce
12:42
susacaksın kendi hiçliğini kabul etmeyi öğreneceksin ki evrenin o
12:47
yüce matematiği içine sızabilsin evladım diyor işin daha da film
12:51
gibi olan kısmı şu, bu dinleyiciler 5 yıl boyunca
12:55
pisaguru asla göremiyorlar. Yanlış duymadınız pisagor
12:58
dersleri devasa bir keten perdenin arkasından anlatıyor.
13:02
Ses var sadece görüntü yok. Niye abi yani bu adam ulaşılmaz
13:06
birimi. Çünkü bilginin kaynağı olan
13:09
kişiye yani fani bir bedene tapılmasını odağın dağılmasını
13:13
istemiyor. Pisagorda da yani inanılmaz bir
13:17
özgüven ego varmış. Abi perdeyi bir kaldırsam herkes
13:20
tapınacak, o yüzden perde var demeye getiriyor.
13:23
Tabi ki böyle değil ama önemli olanın o görkemli.
13:27
Halları veya karizması değil, ağzından dökülen kelimelerin o
13:31
saf evrensel bilginin kendisi yıllar süren bu cehennem gibi
13:35
sessizlik eğitimini ve nefsi terbiyeyi başarıyla
13:38
tamamlayanlarsa nihayet iç çemberi o kalın perdenin
13:42
arkasına geçmeye hak kazanıyorlar, işte onlara
13:45
matematik ediyorlar. Yani öğrenenler gerçek sırra
13:50
erenler deniyor. Bugün lisede başımızın belası
13:53
sandığımız matematik kelimesinin kökeni de ta buraya o perdenin
13:57
ar. Geçebilen seçkin zümreye
14:00
dayanıyor. Perdenin arkasına geçen bu
14:02
matematik i grubu artık tüm malını mülkünü cemiyete
14:07
devretmiş, özel mülkiyetin sıfırlandığı tam bir komün
14:11
hayatı yaşamaya başlıyor. Insanlık tarihindeki ilk ütopik
14:15
komünlerden biridir bu ama bu birlikte yaşamın temelinde
14:18
sadece sayılar değil, doğudan getirdiği çok sarsıcı bir inanç
14:22
yatıyor. Metem skiz yani ruh göçü halk
14:26
arasındaki adıyla da reenkarnasyon.
14:29
Kissagor ruhun ölümsüz olduğuna ve beden öldüğünde başka bir
14:33
canlıya, yeni bir insana veya bir hayvana geçtiğine inanan
14:36
birisi. Bununla ilgili antik kaynaklarda
14:38
geçen şahane biraz da trajikomik bir hikaye vardır.
14:42
Bir gün pisagor kroton sokaklarında yürürken bir adamın
14:46
bir köpeği sopayla acımasızca dövdüğünü görüyor, koşarak araya
14:50
giriyor, adamın elini tutuyor. Titreyerek diyor ki dur abi
14:54
vurma ona onun acı içindeki havlamasını duyduğum an yıllar
14:58
önce ölmüş. Çok yakın bir arkadaşımın
15:02
dostumun sesini tanıdım. Onun ruhu şimdi bu köpeğin
15:06
bedeninde. Şimdi bunu söyleyen adam,
15:09
evrenin matematiksel altyapısını kuran sayılara hükmeden bir deha
15:13
garipliğe ve tezata bakar mısınız işte?
15:16
Bu inanç onların tüm yaşam tarzının merkezine beton gibi
15:20
oturuyordu. Madem ruhlar hayvanlara
15:22
geçebiliyor, o zaman et yemek ne anlama gelirdi.
15:25
Doğrudan cinayet, hatta yamyamlık koca bir bifteği
15:29
yerken. Aslında büyük dedeni veya eski
15:32
bir dostunu çiğniyor olabilirdin.
15:33
Onlara göre bu yüzden pisagorcular tarihin kayıtlı en
15:38
katı vejetaryen gruplarından biridir.
15:41
Hayvansal gıda tüketmek hatta deriden yünden yapılmış
15:45
kıyafetler giymek kesinlikle yasaktı.
15:48
Aslında vegando diyebiliriz onlara.
15:50
Çünkü hayvansal hiçbir gıda tüketmedikleri biliniyor.
15:54
Fakat burada bir tereddüt de olduğundan dolayı
15:57
vejetaryenlikle veganlık arasına gidip gidip geliyorlar abi.
16:01
Geçtim, eğer süt ve yumurta kullanmıyorlarsa da vegan yani
16:04
bir yaşam biçimi olarak bunu yaşıyorlar diyebiliriz ve gan
16:07
daha doğru oldu. Bence de ve bu adamlar bakla da
16:10
yemiyorlar. Bildiğimiz yeşil bakla hatta
16:13
bakla tarlasına girmek o bitkiye dokunmak bile ölümcül bir tabu
16:18
niye kimisi baklanın şeklinin insan fetüsüne benzediğini ve
16:22
içinde ölülerin ruhunu taşıdığını söyler.
16:25
Kimisi de o dönemki inanca göre insan ruhunun nefes ve havayla
16:29
ilişkili olduğunu baklan. Niğde'de gaz yaparak ruhun
16:33
bedenden zamansız ve saygısızca çıkmasına sebep olduğunu iddia
16:37
eder. Komik değil mi?
16:39
Ama o dönem bu kuralı çiğnemek tarikattan aforoz edilme sebebi
16:43
sen kalk 345 üçgenini literatüre sok bilmem.
16:46
Kaç tane matematik teoremi oluştur şunu yap, bunu yap gel
16:51
abi bakla yersek ruhunuz bedenden erken çıkar, herkesin
16:54
hayat görüşü farklı işte neyse tüm bu garip diyetlerin
16:58
reenkarnasyon inançlarının ve katı sessizlik yeminler.
17:02
Zirvesinde tarikatın adeta kalbi gibi atan oğluna can verilecek
17:07
bir sembol var. Öyle bir sembol ki bu adamlar
17:10
zeus'a, apolloya veya diğer olympos tanrılarına değil, bu
17:14
sembole el basarak yemin ediyorlar.
17:16
O kutsal şeklin adı tetraktisti gözünüzün önüne bir eş kenar
17:21
üçgen getirin. Ama bu üçgen çizgilerden değil
17:24
noktalardan oluşuyor. En tepede tek bir nokta onun
17:27
altında iki tane nokta, onun altında üç nokta ve en alt
17:30
satırda 4 nokta toplamda. Kusursuz 10 sayısı tetraks
17:35
sadece bir şekilde değil, evrenin DN a'sı yaratılışın ta
17:39
kendisinin mimari planıyla onlar için en üstteki o tek nokta her
17:44
şeyin başladığı o mutlak biri monadı başlangıç noktasını
17:48
temsil ediyordu. Ben burada biraz mısır'daki o
17:51
oluşumlardan da pisagor'un ilham almış olabileceğini düşünüyorum.
17:55
Hemen altındaki iki nokta çizginin ve doğalitenin yani
17:59
zıtlıkların iyi ve kötü gibi aydınlık, karanlık gibi erkek
18:03
ve. Işi gibi bunların doğuşu alttaki
18:06
üç nokta düzlemi yani alanın yaratıyordu.
18:09
En alttaki 4 nokta ise derinliği hacmi yani içine nefes aldığımız
18:15
şu, üç boyutlu fiziksel evreni oluşturuyordu. 123 ve 4 topla
18:19
hepsini 10 evrenin mükemmel uyumu makro kozmozun şifresi bir
18:23
psagorcu için bu 10 noktaya bakmak, adeta evrenin
18:27
sonsuzluğunu seyretmek gibi bir şey.
18:31
Kraton sokaklarında tamamen kendi işlerine kapalı
18:34
komünlerinde bembeyaz giysiler içinde perdenin arkasından gelen
18:39
fısıltıları dinleyerek evrenin bu noktasal uyumunu arayan bu
18:43
tuhaf adamlar, zamanla ürpertici bir gerçeği daha fark ediyorlar.
18:47
Bu sayılar bu 123 ve 4 oranları sadece kağıt üzerinde veya kumda
18:51
duran sessiz geometrik şekiller değil.
18:55
Evren kelimenin tam anlamıyla titriyordu.
18:57
Arkadaşlar bu sayıların ve oranların kulaklarımıza
19:01
duyabileceğimiz iliklerimize kadar hissedebileceğimiz, hatta
19:05
yıldızların ve gezegenlerin hareketini yöneten devasa
19:09
görünmez bir sesi vardı. Şimdi o sesin o kozmik uğultunun
19:13
aslında burnumuzun dibinde en sıradan anların içine nasıl
19:17
gizlendiğini anlamak için efsanevi bir ana bir dönüşüm
19:21
noktasına gitmemiz lazım. Rivayete göre pisagor abi kroton
19:25
sokaklarında kendi halinde, belki de kafasında o kutsal
19:29
tetrak'in gizemleriyle yürürken bir demirci dükkanının önünden
19:34
geçer. Sıradan bir gün sıradan bir
19:36
esnaf demirci ustaları örtülerin üzerinde kızgın demirleri
19:40
dövüyor. Normal bir insan için oradan
19:42
çıkan sesler tahammül etmesi zor.
19:45
Kulaktırmalayan bir gürültüdür değil mi?
19:47
Kulaklarında tıkar adımlarını hızlandırıp oradan uzaklaşırsın
19:51
ama bizimki normal değil ki yani pisagor.
19:53
Adımlarını yavaşlatıyor, kulak kabartıyor.
19:56
O çekiç seslerinin o gürültülü kaosunu içinde ritmik uyumlu,
20:01
adeta ruhunu okşayan gizli bir melodi fark ediyor.
20:05
Bazı çekiç darbeleri üst üste bindiğinde ortaya çıkan tını
20:11
kulağa inanılmaz hoş pürüzsüz gelirken, bazılarıysa insanın
20:16
dişlerini kamastaracak kadar uyumsuz, iğrenç bir cızırtı
20:20
yaratıyor. Çoğumuz ne güzel tesadüfler
20:23
geçeriz ama bir deha'nın zihni tesadüflere inanmaz.
20:26
Pisagor o bembeyaz cübbesi ile fırlıyor.
20:29
Demirci dükkanından içeri adamlar şok da uslam diyor.
20:32
Şut çekiçleri bir verin ele bana başlıyor.
20:35
O terli demircilerin kullandığı e spas içindeki çekiçleri tek
20:40
tek tartmaya, ortaya çıkan manzara, insanlık tarihinin
20:43
bilimsel anlamda ilk evrek kaanlarından biridir.
20:47
Dostlar o kulağa hoş gelen uyumlu sesleri çıkaran
20:50
çekiçlerin ağırlık. Aslında kusursuz tam sayılara
20:54
dayanan matematiksel bir oran olduğunu keşfediyor.
20:57
Olay şu, eğer bir çekiç diğerinin tam iki katı
21:01
ağırlıktaysa vurduklarında o müzikteki meşhur oktav sesini
21:06
veriyorlar. Eğer oran 3'te iki ise yani 3 /
21:09
2 ise bu tam beşli dediğimiz o görkemli ve sağlantının
21:14
yaratıyor. 4'te 34 / 3 ise tam dörtlüğü veriyor.
21:17
Adam o izbe demirci dükkanında ter ve iz kokuları arasında.
21:22
Evrenin en derin sırlarından biriyle yüzleşmiş güzellik
21:26
dediğimiz o soyut kişiden kişiye değişir sandımız şeyin aslında
21:30
taştan demirden, matematikten yapılmış sarsılmaz bir omurgası
21:35
var ses yani o titreşim doğrudan sayının ta kendisi pisagor o
21:40
heyecanla atölyesine kapanıyor. Hemen demircilerin çekiçlerini
21:44
bırakıp işi daha da rafine bir hale getirmek için bugün monokor
21:49
dediğimiz yani tek telli dediğimiz 10 meşhur çalgıyı icat
21:52
ediyor uzun. Tahta parçası ve iki ucuna
21:55
gerilmiş tek bir tel düşünün teli tam ortadan 2'ye böldüğünde
22:00
ve çaldığında telin tümünün çıkardığı sesin tam bir oktav
22:04
incesini duyuyor. 2'ye bir oranı teli 3'te iki oranına böldüğünde
22:09
o tam beşliği duyuyor. Oranlar kusursuzlaştıkça ses
22:13
güzelleşiyor insan ruhunu derinden etkileyen gözlerimizi
22:17
yaş artan, tüylerimizi diken diken eden o estetiğin altında.
22:22
Soğuk net ve hesaplanabilir bir matematik var.
22:26
Bu keşif bugün batı müziği dediğimiz, o dinlediğimiz
22:28
Spotify listelerinden tutun da beethovenın senfonilerine kadar
22:33
her şeyin temelindeki dotonik dizinin doğuşudur.
22:37
Notaların o 7 basamaklı merdiveni piyasagorun tek
22:40
telinde hayat bulmuş bir şey. Şimdi burada bir durup yutkunmak
22:43
lazım. Çünkü bu keşifle birlikte
22:45
felsefe, sanat ve bilim ilk defa bu kadar tutkulu bir şekilde
22:50
öpüşüyor. Ben böyle diyorum estetik.
22:52
Yani kulağı güzel gelen şeyle doğru olan yani matematiksel
22:57
olarak orantılı olan şey aynı şeye dönüşüyor.
23:00
Pisagorcular için müzik dinlemek artık yorgunluk atmak için
23:04
yapılan bir eylem değil. Matematiği işitmek, evrensel
23:07
gerçeği, kulak zarıyla hissetmek anlamına geliyor.
23:11
Peki Fırat zihinleri sınır tanımayan bu adamlar burada
23:15
durur mu? Eğer diyorlar eğer kısacık bir
23:17
koyun bağırsa veya keten teli belirli matematiksel oranlara
23:22
göre gerildiğinde. Muazzam uyumlu ve tanrısal bir
23:26
müzik yaratıyorsa o zaman bu orantının bu matematiğin olduğu
23:30
her yerde bir müzik olmak zorunda işte.
23:33
Tam bu noktada o daracık atölyenin duvarları zihinlerinde
23:37
yıkılıyor ve gözlerini gökyüzüne o devasa karanlığa çeviriyorlar.
23:41
Çünkü onlara göre yukarıda hareket eden, dönen, birbirine
23:45
belli mesafelerde duran devasa teller var.
23:49
Gezegenler gece gökyüzüne baktığınızda o sessiz sakin
23:54
parlayan yıldızlar ve gezegenler var ya bisagorcular için orası
23:59
sessiz bir boşluk değil. Devasa bir konser alanı düşünün.
24:04
Dünya ay, güneş, Venüs, Jüpiter o kadar devasa kütleler uzay
24:10
boşluğunda o kadar muazz. Kızlarla dönüyorlar ki biz
24:13
sürtünme bir titreşim yaratmamaları imkansız ve
24:17
pisagor dünyayla bu gezegenler arasındaki mesafelerin tıpkı
24:21
monokorundaki otelin bölünme oranları gibi müzikal
24:25
aralıklarla kusursuz bir uyum içinde dizildiğini iddia ediyor.
24:29
Buna da kürelerin müziği diyorlar.
24:31
Bu o kadar sarsıcı, o kadar romantik ve bir o kadar da
24:35
bilimsel bir fantezi ki insan bunun o dönemde düşünülebilmiş
24:40
olmasını düşününce gerçekten şaşırıyor.
24:43
Gökyüzündeki gezegenler yörüngelerinde dönerken sürekli
24:48
hiç bitmeyen sonsuz bir senfoni çalıyorlar.
24:50
Her gezegen kendi hızına ve uzaklığına göre farklı bir not
24:54
öğretiyor. Mesela ay dünyaya en yakın
24:57
olduğu için. Onun sesi daha ince hızlı
25:00
tempolu satürnün en uzakta ve yavaş olduğu için onun çıkardığı
25:04
o devasa pes homurdanan bas notaları var ve hepsi bir araya
25:09
geldiğinde evrensel akıl almaz bir koro oluşturuyorlar.
25:12
Evren onlara göre kelimenin tam anlamıyla devasa bir enstrüman.
25:16
Bu noktada eminim hepimizin aklına o mantıklı.
25:20
Insani soru geliyor iyi de Fırat, madem kafamızın üzerinde
25:24
böyle bangır bangır devasa bir kozmik senfoni çalıyor.
25:28
Biz niye hiçbir şey duymuyoruz? Şimdi size tabi ki demeyeceğim.
25:31
Ses uzayda yayılmıyor falan fişman böyle bir şey değil.
25:34
Cevabım neden gökyüzüne baktığımızda o sağır edici
25:38
sessizlik var sorusunun cevabı pisagorda o kadar şiirsel ki bir
25:43
anlığına sayıları olan takıntısını unutup adamın
25:46
zekâsına hayran kalıyorsunuz. Ki duyuyorsunuz aslında bu sesi
25:51
annemizin rahmine düştüğümüz ilk andan doğduğumuz güne ve şu an
25:55
benim bu sözlerimi dinlediğiniz saniyeye kadar hep duyuyorsunuz.
25:59
Ama o varoluşun arka plan gürültüsü olduğu için hayatınız
26:04
boyunca bir saniye bile kesilmediği için zihniniz onu
26:08
sessizlik sanıyor. Bir demircinin atölyesindeki
26:12
sürekli gürültüye zamanla sağırlaşması gibi biz de
26:15
pisagora göre bu evrenin bu görkemli şarkı.
26:19
O kadar alışkınız ki onun farkında bile değiliz.
26:22
Peki bu durumun modern bilimdeki bağlantısı ne?
26:26
Binlerce yıl sonra modern astrofizik evrenin her yerini
26:30
kaplayan kozmik mikrodalga arka plansı diye bir şey
26:35
keşfettiğinde, hani şu eski tüplü televizyonlarda
26:38
karıncalanma olarak gördüğümüz radyolarda cızırtı olarak
26:42
duyduğumuz o big bang'in bitmeyen yankısı aslında
26:47
pisagorun o mistik hissiyatının mo.
26:50
Bir kanlısıyla yüzleşiyorduk. Bir nevi evren gerçekten de o
26:54
ilk anın titreşimini o kozmik uğultuyu hâlâ her köşesinde
26:58
barındırıyordu. Adam bunu binlerce yıl önce
27:01
telsiz teleskopsuz sadece bir telin titreşimiyle hissediyor
27:06
işte. Böylece pisagor abimiz insanlık
27:09
tarihinde ilk defa astronomi ve akustik arasında o devasa
27:14
gökyüzü ile bizim ufacık kulak zarımız arasında yıkılmaz bir
27:18
köprü kuruyor. Makro kozmoz yani.
27:20
Uçsuz bucaksız evrende mikrokozmos bizim insan ruhumuz
27:24
aynı dille aynı titreşimle birbirine bağlanıyor insanın
27:28
içindeki o müzik tutkusu, kök yüzündeki yıldızların
27:31
hareketinden bağımsız değil. Artık bizler evrenin ritmine
27:36
akort edilmiş canlılarız. Mükemmel bir tabloydu bu her şey
27:39
yerli yerinde her şey uyumlu, her şey pürüzsüz tam sayıların
27:44
oranlarından ibaret. Tabii o mükemmel o sarsılmaz
27:48
inançlarının kendilerine göre. Ortasına bir bomba düşene kadar
27:53
sayıların o kusursuz pürüzsüz dünyasında öyle karanlık öyle
27:57
anarşist bir çatlak beliriyor ki kendi kurdukları bu görkemli
28:02
tanrısal yapıyı başlarına yıkacak.
28:04
Hatta aralarından birinin son nefesini ege nin acımasız ve
28:08
soğuk sularına vermesine neden olacak bir şey.
28:11
Şimdi burada bir ihanet söz konusu bir cinayet bunun
28:14
sebebini anlamak için önce o adamların gurur tablosuna, o
28:18
yere göğe sığdıramadıkları bugün bile adını duy.
28:22
Hepimizin zihninde otomatikman canlanan 10 meşhur formüle
28:26
dönmek gerekiyor. Psagor teoremi hani şu akare
28:29
artı be kare eşittir cekare var ya en başta dedim bu işte o
28:33
teorem bu adamlar için lisede zorla ezberletilen bir formül
28:37
falan değil, evrenin şifresinin o mutlak düzenin kağıda dökülmüş
28:42
kanıtlanmış bir anlamda da abi noter onaylı hali.
28:47
Üçgen düşünsenize, mimarinin, yapıların ayakta durmanın temeli
28:51
deri o dikkatçı mısır'lalar bunu pratik olarak biliyordu.
28:54
Ne yapıyorlardı bu antik insanlar?
28:56
Iplere belli aralıklarla düğüm atarak o meşhur 345 oranını
29:02
buluyor. Devasa piramitlerin tabanını o
29:05
iplerle kusursuzca oturtuyorlardı ama pisagor bu
29:09
oranı alıp sadece okumdaki iplere değil, evrendeki tüm dik
29:13
üçgenlere uyarlıyor. Şimdi bu formül bakın nerede?
29:17
Iki üçgen varsa kenarları arasındaki ilişki daima bu
29:21
mükemmel matematiksel kurallara uymak zorundadır diyen bir
29:25
formül. Ama onlar için göklerdeki
29:28
kürelerin müziğinin yeryüzündeki görsel hali.
29:31
Her şeyin ölçülebilir. Her şeyin tam sayılarla veya iki
29:35
tam sayının birbirine bölümüyle yani.
29:37
Rasyonel oranlarla ifade edilebilir olduğunun en büyük ve
29:42
sarsılmaz kanıtıydı. O bembeyaz cübbeleriyle kurotun
29:45
sokaklarında gezerken muhtemelen bunların göğüsleri falan
29:48
kabarıyor. Evreni hackliyorlar düşünsenize
29:51
egoyu her yıldızın bir sesi, her geometrik şeklin bir numarası.
29:55
Her doğa olayının kusursuz bir oranı var, kaos yok, belirsizlik
29:59
yok, tanrısal bir zekanın o kutsal monadın mutlaka
30:03
hekimiyeti var, insan zihni doğanın o karmaşık korkutucu
30:07
yüzünü matematik. Sayesinde evcilleştirmiş ve
30:10
adeta kafese koymuş ama işte bilim dediğimiz şey o en
30:14
güvenliğin dağlara kar yağdıran o en sağlam sandığın teoriyi tek
30:18
bir soruyla darmaduman eden bir canavardır.
30:21
Aslında bütün bu kusursuzluk rüyası tarikatın kendi içinden
30:26
çıkan son derece masum son derece basit bir geometri
30:30
sorusuyla sarsılmaya başlıyor. Öyle karmaşık anlaşılmaz bir
30:33
felsefi tartışma falan değil, bildiğin abi en basit, en saf
30:37
şekli ele alıyorlar. Bir kare ya abi biz madem her
30:41
şeyi ölçebiliyoruz, hadi gelin şu evrendeki en kusursuz
30:45
şekillerden biri olan şu karenin içine bir bakalım, karenin
30:49
kenarları ne olsun? Pisagorun en sevdiği rakam her
30:52
şeyin başlangıç noktası bir olsun.
30:55
Her bir kenarı tam bir bir muzunluğunda olan bir kare
30:58
çiziyorlar. Sonra o karenin bir köşesinden
31:01
diğer köşesine şöyle çaprazlama bir çizgi çekiyorlar, hani
31:05
geometrideki o meşhur köşegen o çizgiyi çektiğiniz zaman karenin
31:10
içini jilet gibi 2'ye böler, iki tane nur topu gibi dik üçgen
31:15
elde edersiniz değil mi? Harika diyorlar.
31:17
Bu mükemmel bizim büyük usta'nın yenilmez formülü var.
31:20
Akare artı bekare eşittir jackare hadi şu köşe yeni
31:24
uzunluğunu şıp diye bulalım ilk kenar bir karesi, bir ikinci
31:28
kenar bir karesi bir ikisini top.
31:30
Ne yapıyor abi iki? Demek ki o çapraz çizginin, o
31:35
köşegenin yani hipotenusun uzunluğunun karesi 2'ye eşitmiş.
31:40
O zaman denklem çok basit. Bize öyle bir sayı lazım ki
31:43
kendisiyle çarptığımızda tam olarak içi etsin.
31:46
Şimdi ben eşit ağırlıkçıyım. Az biraz anlıyorum.
31:49
Sözelciler bu ne yahu diyor zaten.
31:51
Sayısalcılar çoktan olayı kavradı ama gerçekten adamlar
31:55
bunu böyle düşünüyorlar. Bildiğiniz abi 34 5'in temeli
31:59
orada yatıyor, akara artı bekara eşittir cennet sözelciler de
32:02
bilsin bun. Buraya kadar her şey çok keyifli
32:05
sistem tıkır tıkır işliyor. Diyorlar ki hadi bulalım o zaman
32:09
o uğranı kolları sıvıyorlar, başlıyorlar hesap yapmaya.
32:12
Sonuçta evrendeki her şey iki sayının oranı şeklinde
32:16
yazılabilirdi. Onlara göre iki tam sayıyı
32:19
birbirine bölerek o sihirli sayıyı arıyorlar.
32:22
Ama deniyorlar deniyorlar, ulan olmuyor bir türlü o noktayı
32:25
tutturamıyorlar. Sayı böyle 1.4 falan çıkıyor,
32:29
devam ediyor, 1.41 oluyor, daha da detaya iniyorlar. 1.41 42
32:35
arkadaşlar sayı bitmiyor, nebi kalıba giriyor.
32:38
Ne kendi içinde bir ritim tutup tekrar ediyor ne de bir yerde
32:41
uslu uslu duruyor sonsuza kadar hiçbir düzen hiçbir harmoni
32:46
barındırmadan tamamen kaotik. Tamamen çıldırmış bir şekilde
32:50
akıp gidiyor. Bugün bizim lise sıralarında
32:53
ezberleyip pek de umursamadığımız o kök iki var ya
32:56
işte o abi o sayı bu küçücük keşfin, o bembeyaz Cübbeli
33:01
mağrur adamlar üzerinde yarattığı travmayı o derin var
33:04
oluşsal krizi tahmin edebiliyor musunuz?
33:06
Adamlar ne diyordu? Her şey tam sayı tam sayıya
33:09
çıkar ya da tam sayıyla birbirine bağlıdır falan bir
33:12
bakıyorsun tam sayı çıkmıyor. Şimdi tırnak içerisinde bu ufak
33:17
bir hesap hatası falan değil, bu inandıkları tüm evren modelinin.
33:21
Aslında kalbine saplanan zehirli bir hançer, en mükemmel en basit
33:27
şekil olan karenin bile kendi içinde çözülemez.
33:30
Kaotik sonsuz ve düzensiz bir uçurum barındırdığı ortaya
33:34
çıkıyor. Eğer evrenin temeli buysa, hani
33:37
o göklerdeki kusursuz müzik hani o kürelerin uyumu, hani her şey
33:40
mükemmel tam sayılardan ibaretti.
33:42
Ne oldu abi? Kök iki varsa evren mükemmel
33:46
değildi, içinde bir defo bir sistem hatası, bir delilik var.
33:50
Onlar bu sayılara duydukları öfke ve dehşetle irrasyonel
33:54
sayılar diyorlar. Yani yunanca orijinal haliyle
33:57
alagon o dönemde bu kelime sadece oransız demek değil, aynı
34:01
zamanda mantıksız, akıl dışı isyankar demek, akla ve tanrısal
34:06
düzeni ihanet eden iğrenç bir sayı, yani o sayıları bir yandan
34:09
anlamaya da çalışıyorlar. Ama bir yandan da nefret
34:12
kusuyorlar, köklü sayılara işte. Bu korkunç gerçeği bu
34:17
matematiksel canavarı ilk fark eden bunu adım adım kanıtlayan
34:21
kişi metafontomlu hipasus adında bir matematik iyiydi.
34:26
Yani iç çemberden perdenin arkasındaki o seçkinler
34:29
grubundan bir adam hippasus bu gerçeği bulduğunda muhtemelen
34:33
beyninden vurulmuşa dönüyor. Böyle elleri falan titremiştir
34:36
herhalde. Gerçeği o mutlak ama çirkin
34:39
doğruyu tarikatın yaşlılarına belki de bizzat pisagor beyimize
34:44
kendisi sunuyor. Bakın diyor.
34:46
Sistemde çok büyük bir açık var sayılar diyor.
34:49
Sandığımız gibi mükemmel ve sonlu değil.
34:51
Sonsuzluk ve kaos. Tam da düzenin en saf halinin
34:56
kalbinde yatıyor. Düşünsenize bilimsel olarak
34:59
devasa bir buluş. Matematiğin ufkunu 2'ye 3'e
35:03
katlayacak muazzam bir sıçrama noktası normal bir dünyada ne
35:07
yaparsınız? Adamı böyle tutup sertçe kendine
35:09
çekersin abi alnına kocaman bir öpücük kondurursun, helal olsun
35:14
ben sana ufkumuzu açtın dersin ama pisagorcular sadece gerçeği
35:18
arayan objektif bilim insanları falan değil, katı bağnaz ve
35:23
kendi kurdukları sisteme tapan dini bir tarikat.
35:26
Hipasus'un bu keşfi bir bilimsel aydınlanma değil, düpedüz bir
35:30
küfür, bir sapkınlık hayırdır oğlum tanrısal düzene sen savaş
35:34
mı açıyorsun? Seviyesinde tepki verilecek bir
35:37
durum bu bilginin o kalın perdenin dışına.
35:40
O 5 yıl susan dış çemberde ki dinleyicilere, hele kibi de
35:44
sokağa halka sızması demek cemiyetin tüm otoritesinin tüm o
35:49
abi biz evrenin şifresine sahibiz karizmasının anında
35:53
yerle bir olması demekti. Koca pisagor felsefesi.
35:57
Sayının sonsuz kuyusuna boğuluyor.
35:59
Bunu asla izin veremezlerdi. O sayıyı o mantıksızlığı,
36:03
doğduğu yere hiçliğin karanlığına geri gömmeleri
36:06
lazım. Antik çağın fısıltıları ve
36:08
efsaneleri burada inanılmaz karanlık ve kan donduran bir hal
36:12
alıyor. Söylenceye göre hipasus, bu
36:15
keşfinin sadece içeride tutmakla kalmıyor, belki bilimsel bir
36:18
coşkuyla gevezelik ediyor. Belki de bu irrasyonel gerçeğin
36:23
anarşist büyüsüne kapılıp cemiyetin en katı kuralını o
36:27
mutlak. Işsizlik yeminini çiğniyor.
36:29
Bir gün tarikatın ileri gelen üyeleriyle birlikte açık denizde
36:33
bir tekneye biner hipasus etraflarında sadece uçsuz
36:37
bucaksız dalgalı o tuzlu ege ve ıhunya suları var.
36:41
Görgü tanığı yok, kaçacak yer yok ve o teknede ne olduysa
36:45
oluyor gözlerini sayılara o tanrısal uyuma dikmiş o ahlak
36:50
abidesi vejetaryen vegan ruhun yüceliğine inanan adamlar artık
36:55
kendilerini ne kadar iyi tanımlıyorlarsa o çok sevdik.
36:58
Matematiksel sistemlerini çökerten bu bilim insanını ya
37:02
kapça tutuyorlar ve diri diri deniz in o karanlık soğuk
37:06
sularına fırlatı veriyorlar. Yanlış duymadınız yani tarihin
37:10
bilinen ilk matematik cinayeti budur.
37:13
Bir adamı bir krala suikast düzenlediği için bir devlete
37:16
ihanet ettiği için veya birini öldürdüğü için değil sadece ama
37:21
sadece bir karenin köşegeninin uzunluğunu bulduğu için
37:24
öldürüyorlar. Hipasus ciğerlerine dolan ege
37:27
sularıyla tabi karanlığa gömülüyor.
37:30
Pisagorcular güvertede birbirlerine o meşhur sessizlik
37:33
yemini. Bu kez kanlı bir ölüm sırrı
37:36
olarak ediyorlar. Irrasyonel sayılardan bir daha
37:39
asla ama asla bahsedilmiyor. Kök iki diye bir şey hiç var
37:44
olmamıştı. O evrenin o kusursuz halısının
37:47
altına süpürülmesi, unutulması gereken iğrenç bir sızıntı bir
37:51
utanç kaynağıydı. Bu adamlar için ama işte
37:54
gerçeğin böyle pis bir huyu var. Ne kadar sen derin suları
37:57
atarsan at üzerine ne kadar ağır yeminler eklersen ekle bir
38:01
şekilde suyun yüzüne çıkacak bir yolu buluyor.
38:04
Hipasus boğuluyor. Evet adamı yok ediyorlar ama cin
38:07
şişeden çoktan çıkmıştı. Bir kere o mantıksız ve sonsuz
38:11
sayı matematiğin ve evrenin o kusursuz steril düzeninin içine
38:17
kaosun o asi tohumunu ekiyor abi evren sadece bir demirci'nin
38:21
çekicinden çıkan. Biz müzikten ibaret değil,
38:24
içinde ölçülemeyen delice bir gürültü de var ve bu devasa
38:28
çatlak bu kaotik uyanış ironik bir şekilde o gün tarikatı
38:32
dehşete düşürse de binlerce yıl sonra bizim inşa edeceğimiz
38:36
modern bilimin karmaşık ve derin evren anlayışının üzerine
38:41
yükseleceği belki de en temel taşlardan taşlarından biri
38:45
olacaktı. Şimdi o temel taşının yani.
38:49
Evrenin devasa bir matematiksel model olduğu fikrinin hipasusun
38:53
ölümünden sonra egenin kıyılarında silinip gittiği
38:56
sanılıyordu. Krotondaki o gizemli tarikat
38:59
zamanla dağılıyor. Tabii psagorun kendisi siyasi
39:02
bir ayaklanmada okulun yakılmasıyla belki de trajik bir
39:05
şekilde can veriyor ama bu zehir o matematiksel evren virüsü,
39:09
insanlığın zihnine bir kere sızıyor.
39:11
Virüs aradan fazla zaman geçmeden antik yunan'nın en
39:15
büyük beyinlerinden birini felsefenin o devasa açılar.
39:19
Tam kalbinden vuracak plat onu ben platona eflatun demeyi daha
39:24
doğru buluyorum. Zaten aynı kişiler eflatun daha
39:26
böyle fonetik geliyor abi 1'de p ler mikrofonda patlıyor.
39:30
Çok fazla p kullanıyorum. Ben böyle antik yunan'dan falan
39:34
bahsederken içim bayılıyor. O yüzden eflatun diyeceğim tabi
39:38
eflatun abiden daha sonra bahsedeceğiz onun bölümü apayrı
39:42
eflatun kurduğu akademinin kapısında ne yazıyordu buna
39:46
odaklanmak lazım. Geometri bilmeyen buraya giremez
39:49
bildiğin fix menü gibi kapıyı asmış adam bunu eflatun o ünlü
39:53
idealar dünyası fikrini kurarken aslında pisagorun o soyut
39:58
sayıları evreninden fena halde kopya çekiyor.
40:00
Bizim bu fiziksel dokunup kokladığımız dünyayı kusurlu
40:04
geçici bir yansıma olarak görüyor.
40:06
Asıl gerçeğin o mükemmel matematiksel formlarda o
40:09
kusursuz üçgenlerde çemberlerde yattığını savunuyor.
40:13
Hatta timayos adlı o kafa yakan diyaloğunda.
40:17
Evrenin temel yapı taşlarının ateş, su toprak değil,
40:22
bildiğiniz küçük kusursuz geometrik üçgenler olduğunu
40:26
iddia ediyor. Düşünebiliyor musunuz?
40:28
Aristo her ne kadar aristoteles sonradan çıkıp ya hocam
40:32
sayılarla evren mi açıklanır? Haddini bile yani duaya
40:35
nesnelere inelim. Bak sen biraz akıllı adamsın.
40:38
Üçgen nedir dese de isyan etse de batı felsefesini o devasa
40:43
adamarı çoktan psagorcu bir kanla pompalanmaya başlamıştı
40:47
bile. Araya o karanlık yüzyıllar
40:50
giriyor, savaşlar, vebalar derken insanlık gökyüzüne bakıp
40:54
sayıları düşünmeyi bir müddet unutuyor.
40:57
Arada o kadar uzun bir süre var ki bir anda rönesans'a
41:00
atlayacağız. Şimdi bu rönesans'la birlikte
41:03
bilim devrimi o muazzam patlamasını yaparken sahneye bir
41:07
tane adam çıkıyor. Çok sevdiğim bir adam yohan
41:10
kepler sen şimdi lise fizikten kepler yasalarını biraz
41:14
ezberlemiş olabilirsin. Gezegenler elif çizer alanlar
41:17
kanunu bilmem ne falan diye. Ders kitaplarının pek de
41:21
anlatmadığı manyakça bir detay var.
41:23
Kepler, modern astronomiyi kurarken aslında rasyonel, soğuk
41:28
bir bilim adamı motivasyonuna falan sahip değil.
41:30
Adam tescilli saplantılı pisagor fanatiği, hatta pisagorun sapı
41:36
tek bir amacı var. Pisagorun o binlerce yıl önceki
41:39
kürelerin müziği teorisini o gökyüzündeki matematiksel
41:43
senfoniyi ispat etmek, kepler o devasa ver yığınlarının ustası
41:48
tiha brrahin. Hayatını adadığı gezegen
41:51
gözlemlerinin içine daldığında aradığı şey, tanrıının evreni
41:56
yaratırken kullandığı o kutsal notalardı.
41:59
Hatta dünyanın harmonisi diye bir kitap yazıyor bu kitapta
42:02
bildiğin her gezegenin yörünge hızlarına göre uzayda hangi
42:06
notayı çıkardığını tek tek müzik defterine döküyor.
42:09
Düşünebiliyor musunuz? Satürnün pes bir bas merkürün
42:13
tiz bir sopran olduğunu iddia ediyor.
42:16
Hatta o meşhur kitabında dünyanın yörünge'deyken sürekli
42:20
mifami notalarını çaldığını, bunun da latince miserya ve
42:26
fames yani sefalet ve aşlık kelimelerine denk geldiğini,
42:29
dünyamızın o yüzden tarih boyunca böyle acılarla dolu bir
42:33
yer olduğunu yazıyor. Keyfin bilir, yani sen bilirsin
42:36
baya baya kozmik bir arabesk adamın işi ama işin.
42:40
Ne biliyor musunuz? Kepler o hayalindeki kusursuz
42:43
senfoniye o takıntılı pisagorcu rüyayı kanıtlamaya çalışırken
42:48
gezegenlerin gerçek hareket yasalarını o meşhur elif
42:52
ciğrngelerini keşfediyor. O kusursuz müzikal uyum
42:55
kovalarken farkında bile olmadan modern astrofizi doğurdu.
43:00
Yani yine bir ikisi hedeflerken y'yi bulma durumu, tarih
43:04
bunlarla dolu gerçekten o yüzden en saçma fikirlerin arkasında
43:08
bile sizi çok doğru. Gerçekçi ve mükemmel fikirlere
43:13
götürebilecek bir yol bulunabilir ve ardından o büyük
43:16
finali yapmak üzere insanlık tarihinin gördüğü en tuhaf en
43:20
dahi en asosyal adamı ayzek newton sahneye çıkıyor.
43:26
Newton, caplerin açtığı o yoldan ilerleyerek evrenin öyle
43:29
rastgele uzay boşluğunda dönen taşlardan falan değil, tıkır
43:33
tıkır işleyen devasa kusursuz matematiksel bir saat
43:38
mekanizması olduğunu, orijinal söylemiyle Prens pia adlı
43:43
anıtsal eseriyle kanıtlıyor. Kütle çekim yasası düşünsenize
43:48
bir ağaçtan elmayı kafana düşüren o görünmez güçle tabi ki
43:52
elma düştü diye yer çekimini bulmuyor.
43:54
Bu adam bu bir romantize. Hiçbir hikaye koca ayı dünyanın
43:59
etrafında döndüren güç aynı, yani elmayı düşürenle ayı
44:03
döndüren güç kütle çekim ve bu gücün bu tasarımın tek bir dili
44:07
var. Matematik newton'da tıpkı
44:10
kroton'daki beyaz Cübbeli adamlar gibi evrenin bir kodla
44:13
yazıldığını, onu var eden gücün muazzam üst düzey bir
44:17
matematikçi olduğuna inanıyordu. Bu adamın hayatını merak
44:20
ediyorsanız bununla alakalı da bir bölümümüz var.
44:22
Ayzek newton'la alakalı dinlemenizi şiddetle tavsiye
44:26
ediyorum son. Gelirken güzel bir bilgi daha
44:28
vermek istiyorum. Şimdi o klasik mekaniğin çatı
44:33
çatır çöktü. 20. Yüzyılı atomun içine kuantum
44:37
fiziğinin o delice bir anlamda aklın sınırlarını zorlayan
44:41
dünyasına bir dalmak lazım. Biz yüzyıllar boyunca atomu ne
44:44
sandık abi, minik sert içi dolu bilardo topları gibi çekirdekler
44:50
etrafında dönen küçük elektron parçacıkları falan öyle değil
44:54
mi? Ama kuantumcular mikroskopu bir
44:56
dayadılar denk. Bir çözdüler ki ortada öyle elle
44:59
tutulur sert bir madde falan yok.
45:02
O sert dokunulabilir sandığınız parçacıkların aslında birer
45:06
olasılık dalgası oldu. Maddeden çok saf matematiğin bir
45:10
tezahürü olduğu ortaya çıkıyor. Heisenberg'in matrisleri
45:15
srdingerin o meşhur dalga denklemleri evrenin dibine o en
45:19
temel yapı taşına indiğimizde karşımıza çıkan tek şey soyut
45:24
sayılar ve o sayıların birbiriyle girdiği kozmik den.
45:29
Yani bu inanılmaz bir tarihi rövanştır.
45:31
Pisagor binlerce yıl önce sokaklarda her şey sayıdır.
45:35
Abi madde bir illüzyondur. Asıl olan o sayılar arasındaki
45:39
ilişkidir derken ona deli muamelesi yapan o sağduyu bugün
45:43
kuantum mekaniği ile diz çökmüş durumda.
45:46
Bugün isviçre'de sorundeki o devasa çarpıştırıcılarda atom 6
45:51
parçacıkları izleyen fizikçiler aslında pisagorun o perdenin
45:55
arkasından fısıldadığı sırrın laboratuvar sonuçlarına
45:58
bakıyorlar. Somut gerçekliğimiz tamamen
46:01
soyut ve sarsılmaz bir matematiğin üzerinde yüzüyor ve
46:05
bu işin nirvanası günümüz modern fiziğinin her şeyin teorisini
46:10
bulmak için umut bağladı. Meşhur teori sicim teorisi belki
46:14
sağda solda belgesellerde duymuşsunuzdur.
46:16
Bunu sicim teorisi kabaca der ki, evrenin en ama en temel yapı
46:21
taşı o kuarkların falan da altında nokta şeklinde küçük
46:25
parçacıklar falan değil. Onun yerine tıpkı bir kemanın
46:29
veya bir gitarın teli gibi sürekli titreşen bakın titreşen
46:33
tek boyutlu akıl almaz küçüklükte enerji iplikçikleri
46:38
yani sicimler vardır. Peki evrendeki o farklı
46:41
parçacıklar, elektronlar, nötrinolar, kuarklar nasıl
46:45
oluşuyor? Abi işte burası beni benden
46:47
alıyor. O minicik enerji sicimlerinin
46:50
titreşim frekansı değiştikçe ortaya çıkan parçacığın türü
46:54
değişiyor. Tıpkı bir gitarın teline.
46:57
Farklı noktalardan basıp farklı şiddette vurduğunuzda doğr veya
47:03
mi notası çıkması gibi bifrekans'taki titreşim
47:06
elektronu yaratıyor. Başka bir ok tavdaki titreşim
47:09
kuarkı yaratıyor ya arkadaşlar pisagorun demirci dükkanından
47:13
çıkıp heyecanla yaptığı o tek telli çalgıyı o monokordu
47:18
hatırladınız mı? Adamın evren teldeki titreşimden
47:21
ve onun matematiksel oranından ibarettir tezi bugün 11 boyutlu
47:27
modern fiziğin. En vizyoner evren açıklaması
47:30
olarak dimdik karşımızda duruyor.
47:32
Binlerce yıl önce iyonya kıyılarında doğan o fantezi,
47:36
bugün sicim teorisinde adeta tırnak içerisinde reenkarnasyon
47:41
yaşadı. O antik kürelerin müziği şimdi
47:44
atom 6 dünyada muazzam bir kuantum senfonisi olarak bangır
47:48
bangır çalıyor. Velhasıl kelam bugün cebinizden
47:51
çıkarıp sosyal medyada kaydırdınız.
47:53
O akıllı telefonlardan tutun ne bileyim jamesweb teleskobuyla.
47:59
Sınırlarını fotoğraflayan o devasa uzay araçlarına kadar her
48:03
şey ama her şey o deli adamın evren eşittir.
48:07
Sayı mottosunun kesin teknolojik ve tartışılmaz bir zaferi.
48:12
Bizler bugün dünyayı kodluyoruz, birler ve sıfırlarla yani o ilk
48:16
noktayla pisagorun monadı ve hiçlik ile koca bir dijital
48:20
evren yaratıyoruz. Yapay zekalarımıza bu sayılarla
48:23
düşündürüyor. Bu algoritmalarla
48:25
konuşturuyoruz. Pisagor yaşasaydı, bugün silikon
48:28
vadisi'nde muhtemelen oranın. Dijital peygamber ilan edilirdi.
48:31
Sadece bir üçgenin kenarlarını ölçen bir matematikçi değil abi
48:35
gerçeğin aslında o matrix'in yeşil akan kodlarını tarihte ilk
48:40
gören insanlığın bana göre en büyük hacker'ı tabi ki garip
48:44
gureba düşünceleri var. Şu an akla mantığa yatmayan,
48:47
bilimsel olarak hiçbir değeri olmayan düşünceleri de var.
48:50
Özellikle tarikatlaşma aşamasında okulunun bir tarikata
48:54
dönüşme aşamasında kurulan o sarsılmaz bağnaz fikirler de
48:57
tabii ki var ama. Bunun yanı sıra adam evrenin
49:00
gerçekten sırrını ta o zamanlardan çözmüş.
49:04
Evet, beni dinlediğiniz o kürelerin müziğine benimle
49:07
birlikte kulak verdiğiniz için çok teşekkür ederim.
49:10
Güzel dostlar bu bölümde pisaguru konuştuk.
49:13
Sekizinci gün 25 saatten şimdilik bu kadar benimle
49:17
birlikte bu entelektüel yolculuğa devam etmek, yeni
49:20
bölümlerden de böyle anında haberdar olmak için takip etmeyi
49:24
1'de şöyle, miniğinden bir bildirimleri açmayı unutmayın
49:27
size zahmet seviliyorsunuz ken. Çok iyi bakın, başta da
49:31
söylediğim gibi ınstagram adresine bekliyorum.
49:33
Görüşlerinizi çok merak ediyorum.
49:35
Görüşmek üzere hoşça kalın.