Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / KAINI DHE ABELI Dy Zemra, Dy Flijime, Dy Fate (Zanafilla 4)
Transcript
- Kain dhe Abel (Zanafilla 4:1-26) Le të lexojmë disa vargje nga kapitulli 4 që mendoj se janë vargje kyçe dhe që na ndihmojnë ta kuptojmë këtë kapitull. Vargjet e para (3-5) "Me kalimin e kohës, Kaini bëri një ofertë frutash të tokës Zotit. Ndërsa Abeli ofroi edhe ai të parëlindurin e kopesë së tij dhe yndyrën e tyre. Dhe Zoti e çmoi Abelin dhe dhuratën e tij, por nuk çmoi Kaini dhe dhuratën e tij." Vargu 7 "Në rast se bën mirë, a nuk do të pranohesh? Por në qoftë se bën keq, mëkati po të ruan te porta dhe dëshirat e tij drejtohen ndaj teje, por ti duhet ta sundosh." Vargjet 9 dhe 10 "Atëherë Zoti i tha Kainit: 'Ku është vëllai yt, Abeli?' Ai u përgjigj: 'Nuk e di. Mos jam unë rojtari i vëllait tim?' Zoti tha: 'Çfarë ke bërë? Zëri i gjakut të vëllait tënd më vungon nga toka.'" Vetëm një kapitull pas Edenit, dhe toka pi gjakun e parë njerëzor. Zanafilla 3 na tregoi se si hyri mëkati te njeriu. Zanafilla 4 na tregon se sa shpejt rritet ai: nga një fryt i marrë fshehurazi, te një vëlla i vrarë në fushë. Por edhe në këtë kapitull të errët, Perëndia vjen sërish me pyetje, me paralajmërim dhe, çuditërisht, me mbrojtje edhe për vrasësin. Konteksti dhe Kultura Historike Së pari, shikojmë që historia hapet me shpresë. Eva lind djalin e parë dhe thërret: "Fitova një njeri me ndihmën e Zotit" (Vargu 1). Dhe lind pyetja: A erdhi fara e premtuar e Zanafillës 3:15? Shumë studiues mendojnë se Eva shpresonte që ky ishte fara e premtuar; shtypësi i gjarpërit kishte ardhur. Por ishte gabim. Djali i parë i lindur në histori nuk do të ishte shpëtimtari, por vrasësi. Premtimi ishte i vërtetë, por rruga deri tek ai do të ishte shumë më e gjatë dhe më e dhimbshme nga sa e imagjinonte nëna e parë. Tani skena tashmë zhvillohet jashtë Edenit, në botën e gjembave dhe të djersës që përshkruan kapitulli 3. Por vëmë re një hollësi ngushëlluese: edhe pse njeriu u dëbua nga kopshti, ai nuk u dëbua nga mundësia e adhurimit. Kaini dhe Abeli sjellin oferta, pra ekzistonte një formë e njohur e afrimit me Perëndinë. Ndoshta e mësuar nga vetë prindërit, që e kishin parë me sytë e tyre sakrificën e parë kur Perëndia i veshi me lëkurë (Zanafilla 3:21). Dera e Edenit u mbyll, por dera e adhurimit mbeti e hapur. Dhe pikërisht te kjo derë e hapur do të shfaqet tragjedia e kapitullit, sepse edhe adhurimi mund të bëhet vendi i mëkatit kur bëhet me zemrën e gabuar. Kemi dy vëllezër që përfaqësojnë dy profesione themelore të botës së lashtë: Kaini punonte tokën. Abeli kulloste bagëtinë. Të dy sollën oferta. Në fakt, këtu duhet një saktësim i rëndësishëm: problemi nuk ishte se Perëndia preferon mishin ndaj perimeve. Ligji i Moisiut do të përfshinte më vonë edhe ofertat e drithit (Levitiku 2). Ndryshimi qëndron në dy hollësi që teksti i thekson me kujdes: Abeli solli të parëlindurin dhe yndyrën — pjesën e parë dhe më të mirën. Për Kainin thuhet thjesht se solli "fruta të tokës", pa asnjë cilësim, pa të parat, pa më të mirat. Hebrenjve 11:4 e zbulon rrënjën: "Me anë të besimit, Abeli i ofroi Perëndisë një flijim më të mirë se Kaini." Njëri dha nga besimi më të mirën, tjetri dha nga detyrimi diçka. Perëndia nuk peshon ofertat; ai peshon zemrat pas tyre. Dy Oferta, Dy Zemra (Vargjet 1-5) Po të vëmë re renditjen e vlerësimit hyjnor, Zoti e çmoi Abelin dhe dhuratën e tij. Personi vjen para dhuratës. Perëndia nuk pranon oferta nga zemra të mbyllura dhe nuk refuzon zemra të hapura, edhe kur duart janë bosh. Davidi do të thotë më vonë: "Ti nuk kënaqesh as me holokauste. Flijimet e Perëndisë janë fryma e thyer." (Psalmi 51:16-17) Reagimi i Kainit ndaj refuzimit e tregon zemrën që kishte pas ofertës. U zemërua shumë dhe fytyra e tij u dëshpërua. Jo pendim, jo pyetje ("Çfarë duhet të ndryshoj?"), por zemërim. Zemërimi ndaj Perëndisë dhe zilia ndaj vëllait është dhe përzierja që do të prodhojë vrasjen e parë. Mëkati te Porta: Paralajmërimi i Parë (Vargjet 6-7) Para se Kaini të veprojë, Perëndia vjen tek ai, jo me rrufe, por me pyetje dhe paralajmërim: "Pse je zemëruar? Mëkati po të ruan te porta dhe dëshirat e tij drejtohen ndaj teje, por ti duhet ta sundosh." Kjo është një nga pamjet më të fuqishme të mëkatit në të gjithë Biblën. Një bishë e strukur te dera, e gatshme të hidhet, por ende jashtë. Perëndia i thotë Kainit tri të vërteta: Mëkati është afër, te porta jote, jo diku larg. Mëkati të do ty (dëshirat e tij drejtohen ndaj teje). Mëkati mund të sundohet: "Ti duhet ta sundosh." Jo ndoshta "mundesh", por një urdhër dhe mundësi njëkohësisht. Kaini nuk ishte i dënuar të vriste; ai zgjodhi t'ia hapte derën bishës. Vrasja e Parë (Vargu 8) "Kaini i foli vëllait të tij, Abelit, kur u gjendën në fushë. Kaini u ngrit kundër vëllait të tij, Abelit, dhe e vrau." Vini re ftohtësinë: i foli, e ftoi, e çoi në fushë, larg syve. Vrasja e parë nuk ishte një shpërthim i çastit, por një plan. Vini re edhe se kundër kujt u drejtua dhuna e parë e historisë: jo kundër një armiku, por kundër vëllait. Dhe shkaku nuk ishte pasuria apo pushteti, por adhurimi. Kaini e vrau Abelin sepse oferta e vëllait u pranua dhe e tija jo. 1 Gjonit 3:12 e thotë troç: "E vrau sepse veprat e tij ishin të liga dhe ato të vëllait të tij ishin të drejta." Drejtësia e tjetrit përjetohet si akuzë nga zemra e pandrequr. Pyetja dhe Gjyqi (Vargjet 9-15) Zoti pyet: "Ku është vëllai yt?" Ashtu si me Adamin ("Ku je?"), Perëndia vjen te Kaini me pyetje, sërish jo për të marrë informacion, por për të hapur derën e rrëfimit. Përgjigja e Kainit është dyfish e tmerrshme. Një gënjeshtër: "Nuk e di," dhe një pyetje cinike që ka mbetur proverbiale: "Mos jam unë rojtari i vëllait tim?" Përgjigja e nënkuptuar e të gjithë Biblës është: Po, pikërisht ai je! Pastaj Perëndia shpall diçka që të ngjeth mishin: "Zëri i gjakut të vëllait tënd më vungon nga toka." Nuk ka varr aq të thellë sa ta mbyllë zërin e padrejtësisë. Gjaku i pafajshëm flet, dhe Perëndia dëgjon. Gjykimi i Kainit pasqyron mëkatin e tij. Toka që piu gjakun e vëllait nuk do t'i japë më forcën e saj; bujku bëhet endacak. Por edhe këtu ka një hir të papritur. Kur Kaini ankohet se do ta vrasin, Perëndia i vë një shenjë mbrojtëse. Vrasësit të parë i jepet mbrojtje nga vrasja. Perëndia nuk e miraton Kainin, por as nuk ia dorëzon spirales së gjakmarrjes. Që në kapitullin 4, Perëndia po e frenon rrjedhën e dhunës që njeriu sapo e ka çliruar. Qytetërimi larg Pranisë dhe Kënga e Lamekut (Vargjet 16-24) Kaini largohet nga prania e Zotit dhe ndërton qytetin e parë. Pasardhësit e tij shpikin blegtorinë nomade, muzikën dhe metalurgjinë (vargjet 20, 22). Kultura lulëzon edhe larg Perëndisë, sepse shëmbëlltyra e Tij te njeriu nuk fshihet dot plotësisht. Por brenda shtatë brezave, dhuna është pesëfishuar. Lameku, poligami i parë i Biblës, u këndon grave të veta këngën e parë të historisë, që është një këngë vrasjeje: "Unë vrava një njeri për një plagë... Në qoftë se Kaini hakmerret shtatë herë, Lameku do të hakmerret shtatëdhjetë herë shtatë." (Vargjet 23-24) Nga fryti i vjedhur, te vrasja e vëllait, te mburrja për vrasjen — kjo është trajektorja e mëkatit të pasunduar. Mbajeni mend numrin e Lamekut; Jezusi do ta kthejë përmbys një ditë. Fija e Shpresës (Vargjet 25-26) Kapitulli 4 i Zanafillës nuk mbyllet me Lamekun, por me një lindje. Seti, një pasardhës tjetër në vend të Abelit. Fara e premtuar nuk vdiq me Abelin. Perëndia vazhdon linjën dhe vargu i fundit ndez dritën: "Atëherë filluan të përmendin emrin e Zotit." Në një botë ku dhuna këndohet me krenari, një komunitet i vogël fillon të lutet. Kjo është historia e të gjithë Biblës në miniaturë: Linja e Kainit ndërton qytete dhe këndon këngë hakmarrjeje. Linja e Setit thërret emrin e Zotit dhe pret farën e premtuar. Vini re edhe diçka tjetër për emrin që Eva i vë djalit të tretë: Seth do të thotë "i vendosur", "i dhënë". "Perëndia më dha një pasardhës tjetër" (Vargu 25). Nëna që gaboi duke parë shpëtimtarin te Kaini, tani flet me një besim më të pjekur. Nuk shpall më "fitova", por rrëfen "Perëndia dha". Humbja e dy djemve, njëri i vrarë e tjetri i mallkuar, e mësoi të shpresonte jo te fëmijët e saj, por te besnikëria e Atij që premtoi. Ndonjëherë edhe besimi ynë duhet të kalojë nga "fitova" te "Ai dha". Studim i Termave Kyç 1. "Do të ruan te porta" (Vargu 7) Fjala origjinale përshkruan një kafshë grabitqare të shtrirë në pritë. E njëjta pamje që përdor Pjetri për djallin: "Si një luan vërmbëllues sillet rreth e qark duke kërkuar cilin mund të përpijë." (1 Pjetrit 5:8) Mëkati nuk paraqitet si një njollë pasive, por si një bishë aktive me dëshira. 2. "Ta sundosh" (Vargu 7) E njëjta fjalë origjinale që u përdor për thirrjen e njeriut për të sunduar mbi kafshët (Zanafilla 1:28). Kaini thirrej të bënte me bishën te porta atë që njeriu ishte krijuar të bënte me çdo bishë: ta zotëronte, jo t'i shërbente. Urdhri nënkupton mundësinë; Perëndia nuk urdhëron të pamundurën pa dhënë edhe hirin për ta bërë. 3. "Rojtari i vëllait tim" (Vargu 9) Fjala "rojtar" është e njëjta që përdoret për detyrën e Adamit në kopsht: ta punonte dhe ta ruante (Zanafilla 2:15). Ironia është therëse: njeriu u krijua rojtar, por Kaini tallet me vetë thirrjen e tij. Bibla do të përgjigjet me ligjin e dashurisë: ne jemi përgjegjës për njëri-tjetrin (Galatasve 6:2). 4. "Gjaku më vungon" (Vargu 10) Në gjuhën origjinale, gjaku këtu është në shumësi: "gjaqet". Rabinët e vjetër e shpjegonin kështu: bashkë me Abelin u vranë edhe të gjithë pasardhësit që s'do të lindnin kurrë. Çdo jetë njerëzore përmban breza të tërë. Lidhja me Krishtin dhe Dhjatën e Re Dhjata e Re e kthen këtë histori në një nga kontrastet më të bukura të saj: "Dhe Jezusit, ndërmjetësit të besëlidhjes së re, dhe gjakut të spërkatjes që flet më mirë se ai i Abelit." (Hebrenjve 12:24) Dy gjaqe flasin nga toka: Gjaku i Abelit bërtet për drejtësi, kërkon dënimin e vrasësit. Gjaku i Jezusit flet për falje, kërkon shfaqjen e fajtorit dhe shfajësimin e tij. Abeli vdiq si viktimë kundër vullnetit të tij; Jezusi e dha jetën me vullnet të lirë. Abeli u vra nga vëllai i tij; Jezusi u vra për vëllezërit e tij, përfshirë edhe ata që e vranë ("O Atë, fali ata", Luka 23:34). Jezusi vetë e quan Abelin dëshmitarin e parë të historisë (Mateu 23:35), dhe fill pas tij qëndron vetë Jezusi si dëshmitari përfundimtar i vrarë. Numri i Lamekut: $70 \times 7$ Deklarata më arrogante e Dhjatës së Vjetër kthehet përmbys. Kur Pjetri e pyet Jezusin se sa herë duhet ta falë vëllain (deri në shtatë herë?), Jezusi përgjigjet me saktësisht numrin e Lamekut: "Jo deri në shtatë herë, por deri në shtatëdhjetë herë shtatë." (Mateu 18:22) Aty ku Lameku shumëzoi hakmarrjen, Krishti shumëzon faljen. Ungjilli është anti-kënga e Lamekut. Zbatim Praktik për Jetën Tonë Barinjtë e vjetër të maleve tona e dinë mirë: ujku nuk e sulmon kurrë kopenë kur bariu është zgjuar. Ai pret te gardhi, natën, çastin e përgjumjes. Kështu e përshkroi Perëndia mëkatin te porta e Kainit. Bisha nuk hyn me forcë, pret që t'ia hapësh ti. Kjo na çon te pesë mësime konkrete: 1. Kontrollo zemrën para se të kontrollosh ofertën Kaini solli diçka, Abeli solli më të mirën me besim. Pyetja e adhurimit nuk është "A erdha në kishë?", por "Çfarë solla dhe nga çfarë zemre?" Perëndia çmon më parë personin, pastaj dhuratën. 2. Trajtoje xhelozinë si alarm zjarri Zemërimi i Kainit ishte faza e parë e vrasjes. Jezusi e bën këtë lidhje shprehimisht te Mateu 5:21-22. Kur suksesi i tjetrit të errëson fytyrën, bisha është te porta. Mos e ushqe xhelozinë; bekoje me zë atë që të ngjall zili, dhe zilia do të humbasë terren. 3. Sundoje mëkatin sa është te porta Perëndia i foli Kainit para vrasjes. Mëkati sundohet më lehtë te porta sesa brenda shtëpisë. Beteja fitohet ose humbet te mendimi i parë i ushqyer, jo te veprat e fundit. Dhe premtimi qëndron: ti mund ta sundosh me hirin e Atij që e mundi tundimin deri në fund (1 Korintasve 10:13). 4. Po, ti je rojtari i vëllait tënd! Pyetja cinike e Kainit merr përgjigje te Krishti. Vëllai që nuk e sheh në kishë, motra që po lufton në heshtje — janë përgjegjësia jote. Diferenca (moskokëçarja) është forma e butë e Kainit. 5. Lëre gjakun që flet më mirë të flasë për ty Ndoshta mban mbi ndërgjegje diçka që bërtet si gjaku i Abelit (faji, gabimet e së shkuarës). Ungjilli thotë se ka një zë më të fortë: gjaku i Krishtit nuk e mohon fajin tënd, por e mbulon atë. Mos u përpiq ta mbytësh zërin e fajit me zhurmë; sille te kryqi ku flet gjaku i faljes. Pyetje për Refleksion Nëse Perëndia do ta peshonte këtë javë ofertën tënde (kohën, shërbesën, dhënien, mënyrën se si jeton), a do të gjente të parëlindurin dhe yndyrën apo thjesht "disa fruta"? Suksesi apo bekimi i kujt të ka ngjallur së fundmi zili? Çfarë do të ndodhte po ta bekoje me zë dhe me lutje pikërisht atë person? Ku ndodhet bisha te porta në jetën tënde tani? Cili mendim po ushqehet që duhet sunduar sot? Kush është vëllai për të cilin je rojtar këtë stinë, dhe çfarë hapi konkret kërkon kjo përgjegjësi këtë javë? Çfarë faji bërtet nga toka në ndërgjegjen tënde, dhe çfarë do të thotë konkretisht ta sjellësh atë te gjaku i Jezusit që flet më mirë se ai i Abelit? Paqja dhe hiri i Perëndisë qoftë me gjithsecilin prej jush që dëgjoni këto mësime deri në fund. Zoti ju bekoftë!