Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / KRIPË DHE DRITË NË BOTË MATEU 5
Transcript
- Karakteri i Mbretërisë Vargjet kyçe: „Le të shkëlqejë drita juaj para njerëzve që të shohin veprat tuaja të mira dhe t'i japin lavdi Atit tuaj që është në qiell.“ (Vargu 16) „Lum të varfërit në frymë, sepse e tyre është mbretëria e qiejve.“ (Vargu 3) „Mos mendoni se unë erdha për të shfuqizuar ligjin ose profetët; nuk erdha për t'i shfuqizuar, por për t'i përmbushur.“ (Vargu 17) Mendojmë se një njeri i mirë është ai që sillet mirë, nuk bën keq dhe respekton rregullat. Por Jezusi tek Mateu 5 shkon shumë më thellë. Ai nuk na pyet vetëm çfarë po bëjmë, por edhe çfarë po ndodh në zemrën tonë. Në këtë kapitull, Jezusi na tregon se si duket karakteri i një qytetari të Mbretërisë së Perëndisë: një njeri që është kripë, dritë, që kërkon drejtësi dhe që madje mëson të dojë armiqtë e tij. Ne do të shikojmë se Mbretëria e Perëndisë nuk ndryshon vetëm sjelljen tonë, ajo ndryshon zemrën tonë. Konteksi historik dhe kulturor Mateu 5 hap Predikimin në Mal, i pari nga pesë blloqet e mëdha mësimore të këtij Ungjilli. Ai përfshin kapitujt 5, 6 dhe 7 pa ndërprerje dhe është përshkrimi më i plotë ku do në Shkrimin e Shenjtë se si duket në të vërtetë jeta në Mbretërinë e Perëndisë. Mjedisi ka rëndësi. Jezusi ngjitet në një mal, ulet dhe mëson. Moisiu u ngjit në një mal dhe zbriti me ligjin. Tani një mësues më i madh ngjitet në një mal dhe i jep ligjit kuptimin e tij të vërtetë. Ulja ishte qëndrimi formal i një rabini që mësonte me autoritet; ai nuk po bënte vërejtje të rastësishme. Audienca është e përzier: dishepujt vijnë tek ai, por edhe turmat po dëgjojnë. Dhe turmat përfshinin pikërisht llojin e njerëzve që themelimi fetar i kishte nënvlerësuar. Kur Jezusi thotë „Të lumtur janë të varfërit në shpirt“, ai po u flet njerëzve të cilëve u ishte thënë për vite me radhë se varfëria, sëmundja ose puna e tyre vërtetonin se Perëndia ishte kundër tyre. Vargjet 21 deri në 48 ndjekin një model të përsëritur: „Ju keni dëgjuar se u tha..., por unë po ju me thënë...“. Këto shpesh quhen antiteza. Jezusi nuk po e korrigjon Moisiun; ai po korrigjon interpretimin sipërfaqësor të Moisiut që ishte krijuar rreth ligjit — një lexim që mat bindjen me anë të veprimeve të jashtme dhe e lë zemrën të paprekur. Mali i ri (Vargjet 1–2) „Duke parë turmat, ai u ngjit në mal; dhe pasi u ul, dishepujt e tij u afruan.“ Mateu ka vazhduar të ndërtojë drejt kësaj që nga kapitulli 1. Mbreti është prezantuar, është vënë në provë dhe është vërtetuar. Tani ai po flet. Çdo gjë para kësaj ishte përgatitje për atë që ai do të thotë së shpejti. Lumturitë (Vargjet 3–12) „Lum të varfërit në shpirt...“ Lista fillon aty ku askush nuk e pret: jo të sigurtët, jo të realizuarit, jo mrekulluesit fetarë. Të falimentuarit shpirtërisht, ata që e dinë se nuk kanë asgjë për t'i ofruar Perëndisë, janë ata që marrin Mbretërinë. Kjo është porta për gjithçka që vjen më pas. Tetë bekimet formojnë një portret, jo një listë kontrolli: vajtimi për mëkatin, butësia, etja për drejtësi, mëshira, pastërtia e zemrës, paqja. Këto nuk janë tetë lloje të ndryshme njerëzish, por një lloj personi i parë nga tetë këndvështrime. Kështu duket një qytetar i Mbretërisë. „Lum ata që përndiqen për hir të drejtësisë...“ Lumturia e fundit është më e gjata dhe më e pakëndshmja. Jezusi u thotë qartë ithtarëve të tij se të jetuarit në këtë mënyrë do t'u kushtojë. Ai nuk premton se bota do ta admirojë këtë karakter; ai premton të kundërtën, e megjithatë e quajmë bekim. Kripë dhe dritë (Vargjet 13–16) „Ju jeni kripa e tokës... Ju jeni drita e botës.“ Vini re se këto janë pohime, jo urdhërime. Ai nuk thotë „bëhuni kripë“, ai thotë se „ju jeni“. Identiteti vjen përpara udhëzimit — i njëjti model që pamë në pagëzim, ku miratimi i Atit erdhi përpara shërbesës. Kripa në botën e lashtë e ruante ushqimin nga prishja dhe i jepte shije. Drita nuk kundërshton errësirën; ajo thjesht shkëlqen dhe errësira ia lë vendin. Të dyja imazhet kanë një gjë të përbashkët: asnjëra nuk ka dobi në izolim. Kripa në kavanoz nuk ruan asgjë; një llambë nën një shportë nuk ndriçon asgjë. Mbretëria nuk është e projektuar për tërheqje. „Që të shohin veprat tuaja të mira dhe t'i japin lavdi Atit tuaj...“ Qëllimi i bindjes së dukshme nuk është admirimi për ne, por lavdia për Perëndinë. Nëse njerëzit i shohin jetët tona dhe mendojnë mirë për ne, por jo për Të, drita është drejtuar në drejtimin e gabuar. Jo të shfuqizuara, por të përmbushura (Vargjet 17–20) „Nuk kam ardhur për t'i shfuqizuar, por për t'i përmbushur.“ Ky është thelbi i gjithë predikimit. Jezusi nuk po nis një fe të re që hedh poshtë Besëlidhjen e Vjetër; ai po e çon ligjin drejt qëllimit të tij të synuar. Çdo urdhër tregonte drejt diçkaje, dhe ai është ajo diçka. „Nëse drejtësia juaj nuk e tejkalon atë të skribëve dhe farisejve, nuk do të hyni kurrë në Mbretërinë e Qiejve.“ Kjo duhet ta ketë habitur turmën. Farisejtë ishin standardi i artë i respektimit fetar. Por Jezusi nuk po kërkon që të ndiqen më shumë rregulla me më shumë kujdes; ai po kërkon një lloj kryekëput të ndryshëm drejtësie — një që fillon në zemër dhe jo në anën e jashtme. Zemërim, epsh dhe martesë (Vargjet 21–32) „Kushdo që është i zemëruar me vëllanë e tij do t'i nënshtrohet gjykimit.“ Urdhëri tha „Mos vrisni“. Jezusi shkon në rrënjë: përbuzja. Nuk mund të marrësh ujin e jetës dhe prapë të kesh vrasjen në qëndrimin tënd ndaj dikujt. Pastaj ai e bën pajtimin urgjent: „Lëre dhuratën tënde në altar dhe shko bëj paqe së pari.“ Kur ofron adhurimin ndërkohë që marrëdhënia është e prishur, është adhurim që Perëndia nuk e pranon. „Kushdo që shikon një grua me qëllim epshi, ka kryer tashmë kurorëshkelje me të në zemrën e vet.“ Përsëri rrënja, jo vetëm akti. Gjuha për syrin dhe dorën është qëllimisht ekstreme. Jezusi nuk po urdhëron vetëm gjymtimin, por këmbëngul që mëkati të trajtohet seriozisht në vend që të menaxhohet me rehatllok. Në lidhje me divorcin, Jezusi e shtrëngon atë që ishte bërë një praktikë shumë e shthurur. Disa mësues të kohës lejonin që një burrë të divortohej nga gruaja e tij për pothuajse çdo arsye. Jezusi e kufizon atë duke përmendur pabesinë seksuale si përjashtim dhe kthehet tek Zanafilla për kuptimin e martesës. Shpërbërja e rastësishme e martesave i linte gratë pa siguri, dhe ai refuzon ta trajtojë këtë lehtë. Betimet, hakmarrja dhe armiqtë (Vargjet 33–48) „Le të jetë thjesht 'Po'-ja 'Po' ose 'Jo'-ja 'Jo' e juaj.“ Formulat e hollësishme të betimit ishin bërë një mënyrë për të vlerësuar vërtetësinë — disa betime ishin të detyrueshme, të tjerat jo. Jezusi e eliminon të gjithë sistemin. Një qytetar i Mbretërisë duhet të jetë aq vazhdimisht i ndershëm saqë asnjë betim të mos i shtojë asgjë fjalës së tij. „Mos i rezisto atij që është i lig; por nëse dikush të qëllohet në faqen e djathtë, ktheja edhe tjetrën.“ Një shuplakë në faqen e djathtë me dorën e djathtë është një goditje e pasme, një fyerje më shumë se një lëndim. Jezusi po i drejtohet hakmarrjes personale, refleksit për t'iu përgjigjur poshtërimit me poshtërim. Ai nuk po e heq drejtësinë këtu ose gjykatat; ai po e largon hakmarrjen nga zemra e popullit të tij. „Duajini armiqtë tuaj dhe lutuni për ata që ju përndjekin.“ Kjo është fjalia më e vështirë në këtë kapitull dhe ndoshta në Ungjill. Dhe arsyeja që ai jep është mbresëlënëse: „Në mënyrë që të jeni bir i Atit tuaj, i cili dërgon shiun mbi të drejtët dhe të padrejtët.“ Mirësia e Perëndisë nuk fitohet nga ata që e marrin atë, as e jona nuk duhet të fitohet. „Prandaj, jini të përsosuri ashtu siç është i përsosur Ati juaj qiellor.“ Fjala e përkthyer „i përsosur“ do të thotë i plotë, i plotësuar ose i patëmetë. Në konteks, do të thotë: mos i doni vetëm ata që ju duan. Le të jetë dashuria juaj e plotë, duke arritur deri tek njerëzit që e bëjnë të kushtueshme. Fjalët kyçe: Makarios: I bekuar, jo i lumtur në kuptimin e një gjendjeje shpirtërore kalimtare. Përshkruan një gjendje të qëndrueshme mirëqenieje që vjen nga Zoti dhe nuk varet nga rrethanat. Kjo është arsyeja pse dikush mund të përsekutohet dhe të bekohet në të njëjtën kohë. Ptochos tou pneumati: I varfër në shpirt. Ptochos është fjala më e fortë për varfërinë në greqisht — jo i varfëri që punon, por lypësi që nuk ka asgjë. Shpirtërisht përshkruan personin pa asnjë pretendim para Zotit. Pleroo: Përmbush. E njëjta folje që përdor Mateu për përmbushjen profetike tek Mësimi 2. Këtu zbatohet tek ligji. Jezusi e plotëson atë deri në plotësinë e synuar, duke zbuluar atë që ai synonte gjithmonë në vend që ta anulojë. Teleios: I përsosur, i plotë, i pjekur, nga Telos që do të thotë qëllim ose fund. Diçka është Teleios kur ka arritur atë për të cilën është krijuar. Jezusi po bën thirrje për dashuri të përfunduar dhe të plotë, jo për dashuri që ndalet në kufirin e atyre që na duan mbrapsht. Lidhja me Besëlidhjen e Vjetër dhe përmbushjen profetike Mateu 5 është i mbushur me Besëlidhjen e Vjetër. Jezusi e citon atë, i referohet dhe riinterpreton zbatimet e saj sipërfaqësore — gjithmonë në drejtim të asaj që donte të thoshte fillimisht: Psalmi 37:11: „Zemërbutët do të trashëgojnë tokën.“ Jezusi e çon këtë psalm pothuajse fjalë për fjalë në lumturinë e tretë dhe e zgjeron atë. Isaia 61:1–3: Shërbëtori është vajosur për t'u sjellë lajme të mira të varfërve dhe ngushëllim atyre që vajtojnë. Dy bekimet e para i bëjnë jehonë të drejtpërdrejtë këtij fragmenti. Jezusi po shpall se epoka e premtuar e ngushëllimit tashmë ka filluar. Eksodi 20 dhe Ligji i Përtërirë 5: Dhjetë Urdhërimet qëndrojnë pas antitezave. „Nuk do të vrasësh“ dhe „Nuk do të kryesh kurorëshkelje“ citohen dhe më pas shtyhen drejt brendësisë, nga duart në zemër. Levitiku 19:18 dhe 19:2: „Duaje të afërmin tënd si veten tënde“ dhe „Jini të shenjtë, sepse unë, Zoti, Perëndia juaj, jam i shenjtë.“ Jezusi e zgjeron të parën për të përfshirë edhe armiqësitë, dhe e rikujton të dytën si thirrjen për të qenë të plotë ashtu siç është i plotë Ati. Shikojmë që ligji nuk kishte për qëllim kurrë të ishte një gardh që shënonte minimumin; ai gjithmonë ishte një portret i karakterit të vetë Perëndisë dhe një ftesë për ta reflektuar atë. Jezusi nuk po e ngre standardin në mënyrë arbitrare; ai po tregon se cili është gjithmonë standardi. Aplikimi për ne sot Mbretëria fillon me duar bosh. Lumturia e parë përcakton tonin për gjithçka tjetër. Nëse i afrohesh Perëndisë me një listë arsyesh pse ai duhet të të pranojë, ti je duke qëndruar jashtë derës. Hyrja është të pranosh se nuk ke asgjë. Kjo nuk është një dëshpërim, por është një fillim i gjithçkaje. Kontrolloni rrënjën, jo vetëm frutin. Është e mundur të kesh një dosje të pastër dhe një brendësi të korruptuar. Jezusi e bën zemërimin problemin që qëndron pas vrasjes, dhe epshin problemin që qëndron pas kurorëshkeljes. Pyetni: jo vetëm çfarë kam bërë, por edhe çfarë po mbaj? Pajtimi është më i rëndësishëm se adhurimi. „Lëre dhuratën tënde në altar dhe shko.“ Nëse ka diçka që po e shmang, dikë që i ke bërë padrejtësi ose që të ka bërë padrejtësi ty, ajo punë e papërfunduar të ndjek në kishë. Merru me të. Dashuria që nuk kushton asgjë, nuk vërteton asgjë. Të duash njerëzit që na duan është ajo që bën secili. Shenja dalluese e një qytetari të Mbretërisë është dashuria e drejtuar ndaj dikujt që nuk mund ose nuk do ta kthente atë. Kush është ai person për ty? Çfarë mësojmë nga ky kapitull? Mbretëria e Perëndisë i përmbys vlerat njerëzore. Të varfërit, ata që vajtojnë, të butët, të përndjekurit — këtë janë të bekuarit. Çdo standard që bota përdor për të matur një jetë të suksesshme mungon në listë. Identiteti vjen përpara udhëzimit. Ju jeni kripa, ju jeni drita. Jezusi u tregon ithtarëve të tij se çfarë janë ata përpara se t'u tregojë se çfarë të bëjnë. Bindja e krishterë rrjedh nga një identitet i caktuar dhe nuk rrjedh kurrë drejt fitimit të një identiteti të tillë. Jezusi e përmbush ligjin në vend që ta hedhë poshtë. Besëlidhja e Vjetër nuk lihet pas dore. Ajo arrin qëllimin e saj në të, dhe thellësia e saj e vërtetë zbulohet. Drejtësia është çështje zemre. Bindja e jashtme nuk ka qenë kurrë çështja. Mbretëria depërton në zemërim, dëshirë, ndershmëri dhe instinkt për hakmarrje — vende që asnjë gjykatë njerëzore nuk mund t'i inspektojë. Varg për t'u mbajtur mend: „Duajini armiqtë tuaj dhe lutuni për ata që ju përndjekin.“ (Mateu 5:44) Paqja dhe hiri i Perëndisë qoftë me ju. Zoti ju bekoftë!