Latest / Het Grote Plaatje / ASML is onze Johan Cruijff, maar waar blijft de rest van het team?
Transcript
- 0:05Speaker 1: Dit is een BNR-podcast. Als je naar de cijfers van
- 0:13Speaker 1: onze industriele productie gaat kijken... dan denk je, dat gaat
- 0:15Speaker 1: hartstikke goed met die Nederlandse industrie. Maar er is een
- 0:16Speaker 1: enorm verschil.
- 0:17Speaker 2: Het is spannend dat er dus ook ergens een soort
- 0:19Speaker 2: van wantrouwen... vanuit de overheid richting het bedrijfsleven is. Want
- 0:22Speaker 2: daarmee maakt het ook moeilijker om een investeringsklim...
- 0:37Speaker 3: Beeld je even het volgende in. De Nederlandse economie als
- 0:40Speaker 3: een voetbalteam. Met één wereldspeler en de rest eredivisieniveau. Dan
- 0:46Speaker 3: kun je het goed doen op eindtoernooien. Maar als de
- 0:48Speaker 3: sterspeler opeens vertrekt, dan heb je wel een groot probleem.
- 0:52Speaker 3: De Johan Cruijff van de Nederlandse economie heet ASML. En
- 0:55Speaker 3: dat vertrekken is geen fantasie, want twee jaar geleden liet
- 0:58Speaker 3: ASML doorschemeren... dat een buitenlandse transfer geen gekke gedachte was.
- 1:03Speaker 3: En daarom trok het toenmalige kabinet alles uit de kast
- 1:06Speaker 3: om het bedrijf hier te houden. Dat is niet gek,
- 1:09Speaker 3: want de Nederlandse economie is zeer afhankelijk van ASML. Het
- 1:13Speaker 3: Centraal Planbureau rekent voor 2027 op een economische groei van
- 1:16Speaker 3: 1,4 procent... Ongeveer een derde daarvan komt direct of indirect
- 1:21Speaker 3: voort uit de bedrijfsvoering van ASML. En eigenlijk is dat
- 1:24Speaker 3: een hele ongezonde situatie. Want je moet niet leunen op
- 1:27Speaker 3: één sterspeler, maar op een heel sterren team. De vraag is,
- 1:31Speaker 3: hoe bouw je die? En kan die topvoetballer die andere
- 1:34Speaker 3: spelers een paar goede trucjes leren? Met die vraag kwam
- 1:38Speaker 3: het kabinet uit bij de oud-topman van ASML, Peter Wenning.
- 1:41Speaker 3: En hij kwam met die bekende 51 aanbevelingen om het
- 1:45Speaker 3: toekomstige verdien... vermogen veilig te stellen. Het kabinet is inmiddels
- 1:49Speaker 3: met het advies aan de slag. Maar een sterrenteam bouw
- 1:51Speaker 3: je natuurlijk niet in één transferperiode. Er zijn heel wat obstakels. Stikstof,
- 1:55Speaker 3: een overvol stroomnet, trage vergunningen, tekort aan handen. Dus nog
- 2:00Speaker 3: een hoop slagen te slaan. Wil Nederland ook over twintig
- 2:03Speaker 3: jaar welvarend zijn? En dus is de vraag, hoe raken
- 2:07Speaker 3: we nou klaar voor de toekomst? En wat kunnen we
- 2:09Speaker 3: leren van ASML? Je luistert naar het grote plaatje, waarin
- 2:16Speaker 3: we een stap terug doen... om te kijken hoe de
- 2:17Speaker 3: wereld in elkaar zit. En ja, dan komt het altijd
- 2:19Speaker 3: wel weer op geld uit. En daarom bij mij in
- 2:21Speaker 3: de studio macro-econoom Han de Jong. Dag Han. Dag Rens.
- 2:24Speaker 3: En macro-econoom en belegger bij Hoofdbos, Edin Mojagic. Dag Edin.
- 2:27Speaker 3: Dag Rens. Welkom allebei. Mijn naam is Rens de Jong. Han,
- 2:31Speaker 3: moeten wij ons zorgen maken over toekomstige verdienvermogen van Nederland
- 2:34Speaker 1: Ja, je moet je altijd zorgen maken. Je moet geïnteresseerd
- 2:38Speaker 1: zijn en je moet gericht zijn... op je toekomstige verdienvermogen.
- 2:42Speaker 1: En wat we dus op het ogenblik hebben, en je
- 2:43Speaker 1: beschreef dat heel mooi in je inleiding... is eigenlijk een
- 2:48Speaker 1: grote afhankelijkheid van onze chippers. Maar onze chippers bestaat voor
- 2:52Speaker 1: pak een beet 70% uit ASML
- 2:55Speaker 3: En als we het dan over toekomstig verdienvermogen hebben... Wat praktischer,
- 3:00Speaker 3: wat is dat dan eigenlijk?
- 3:01Speaker 1: Nou ja, je moet natuurlijk bedrijven hebben in je land...
- 3:03Speaker 1: die waarden kunnen creëren. En uiteindelijk eet iedereen daarvan mee.
- 3:10Speaker 1: Als je nou naar de regio waar ASML gevestigd is...
- 3:15Speaker 1: als je daar gaat kijken, daar wonen mensen... zien een
- 3:21Speaker 1: hoog inkomen en die doen boodschappen. Die gaan daar naar
- 3:25Speaker 1: de kapper, die moeten daar brood eten. Dus ook als
- 3:29Speaker 1: je daar niet werkt, dan profiteer je daar toch van mee.
- 3:33Speaker 1: En eigenlijk verspreidt dat zich over onze hele economie. Dus
- 3:35Speaker 1: het is belangrijk om dat soort bedrijven... die hoge toegevoegde
- 3:40Speaker 1: waarde creëren... om die binnen je landsgrenzen te hebben.
- 3:43Speaker 3: Edin, kun jij iets zeggen over de toekomstbestendigheid... van de
- 3:45Speaker 3: Nederlandse economie?
- 3:46Speaker 4: In de eerste plaats dat ik me daarin draad ook.
- 3:49Speaker 4: in toenemende mate zorgen over maakt. Kijk, als je naar
- 3:51Speaker 4: een economie kijkt... kun je eigenlijk vergelijken met een soort
- 3:54Speaker 4: vliegtuig met vier motoren. De economie groeit als de huishoudens
- 3:59Speaker 4: meer gaan uitgeven... als bedrijven meer gaan investeren. De economie
- 4:04Speaker 4: groeit ook als de overheid meer uitgeeft. En de winst
- 4:07Speaker 4: die je maakt in de handel met de rest van
- 4:09Speaker 4: de wereld. Van die vier motoren zijn er twee motoren...
- 4:13Speaker 4: die net iets belangrijker zijn in mijn optiek. Waar je
- 4:16Speaker 4: altijd op wilt vliegen. En dat zijn de uitgaven van
- 4:19Speaker 4: huishoudens en investeringen van bedrijven. En als ik naar de
- 4:24Speaker 4: ontwikkeling van die twee motoren kijk... en als je alles
- 4:27Speaker 4: wat zich zeker in ons land afspeelt... als je daarover
- 4:32Speaker 4: nadenkt wat de effecten daarvan op die motoren zijn... daar
- 4:35Speaker 4: maak ik me wel grote zorgen over. Want het wordt
- 4:37Speaker 4: voor steeds meer huishoudens moeilijker om meer uit te geven...
- 4:41Speaker 4: En het investeringsklimaat in Nederland is ook niet zoals het
- 4:44Speaker 4: ooit is geweest.
- 4:45Speaker 3: En als je nou, stel je voor, je mag een
- 4:46Speaker 3: paar miljard stuks slaan... op dat toekomstige verdienvermogen van Nederland.
- 4:50Speaker 3: Waar zou jij je geld op inzetten? Ik ben ondertussen
- 4:53Speaker 3: steeds
- 4:53Speaker 4: meer een voorstander van hoe Singapore ooit rijk is geworden.
- 4:58Speaker 4: Singapore begon het leven als een onafhankelijk land. Ze waren
- 5:04Speaker 4: gewoon straatarm, ze hadden bijna niks. En wat ze toen
- 5:08Speaker 4: hebben gedaan is... ze hebben allerlei delegaties de wereld ingestuurd
- 5:12Speaker 4: om te gaan kijken... wat vinden wij belangrijk, wat wil
- 5:15Speaker 4: er goed in zijn... en zijn er andere landen die
- 5:18Speaker 4: daar nu al goed in zijn... en ga daar kijken
- 5:20Speaker 4: van waarom zijn ze daar goed in. Ik zou heel
- 5:22Speaker 4: veel geld nu uitgeven aan mensen uit Nederland... of naar
- 5:28Speaker 4: die landen sturen... of mensen uit die landen naar Nederland
- 5:30Speaker 4: halen om ons te vertellen. En ik gebruik vaak het voorbeeld...
- 5:34Speaker 4: waar het ook de laatste tijd veel over gaat... het
- 5:36Speaker 4: onderwijskwaliteit in Nederland is echt ondermaat. Ik vind het toch
- 5:41Speaker 4: altijd verbazingwekkend... dat een land als Finland... op al die
- 5:46Speaker 4: lijstjes over kwaliteit van onderwijs... scoren ze gewoon ontzettend goed.
- 5:50Speaker 4: Vaak nummer één. En ze geven veel minder geld uit
- 5:53Speaker 4: per leerling dan wij. Dus je kunt gewoon meer uit
- 5:58Speaker 4: elke euro halen.
- 5:59Speaker 1: Han, wat zou jij van onze gast willen weten? Ja,
- 6:02Speaker 1: we hebben een hele goede gast natuurlijk... die alles van
- 6:05Speaker 1: ASML weet en hoe dat allemaal zo gekomen is. En
- 6:08Speaker 1: weet je, laat ik zeggen dat ASML een waanzinnig bedrijf...
- 6:11Speaker 1: waanzinnig succesvol, echt ongelooflijk. Als je dat vergelijkt met Cruijff...
- 6:16Speaker 1: dan is dat misschien nog wel een onderschatting. Zo? Kruipen
- 6:19Speaker 1: Maradona samen. Ja, oké. Wauw. Wat ik van haar zou
- 6:24Speaker 1: willen leren is... in hoeverre is het nou toeval geweest...
- 6:30Speaker 1: dat we dat bedrijf in onze landsgrenzen hebben... en in
- 6:33Speaker 1: hoeverre is dat een gevolg geweest van overheidsbeleid? Want op
- 6:38Speaker 1: het ogenblik is een hele discussie van... we moeten het overheidsbeleid...
- 6:40Speaker 1: en dat hele Wenningrapport ook allemaal overheidsbeleid... Maar ik heb
- 6:43Speaker 1: een beetje het gevoel, en misschien gaat ze mij op
- 6:45Speaker 1: andere gedachten brengen, dat het toch in zekere zin meer
- 6:49Speaker 1: geluk dan wijsheid is
- 6:50Speaker 3: geweest. Dat zou wel frustrerend zijn, want dat geeft dus
- 6:54Speaker 3: aan dat het allemaal niet zo heel maakbaar
- 6:56Speaker 1: is. Je weet dat ik in Ierland woon en daar
- 6:59Speaker 1: is een belangrijke strategie, is trying to be lucky. Haha. Oké,
- 7:03Speaker 3: oké
- 7:03Speaker 3: En Edith, wat zou jij willen weten
- 7:05Speaker 4: van onze gast? Ik sluit me helemaal aan bij Han...
- 7:07Speaker 4: als hij zo lyrisch is over het bedrijf ASML. Dat
- 7:11Speaker 4: is ook meteen een zorg. Want de kans dat er
- 7:13Speaker 4: een nieuwe Johan Cruijff wordt geboren... is natuurlijk heel klein.
- 7:16Speaker 4: En dan weer in hetzelfde land. Dus dat we weer
- 7:18Speaker 4: een ASML gaan krijgen... die kans achter klein. En we
- 7:22Speaker 4: zijn natuurlijk allemaal geïnteresseerd in... wat hebben we nou goed
- 7:25Speaker 4: gedaan als land... om ervoor te zorgen dat we ASML hebben. Nou,
- 7:28Speaker 4: Hans zegt heel terecht... dat lijkt gelukt te zijn. Ik heb...
- 7:33Speaker 4: begrepen van, onze gast gaat ons daar veel meer over vertellen.
- 7:37Speaker 4: Dat er niet een soort blauwdruk bestaat. Wat ik graag
- 7:40Speaker 4: zou willen weten is, als je niet kunt zeggen wat
- 7:43Speaker 4: je wel moet doen, kun je in ieder geval aangeven
- 7:45Speaker 4: wat je niet moet doen. Een originele
- 7:47Speaker 3: vraag. Onze gast staat te popelen. We horen haar al
- 7:50Speaker 3: een beetje. Onze gast voor deze aflevering is Suzanne van
- 7:52Speaker 3: der Velden. Zij is directeur van Liveport Semicon. Dat is
- 7:55Speaker 3: een samenwerksverband... tussen het bedrijfsleven en kennisinstellingen... voor de halfgeleide
- 7:59Speaker 3: industrie in de regio Arnhem-Nijmegen... en promoveerde op het innovatiedna
- 8:04Speaker 3: van ASML. En schreef daar ook een boek over, Lessons
- 8:07Speaker 3: Learned from ASML. Suzanne van Harten, welkom. Fijn om te zijn.
- 8:10Speaker 3: Leuk dat je er bent. Heb je nou echt tien
- 8:12Speaker 3: jaar lang onderzoek gedaan naar ASML?
- 8:14Speaker 2: Nee,
- 8:14Speaker 3: vijftien. GELACH Oh my god. Wist je in die tijd
- 8:22Speaker 3: dat jij bent begonnen... dat het bedrijf zo groot zou worden,
- 8:25Speaker 3: of niet?
- 8:26Speaker 2: Zo groot niet. Op het moment dat ik begon was
- 8:28Speaker 2: ASML al wel zes, zeven jaar de wereldmarktleider. En ze
- 8:33Speaker 2: waren wel gestaag aan het groeien. Ze waren ook wel
- 8:36Speaker 2: inmiddels al dominant. Maar het was nog voor de tijd
- 8:39Speaker 2: dat EUV, de technologie waarmee ze nu die monopoliepositie hebben,
- 8:42Speaker 2: op de markt hadden
- 8:43Speaker 3: gebracht. heel groot gaan worden? Of droopt dat niet van
- 8:49Speaker 3: de muur
- 8:50Speaker 2: af? Nou, ik was jong en naïef. En ik heb
- 8:52Speaker 2: gewoon op de vraag van een oud-topman van ASML... er
- 8:55Speaker 2: moet een boek komen over de bedrijfskundige geschiedenis van ASML...
- 8:58Speaker 2: heb ik ja gezegd. Mijn promotor zei... daar maak je
- 9:00Speaker 2: dan je proefschrift van. Toen heb ik ook geen nee gezet.
- 9:02Speaker 2: Toen ben ik ook doorgegaan. En zo ben ik er
- 9:04Speaker 2: een beetje ingerold. Ik dacht, ik doe dit er wel
- 9:06Speaker 2: even bij. Daarom heeft het ook vijftien jaar geduurd.
- 9:09Speaker 3: Ja, interessant. Laten we meteen... het heet hangijzer is. Is
- 9:13Speaker 3: het toeval of beleid geweest van de overheid? Beide.
- 9:16Speaker 4: Echte economen.
- 9:18Speaker 3: Nee
- 9:21Speaker 2: maar we hebben een specifiek hoofdstuk in het boek... gewijd
- 9:24Speaker 2: aan toeval en geluk. Aan random chance, zullen we maar zeggen.
- 9:28Speaker 2: Dus die factor zit er zeker in. Ik heb veel
- 9:30Speaker 2: gehad en inmiddels ben ik goed bevriend... Met Giel Smit,
- 9:34Speaker 2: de eerste CEO van ASML... zijn memoirs over het avontuur
- 9:38Speaker 2: van ASML uit de vroege jaren... heet ook Chance and Necessity.
- 9:40Speaker 2: Dus daar zit echt wel een toevalstrefferachtig idee in. Hij
- 9:45Speaker 2: benoemde ook, als je het over Johan Cruijff hebt... zijn
- 9:47Speaker 2: oprechte ambitie voor het bedrijf... was om het te organiseren
- 9:51Speaker 2: zoals het Cruijffiaanse voetbal. Dus met heel veel vlucht, heel
- 9:55Speaker 2: veel aanvallen... heel veel vrijheid in het spel. Daar heeft
- 9:59Speaker 2: hij hele verhandelingen over gehouden... Tegelijkertijd denk ik wel dat...
- 10:05Speaker 2: ASML was niet geboren als economische zaken... niet net zo
- 10:09Speaker 2: lang had doorgedrukt op Philips... dat ze met ASM International, ASMI,
- 10:13Speaker 2: ASM Tegenwoordig... in zee zouden gaan om deze joint venture
- 10:17Speaker 2: te starten. En er zijn ook echt tijden geweest dat 50%
- 10:21Speaker 2: van het innovatiebudget van EZ... is opgegaan aan één bedrijf,
- 10:26Speaker 2: namelijk ASML.
- 10:28Speaker 1: Dus in
- 10:28Speaker 2: de vroege jaren negentig is er wel degelijk...
- 10:33Speaker 1: De naam van een bedrijf vallen, dat ook cruciaal is natuurlijk.
- 10:37Speaker 1: Eigenlijk in onze hele economische geschiedenis, Philips. Als je nagaat
- 10:40Speaker 1: wat er allemaal niet voortgekomen is uit het Philips Natlab
- 10:44Speaker 1: Echt, dat is zo indrukwekkend. Het is niet te geloven
- 10:49Speaker 3: Maar wat zeg je daar dan mee? Toch terugkomt
- 10:52Speaker 1: op de vraag,
- 10:53Speaker 3: toeval of niet. EZ popt dus soms de helft van
- 10:56Speaker 3: het hele innovatiebudget in één bedrijf. Dat is interessant sowieso.
- 11:01Speaker 3: Sommige economen zouden zeggen... de overheid kiest geen winnaars uit.
- 11:04Speaker 3: Hier werd toch duidelijk geïnvesteerd in een toekomstige winnaar
- 11:08Speaker 1: Wat ik ermee wil zeggen, ik ken de geschiedenis van
- 11:10Speaker 1: het Philips Natlab niet... maar volgens mij is dat gewoon
- 11:13Speaker 1: voortgekomen uit een visie binnen de familie Philips... dat ze
- 11:18Speaker 1: breed algemeenachtig onderzoek moesten doen. En daar is heel veel uitgekomen.
- 11:23Speaker 1: Een aantal jaar geleden, een hele poos verleden... was ik
- 11:25Speaker 1: bij dat gebouw waar vroeger Philips Natlab in zat. En
- 11:28Speaker 1: dat is nou, weet ik veel, een bioscoop of zo...
- 11:31Speaker 1: Ik ben met mijn vrouw naar de film geweest. En
- 11:33Speaker 1: ik vond dat eigenlijk wel... Tijdens die hele film... Heb
- 11:37Speaker 1: je dan niet... Wat is dit toch jammer. De ideeën
- 11:39Speaker 1: zijn hier allemaal geboren. In dit gebouw
- 11:41Speaker 4: Maar goed, oké. Jij zegt, er is veel toeval geweest.
- 11:42Speaker 4: Maar er is ook een visie geweest. Omdat iemand een
- 11:44Speaker 4: bedrijf inricht...
- 11:54Speaker 3: Op een manier waardoor er veel innovatie kan floreren. Maar
- 11:57Speaker 3: ook bij EZ zijn er mensen geweest die vroeg hebben gezien...
- 12:01Speaker 3: hiermee kunnen wij een markt domineren, laten we hier veel
- 12:03Speaker 3: geld in steken. Is het zo dat we iets kunnen
- 12:08Speaker 3: leren van ASML? Of is het toch ook een soort van...
- 12:12Speaker 3: Wat Eden zegt, één keer wordt Johan Cruijff geboren. Door
- 12:14Speaker 3: allerlei omstandigheden wordt dat een van de beste voetballers ter wereld.
- 12:18Speaker 3: Maar denk nou niet dat we dan een soort... academy
- 12:21Speaker 3: kunnen oprichten en zeggen... duwen we er even wat een
- 12:23Speaker 3: Johan Kruijs uit.
- 12:24Speaker 2: Ik denk zeker dat er iets van te leren valt.
- 12:26Speaker 2: Anders had ik ook niet nog even als hobby dit
- 12:29Speaker 2: boek erbij geschreven. En ik vind dat ook een onderbelichte factor...
- 12:34Speaker 2: in het debat wat we nu vaak hebben. Ik denk
- 12:37Speaker 2: dat er veel van ASML te leren valt... over hoe
- 12:39Speaker 2: zij de organisatie hebben ingericht. En dat dat echt... altijd
- 12:43Speaker 2: gedreven is geweest om te innoveren. Om je klant zo
- 12:47Speaker 2: concurrerend mogelijk te maken. Om met die klant, met je supplytje,
- 12:51Speaker 2: met iedereen... in extreme mate samen te gaan werken om
- 12:55Speaker 2: hele complexe dingen te doen. Ik stelde die vraag ook
- 12:58Speaker 2: tijdens de boeklancering aan Frits van Hout... boardmember van de ASML,
- 13:02Speaker 2: met oprechten. Ik wist ook niet wat hij ging antwoorden.
- 13:06Speaker 2: Zijn die lessen overdraagbaar of niet? En hij zei ja,
- 13:09Speaker 2: zeker wel. Want het is altijd voor iedereen een goede
- 13:11Speaker 2: les om te weten... dat als je heel goed naar
- 13:13Speaker 2: je klant luistert en daar alles voor doet...
- 13:15Speaker 3: Maar geef eens aan, waar zit dat DNA in dat
- 13:18Speaker 3: samenwerken dan? Geef eens een voorbeeld.
- 13:20Speaker 2: Dat DNA en dat samenwerken zit... dat ze redelijk snel
- 13:23Speaker 2: de conclusie al trokken, midden jaren 80... dat bijvoorbeeld hun
- 13:26Speaker 2: machines zo complex zijn... die kun je niet gedebukt krijgen
- 13:29Speaker 2: in de fabriek in Velthoven. Die moet je zo snel
- 13:32Speaker 2: mogelijk het veld insturen... terwijl ze nog niet af zijn...
- 13:36Speaker 2: om samen met je klant zo stelmogelijke leerkurven aan te gaan...
- 13:39Speaker 2: om die machine... aan het werk te krijgen, rendabel te krijgen.
- 13:44Speaker 2: Dat is een bepaalde mate van kwetsbaarheid tonen... die de
- 13:47Speaker 2: Japanse concurrenten nooit zijn aangegaan. Want die hadden ook een
- 13:50Speaker 2: tak van sport... waarbij ze consumentenproducten leveren. En je kunt
- 13:53Speaker 2: niet een consumentenkamera half af in de doos sturen... en
- 13:57Speaker 2: dan zeggen, succes ermee, zullen we maar zeggen. Dus ik
- 14:00Speaker 2: denk ook de manier van samenwerken met de hele supply chain.
- 14:02Speaker 2: In het begin was het ook echt gewoon met de
- 14:04Speaker 2: blote knietjes smeken... of die toeleveranciers aan ze wilden leveren.
- 14:09Speaker 2: Daar zijn wel banden uit
- 14:10Speaker 1: gesmeed. Dat klinkt heel erg als cultuur, bedrijfscultuur. En bedrijfscultuur
- 14:17Speaker 1: hangt sterk af van de persoonlijkheden in het senior management.
- 14:23Speaker 1: Is dat ook iets wat jij concludeert?
- 14:27Speaker 2: waar echt hele talentvolle mensen hebben gezeten... met een breed,
- 14:30Speaker 2: dus niet alleen pure technologen... maar wel echt mensen die beseften...
- 14:34Speaker 2: als het enkel de technologie was geweest... dan was het
- 14:37Speaker 2: vanuit Natlab bij Philips ook wel gelukt. We hebben juist
- 14:40Speaker 2: een ander businessmodel... een andere manier van omgaan met de markt...
- 14:44Speaker 2: en met onze leveranciers nodig om dat te realiseren.
- 14:47Speaker 3: Geef eens een voorbeeld dan, want je zegt... ze leveren
- 14:49Speaker 3: dus producten die half af waren... die we dan nog
- 14:51Speaker 3: beter gaan maken bij de klant zelf. Dus ik neem
- 14:54Speaker 3: aan dat zij dus ook... bij de TSMC's van deze
- 14:57Speaker 3: wereld ASML-mensen neerzetten. We gaan hem proberen weer aan de
- 15:02Speaker 3: praat te krijgen. Wat zijn dan andere samenwerkingsverbanden die je ziet? Ja,
- 15:06Speaker 3: die zie je gewoon nergens in de wereld. Geef eens
- 15:08Speaker 3: een voorbeeld.
- 15:09Speaker 2: Nou, als je ook kijkt bijvoorbeeld naar de relatie... met
- 15:11Speaker 2: onderzoeksinstituut IMEC in Leuven. Dat is ook in 1984 ontstaan.
- 15:15Speaker 2: En dan niet in het eerste jaar, maar later... zijn
- 15:17Speaker 2: die gewoon ook heel hun roadmap op elkaar af gaan stemmen.
- 15:21Speaker 2: Dus de ontwikkelroadmap van ASML... werd ook leidend voor de
- 15:24Speaker 2: programma's van IMEC. Als je kijkt naar de bijzondere partnership...
- 15:28Speaker 2: tussen ASML en haar grootste leverancier Zeiss... welke ze om...
- 15:32Speaker 2: ook covenantstechnische redenen nooit helemaal hebben kunnen overnemen... vanuit de Duitsers.
- 15:37Speaker 2: Dat zijn hele bijzondere samenwerkingsrelaties.
- 15:40Speaker 1: Zo grappig dat je Leuven noemt en niet de high-tech-campus
- 15:43Speaker 1: in Eindhoven.
- 15:44Speaker 2: Ja, maar dat was een andere relatie. Dat was toch
- 15:46Speaker 2: nog steeds een moeder-dochter-relatie, zullen we maar zeggen. Dus dat
- 15:51Speaker 2: daar afstemming tussen was... dat is redelijk organisch gegroeid en gebleven.
- 15:57Speaker 3: Ik heb wel eens gelezen dat in het boek van
- 15:59Speaker 3: Mark Heijink... die ook natuurlijk een boek heeft geschreven over ASML...
- 16:03Speaker 3: over dat samenwerken dat je soms aan een vergadertafel bij ASML...
- 16:06Speaker 3: niet kon zien of iemand van ASML was of van
- 16:09Speaker 3: een toeleverancier. Herken je dat beeld? Nee.
- 16:11Speaker 2: Ik denk wel dat er heel innig en nauw is samengewerkt.
- 16:14Speaker 2: En dat voor iedereen ook geldt dat ze het overleggen.
- 16:17Speaker 2: In ieder geval van, spreek je uit? Want wat we
- 16:20Speaker 2: aan het doen zijn is zo complex. Dus we moeten
- 16:22Speaker 2: het van de scherpe argumenten hier hebben
- 16:24Speaker 3: Ja, ja. Oké, dus het antwoord op de vraag is
- 16:28Speaker 3: het toeval een beetje...
- 16:31Speaker 2: Nou, daar zitten ook wel serieuze componenten in. Ik bedoel
- 16:34Speaker 2: het feit dat... dus een fundamenteel ding is dat ASML's
- 16:37Speaker 2: ontstaan in Nederland. Ver weg van welk interessant centrum in
- 16:41Speaker 2: de semiconductorindustrie dan ook. Alleen, het maakte ze wel neutraal.
- 16:45Speaker 2: Dus als je kijkt, er was een grote economische oorlog...
- 16:48Speaker 2: tussen de VS en Japan in de jaren 80. Dus
- 16:50Speaker 2: de VS was heel blij dat er een... niet Japans
- 16:54Speaker 2: alternatief was. Zeker nadat hun eigen litografie-industrie... redelijk snel bergafwaartjes
- 17:00Speaker 2: ging naar een hoogtepunt... in de eerste helft van de
- 17:02Speaker 2: jaren 80. Daarnaast kwamen ook de Koreanen op. Korea en
- 17:07Speaker 2: Japan lagen ook al eeuwen met elkaar overhoop. Die waren
- 17:10Speaker 2: blij dat er iets anders was dan Japanse apparatuur... En
- 17:14Speaker 2: het feit dat Philips 28% van de aandelen van TSMC
- 17:18Speaker 2: in handen had in de jaren 80... heeft ook wel
- 17:20Speaker 2: een zetje in de... Als je nou hebt over een
- 17:24Speaker 2: aandeel dat Philips niet had moeten verkopen... Maar
- 17:27Speaker 1: dat is dus ook wel being at the right place
- 17:30Speaker 1: at the right time. En dat is toch wel een
- 17:32Speaker 1: klein beetje...
- 17:33Speaker 3: En interessant, had ik me niet gerealiseerd dat het niet
- 17:35Speaker 3: voor het eerst is... dat geopolitiek het economische groei dus beïnvloedt.
- 17:38Speaker 3: Ik kende dit verhaal helemaal niet, over Japan en Amerika.
- 17:42Speaker 3: Als we dan kijken naar ASML als terfspeler, als Johan
- 17:45Speaker 3: Cruijff van de Nederlandse industrie. Han, leunen wij inderdaad
- 17:50Speaker 1: teveel op ASML? Ja, in mijn optiek dus wel. Als
- 17:55Speaker 1: je gewoon naar de meest recente cijfers kijkt. En ik
- 17:57Speaker 1: heb dat onlangs op de achterkant van de sigarendoos een
- 18:01Speaker 1: beetje uitgerekend. En jij refereerde daar in je inleiding ook aan.
- 18:05Speaker 1: Maar de verwerkende industrie is ongeveer 10% van onze economie.
- 18:11Speaker 1: Als je kijkt naar de groei daarvan. Het laatste groeicijfer
- 18:14Speaker 1: van de verwerking in de geschiedenis in Nederland. Jaar op jaar.
- 18:17Speaker 1: Dat is 9 procent. In de landen om ons heen
- 18:20Speaker 1: is dat rond de nul. En ik moet ook zeggen,
- 18:23Speaker 1: de maanden voor juli was het 4 à 5. Maar
- 18:28Speaker 1: als je dan naar onderverdeling gaat kijken. In de publicatie
- 18:34Speaker 1: waarin ze die cijfers toelichten... geven ze de groeipercentages van
- 18:38Speaker 1: de acht grootste sectoren in ons land. Daar staat de machinebouw,
- 18:42Speaker 1: en daar zit dit in. Dat staat bovenaan. En daar
- 18:44Speaker 1: zit de volumegroei, het laatste cijfer, 35 procent. En bij
- 18:49Speaker 1: die andere cijfersectoren van de acht grootste... zitten er meer
- 18:55Speaker 1: in de min dan in de plus. En als je
- 18:57Speaker 1: dat dan terugrekent... Als je nou zegt dat de industriële
- 19:02Speaker 1: productie dit jaar 5% gaat groeien... dat dat eigenlijk hoofdzakelijk
- 19:06Speaker 1: bij de chippers zit... en dat dat dus 10% van
- 19:09Speaker 1: onze economie is. Dan is het een half procent bbp-groei.
- 19:13Speaker 1: En dus een derde van onze economische groei. Maar de
- 19:17Speaker 1: vraag is, is dat problematisch? Nou ja, dat maakt je
- 19:20Speaker 1: natuurlijk heel erg kwetsbaar. En je zou natuurlijk... Kijk, als
- 19:22Speaker 1: je naar de cijfers van onze industriele productie gaat kijken...
- 19:26Speaker 1: dan denk je, oh, dat gaat hartstikke goed met die
- 19:27Speaker 1: Nederlandse industrie. Maar er is een enorm verschil. Er is
- 19:30Speaker 1: dus één tak, één sector, één subsector moet je zeggen...
- 19:34Speaker 1: waar het helemaal tierelier gaat en de rest allemaal problematisch.
- 19:39Speaker 1: Het maskeert eigenlijk onze problemen. Het maskeert het probleem een
- 19:42Speaker 1: beetje en het doet een beetje denken aan... Toen wij
- 19:47Speaker 1: in de jaren 50, 60 aardgas gingen produceren... toen werd
- 19:52Speaker 1: op basis daarvan de gulden sterker... En dat bracht de
- 19:55Speaker 1: concurrentiepositie van onze industrie eigenlijk in de problemen. En iets vergelijkbaars,
- 20:01Speaker 1: niet helemaal hetzelfde hoor. Maar iets vergelijkbaars zie je dus nu.
- 20:04Speaker 1: Dus als je naar het totale cijfer kijkt, dan denk je...
- 20:05Speaker 1: Nederlandse industrie, nou dat gaat hartstikke goed. Maar tjongejongejonge, ga
- 20:09Speaker 1: eens in de chemie kijken.
- 20:21Speaker 4: de onderliggende ontwikkeling van de rest van de economie kunt bestouwen.
- 20:25Speaker 3: U is wel eens wat hier gezegd wordt
- 20:27Speaker 2: Ja, ik denk het wel. En wat ik ook schrikbarend vond...
- 20:30Speaker 2: ik mocht ergens nog een discussie dit najaar leiden... en
- 20:33Speaker 2: ik was dus met wat toeleveranciers van ASML in gesprek...
- 20:36Speaker 2: ook van, nou ja, kunnen we die competenties dan inzetten...
- 20:39Speaker 2: andere groeisectoren die eraan zitten te komen. Dus ik denk
- 20:42Speaker 2: dat we de mazzel hebben, ja het is problematisch... maar
- 20:44Speaker 2: gelukkig is het nu met AI best een aantrekkende markt.
- 20:47Speaker 2: Dus gelukkig zijn we goed in iets waar ook vraag
- 20:50Speaker 2: naar is. Maar daar wordt ook aangegeven, die competenties die
- 20:54Speaker 2: we voor Semicon hebben... die zijn zo specifiek, dus die
- 20:57Speaker 2: hele hoge accuratessen... en die hele hoge snelheid, die zijn
- 21:04Speaker 2: daarmee ook best kostbaar. En die heb je eigenlijk in
- 21:07Speaker 2: heel weinig andere high-tech sectoren... in deze mate nodig. Dus
- 21:11Speaker 2: dan zijn ze eigenlijk die competenties te duur... om in
- 21:14Speaker 2: te zetten in andere domeinen. Waardoor het ook lastig is
- 21:16Speaker 2: om ze te... We hebben ons als land overgespecialiseerd. Jij
- 21:19Speaker 2: zegt nou, maar jij bent ook directeur
- 21:25Speaker 3: Regio Arnhem-Nijmegen. Dus wat jij dan eigenlijk zegt is van...
- 21:29Speaker 3: Double down op wat we dan hebben. We moeten nog
- 21:32Speaker 3: meer een chipland worden.
- 21:33Speaker 2: Ik denk dat je dan... Gelukkig is het denk ik...
- 21:35Speaker 2: De voorziene toekomst heeft nog wel wat vraag naar chips.
- 21:39Speaker 2: We hebben het ook over soevereiniteit en autonomie. Eerlijke understatement
- 21:44Speaker 2: En geopolitiek het belang daarvan. Dat gaat al terug sinds
- 21:48Speaker 2: de uitvinding van de transistor. Is dit een supergeopolitiek domein?
- 21:52Speaker 2: Dan denk ik, misschien moeten we dan maar versterken wat
- 21:54Speaker 2: we goed in zijn. Maar moeten we dat diversificeren binnen
- 21:58Speaker 2: de hele chipketen? We zijn goed in de machines aan
- 22:00Speaker 2: de voorkant. Goed in de machines aan de achterkant. Er
- 22:02Speaker 2: komt nu een heel domein aan omdat die chips steeds
- 22:05Speaker 2: complexer worden... dat chips beter moeten kunnen worden ingepakt... op
- 22:09Speaker 2: elkaar moeten worden gestapeld voor tonicatoepassingen. Laten we in ieder
- 22:13Speaker 2: geval dan zorgen dat we met die competenties... die we
- 22:16Speaker 2: al hebben, kunnen versterken. Maar maak je jezelf dan niet
- 22:18Speaker 2: extra kwetsbaar, wat Edin zegt? Ja, aan de ene kant wel,
- 22:21Speaker 2: maar aan de andere kant ook extra onmisbaar
- 22:23Speaker 1: Maar je weet misschien ook niet, want jij zegt... die
- 22:25Speaker 1: competenties die wij daar hebben, die zijn niet zo heel
- 22:28Speaker 1: breed toepasbaar. Maar dat kan natuurlijk in de toekomst veranderen.
- 22:32Speaker 1: En ik moet ook zeggen, zoals jij dat beschrijft... doet
- 22:34Speaker 1: mij een beetje denken, ik ben een simpele econoom... Maar
- 22:43Speaker 1: ik heb altijd begrepen dat in Delft... daar kun je
- 22:46Speaker 1: vliegtuigbouw kunnen studeren. En de mensen die daar afstuderen... die
- 22:49Speaker 1: belanden meestal niet in de vliegtuigbouw. Maar die ontwikkelen daar competenties...
- 22:54Speaker 1: die op heel veel terreinen wel toepasbaar zijn. En het
- 23:00Speaker 1: klinkt voor mij bijna een beetje als zo. En je
- 23:03Speaker 1: zou ook denken... de competenties die we nou op die
- 23:06Speaker 1: chipdingen hebben... Dat moet eigenlijk in de vliegtuigbouw ook wel
- 23:09Speaker 1: goed toepasbaar zijn. God, wat jammer dat fokker niet meer bestaat.
- 23:13Speaker 3: Dus jij challenged eigenlijk wat Suzanne zegt. Het is een
- 23:16Speaker 3: zo'n smalle basis.
- 23:19Speaker 1: Ik challenge dat
- 23:20Speaker 3: niet. Zij zal
- 23:21Speaker 1: het beter weten dan ik. Maar ik zeg alleen, je
- 23:25Speaker 1: weet niet wat de toekomst gaat brengen. Maar je kunt
- 23:28Speaker 4: ook zeggen. maar de omgeving. Dus de neiging om inderdaad
- 23:37Speaker 4: stevige competitie aan te gaan... beter te worden. Dat kun
- 23:41Speaker 4: je wel toepassen op allerlei andere sectoren.
- 23:43Speaker 2: Ja, tegelijkertijd denk ik dus dat ze niet zeggen van
- 23:45Speaker 2: we kunnen het niet toepassen. Alleen de marges zijn in
- 23:47Speaker 2: al die andere sectoren niet zo gunstig als dat ze
- 23:51Speaker 2: hier zijn. En als je dan een ASML hebt die
- 23:52Speaker 2: blijft trekken en blijft vragen. Ja, er zijn wel tijden
- 23:56Speaker 2: geweest dat ASML zei je mag voor niet meer dan 30%
- 23:59Speaker 2: van je omzet afhankelijk zijn voor ASML. Maar deze is
- 24:01Speaker 2: al lang het raam uitgegaan, want ze hebben al die
- 24:04Speaker 2: productiecapaciteit hard nodig. Dus dat maakt het ook wel heel part-dependent,
- 24:07Speaker 2: zullen we maar zeggen.
- 24:08Speaker 1: Dat is ook wel iets wat je zegt, je laat
- 24:10Speaker 1: het woord marge vallen. A.S.M. heeft zeer genereuze marges, ruime marges.
- 24:16Speaker 1: Veel bedrijven met ruime marges, die worden lui. Het is
- 24:19Speaker 1: ook wel knap om niet lui te worden, maar zo
- 24:22Speaker 1: gefocust te blijven.
- 24:23Speaker 3: Voor straks praten we verder over hoe de Nederlandse economie...
- 24:25Speaker 3: klaargestoomd wordt voor de toekomst. Maar eerst een korte commerciële boodschap. Nou,
- 24:37Speaker 3: we zijn er weer. Fijn dat je nog steeds luistert
- 24:39Speaker 3: naar het grote plaatje. Deze keer over het toekomstige verdienvermogen
- 24:42Speaker 3: van Nederland. Te gast is Suzanne van der Vel, de
- 24:45Speaker 3: directeur van Liveport Semicon... en auteur van het boek Lessons
- 24:49Speaker 3: Learned from ASML. Over niet lui gesproken, het rapport Wenning
- 24:53Speaker 3: moet het over hebben. Want het kabinet vroeg, oud-CEO van ASML,
- 24:58Speaker 3: Peter Wenning... maak nou eens een plan voor Nederland in
- 25:01Speaker 3: lijn van Letta en Draghi... want we lopen naar achteren.
- 25:05Speaker 3: Dat was ook niet toevallig nadat hij... volgens mij echt
- 25:09Speaker 3: in de nadagen... de laatste twee maanden of zo van
- 25:11Speaker 3: de ASML... dat hij heeft gezegd, ja, we kunnen hier
- 25:13Speaker 3: ook weg, hè. Dat was omdat het kabinet, of vooral
- 25:18Speaker 3: de Tweede Kamer... allerlei afspraken had maken over aandelen, kan
- 25:22Speaker 3: ik me herinneren. Toen is een project Beethoven opgetuigd... om
- 25:25Speaker 3: gewoon veel geld in de ASML te steken... van blijf
- 25:27Speaker 3: alsjeblieft hier. Nou, ik denk dat dat op zich wel
- 25:29Speaker 3: slim is geweest. Dat rapport... Wat vinden wij van het weddingrapport,
- 25:37Speaker 1: Han? Nou ja, ik zucht omdat... Dat is natuurlijk met
- 25:43Speaker 1: een heel grote groep ondersteuners ook geschreven. En om het
- 25:47Speaker 1: heel flauw te zeggen... Het is ook wel een beetje
- 25:50Speaker 1: het rapport van EZ. Hoeft niet slecht te zijn. Ik
- 25:55Speaker 1: had het leuker en interessanter gevonden... als ze hadden gezegd
- 25:58Speaker 1: tegen Peter Wenning... doe wat bijvoorbeeld jouw goede vriend Wim
- 26:02Speaker 1: Duijzenberg vroeger deed... toen hij het economisch stuk in het
- 26:06Speaker 1: Javerslag van de Nederlandse Bank moest schrijven. Dan ging hij
- 26:09Speaker 1: naar Curaçao, of in ieder geval naar een van onze
- 26:12Speaker 1: Caribische eilanden. En daar sloot hij zich op en dan
- 26:14Speaker 1: ging hij zelf schrijven... Ik had het interessanter gevonden als
- 26:19Speaker 1: Peter Wenning gewoon in een hok was geduwd... en gewoon
- 26:22Speaker 1: helemaal alleen het een en ander had geschreven... en dat
- 26:24Speaker 1: andere dat dan had verder ontwikkeld. Dus dat is punt één.
- 26:28Speaker 1: En punt twee, je kunt, daar komen er 51... En
- 26:34Speaker 1: waarschijnlijk heel goed. Susanne, die zegt hier ook gewoon... het
- 26:38Speaker 1: zit hem ook wel in heel belangrijke mate in de bedrijfscultuur...
- 26:42Speaker 1: van een bedrijf als ASML. En dat ga je allemaal
- 26:46Speaker 1: niet bepalen met industriebeleid. Susanne?
- 26:52Speaker 2: Dus dat is denk ik wel mijn belangrijke oproep. Dus
- 26:54Speaker 2: ik denk wel dat de tijden misschien wel rijp zijn...
- 26:57Speaker 2: om iets aan industriebeleid te gaan doen. Tenminste als andere
- 26:59Speaker 2: mogendheden ook tegen de klippen op. Innoveren en investeren. Tegelijkertijd
- 27:04Speaker 2: denk ik dus dat dat stukje wat niet zo maakbaar is.
- 27:06Speaker 2: En tegelijkertijd wel waar je je heel bewust van kan zijn...
- 27:09Speaker 2: is dat je heel bewust een bepaalde organisatiecultuur kan ontwikkelen...
- 27:12Speaker 2: en kan imprinten. Dat je daar echt wel onderscheidend vermogen
- 27:15Speaker 2: mee kan zijn. Het is natuurlijk niet zo'n sexy lobbythema...
- 27:17Speaker 2: want het ligt bij die bedrijven zelf om daar iets
- 27:19Speaker 2: aan te doen... in plaats van dat anderen daar iets
- 27:22Speaker 2: aan kunnen doen. Maar ik denk wel dat we daar
- 27:23Speaker 2: heel scherp op moeten zijn. Zeker wanneer we nu meer
- 27:27Speaker 2: middelen ook vrij aan het maken zijn... om in dit
- 27:29Speaker 2: soort organisaties te investeren. Deels publieke middelen, deels pensioengelden... die
- 27:33Speaker 2: we daarvoor willen ontsluiten. Dus het is in ons allerbelang
- 27:36Speaker 2: dat we die bedrijven... die we daarmee willen stimuleren... ons
- 27:39Speaker 2: wel heel bewust maken van het feit dat ze dus...
- 27:42Speaker 2: zich ook wel in moeten richten voor groei en innovatie.
- 27:45Speaker 2: Zijn we dat dan een beetje aan het vergeten? Want
- 27:46Speaker 2: we pompen
- 27:47Speaker 3: inderdaad miljarden in. Maar jij zegt, als je dat pompt
- 27:51Speaker 3: in bedrijven... die op een oude manier geleid worden en
- 27:54Speaker 3: niet op een ASML-manier... dan is dat misschien een beetje
- 27:57Speaker 3: zonde van het geld.
- 27:58Speaker 2: Ja, ik weet niet of dat een oude manier is,
- 27:59Speaker 2: maar wat ik vaak heb gezien in technologische start-ups, scale-ups,
- 28:03Speaker 2: is dat het heel vaak gaat over de technologie. Het
- 28:05Speaker 2: gaat heel vaak over de markt, het gaat over de financiering.
- 28:10Speaker 2: Terwijl bij ASML hadden we een apart high-tech ontwikkelproject ingericht
- 28:15Speaker 2: met ongeveer net zoveel middelen als technologieontwikkeling om de organisatiecultuur... Informatie, infrastructuur, organisatie, inrichting.
- 28:24Speaker 2: Om dat allemaal in goede banen te geleiden. En ik
- 28:26Speaker 2: weet niet hoeveel van onze rising stars op dit moment...
- 28:30Speaker 2: op die manier ook investeren in hun organisatorische randvoorwaarden
- 28:36Speaker 4: Interessant. Wat mij, als je naar die rapporten kijkt... niet
- 28:40Speaker 4: alleen het rapport van Peter Wenning... maar ook de rapporten
- 28:43Speaker 4: van Enrico Letta en Mario Draghi... daar ademt... in mijn
- 28:48Speaker 4: optiek toch steeds meer het gevoel... dat het allemaal een
- 28:52Speaker 4: beetje dirigistisch moet. Dat het vanuit de overheid moet komen.
- 28:55Speaker 4: Dat het maakbaar is, dat het stuurbaar is. Nou zeg
- 28:59Speaker 4: ik er meteen bij, als je terugkijkt in de historie...
- 29:02Speaker 4: zijn een heleboel baanbrekende technologieën... zijn inderdaad ontstaan met behulp
- 29:08Speaker 4: van de overheidsinvesteringen. Alleen ik zou dan een veel meer
- 29:12Speaker 4: voorstander zijn... van hoe ze dat in Amerika doen... en
- 29:17Speaker 4: afgezet tegen hoe we dat in Europa... Hier gaat het
- 29:19Speaker 4: toch meer over de overheid bepaalt... en zegt tegen zo'n bedrag...
- 29:25Speaker 4: je krijgt zoveel geld met de winstmarge erbovenop. In Amerika
- 29:28Speaker 4: krijgen ze vaak gewoon een lump sum. Zorg er nou
- 29:30Speaker 4: voor dat je met dit bedrag iets moois neerzet. Dat
- 29:34Speaker 4: gaan ze dus nu
- 29:35Speaker 3: ook doen, toch? Dat is nu een van de nieuwe plannen.
- 29:38Speaker 3: Nadien namelijk, geïnspireerd op de Amerikaanse DARPA. DARPA deed precies
- 29:42Speaker 3: wat jij nu zegt. Die schrijven prijsvragen uit... We willen
- 29:45Speaker 3: een auto zelfrijden door de woestijn van Nevada. Als u
- 29:48Speaker 3: dat voor elkaar krijgt, meldt u hier aan. Want we
- 29:50Speaker 3: hebben geld beschikbaar. Het lijkt mij een betere aanpak. Gaat
- 29:54Speaker 3: dat ook doen? Ben jij daar positief over, Suzanne, of
- 29:57Speaker 3: niet
- 29:58Speaker 2: Ik denk dat het een mooie aanzet is... om de
- 30:00Speaker 2: ergelijke innovatie voor elkaar te krijgen. Het... Het vraagt ook
- 30:04Speaker 2: om de acceptatie van een heel hoog risicoprofiel
- 30:08Speaker 4: Er gaat gewoon heel veel mis straks.
- 30:10Speaker 2: Het vraagt
- 30:11Speaker 4: ook om meer concurrentie, ook tussen landen. Als je bijvoorbeeld
- 30:15Speaker 4: naar de historie van de bedrijven van Elon Musk kijkt...
- 30:19Speaker 4: een belangrijke bijdrage aan het succes is dat die met...
- 30:23Speaker 4: verschillende Amerikaanse staten is gaan praten... van nou, ik wil
- 30:26Speaker 4: me ergens gaan vestigen. En die concurreren met elkaar. En
- 30:29Speaker 4: waarom zou je in Europa niet meer concurrentie... niet alleen
- 30:32Speaker 4: tussen bedrijven willen zien, maar ook tussen landen? Wat is
- 30:36Speaker 4: daar mis mee? Susan?
- 30:37Speaker 2: Ik denk dat er op dit moment al heel veel
- 30:39Speaker 2: geconcureerd wordt... tussen landen in Europa, waardoor het ook heel
- 30:42Speaker 2: lastig is... om pan-Europees dingen... Aan te pakken en aan
- 30:45Speaker 2: te vliegen. Maar wij
- 30:46Speaker 3: harmoniseren toch alles in Europa? Ik heb net een onderzoekje
- 30:50Speaker 3: zitten doen naar hoe wij defensieuitgaven doen. Daar hakken we
- 30:53Speaker 3: elkaar half de pan in. Terwijl we het aan het
- 30:56Speaker 3: proberen te coördineren zijn. De Duitsers en de Fransen proberen
- 30:58Speaker 3: nog steeds een straaljager in de lucht te krijgen. Dat
- 31:00Speaker 3: is geklapt omdat ze zo ongelooflijk stubborn zijn naar elkaar toe.
- 31:04Speaker 3: Dus er wordt volgens mij heel veel geconcureerd en weinig samengewerkt.
- 31:07Speaker 3: Misschien zit ik verkeerd. Eden is niet meer mee. Nou,
- 31:12Speaker 3: even jouw vraag over... Je zegt, de overheid stuurt enorm.
- 31:15Speaker 3: Ze hebben eigenlijk het Wenning-rapport redelijk letterlijk overgenomen. Ze hebben gezegd,
- 31:20Speaker 3: wij moeten gaan zitten op vier strategische domeinen. Digitalisering en AI.
- 31:24Speaker 3: Daar hoort dus onder andere ook fotonica bij. Veiligheid en weerbaarheid, defensieindustrie.
- 31:29Speaker 3: Energie en klimaattechnologie. Waterstof, batterijen, kernenergie. En life sciences en biotechnologie, medicijnen.
- 31:37Speaker 3: Is dat nou Eden... Hoor ik een beetje zeggen, misschien
- 31:40Speaker 3: is dat teveel sturing. Ik weet niet hoe jij daarover denkt.
- 31:45Speaker 2: Ik denk dat scherp kiezen op hoofddomeinen wel handig is.
- 31:48Speaker 2: Ik heb ook wel in groeifondsvoorstellen gezeten... waarbij alles er
- 31:53Speaker 2: mocht zijn. Waardoor je dan zo'n versnippering van aandachtmiddelen... en
- 31:58Speaker 2: vooral ook heel veel politieke ruis en ruimte geeft. Want
- 32:01Speaker 2: dan gaat iedereen daar
- 32:02Speaker 1: omweg, zullen we maar
- 32:04Speaker 2: zeggen. Dus ik denk dat het uitzetten van een aantal hoofdlijnen...
- 32:08Speaker 2: op zich wel wijs is.
- 32:09Speaker 1: Ja, maar... Je had het net over, er worden investeringen gedaan,
- 32:16Speaker 1: die kunnen ook mislukken. Het voordeel van de overheid is dat,
- 32:21Speaker 1: ik zeg dat altijd maar op mijn eigen manier, maar
- 32:24Speaker 1: die kan zich veroorloven met hagel te schieten. Dat kunnen
- 32:27Speaker 1: bedrijven vaak niet. En dan is een van de... Een
- 32:31Speaker 1: van de boodschappen die ik uit jouw boek heb begrepen...
- 32:33Speaker 1: is dat ze bij ASML dus allerlei risico's hebben genomen...
- 32:37Speaker 1: zonder dat ze wisten hoe dat ging aflopen. Dat ze
- 32:39Speaker 1: gewoon een hooglerend vermogen hadden. En dan kun je natuurlijk
- 32:45Speaker 1: goed bijsturen. Dus ik zou zeggen, de overheid moet toch
- 32:51Speaker 1: wel een beetje met hagel schieten. Maar dan moeten bedrijven
- 32:57Speaker 1: die die hagel ontvangen...
- 33:03Speaker 2: Ja, dat klopt. Alleen heeft die risico's wel genomen vanuit wetenschap...
- 33:07Speaker 2: dat ze aan de ene kant moesten voldoen aan Moore's law.
- 33:09Speaker 2: Dat was gewoon een harde wetmatigheid.
- 33:11Speaker 1: En
- 33:11Speaker 2: aan de andere kant wel... de technologie zit zo dicht
- 33:13Speaker 2: bij de fundamentele fysica... dat ze wel wisten dat alleen
- 33:17Speaker 2: met deze technologie... ze de fundamentele fysica zo konden buigen...
- 33:22Speaker 2: dat ze aan Moore's law konden blijven voldoen. Dus het
- 33:27Speaker 2: waren wel hele goed onderbouwde risico-inschattingen... En daarnaast pleit ik
- 33:33Speaker 2: ook in het boek voor, als je kijkt naar de humusvlagen,
- 33:36Speaker 2: die kun je echt eeuwen door trekken in Nederland, waar
- 33:38Speaker 2: zijn wij van oudsher heel goed in, dan is dat
- 33:41Speaker 2: onze nul de industriele revolutie begon met de zaagmolen, dus
- 33:45Speaker 2: de complexe systemen. en complexe systeemintegratie. Het feit dat we
- 33:49Speaker 2: een windmolen aan een zaagmachine konden koppelen... daarmee konden we
- 33:53Speaker 2: boten bouwen, daarmee konden we uiteindelijk de zee op. Dat
- 33:56Speaker 2: leidde vervolgens tot dat we ons moesten navigeren op de zee...
- 33:59Speaker 2: waardoor we optische instrumenten zijn gaan ontwikkelen. Dat zijn allemaal
- 34:02Speaker 2: grondleggende technologieën geweest... voor waar uiteindelijk een voedingsbodem van een Philips...
- 34:07Speaker 2: En een ASML ook uit voort is gekomen. Dus ik denk,
- 34:09Speaker 2: er zijn wel meer van die sectoren in Nederland... die
- 34:11Speaker 2: je echt wel terug kunt leiden tot onze humusvlaag. Ik
- 34:15Speaker 2: denk dat als je daar als overheid dichterbij blijft... dat
- 34:19Speaker 2: je dan gerichter kan schieten.
- 34:21Speaker 1: Maar als jij zegt dat ze bij ASML... ze hebben
- 34:24Speaker 1: risico's genomen, maar goed onderbouwde risico's. Maar kan de overheid ook...
- 34:30Speaker 1: een kwalitatief voldoende inschatting van dat soort risico's maken.
- 34:36Speaker 2: En niet zo diepgaand als één organisatie dat kan... die
- 34:39Speaker 2: daar met heel veel mensen en middelen natuurlijk ook bezig is...
- 34:43Speaker 2: om die risico's in te schatten
- 34:45Speaker 3: Maar met die vier strategische domeinen zit je dan wel
- 34:49Speaker 3: goed op die humuslaag? Dus digitalisering, veiligheid, energie en life sciences?
- 34:56Speaker 2: die best wel goed zijn in die zaken.
- 35:00Speaker 1: Ik denk dat bij de life sciences daar ook Wageningen
- 35:03Speaker 1: onder valt. Wageningen en Leiden
- 35:06Speaker 2: Dat zijn wereldklassen
- 35:08Speaker 1: We hebben onlangs gehoord van Frank Heemskerk... de hoofdpublic affairs
- 35:12Speaker 1: van ASML... dat de omzet die ASML dit jaar in
- 35:16Speaker 1: Europa haalt, dat is 0%. Wat vind jij daarvan
- 35:21Speaker 2: Het laatst zich verklaren, maar het is denk ik niet
- 35:23Speaker 2: echt een
- 35:24Speaker 3: geruststellende boodschap. En waarom niet geruststellend? Omdat ASML dan een
- 35:28Speaker 3: keertje naar hun klanten toe kan gaan en toch hier
- 35:30Speaker 3: weg gaat? Of dat wij eigenlijk niks aan het investeren
- 35:32Speaker 3: zijn in chipmachines
- 35:33Speaker 2: Nee, dat betekent dat we gewoon geen chipproductie meer gaan...
- 35:37Speaker 2: of geen geavanceerde chipproductie in Europa op gang weten te brengen.
- 35:41Speaker 2: Anders heb je die machines nodig. En dat is ook
- 35:43Speaker 2: een van de redenen. Ik ben net ingestapt in dat
- 35:45Speaker 2: cluster in Arnhem-Nijmegen. We staan daar op het punt om
- 35:49Speaker 2: onze laatste chipfabriek te verspelen. Die we in de Benelux hebben.
- 35:53Speaker 2: Waar we een beetje op schaal chips kunnen bakken. En
- 35:56Speaker 2: ik denk dat we dat in het hele geopolitieke tijdsgevricht...
- 36:00Speaker 2: En
- 36:00Speaker 3: waarom zijn we die fabriek daar aan het verspelen dan?
- 36:04Speaker 2: Omdat NXP besluit om activiteiten elders onder te brengen. Je
- 36:08Speaker 2: hebt
- 36:08Speaker 3: het over NXP, ja?
- 36:09Speaker 2: Nee, NXP.
- 36:12Speaker 3: En waarom brengen zij dat dan ergens anders onder?
- 36:14Speaker 2: Daar zullen zij ongetwijfeld moverende bedrijfseconomische redenen voor hebben.
- 36:17Speaker 3: Maar is dit een Beethoven-achtig moment dan? Jongens, Rob Jetten
- 36:23Speaker 3: moet nu naar NXP toe... en zeggen, dit is de
- 36:25Speaker 3: enige chipfabriek die we in
- 36:27Speaker 2: Europa nog over hebben. Dus of je dan NXP daar
- 36:29Speaker 2: toe moet houden of met elkaar moet kijken... welke alternatieven
- 36:32Speaker 2: heb je om daar... de chipproductie te behouden en naar
- 36:35Speaker 2: een volgend plan te trekken. Maar het lijkt me dat
- 36:38Speaker 2: we dit niet zomaar willen kwijtspelen. We
- 36:40Speaker 3: hebben het vaak ook over arbeidsproductiviteitsverbetering. Dat ligt onder andere
- 36:44Speaker 3: aan uitgaven in R & D. Dus daar zit een
- 36:47Speaker 3: grote correlatie, zeg maar. Ik heb even de R &
- 36:50Speaker 3: D- cijfers in vergelijking met het Bruto Nationaal Product. De Verenigde
- 36:55Speaker 3: Staten zit op 2,7 procent. Zweden 2,6. Nederland en Australië
- 36:59Speaker 3: 1,6 procent veranderen. Hoe krijg je dat omhoog? Want ik
- 37:05Speaker 3: denk al dat die bedrijven... als zij daar economische redenen
- 37:08Speaker 3: voor zien om in de R & D te investeren...
- 37:10Speaker 3: dan zullen ze het wel doen op een of andere manier.
- 37:12Speaker 3: Kunnen ze het niet? Willen ze het niet? Is er
- 37:13Speaker 3: niet de mogelijkheid? Zitten er niet universiteiten in de buurt?
- 37:17Speaker 3: Waarom is het zo laag?
- 37:18Speaker 2: Ja, volgens mij is de norm waar we al streven 3%.
- 37:21Speaker 2: Daar hebben we het ook al heel lang over. Daar
- 37:25Speaker 2: zit ik nu te weinig voor in. Maar Duitsland, als
- 37:28Speaker 2: je kijkt naar die curves van Duitsland en België... die
- 37:30Speaker 2: hebben we echt best wel sterk weten optrekken. En dat
- 37:33Speaker 2: zijn ook redelijk recente ontwikkelingen geweest. Dus een mix van
- 37:37Speaker 2: publiek en privaat geld geweest. Dat dat is geweest. Ik
- 37:40Speaker 2: heb ook wel eens gehoord dat het met ons risicoprofiel
- 37:42Speaker 2: heeft te maken. Dus degene die graag risico wilde nemen...
- 37:47Speaker 2: die hebben destijds de oversteek naar Amerika gemaakt... van het
- 37:49Speaker 2: onbekende land. En degene die dan niet durfde zijn hier gebleven...
- 37:52Speaker 2: is denk ik een tekort door de bocht
- 37:55Speaker 1: redenatie. Maar ik
- 37:56Speaker 2: denk dat er wel een soort van investeringsbereidheid... Moet zijn.
- 38:00Speaker 1: Ik heb twee opmerkingen gemaakt. Ten eerste, het is moeilijk
- 38:03Speaker 1: om dat goed te kwantificeren. Dit soort dingen. Want wat
- 38:06Speaker 1: versta je dan precies onder? Dat is het punt één.
- 38:08Speaker 1: Maar goed, laten we zeggen dat die getallen... In ieder
- 38:10Speaker 1: geval het beeld zal wel kloppen. Wat mij altijd stoort.
- 38:16Speaker 1: Maar goed, misschien maak ik mij nu schuldig aan borrelpraat.
- 38:20Speaker 1: Maar je moet... Je kunt alleen maar succesvolle ondernemers in
- 38:23Speaker 1: je land hebben als je ook die mensen hun succes gunt.
- 38:28Speaker 1: En wij hebben toch een soort cultuur van als iemand
- 38:31Speaker 1: heel succesvol wordt als ondernemer. Dat betekent dat hij vermogend
- 38:34Speaker 1: wordt en dat hij in de quote 500 lijst terecht komt. Ja,
- 38:38Speaker 1: dat vinden wij toch wel een beetje dubieus
- 38:42Speaker 1: Wat
- 38:42Speaker 3: vind jij daarvan?
- 38:44Speaker 2: Ik werk nu ook met departementen samen. En dat is
- 38:47Speaker 2: alles wat bedrijfsleven is, staat gelijk aan Big Tech, zullen
- 38:50Speaker 2: we maar zeggen. En alles is Elon Musk. Merk je
- 38:53Speaker 2: die cultuur verschillend? Ja, ik vind dat wel spannend. Terwijl
- 38:57Speaker 2: volgens mij de markt en private partijen ook wel heel
- 39:01Speaker 2: veel toegevoegde waarde voor ons land brengen
- 39:03Speaker 1: Spannend? Ja, nee. Ik vind het
- 39:06Speaker 2: spannend dat er dus ook ergens een soort van wantrouwen...
- 39:08Speaker 2: vanuit een overheid richting een bedrijfsleven is. Want daarmee maakt
- 39:11Speaker 2: het ook moeilijker om een investeringsklimaat te creëren. Als je
- 39:14Speaker 2: kijkt wat Zweden bijvoorbeeld hebben gedaan. Die hebben echt beleid
- 39:18Speaker 2: gevoerd waarmee ze heel veel spaarsaldo's... om hebben weten te
- 39:21Speaker 2: zetten in risicodragende investeringsaldo's... waar die ook nog eens landen
- 39:26Speaker 2: in de Zweedse economie. Als je het dan hebt over
- 39:29Speaker 2: we moeten kijken naar goede voorbeelden elders... zou ik daar
- 39:32Speaker 2: zeker
- 39:33Speaker 4: Want jij bent beleid... zij daar hebben gezegd... wij willen
- 39:37Speaker 4: de inwoners van Zweden stimuleren om meer te gaan beleggen.
- 39:41Speaker 4: Zodat het inderdaad voor een groot deel bij Zweedse bedrijven komt.
- 39:45Speaker 4: Nou prima, dat werkt daar uitstekend. Dat zeggen wij hier ook...
- 39:49Speaker 4: Alleen waar ze in Zweden daar achter de komma hebben gezegd...
- 39:53Speaker 4: en dat gaan we aantrekkelijk maken
- 39:55Speaker 4: doen we hier precies niet. Want het is nu in
- 39:59Speaker 4: Zweden zo aantrekkelijk... dat bijna elk Zweeds huishouden belegt. Omdat
- 40:03Speaker 4: de heffing op de winst die je maakt is zo laag.
- 40:07Speaker 4: En bij ons is die zo schrikbaar en hoog... Dat
- 40:10Speaker 4: mensen zelfs in de wetenschap dat je met sparen... na
- 40:13Speaker 4: aftrek van inflatie erop achteruit gaat, blijven we maar sparen.
- 40:15Speaker 4: Volgens mij hebben ze ook een soort incentive zelfs... als
- 40:17Speaker 4: je in Zweedse bedrijven investeert. Kijk, zij hebben daar hele
- 40:22Speaker 4: diepe problemen in de jaren negentig gehad. En als onderdeel
- 40:25Speaker 4: van de hervorming hebben. Wij hebben een tekort. En dan
- 40:33Speaker 4: kom je bij wat we het hiervoor over hadden. Moet
- 40:36Speaker 4: je meer gaan investeren als land zoals in België doen,
- 40:39Speaker 4: in Duitsland, prima. Maar het is uiteindelijk, zoals jij zo
- 40:43Speaker 4: mooi in de introductie zei... vroeg of laat komt het
- 40:46Speaker 4: op geld uit. En dan hebben we het over heel
- 40:49Speaker 4: veel geld wat nodig is voor de komende jaren. Dan
- 40:52Speaker 4: vragen we ons af waar komt dat geld vandaan? Dan
- 40:54Speaker 4: kijken we naar overheidsplannen. Wat wij dus weigeren te doen is...
- 40:58Speaker 4: Het is notabene onze eigen overheid die zegt... wij hebben
- 41:00Speaker 4: gekeken naar veel van die fiscale maatregelen... die we in
- 41:03Speaker 4: de loop der tijd opgetuigd hebben. Van ruim vijftig hebben
- 41:05Speaker 4: we vastgesteld... die kosten meer dan wat ze opleveren. Samen
- 41:09Speaker 4: zijn ze goed voor 35 miljard euro per jaar. Dus
- 41:12Speaker 4: als je alleen maar met dat soort onzinnige maatregelen zou stoppen...
- 41:16Speaker 4: speel je 35 miljard euro per jaar vrij om hierin
- 41:19Speaker 4: te gaan investeren.
- 41:22Speaker 3: in startende en snel groeiende Europese bedrijven. In drie jaar
- 41:25Speaker 3: tijd zal het pensioenfonds... een ruime miljard euro investeren in
- 41:28Speaker 3: de techsector... zei ABP eind vorige maand. We hebben het
- 41:32Speaker 3: over geld. De overheid heeft voor dat hele na die
- 41:35Speaker 3: 500 miljoen... en voor die andere investeringsinstellingen iets van 6 miljard.
- 41:41Speaker 3: Het had dus 35 kunnen zijn. Ja, precies. Maar de
- 41:45Speaker 3: pensioenfonds hebben nog 1500 miljard liggen ergens in een potje.
- 41:49Speaker 3: Gaan wij hier... want ik spreek ook wel eens pensioenfondsen...
- 41:51Speaker 3: en die zeggen ja, we vinden het heel moeilijk... om
- 41:53Speaker 3: investable cases te vinden... omdat er is te weinig langjarig overheidsbeleid...
- 41:58Speaker 3: en duidelijkheid of wij een kerstcentrale willen gaan bouwen... of
- 42:01Speaker 3: dit willen doen. Wat hoor jij in de markt?
- 42:04Speaker 2: Nou, ik denk dus dat we ook... We kunnen het
- 42:06Speaker 2: hebben over de toepassingen, maar we hebben ook de randvoorwaarden
- 42:09Speaker 2: in het land op orde te hebben. Dus als we
- 42:11Speaker 2: als vergunningsverlening te lang duurt, inderdaad, hebben we wel de
- 42:15Speaker 2: energie om al die prachtige initiatieven mee te ontplooien. Dan
- 42:19Speaker 2: snap ik dat er koudwatervrees bij de grote institutionele beleggers
- 42:22Speaker 2: om dit mede mogelijk te maken hebben. En ook echt wel...
- 42:26Speaker 2: nodig om dat te doen. Dus ik denk dat onze
- 42:28Speaker 2: hele ruimtelijke ordening... en fysieke leefomgeving wel degelijk ook een
- 42:32Speaker 2: hele belangrijke rol speelt... in dit verhaal.
- 42:35Speaker 3: Wij hebben het gehad over ASML, over het DNA van ASML.
- 42:40Speaker 3: Jij zegt een groot gedeelte is cultureel. Een gedeelte is
- 42:43Speaker 3: ook EZ geweest, die heeft geïnvesteerd. We hebben het over,
- 42:48Speaker 3: kunnen we dit kopiëren? Mijn laatste vraag gaat over het
- 42:52Speaker 3: gevoel van urgentie. De Wenning zei, dit is een economische
- 42:56Speaker 3: noodoperatie van de komende tien jaar. Als jij de afgelopen,
- 43:00Speaker 3: laten we zeggen, maand, de debatten in Den Haag volgt...
- 43:03Speaker 3: Heb je het gevoel dat we met een noodoperatie bezig
- 43:05Speaker 3: zijn
- 43:06Speaker 2: Nee, ik denk dat we... Een leading question zou ik stellen, ja.
- 43:10Speaker 2: Het juiste antwoord is nee. Nee, nee. Maar misschien wel.
- 43:14Speaker 2: Je kunt het ook anders zien. Want als je de
- 43:16Speaker 3: miljoenennota leest, dan staat er heel veel wening in
- 43:19Speaker 2: Zeker. Dus er wordt wel geluisterd. Er worden stappen gezet.
- 43:22Speaker 2: Maar over de hele linie... Heb ik twee weken geleden
- 43:25Speaker 2: nog een grote strategische sessie... met meerdere departementengroepen. Waar is
- 43:30Speaker 2: ons gevoel van urgentie? Waar kunnen we nou onze slagkracht
- 43:34Speaker 2: snel genoeg organiseren... dat we hier ook echt nog iets
- 43:36Speaker 2: aan kunnen doen?
- 43:37Speaker 3: En wat krijg je dan voor een antwoord?
- 43:39Speaker 2: Het is een versielode omgeving, zo'n overheid. Ja, ik vind
- 43:43Speaker 2: dat niet echt meer een plausibel antwoord. Dat is
- 43:46Speaker 3: het antwoord terug van ja, we kunnen niet anders... want
- 43:48Speaker 3: we zitten in silo. We kunnen altijd anders. Maar
- 43:50Speaker 4: af en toe op een maand hebben we het steeds
- 43:52Speaker 4: over box drie. Wat levert het op jaarbasis op? Het
- 43:54Speaker 4: is een schijntje op die totale overzijding. Dus het gaat
- 43:57Speaker 3: over nergens. Goed, het grote plaatje. Han, wat is volgens
- 44:00Speaker 3: jou het grote plaatje?
- 44:02Speaker 1: Ja, ik heb geloof ik iets te veel negativiteit in
- 44:04Speaker 1: deze sessie. Dus je kans om dat recht te breiden. Ja,
- 44:08Speaker 1: dan ga ik recht breiden. Wij zijn een geweldig land.
- 44:10Speaker 1: We hebben zulke goede uitgangsposities. We hebben hartstikke goede universiteiten.
- 44:16Speaker 1: We hebben hele creatieve mensen. Al dat sturende beleid, het
- 44:21Speaker 1: dirigistische beleid... waar Eden het eerder over had, daar ben
- 44:25Speaker 1: ik ook niet zo van. Ik zou zeggen, ondernemers... Dus probeer,
- 44:30Speaker 1: ga niet wachten tot je het van de overheid krijgt...
- 44:33Speaker 1: maar probeer te leren van ASML en ga ervoor. Maar
- 44:40Speaker 1: die cultuur, ik denk dat die uniek is. In het
- 44:43Speaker 1: begin van deze uitzending had Suzanne het over de eerste
- 44:48Speaker 1: CEO van ASML... die zei dat ASML moest spelen op
- 44:52Speaker 1: kruiviaanse wijze... En dat voor een bedrijf onder de rook
- 44:57Speaker 1: van PSV... is toch wel heel bijzonder. Ik als Amsterdammer
- 45:02Speaker 1: zou zeggen, dat is toch wel geweldig.
- 45:04Speaker 4: Edin, wat denk jij? Ik ben een grote liefhebber van historie.
- 45:09Speaker 4: Dat weet je ondertussen. En als ik naar deze ontwikkelingen
- 45:13Speaker 4: zo ga kijken... Wij moeten als land gewoon ons oude
- 45:17Speaker 4: DNA terugvinden. Want wij waren altijd goed in het innoveren.
- 45:21Speaker 4: En ergens is dat een beetje weggezakt. Er is een
- 45:24Speaker 4: laag stof daarboven gekomen. Dus het is niet zo dat
- 45:27Speaker 4: we moeten leren hoe het moet. We weten hoe het moet,
- 45:29Speaker 4: alleen het is een beetje weggezakt. Ja. Dat is een
- 45:32Speaker 4: groot voordeel ten opzichte van heel veel andere landen... die
- 45:34Speaker 4: het in het verleden ook niet eens wisten. Dus we
- 45:36Speaker 4: hebben dat voordeel in ieder geval. En dan zou ik zeggen,
- 45:38Speaker 4: en dan ga jij ze waarschijnlijk lachen... maar wat in
- 45:43Speaker 4: mijn optiek toch wel heel goed zou zijn... is dat
- 45:47Speaker 4: die overheid wat meer ruimte aan de markt overlaat. Onze samenleving,
- 45:51Speaker 4: ons land, weet hoe te innoveren... of dat een goede
- 45:57Speaker 4: zaai
- 45:58Speaker 1: in dit
- 45:58Speaker 4: opzicht is. Jij ziet geen rol voor de ECB hier. Nee,
- 46:03Speaker 3: hier niet. Zorg voor lage inflatie. Het
- 46:06Speaker 4: helpt om de
- 46:06Speaker 3: rente slaag te houden. Susan, het grote plaatje, wat
- 46:10Speaker 2: is dit? Als we kijken naar het succes van ASML,
- 46:12Speaker 2: kom ik wel terug. Het is innovatiekracht en slagvaardigheid. Dus
- 46:15Speaker 2: we hebben dat diep in ons DNA zitten. En ik
- 46:17Speaker 2: denk dat de grootste opgave die we hebben... is om
- 46:20Speaker 2: die slagvaardigheid... weer terug te brengen in alles wat we doen.
- 46:24Speaker 2: Aan de publieke en aan de private
- 46:26Speaker 3: kant. En ook bij de ministeriekant.
- 46:29Speaker 2: Zeker, dat bedoel ik met de publieke kant.
- 46:32Speaker 4: We moeten ervoor waken, Rens. Als we het over de
- 46:36Speaker 4: Nederlandse economie hebben... we hebben het over BV Nederland. Ik
- 46:40Speaker 4: zit nu op het punt dat ik niet meer over
- 46:43Speaker 4: BV Nederland wil spreken... maar Agentschap Nederland. Het is één
- 46:46Speaker 4: grote overheidsinstelling geworden...
- 46:48Speaker 3: Oké, dank. Suzanne van der Velden, directeur van Liveport Semicon...
- 46:53Speaker 3: auteur van het boek Lessons Learned from ESML... ook namens
- 46:57Speaker 3: Han en Edi, mijn naam is Rens de Jong. Dit
- 46:58Speaker 3: was het grote plaatje over het toekomstige verdienvermogen van Nederland.
- 47:02Speaker 3: Veel om over na te denken en mee aan de
- 47:03Speaker 3: slag te gaan. Veel afleveringen vind je ook in de BNR-app,
- 47:06Speaker 3: andere podcast-apps... en wil je je blik nog verder verbreden...
- 47:09Speaker 3: Word dan even lid van onze LinkedIn-nieuwsbrief. Laat ook weten
- 47:13Speaker 3: wat je vindt van het grote plaatje. E-mailtje is snel gestuurd.
- 47:16Speaker 3: Het grote plaatje aanstaat je BNR.nl... met al je vragen,
- 47:19Speaker 3: opmerkingen en ideeën. En mocht je nog meer willen weten
- 47:21Speaker 3: over ASML... luister dan de nieuwe podcast van BNR, Ons ASML.
- 47:26Speaker 3: De afgelopen anderhalf jaar hebben we er keihard aan gewerkt...
- 47:29Speaker 3: en het is een prachtdocument geworden. Luister even de trailer
- 47:35Speaker 5: Dit is geen science fiction, dit is science fact... De
- 47:38Speaker 5: meest complexe machine ter wereld. ASML bouwde hem. De ingenieurs
- 47:46Speaker 5: uit Veldhoven trotseerden er de wetten van de natuurkunde voor.
- 47:51Speaker 5: Maar ze hadden nooit gedacht dat juist die machine... hun
- 47:55Speaker 5: grootste obstakel ooit
- 47:57Speaker 7: zou opleveren. Daar is een delegatie van onze regering met
- 48:00Speaker 7: Amerikanen aan het praten. En het lijkt erop dat een
- 48:03Speaker 7: akkoord wordt bereikt... over het instellen van exportbeperkingen... voor bepaalde
- 48:07Speaker 7: chiptechnologie richting China
- 48:10Speaker 5: Als je de heilige graal van onze digitale samenleving in
- 48:13Speaker 5: handen hebt... zou je denken dat je de wereld aan
- 48:16Speaker 5: je voeten hebt liggen... Maar ASML is dankzij hun machine
- 48:22Speaker 5: overgedragen aan de grillen van politici.
- 48:25Speaker 8: Je ging zelf niet aan het schaakpad plaatsnemen
- 48:35Speaker 9: want als je op het schaakpad werd gezet en dat
- 48:37Speaker 9: iemand met jou zat te schuiven, dat waren we nog
- 48:40Speaker 9: niet gewend naar.
- 48:42Speaker 5: Ik ben Maxime van Mil en in ons ASML neem
- 48:45Speaker 5: ik je mee achter de schermen bij een van het
- 48:48Speaker 5: werelds meest unieke bedrijven. In een periode waarin de chipmachine
- 48:52Speaker 5: maker omleert gaan met de verantwoordelijkheden die komen kijken bij
- 48:56Speaker 5: de status van technologische supermacht. Dat was gewoon absurd. Absurd.
- 49:02Speaker 5: We duiken in de geschiedenis van Nederlands meest succesvolle techbedrijf.
- 49:07Speaker 5: Een bedrijf waar ooit niemand in geloofde. En dat meerdere
- 49:11Speaker 5: keren op het randje van de afgrond stond. Eerste verhaal
- 49:15Speaker 5: wat je bij
- 49:16Speaker 9: de koffie hoorde was sterfhuisconstructie. Dit kun je gewoon
- 49:18Speaker 10: vergeten, zeg maar, aan en uit. Zonder deze videoband had
- 49:21Speaker 10: de toekomst van ASML er waarschijnlijk heel anders uit gezien.
- 49:15Speaker 5: Maar de
- 49:15Speaker 9: vrijbuiters
- 49:19Speaker 10: uit Veldhoven wisten het tijd te
- 49:24Speaker 5: keren. Hij heeft het
- 49:29Speaker 2: altijd over het voetbal van Johan Cruijff. De spirits van
- 49:31Speaker 2: Silicon Valley noemde hij het zelf.
- 49:38Speaker 9: Wij gaan iets bijzonders doen. Wij gaan iets doen wat
- 49:40Speaker 9: niemand anders kan. Als dat eenmaal de overhand neemt, dan
- 49:42Speaker 9: ben je niet meer te stoppen natuurlijk.
- 49:43Speaker 5: Om het uiteindelijk te schoppen. tot de wereldtop.
- 49:46Speaker 9: ASML was altijd een club vol tegendraadse ingenieurs. En dat
- 49:49Speaker 9: bracht hen verder dan ze
- 49:51Speaker 5: ooit hadden durven dromen. Maar is dat eigenzinnige karakter ook genoeg...
- 50:07Speaker 5: om hen te wapenen tegen ruzie in
- 50:09Speaker 9: de wereldmachten? Ze snapten niet wat er gebeurde... als je
- 50:12Speaker 9: gewoon een knopje indrukte om te pesten
- 50:15Speaker 5: Uitvinden kunnen ze in Veldhoven als de beste. Maar wat
- 50:19Speaker 5: als ze zichzelf opnieuw uit moeten vinden? Dat hoor je
- 50:23Speaker 5: vanaf volgende week in ons ASML.
- 50:27Speaker 11: Dit is niet een geopolitieke storm. Dit is geopolitieke klimaatverandering.
- 50:35Speaker 5: Abonneer je, dan weet je zeker dat je niks mist
- 50:39Speaker 3: Ons ASML dus, in je favoriete podcastapp of de BNR-app.
- 50:43Speaker 3: En ik zou willen zeggen, graag tot volgende week. Dag.