Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Sztuka starożytnej Grecji bez filtra: kolory i skandale

Transcript

Sztuka starożytnej Grecji bez filtra: kolory i skandale · Art Perspective – podcast o sztuce

• 0:00
  SPEAKER_00: Słuchajcie uważnie,
• 0:01
  SPEAKER_00: bo dziś w podcaście Art Perspective opowiem Wam historię,
• 0:05
  SPEAKER_00: która zmieni Wasze spojrzenie na sztukę starożytną.
• 0:09
  SPEAKER_00: Historie,
• 0:09
  SPEAKER_00: która zaczyna się w słonecznej Grecji,
• 0:12
  SPEAKER_00: gdzie genialni architekci budowali świątynie,
• 0:16
  SPEAKER_00: których idealność podziwiamy do dziś.
• 0:19
  SPEAKER_00: Zbudowali je tak,
• 0:20
  abyśmy my ponad dwa i pół tysiąca lat później patrzyli na nie i
• 0:26
  widzieli absolutną
• 0:27
  SPEAKER_00: matematyczną perfekcję.
• 0:30
  SPEAKER_00: Ale co jeśli powiem Wam,
• 0:32
  SPEAKER_00: że w tych świątyniach nie ma ani jednej prostej,
• 0:36
  SPEAKER_00: idealnej linii,
• 0:38
  SPEAKER_00: że to wszystko jest skrupulatnie zaplanowaną iluzją,
• 0:41
  SPEAKER_00: mającą oszukać nasze zmysły?
• 0:45
  SPEAKER_00: I co,
• 0:46
  SPEAKER_00: jeśli powiem Wam,
• 0:47
  SPEAKER_00: że pewien artysta,
• 0:48
  SPEAKER_00: celebryta,
• 0:49
  SPEAKER_00: który pracował nad Parthenonem,
• 0:51
  SPEAKER_00: wylądował przez to w więzieniu,
• 0:53
  SPEAKER_00: a jego dzieło miało ukryty mechanizm,
• 0:56
  SPEAKER_00: który go zdradził?
• 0:59
  SPEAKER_00: I na dodatek,
• 1:00
  SPEAKER_00: co powiecie na to,
• 1:01
  SPEAKER_00: że w starożytnej Grecji im mniejszy,
• 1:04
  SPEAKER_00: no wiecie co,
• 1:06
  SPEAKER_00: tym bardziej byłeś mądry?
• 1:08
  Zostańcie z nami,
• 1:09
  a na koniec opowiem,
• 1:10
  co stało się z tym artystą i dlaczego małe było w cenie.
• 1:16
  SPEAKER_00: Wyobraźcie sobie, że patrzycie na Partenon.
• 1:19
  Słońce Was oślepia,
• 1:20
  a monumentalna świątynia zdaje się lśnić bielą na tle
• 1:25
  błękitnego nieba.
• 1:27
  Patrzycie na jej kolumny,
• 1:29
  na idealne linie dachu i myślicie,
• 1:31
  że to mistrzostwo inżynierii.
• 1:34
  SPEAKER_00: Ale tak naprawdę oglądacie magiczny trik,
• 1:38
  SPEAKER_00: który stworzyli starożytni architekci,
• 1:40
  SPEAKER_00: by oszukać Wasze oczy.
• 1:43
  SPEAKER_00: Greccy architekci doskonale znali wady ludzkiego wzroku.
• 1:48
  SPEAKER_00: Wiedzieli,
• 1:49
  SPEAKER_00: że długie,
• 1:49
  SPEAKER_00: proste,
• 1:50
  SPEAKER_00: poziome linie,
• 1:51
  SPEAKER_00: takie jak platforma Parthenonu oglądane z daleka,
• 1:55
  SPEAKER_00: wydają się wyginać w dół.
• 1:58
  SPEAKER_00: Aby temu zapobiec, zrobili ją lekko wypukłą w środku.
• 2:02
  SPEAKER_00: To niezauważalne dla oka, ale dzięki temu wydaje się idealnie prosta.
• 2:09
  SPEAKER_00: Jeśli spojrzycie na nią z boku,
• 2:11
  SPEAKER_00: zobaczycie lekką krzywiznę,
• 2:14
  SPEAKER_00: ale patrząc od przodu widzicie doskonałą prostą linię.
• 2:19
  SPEAKER_00: To mistrzowski przykład starożytnej inżynierii optycznej,
• 2:23
  SPEAKER_00: która sprawiła,
• 2:24
  SPEAKER_00: że architektura zdawała się być matematycznie doskonała,
• 2:28
  SPEAKER_00: choć wcale taka nie była.
• 2:31
  SPEAKER_00: Podobnie jest z kolumnami.
• 2:33
  Grecy zauważyli,
• 2:35
  że idealnie proste kolumny wydają się być wklęsłe w środku.
• 2:40
  Aby temu zapobiec zastosowali entasis – delikatne wybrzuszenie
• 2:45
  w środku kolumny.
• 2:47
  SPEAKER_00: To sprawiało,
• 2:48
  SPEAKER_00: że kolumny wyglądały na napięte,
• 2:51
  SPEAKER_00: pełne siły i witalności,
• 2:53
  SPEAKER_00: a nie na wiotkie i wklęsłe.
• 2:56
  To było nadanie kamieniowi życia,
• 2:59
  jakbyśmy patrzyli na potężne,
• 3:01
  wyrzeźbione mięśnie.
• 3:04
  SPEAKER_00: A teraz zapomnijcie o białych, nieskazitelnych posągach z muzeów.
• 3:10
  SPEAKER_00: To tylko duchy dawnej świetności, zmyte przez wieki.
• 3:15
  SPEAKER_00: Greckie rzeźby tętniły kolorami,
• 3:18
  SPEAKER_00: oczy były pomalowane,
• 3:20
  SPEAKER_00: szaty miały fantazyjne wzory,
• 3:23
  SPEAKER_00: a biżuteria i zbroje były złote i srebrne.
• 3:27
  Wyobraźcie sobie posąg,
• 3:29
  który nie tylko wygląda,
• 3:31
  ale wręcz emanuje kolorem i życiem.
• 3:34
  To było coś więcej niż sztuka,
• 3:36
  to było przywracanie do życia postaci z mitologii.
• 3:41
  Malowanie nie polegało na pokrywaniu całych powierzchni
• 3:44
  jednolitą warstwą farby.
• 3:47
  SPEAKER_00: Detale takie jak naczynia krwionośne,
• 3:50
  SPEAKER_00: oczy i usta były precyzyjnie malowane,
• 3:54
  SPEAKER_00: co nadawało rzeźbom niesamowitego realizmu.
• 3:58
  SPEAKER_00: Do oczu często używano kamieni szlachetnych,
• 4:01
  SPEAKER_00: szkła lub kości słoniowej,
• 4:04
  SPEAKER_00: co sprawiało,
• 4:05
  SPEAKER_00: że zdawały się spoglądać na widza.
• 4:08
  Skóra mogła być przyciemniana farbami na bazie miodu lub oleju,
• 4:13
  by uzyskać naturalny odcień.
• 4:16
  SPEAKER_00: Natomiast ubrania były pokrywane bogatymi, geometrycznymi wzorami.
• 4:21
  SPEAKER_00: Rekonstrukcje cyfrowe pokazują,
• 4:23
  SPEAKER_00: że fryzy partenonu były pełne intensywnych barw,
• 4:28
  SPEAKER_00: a zbroje lśniły w słońcu.
• 4:31
  Być może zauważyliście,
• 4:32
  że na greckich rzeźbach męskie genitalia są zazwyczaj
• 4:37
  niewielkie.
• 4:38
  SPEAKER_00: Nie jest to przypadek, a celowy zabieg.
• 4:42
  SPEAKER_00: W starożytnej Grecji duży penis kojarzył się z barbarzyństwem,
• 4:46
  SPEAKER_00: brakiem samokontroli i nadmiernym popędem seksualnym.
• 4:51
  SPEAKER_00: Był symbolem prymitywnej siły, a nie intelektu.
• 4:55
  SPEAKER_00: Z drugiej strony mały penis był symbolem umiarkowania,
• 4:59
  SPEAKER_00: samokontroli,
• 5:00
  SPEAKER_00: mądrości i cywilizowanego stylu życia.
• 5:04
  SPEAKER_00: Grecy cenili sobie powściągliwość i rozum,
• 5:07
  dlatego wizerunek idealnego mężczyzny w sztuce musiał
• 5:11
  odzwierciedlać te wartości.
• 5:14
  SPEAKER_00: Im mniejszy rozmiar, tym większa mądrość.
• 5:17
  SPEAKER_00: Taka była starożytna logika.
• 5:20
  SPEAKER_00: Ale wróćmy jeszcze na chwilę do iluzji.
• 5:23
  W starożytnej Grecji nie tylko architektura oszukiwała nasze
• 5:27
  zmysły,
• 5:28
  także malarstwo.
• 5:30
  Istnieje opowieść potwierdzona przez Pliniusza starszego o
• 5:34
  artyście imieniem
• 5:36
  SPEAKER_00: Zeuxis,
• 5:37
  SPEAKER_00: który namalował winogrona tak realistycznie,
• 5:40
  SPEAKER_00: że ptaki próbowały je dziobać.
• 5:42
  Wyobraźcie sobie,
• 5:44
  stoisz w pracowni,
• 5:45
  a twoje dzieło przyciąga nie krytyków,
• 5:47
  a gołębie.
• 5:49
  Zeuxis był zachwycony,
• 5:51
  dopóki nie przyszedł jego rywal Parhasios i pokazał zasłonę.
• 5:56
  SPEAKER_00: Zeuxis chciał ją odsunąć i wtedy zrozumiał, że to też był obraz.
• 6:01
  SPEAKER_00: Przegrał dwóch artystów,
• 6:03
  SPEAKER_00: którzy rywalizowali nie o estetykę,
• 6:06
  SPEAKER_00: a o to,
• 6:07
  SPEAKER_00: kto lepiej oszuka rzeczywistość.
• 6:10
  SPEAKER_00: Trochę jak dzisiejsze filtry na Instagramie, tylko w wersji antycznej.
• 6:16
  Kiedy Grecy rzeźbili posągi bogów,
• 6:19
  starali się,
• 6:20
  aby mieli oni idealne wyrazy twarzy.
• 6:24
  SPEAKER_00: Często przedstawiano ich z lekko zaciśniętymi ustami, jakby filtry.
• 6:29
  SPEAKER_00: W chwili,
• 6:29
  SPEAKER_00: gdy mówią cis do aparatu,
• 6:31
  SPEAKER_00: ale we wczesnym okresie,
• 6:34
  SPEAKER_00: tak zwanym archaicznym,
• 6:36
  SPEAKER_00: pojawił się uśmiech archaiczny,
• 6:38
  SPEAKER_00: czyli taki dziwny,
• 6:39
  SPEAKER_00: zagadkowy grymas.
• 6:41
  SPEAKER_00: To nie był uśmiech szczęścia,
• 6:43
  SPEAKER_00: ale raczej sztywny,
• 6:45
  SPEAKER_00: nienaturalny wyraz,
• 6:46
  SPEAKER_00: który dla wielu symbolizował życie,
• 6:48
  SPEAKER_00: witalność,
• 6:49
  SPEAKER_00: a nawet boskość.
• 6:51
  SPEAKER_00: Ten archaiczny uśmiech nie był przypadkiem.
• 6:55
  SPEAKER_00: W starożytnym myśleniu Greków uśmiech był oznaką życia,
• 6:59
  SPEAKER_00: w przeciwieństwie do bezruchu i martwoty.
• 7:02
  Posąg,
• 7:02
  który się lekko uśmiechał,
• 7:04
  był ożywiony,
• 7:06
  jakby jego dusza już krążyła w marmurze.
• 7:09
  SPEAKER_00: Z naszej perspektywy wygląda to na niezręczny grymas,
• 7:13
  SPEAKER_00: ale dla Greków był to symbol istnienia,
• 7:16
  SPEAKER_00: nie estetyki.
• 7:17
  Mimo tak wspaniałych dzieł,
• 7:19
  artyści w Grecji byli traktowani jak rzemieślnicy,
• 7:23
  a nie cerebryci.
• 7:25
  Ale jak w każdej baśni zdarzały się wyjątki i skandale,
• 7:29
  które rzucały cień na ich geniusz.
• 7:32
  SPEAKER_00: Mistrz rzeźby Fidiasz,
• 7:34
  SPEAKER_00: odpowiedzialny za dekorację Parthenonu,
• 7:37
  postanowił uwiecznić siebie i swojego przyjaciela wielkiego
• 7:41
  polityka Peryklesa w
• 7:43
  SPEAKER_00: jednym z fryzów.
• 7:45
  SPEAKER_00: Takie antyczne selfie.
• 7:47
  SPEAKER_00: Wplutł ich wizerunki w scenę bitwy, co wywołało ogromny skandal.
• 7:54
  SPEAKER_00: W Atenach nie wolno było w ten sposób upamiętniać żyjących ludzi,
• 7:58
  SPEAKER_00: zwłaszcza w tak świętym miejscu.
• 8:01
  SPEAKER_00: Fidiarz został oskarżony o świętokradztwo,
• 8:05
  SPEAKER_00: ale także o malwersacje finansowe,
• 8:07
  SPEAKER_00: co doprowadziło do jego uwięzienia.
• 8:11
  SPEAKER_00: A teraz teatr.
• 8:13
  SPEAKER_00: W teatrze emocje wylewały się na publiczność.
• 8:17
  SPEAKER_00: Jeśli przedstawienie im się nie podobało,
• 8:20
  SPEAKER_00: widzowie nie wahali się rzucać w aktorów jedzeniem lub kamieniami.
• 8:25
  Ale jeśli im się podobało,
• 8:27
  nie klaskali,
• 8:28
  a strykali palcami w dowód większego uznania.
• 8:32
  SPEAKER_00: To pokazuje, że sztuka była żywa, bezpośrednia i pełna emocji.
• 8:38
  SPEAKER_00: Był ogień i pot i śmiech i pomidory,
• 8:41
  chociaż ściśle mówiąc pomidory chyba przyszły z nowego świata
• 8:45
  dopiero później,
• 8:46
  SPEAKER_00: więc może raczej oliwki.
• 8:48
  SPEAKER_00: W stuce starożytnej Grecji musimy nadmienić parę słów o enkaustyce,
• 8:54
  SPEAKER_00: czyli takim greckim photoshopie.
• 8:57
  SPEAKER_00: Choć niewiele malowideł greckich przetrwało do dziś,
• 9:00
  SPEAKER_00: to jedna technika dała dziełom trwałość niemal magiczną.
• 9:06
  SPEAKER_00: Była to enkaustyka, czyli malowanie gorącym woskiem.
• 9:11
  Pigment mieszano z woskiem pszczelim,
• 9:13
  który następnie nakładano na deski lub ściany.
• 9:17
  SPEAKER_00: Efekt intensywne kolory, błyszcząca faktura, głębia światła.
• 9:23
  Dzięki tej technice powstawały portrety o wyjątkowej trwałości
• 9:28
  i choć pierwotnie
• 9:29
  SPEAKER_00: stosowano enkaustykę głównie w portretach pogrzebowych,
• 9:34
  SPEAKER_00: to sposób malowania przypomina dzisiejszy retusz.
• 9:37
  Wygładzone rysy twarzy,
• 9:40
  wygładzona cera,
• 9:42
  wyidealizowane oczy,
• 9:44
  zmiękczone kontury twarzy.
• 9:46
  SPEAKER_00: No taki grecki retusz idealności.
• 9:50
  SPEAKER_00: Greccy artyści nieustannie eksperymentowali ze stylami,
• 9:55
  SPEAKER_00: a sztuka grecka zmieniała się równie często jak dzisiejsza moda.
• 10:01
  SPEAKER_00: Zapomnijcie o sztywnych, symetrycznych figurach.
• 10:04
  SPEAKER_00: Grecy wymyślili kontrapost,
• 10:07
  SPEAKER_00: czyli sposób w jaki rzeźba opiera ciężar ciała na jednej nodze,
• 10:11
  SPEAKER_00: a reszta ciała naturalnie się wygina.
• 10:15
  SPEAKER_00: Dzięki temu posągi stawały się bardziej realistyczne,
• 10:19
  SPEAKER_00: dynamiczne i sprawiały wrażenie,
• 10:21
  SPEAKER_00: że lada chwila ożyją i to jakby nagle nadali swoim dziełom duszę.
• 10:28
  W sztuce greckiej co kilkadziesiąt lat następowały zmiany
• 10:32
  stylu,
• 10:32
  tak jak dziś w modzie.
• 10:34
  SPEAKER_00: Artyści przechodzili od idealistycznych, mocno proporcjonalnych rzeźb
• 10:40
  SPEAKER_00: po te bardziej naturalistyczne, a potem znów wracali do idealizmu.
• 10:46
  SPEAKER_00: Gdyby Instagram istniał w starożytnej Grecji,
• 10:49
  SPEAKER_00: artyści byliby prawdziwymi influencerami,
• 10:52
  SPEAKER_00: którzy zmieniają trendy z sezonu na sezon.
• 10:55
  SPEAKER_00: Z tą różnicą,
• 10:56
  że zamiast tagów Outfit of the Day mieliby oto moja wersja
• 11:01
  Apolla i nie pytajcie o
• 11:03
  SPEAKER_00: biceps,
• 11:04
  SPEAKER_00: tak zrobiłem większy.
• 11:06
  SPEAKER_00: Choć Grecy kojarzą się nam z idealnie gładkimi włosami,
• 11:11
  SPEAKER_00: zdarzały się posągi przedstawiające bogów i bohaterów z burzą włosów,
• 11:17
  SPEAKER_00: co przypominało fryzurę afro.
• 11:20
  Często stylizowali ich na wielkich wojowników z długimi,
• 11:24
  kręconymi włosami.
• 11:27
  Okazuje się,
• 11:27
  że nawet wtedy trend na kręcone fryzury nie był niczym nowym.
• 11:32
  SPEAKER_00: Stylizacja w marmurze zawsze o krok przed modą.
• 11:36
  SPEAKER_00: Te włosy były też zarówno naturalne, jak i stylizowane.
• 11:41
  SPEAKER_00: Wielu Greków i Greczynek miało naturalnie kręcone włosy,
• 11:45
  SPEAKER_00: co widać na licznych freskach i rzeźbach z epoki.
• 11:48
  SPEAKER_00: Jednak ci,
• 11:49
  SPEAKER_00: którzy nie posiadali naturalnych loków,
• 11:52
  SPEAKER_00: również mogli cieszyć się modnymi fryzurami dzięki specjalnym narzędziom.
• 11:56
  SPEAKER_00: Kluczowym narzędziem do stylizacji był kalamistrum,
• 12:01
  SPEAKER_00: wykonany z brązu,
• 12:02
  SPEAKER_00: który przypominał wczesną formę dzisiejszej lokówki.
• 12:06
  SPEAKER_00: Nagrzewano go za pomocą rozgrzanego pręta,
• 12:09
  SPEAKER_00: a następnie używano go do tworzenia fal i loków,
• 12:13
  SPEAKER_00: w tym tych o kształcie korkociągów,
• 12:15
  bardzo popularnych wśród grekiń w latach 1500 roku do 650 roku
• 12:19
  przed naszą erą.
• 12:24
  SPEAKER_00: Mężczyźni również dbali o swoje fryzury,
• 12:27
  SPEAKER_00: początkowo nosząc długie,
• 12:29
  SPEAKER_00: opadające na ramiona włosy,
• 12:32
  SPEAKER_00: by później modyfikować je na krótsze i kręcone.
• 12:36
  SPEAKER_00: Podsumowując,
• 12:37
  SPEAKER_00: chociaż naturalne kręcone włosy były obecne w starożytnej Grecji,
• 12:41
  SPEAKER_00: istniały również metody i narzędzia do stylizacji,
• 12:45
  SPEAKER_00: które pozwalały na stworzenie modnych wal i loków.
• 12:49
  Kiedy mówimy o greckiej architekturze,
• 12:53
  myślimy o majestatycznych świątyniach.
• 12:56
  SPEAKER_00: Ale jak mieszkali sami Grecy?
• 13:00
  SPEAKER_00: Większość domów,
• 13:00
  SPEAKER_00: nawet tych bogatych,
• 13:02
  SPEAKER_00: była dość skromna z zewnątrz,
• 13:04
  SPEAKER_00: budowana z cegieł suszonych na słońcu i drewnianych ram.
• 13:09
  Domy Greków skupiały się wokół centralnego dziedzińca,
• 13:13
  który był sercem życia rodzinnego.
• 13:16
  SPEAKER_00: Tutaj gotowano,
• 13:17
  SPEAKER_00: przyjmowano gości,
• 13:18
  SPEAKER_00: a nawet sprawowano obrzędy religijne przy domowych ołtarzach.
• 13:24
  SPEAKER_00: Duże domy,
• 13:25
  SPEAKER_00: szczególnie w okresie hellenistycznym,
• 13:27
  SPEAKER_00: miały wewnętrzne kolumnady wokół dziedzińca,
• 13:30
  SPEAKER_00: tworząc tzw.
• 13:31
  SPEAKER_00: perystyl.
• 13:32
  SPEAKER_00: Okna były małe,
• 13:33
  SPEAKER_00: umieszczone wysoko,
• 13:35
  SPEAKER_00: często bez szkła,
• 13:36
  SPEAKER_00: chroniąc przed słońcem i zapewniając prywatność.
• 13:40
  SPEAKER_00: Wewnątrz ściany były często tynkowane gliną lub gipsem,
• 13:45
  SPEAKER_00: a podłogi wyłożone mozaikami z kamyków lub płytek.
• 13:49
  SPEAKER_00: Wróćmy do malarstwa ściennego.
• 13:52
  Wiemy o nim stosunkowo niewiele,
• 13:54
  ponieważ większość malowideł nie przetrwała.
• 13:57
  SPEAKER_00: Ale dzięki wpływom greckich mistrzów na malarstwo rzymskie,
• 14:02
  SPEAKER_00: zwłaszcza na freski z Pompejów,
• 14:04
  SPEAKER_00: możemy sobie wyobrazić jak wyglądały.
• 14:07
  SPEAKER_00: Malowidła zdobiły ściany często naśladując bogate tkaniny lub opowiadając
• 14:13
  SPEAKER_00: mitologiczne historie.
• 14:16
  SPEAKER_00: Grecy znali technikę fresku i używali naturalnych pigmentów,
• 14:21
  SPEAKER_00: takich jak szafran czy ochra,
• 14:23
  SPEAKER_00: aby stworzyć trwałe i barwne obrazy.
• 14:27
  Choć malarstwo monumentalne zaginęło,
• 14:30
  jego odbicie przetrwało na ceramice.
• 14:34
  SPEAKER_00: Techniki czarno- i czerwono-figurowe pozwoliły artystom na przedstawienie
• 14:39
  SPEAKER_00: szczegółowych scen,
• 14:40
  SPEAKER_00: które służyły zarówno do codziennego użytku,
• 14:44
  SPEAKER_00: jak i jako zapis mitów i życia codziennego.
• 14:48
  SPEAKER_00: To były takie starożytne komiksy,
• 14:51
  SPEAKER_00: które zdobiły wazy opowiadając historię bogów,
• 14:55
  SPEAKER_00: herosów albo zwykłych ludzi.
• 14:58
  SPEAKER_00: A teraz powiemy sobie coś o wazach z kategorii 18+.
• 15:03
  SPEAKER_00: Jest to właśnie coś,
• 15:04
  SPEAKER_00: o czym rzadko mówi się wprost,
• 15:06
  SPEAKER_00: bo jeśli myślisz,
• 15:07
  SPEAKER_00: że greckie wazy to tylko procesje Dionizosa i mitologiczne batalie,
• 15:12
  SPEAKER_00: to no cóż,
• 15:13
  SPEAKER_00: wiele z nich nie miało tak naprawdę takiego przekazu,
• 15:17
  SPEAKER_00: a miało po prostu o wiele bardziej cielesny przekaz.
• 15:21
  Wazy z treściami erotycznymi były normą na męskich ucztach,
• 15:26
  czyli sympozjonach.
• 15:27
  To właśnie wtedy przy rozcieńczonym winie i filozofii
• 15:32
  podnoszono kiliksy z
• 15:34
  SPEAKER_00: malunkami bardzo konkretnych aktów seksualnych.
• 15:38
  SPEAKER_00: W środku naczynia na jego dnie czekała ilustracja,
• 15:42
  SPEAKER_00: która miała zaskoczyć,
• 15:43
  SPEAKER_00: rozbawić,
• 15:44
  SPEAKER_00: a czasem pobudzić.
• 15:46
  Takie wazy były używane również w domach,
• 15:49
  ale tylko w strefach męskich,
• 15:51
  zwłaszcza w tzw.
• 15:53
  SPEAKER_00: padronie, gdzie odbywały się uczty.
• 15:56
  Nie stawiano ich w kuchni czy przy wejściu,
• 15:59
  trzymano je raczej jak dzisiejsze szkło na tzw.
• 16:02
  SPEAKER_00: specjalne okazje.
• 16:03
  SPEAKER_00: Co przedstawiały takie wazy?
• 16:06
  SPEAKER_00: Były to sceny związków heteroseksualnych i homoseksualnych,
• 16:11
  SPEAKER_00: były to też postacie mityczne w sytuacjach erotycznych,
• 16:15
  SPEAKER_00: sceny z życia heter i kurtyzan,
• 16:18
  a czasem humorystyczne motywy jak satyr goniący menadę albo
• 16:23
  faliczny dinozaur.
• 16:25
  Tak jest takie coś,
• 16:26
  możecie iść do British Museum albo wygooglujcie sobie falik
• 16:30
  dinosaur.
• 16:31
  SPEAKER_00: Grecy nie traktowali tego jako pornografii.
• 16:34
  SPEAKER_00: Seksualność była częścią życia, a więc też sztuki.
• 16:38
  SPEAKER_00: Bez cezury i bez udawania.
• 16:41
  SPEAKER_00: Kiedy się to skończyło?
• 16:42
  SPEAKER_00: No właśnie, można zadać pytanie, kiedy ta otwartość zniknęła.
• 16:47
  SPEAKER_00: Odpowiedź brzmi dopiero z nadejściem chrześcijaństwa,
• 16:50
  SPEAKER_00: a szczególnie kościoła katolickiego,
• 16:53
  SPEAKER_00: który przez wieki budował zupełnie inną koncepcję ciała,
• 16:57
  SPEAKER_00: cielesności i moralności.
• 16:59
  SPEAKER_00: W starożytnej Grecji związki heteroseksualne,
• 17:03
  SPEAKER_00: homoseksualne czy pederastyczne były normą społeczną.
• 17:08
  SPEAKER_00: Ich etyczność zależała od kontekstu, nie od samego faktu istnienia.
• 17:14
  Seks był częścią rytuałów,
• 17:16
  kultu,
• 17:16
  płodności,
• 17:17
  literatury,
• 17:19
  świętowania,
• 17:20
  a nawet edukacji.
• 17:22
  SPEAKER_00: Kościół odciął tę ciągłość.
• 17:24
  SPEAKER_00: Prowadził grzech, wstyd, tabu i karę.
• 17:28
  Ciało przestało być estetycznym narzędziem,
• 17:31
  a stało się źródłem pokusy i upadku.
• 17:35
  SPEAKER_00: Dla Greków byłoby to niezrozumiałe.
• 17:38
  SPEAKER_00: Dla nas bywa szokujące, że oni nie mieli z tym żadnego problemu.
• 17:43
  SPEAKER_00: I może dlatego właśnie dziś rumienimy się na widok ich ceramiki,
• 17:48
  SPEAKER_00: podczas gdy oni po prostu pili z niej wino.
• 17:52
  SPEAKER_00: Pamiętacie Fidiasza, tego genialnego albo zuchwałego artystę?
• 17:56
  SPEAKER_00: Po skazaniu za malwersację i świętokradztwo został uwięziony.
• 18:02
  SPEAKER_00: Według niektórych zmarł w więzieniu,
• 18:06
  SPEAKER_00: inne źródła mówią,
• 18:07
  SPEAKER_00: że zmarł na wygnaniu w Olimpii,
• 18:09
  SPEAKER_00: gdzie pracował nad posągiem Zeusa.
• 18:12
  Tak czy inaczej jego geniusz nie uchronił go przed gniewem
• 18:16
  ateńskiej elity.
• 18:18
  SPEAKER_00: Jednak jego największe dzieło,
• 18:20
  SPEAKER_00: posąg Ateny Partenos,
• 18:22
  SPEAKER_00: ten ogromny,
• 18:23
  SPEAKER_00: wykonany ze złota i kości słoniowej,
• 18:27
  SPEAKER_00: miał w sobie coś jeszcze.
• 18:29
  SPEAKER_00: Był to ukryty mechanizm.
• 18:31
  SPEAKER_00: Chodzi o to,
• 18:32
  SPEAKER_00: że Fidiasz,
• 18:33
  SPEAKER_00: twórca monumentalnego posągu Ateny Partenos,
• 18:37
  SPEAKER_00: prytnie zabezpieczył się przed ewentualnymi oskarżeniami o kradzież złota
• 18:42
  SPEAKER_00: przeznaczonego na rzeźbę.
• 18:45
  SPEAKER_00: I o co chodziło z tymi złotymi panelami z tej rzeźby?
• 18:49
  SPEAKER_00: Była to chryzelefantowa technika,
• 18:52
  SPEAKER_00: czyli posąg Ateny Partenos był wykonany w technice chryzelefantyny,
• 18:57
  SPEAKER_00: co oznacza,
• 18:58
  SPEAKER_00: że jego rdzeń był drewniany,
• 19:00
  SPEAKER_00: a zewnętrzne części pokryte kością słoniową i złotymi panelami,
• 19:05
  SPEAKER_00: np.
• 19:06
  SPEAKER_00: szaty albo zbroję.
• 19:08
  SPEAKER_00: Panele były zdejmowane.
• 19:09
  SPEAKER_00: Fidiarz skonstruował posąg w taki sposób,
• 19:12
  że te złote panele nie były na stałe przymocowane do
• 19:15
  drewnianego ordzenia,
• 19:17
  SPEAKER_00: lecz były łatwo zdejmowalne.
• 19:19
  SPEAKER_00: Był to także dowód niewinności.
• 19:22
  SPEAKER_00: Ta możliwość demontażu złotych części miała służyć jako dowód w sądzie.
• 19:27
  SPEAKER_00: Kiedy pojawiły się oskarżenia o malwersację i kradzież złota,
• 19:32
  Fidjasz mógł publicznie zdjąć te panele i zważyć je i tym samym
• 19:38
  udowodnić,
• 19:38
  SPEAKER_00: że wykorzystał całą powierzoną ilość szlachetnego metalu.
• 19:43
  SPEAKER_00: Ironią losu,
• 19:44
  SPEAKER_00: mechanizm,
• 19:45
  SPEAKER_00: który miał chronić Fidjasza przed zarzutami,
• 19:48
  SPEAKER_00: ostatecznie stał się ironicznie jego urodzeniem.
• 19:51
  SPEAKER_00: oskarżycielem,
• 19:52
  SPEAKER_00: w szerszym sensie podkreślając jego geniusz,
• 19:55
  SPEAKER_00: ale i tragiczny koniec,
• 19:57
  gdyż mimo tego dowodu i tak został skazany i zmarł w więzieniu
• 20:02
  lub na wygnaniu.
• 20:04
  SPEAKER_00: Ta historia pokazuje,
• 20:06
  SPEAKER_00: że sztuka Grecji to nie tylko estetyka,
• 20:09
  SPEAKER_00: ale również polityka,
• 20:11
  SPEAKER_00: intryga i pasja.
• 20:13
  To co widzimy w muzeach to często uporządkowane albo nawet
• 20:18
  nieuporządkowane fragmenty.
• 20:20
  SPEAKER_00: Białe marmury bez koloru, posągi bez genitaliów, wazy bez kontekstu.
• 20:26
  SPEAKER_00: To co przetrwało to nie zawsze to co było najważniejsze.
• 20:30
  SPEAKER_00: Grecka sztuka miała swoje cienie i światła.
• 20:34
  SPEAKER_00: Miała skandale, seks, śmiech i wojnę.
• 20:38
  SPEAKER_00: Była żywą materią, nie produktem akademii.
• 20:42
  I właśnie to sprawia,
• 20:44
  że do dziś potrafi nas oszukać,
• 20:46
  wzruszyć i zawstydzić.
• 20:48
  Mam nadzieję,
• 20:49
  że ten odcinek zainspirował Was do głębszego spojrzenia na
• 20:53
  sztukę antyczną.
• 20:55
  SPEAKER_00: Może też do tego,
• 20:56
  SPEAKER_00: żebyśmy czasem popatrzyli na rzeźbę nie tylko jako na estetyczny obiekt,
• 21:02
  SPEAKER_00: ale jak na fragment świata,
• 21:04
  SPEAKER_00: który miał swoje zasady,
• 21:06
  SPEAKER_00: emocje i absurdy.
• 21:08
  SPEAKER_00: Słuchaliście Art Perspective?
• 21:10
  SPEAKER_00: Jeśli chcecie odkrywać więcej takich historii,
• 21:13
  SPEAKER_00: szukajcie mnie na Spotify,
• 21:15
  SPEAKER_00: Apple Podcast,
• 21:16
  SPEAKER_00: YouTube i Substack.
• 21:18
  SPEAKER_00: Do usłyszenia w kolejnym odcinku.
• 21:20
  SPEAKER_00: Cześć!