Latest / 8. Gün 25. Saat / Freud'un vedası: On bölümdür ilmek ilmek işlenen o büyük serinin sarsıcı finali - #SigmundFreud10

Transcript

Freud'un vedası: On bölümdür ilmek ilmek işlenen o büyük serinin sarsıcı finali - #SigmundFreud10 · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize merhabalar.
0:12
Ben Fırat bugün bu bölümde artık freud dosyasını kapatıyoruz.
0:16
Neredeyse 10 bölüm oldu. Hatta neredeyse değil kesinlikle
0:19
10 bölüm oldu diye hatırlıyorum ve 10.
0:22
Bölümde de tamamlamayı düşünüyordum ve bunu başardım.
0:25
Biraz geç oldu, güç oldu ama sonunda oldu.
0:28
Çok mutluyum çünkü freud'un yeri bende çok ayrı.
0:30
Bu benim için proje içinde güzel bir proje oldu.
0:33
Proje içinde proje diyebilirim ve çok güzel oldu.
0:36
Çok beğendim içime sindi bu bölümde de freud'a noktayı
0:39
koyacağız ve akışımıza kaldığımız yerden diğer
0:42
meselelerimizle, bölümlerimizle devam edeceğiz.
0:45
O yüzden de çayınızı, kahvenizi kapın.
0:47
Gelin hemen puro'ydun ölümüyle bu seriyi sonlandıralım.
1:08
Evet, geldik sona freud'un hayatının böyle bir dizi gibi
1:11
bölümlere ayırdık. Karakter gelişimi verdik,
1:14
dönüşümünü izledik. Şimdi de o final sezonundayız ve
1:17
tıpkı her güzel dizide olduğu gibi artık ağlamadan krizi
1:20
geçirmeden veda etmeye çalış lan ne dramaize ettim ya şimdi
1:25
spoilerı vereyim. Freud ölüyor.
1:28
Ama nasıl bir ölüm, nasıl bir final sahnesi?
1:30
Black mirror bölümünden fırlamış gibi projenin son yılları öyle
1:34
klasik yaşlanınca köşeye çekilir.
1:36
Torun sevdi tarzında değil. Daha çok hem savaş çıktığı hem
1:39
kanser olduğum hem son kitabımı yazmalıyım hem de azcık huzur
1:43
bulayım, tribiyle geçiyor. Son dönemi tam olarak şu dünya
1:47
alev alırken içeride mum ışığında musa hakkında bir
1:50
şeyler karalayan, ihtiyar bir bilge dışarıda sirenler içeride
1:54
sigara dumanı ve kafa patlatmalar üstüne üstlük adamın
1:57
çenesinde kanser var. Ve bu sadece mecazi değil, freud
2:00
çenesinden tam 33 kez ameliyat olmuş birisi yani adamın alt
2:05
dudağı pasaport gibi delik deşik damgalanmış ama başlamadan önce
2:09
freud'un son dönemini anlamak için biraz geriye gitmemiz
2:12
lazım. Yıl 1.938.
2:14
Avusturya nazi almancası tarafından işgal ediliyor.
2:17
Zaten bu kısımlardan önceki freud bölümlerine bahsettik.
2:20
Hitler diyor ki benden selam söyleyin freud da diyerek
2:24
viyana'ya dalıyor. O kadar direkt değil tabi ama
2:27
hayal gücünü kullan freud viyana'daki emin de otururken
2:30
artık kibarca hocam gelin biz sizi alalım diye değil, bayağı
2:33
bayağı yallah diye zorla londra'ya gönderiliyor.
2:36
Ama burada şöyle bir replik var, çok sevdiğim titanik muhabbeti
2:40
freud'a viyana'yı ne zaman terk ettiniz diyorlar.
2:43
Freud'a cevabı yapıştırıyor. Ben titaniğin güvertesindeydim.
2:47
Titanic beni terk etti. Bak bu repliği al modern bir
2:50
distopya'ya koy şaheser olur. Viyana beni terketti deyip
2:54
çekmiş gitmiş adam. Şimdi gelelim o göç sahnesine
2:57
freud'u yalnız gitmiyor freud kafilesi adeta bir psikanalist
3:01
kervanı gibi karısı marta kızları annna matil de oğlu
3:05
Martin gelini esti. Torunları Walter ve sofi doktoru
3:09
max şuur onun karısı, doktorunun karısı, onların çocukları,
3:13
martanın kız kardeşi mina bernays, liste kabarık uzuyor.
3:17
Freud neredeyse ben buraya yerleşmiyorum, göç ediyorum
3:20
dercesini, tüm eşyalarını da ve kişilerini de yanına alıyor.
3:24
O efsanevi heykelcikleri, halıları, kitapları ne var ne
3:28
yoksa götürüyor. Adam ve işin en acı tarafı şu,
3:31
tüm bu taşınmanın masrafını yani tamı tamına 4.824 doları maryey
3:36
bonapark ödüyor. Yani bahsettiğimiz şu psikiyatri
3:39
tarihinin sponsoru bir prenses vardı ya bonapartın napolyon
3:43
bonopartın soyundan gelen ve bu parayla nazilere kardeşim şu
3:47
fridün eşyalarını salında adam huzurla Londra da kitap yazsın
3:51
diyorlar ama her başarı hikayesinin içinde bir yara izi
3:55
illaki oluyor. Proulün 4 kız kardeşi rosan
3:58
marie, adolfin ve pavlov'a viyana'da kalmak zorunda kalıyor
4:01
ve maalesef bir kaç gün sonra tutuklanıp treblinka toplama
4:04
kampına götürülüyorlar. Orada duş alın denilerek gaz
4:07
odalarına. Deriliyorlar ss subayı siz
4:10
freud'un kız kardeşlerisiniz öyle mi?
4:12
Diye soruyor. Bunlara ve cevap geliyor.
4:14
Evet ve gerisi tarih prot bunu Londra dan öğreniyor ve içine
4:18
atıyor. Bunu da bir kenara yazalım.
4:20
Bu adamın bilinç dışı dediği şey aslında kendi içinden çıkan bir
4:24
Volkan gibi ta ilk bölümlerde daha açılışı yaparken dediğim
4:27
gibi yani psikanaliz bilinç dışı vesaire öyle haybeye kafada
4:31
kurulup oluşturulmuş şeyler değil.
4:33
Bir yaşantının ürünü aslında şimdi gelelim Londra günlerine
4:37
freud ilk başta. Başka bir evde kalıyor ama sonra
4:40
mess fight guardens 20 numaralı adrese taşınıyor.
4:44
Bugün orası freud müzesi, freud'un çalışma odası, o meşhur
4:47
halalarla kaplı Divanı binlerce antika heykelci hepsi yerli
4:52
yerinde duruyor. Sanki halam dışarı sigara içmeye
4:54
çıkmış gibi duruyor içerisi. Bu odada 3 bine yakın figür var.
4:59
Çin'den mısır dan, Yunan dan, mezopotamya dan tanrı tanrı çayı
5:03
tercihleri minyatür bir panteon, yani burası o kadar etkileyici
5:07
ki giren herkes bir anda ben neden psik?
5:09
Okumadım ya diye düşünmeye başlar bence hatta freud'un
5:12
efsanevi halılarından bir tanesi türk halası yani muhtemelen
5:15
Kayseri ya da ısparta'dan gelen o halı psikanalizin kutsal
5:19
koltuğunu süslüyor. Bak biz de bir şeyler vermişiz
5:22
yani dünyaya ama işin trajik kısmı şu anda froid'nun odasında
5:26
sadece 2 torba eşya var. Küçücük bir şez nokta yatıyor,
5:30
dolabı bile yok. Minimalist değil adeta modern
5:33
zaman keşişliğidir. Bu bana göre anna evlenmiyor.
5:37
Tifhane ailesinden bir kadın arkadaşıyla birlikte yaşıyor.
5:40
Lezbiyen bir ilişki bu ama burada önemli olan onun hayatını
5:43
sadece çocuklara yardım etmeye, onlara yün örmeye, onlara analiz
5:46
etmeye ve psikanalitik kuramı geliştirmeye adamış olması
5:50
anafoid adeta benim babam kuramı kurdu.
5:52
Ben de çocuğa uyguladım diyen bir cümle gibi.
5:55
Yaşamış gitmiş ingiltere freud'u bağrına basıyor.
5:58
Gazeteler onu efsane ilan ediyor ama freud konuşamadığı için
6:02
radyo programlarına katılamıyor. Hani bizde biri gelir ulan ben
6:06
canlı yayına çıkayım yarım saatte her şeyi anlatırım der ya
6:08
prout işte konuşamıyor ama ziyaretçi kabul ediyor.
6:11
Kimler mi geliyor? Virginia wolf, evet, ingiliz
6:14
edebiyatının kraliçesi bu oydu. Ziyaret ettikten sonra şöyle
6:18
diyor, proid yarı sönmüş bir Volkan gibi ama içinden hala
6:21
duman çıkıyor kendisini. Onun yanında adeta ufalmış
6:24
hissediyor. Volf ve freud'un o sessiz
6:27
karizması karşısında büyüleniyor.
6:29
Hatta wolf unfun kocası leonard volfün yayınevi, freud'un
6:33
kitaplarını ingilizceye çeviriyor.
6:35
Böylelikle freud ingiltere'de de freud'umsu bir yayılma göstermiş
6:39
oluyor ama freud'un asıl olayı tabi şimdi baş.
6:42
Yaşayacak musa denen adam ve tek tanrıcılık, prod'un
6:45
vasiyetnamesi gibi bir kitap baştan parantezi açayım.
6:48
Bunlar kesinlikle benim fikirlerim değildir.
6:51
Proid un belirttiği fikirleri sizlere aktarıyorum, parantez
6:54
çıkarttı ve musa'yı analiz ediyor.
6:57
Ama öyle hazreti musa şöyle dedi, tevrat böyle dedi değil.
7:00
Bildiğin arkeoloji, psikanaliz din sosyolojisi, mitoloji iç içe
7:04
geçmiş durumda. Prout diyor ki kardeşim musabi
7:07
israilli değil musa Mısırlı, hatta musa kelimesi bile
7:11
ibranice değil cop. Dilinde çocuk anlamına geliyor
7:14
diyor. Yani israil'in en büyük
7:16
figürlerinden biri olan musa'yı sizin değil bizim diye
7:20
mısırlılara mal ediyor. Bu bile yeterince kaos ama freud
7:24
durmuyor diyor ki musa aslında Mısırlı bir asilzadedir ve büyük
7:28
ihtimalle akena t nin yani atom tapınımının destekçilerinden
7:32
biridir. Böyle diyor, hatırlatayım.
7:34
Akena ten tarihte ilk kez politeist mısır dinini bozup tek
7:39
tanrı atom inancını getiren adam, yani freud, musa'nın bu
7:43
tek tanrıcılığı oradan aldığını iddia ediyor.
7:45
Ama asıl bomba şu ki, israiloğulları musa'yı öldürdü,
7:49
bunu diyor, yanlış duymadınız. Freud'da göre musa kendi halkı
7:53
tarafından katlediliyor. Bu adam o kadar büyük şeyler
7:56
getiriyor ki yazsa inanç, kurban ritüel bu kadar yükün altına
8:00
giren israiloğulları bir noktada dayanamıyor ve onu ortadan
8:03
kaldırmayı seçiyorlar. Sonra ne mi oluyor?
8:06
Büyük bir suçluluk duygusu hani vardır ya, babamı sevmiyordum
8:09
ama öldüğünde içimde bir boşluk kaldı hissi freud bunu bir halk
8:13
için söylüyor diyor ki bu suçluluk duygusu kuşaktan kuşağa
8:16
aktarıldı ve sonra tevrat yazıldı.
8:18
Musa yüceltilildi ve tüm bu inanç sistemi bir cinayetin
8:21
bastırılmasına dayandı, işte dinin özü budur.
8:25
Diyor zikmund freud suç ve bastırma olarak açıklıyor bunu.
8:30
Yani freud'un musa teorisi aslında devasa bir baba katli
8:34
hikayesi. Hani meşhur totem ve tabuda
8:36
anlattığı o ilk günah vardı ya ilkel babayı öldürüp, sonra onu
8:40
totemle kutsayan oğullar pud bunu alıyor ve diyor ki aynı şey
8:43
burada da var. Ilkel günah modern dinde tekrar
8:46
ediyor. Öldürdüğünü azize çekmek, yani
8:49
hem pişmanlık hem yüceltme bir tür ruhsal takla.
8:53
Bread bu kitabı yazarken savaş kapıya dayanmış.
8:55
Tabii ki Londra bombalanıyor. Freud hasta yatağında ağzında
8:59
açık yara konuşamıyor, yemek yiyemiyor ama yazıyor.
9:02
Hatta mektuplarında şöyle diyor, kendimi acılar içinde okuyan
9:05
usta sürüklenen küçük bir ada gibi hissediyorum.
9:08
Düşünsene freud bir adam acı dolu küçük bir ada freud'un bu
9:11
kitabı neredeyse onun çığlığı ve adeta diyor ki.
9:15
Kardeşim ben bir yahudiyim ama dini inançlara sahip değilim ama
9:18
bu halkı anlıyorum. Onların ne yaşadığını neden
9:21
böyle davrandığını, nasıl bastırdıklarını çözmeye
9:24
çalışıyorum. Programın bu kitabı hem tarihi
9:26
bir çözümleme, hem kolektif bilinçaltının kazası hem de bir
9:30
vedadır. Çünkü kitap biter bitmez ölüm
9:33
başlıyor. Burada küçük bir detay daha var.
9:35
Kitap 1.930 dokuza yayımlanıyor ve hemen ardından freud doktorum
9:39
max şura dönüyor ve diyor ki artık tamam ben görevimi yaptım,
9:43
sonra geldim. Şimdi markur kimdir derseniz,
9:46
freud'un hem doktoru, hem arkadaşı hem de en son ölümünü
9:49
gerçekleştiren kişi. Çünkü evet, freud ölmek için
9:52
yardım istiyor. Ben bu acıyla yaşayamam diyor ve
9:56
morfin istiyor. Lütfen bana morfin ver.
9:58
Ve freud, son günlerinde sahnemiz loşleşiyor. ışık biraz
10:02
kısaldığını hayal edin. Dışarıda sirenler çalıyor.
10:05
Londra gece bombardımanında içeride bir hastaya atıyor.
10:09
Ağzı yara içinde konuşamıyor ama bilinç açık.
10:12
Yanında en yakın dostları maxur. Anne freud ve freud son bir defa
10:16
konuşmak istiyor ve gücü yettiğince şöyle diyor.
10:21
Söz vermiştin bana acı çekmeme izin vermeyecektin.
10:24
Bu iş bitmedi. Tabii doktor max önce tereddüt
10:27
ediyor çünkü arkadaşını öldürmek istemiyor.
10:29
Ama freud ısrar üstüne ısrar ve artık istemiyor.
10:32
Freud'un ağrıları dayanılmaz durumda ve o gece 23 Eylül 1939
10:37
gecesi maxur. Freud'a yüksek dozda morfin
10:40
enjekte ediyor, ilk dozda freud uykuya dalıyor, ikinci dozda da
10:44
artık nefes kesiliyor ve sessiz acısız bir ölüm prodin ölüm anı
10:49
bir çokları için etik bir tartışma.
10:51
Yardımda intihar mı, öten azimi ama freud için bu bir özgürlük
10:56
eylemi bilinci yerindeyken kendi sonunu belirlemek istiyor ve
10:59
açık açık söylüyor. Hayat bana artık bir yük.
11:03
Bu acı çekmeye değmez artık zamanım doldu.
11:06
Bence bu yardımlı bir intihar bunu demesi bile başlı başına
11:09
bir felsefi manifesto gibi yani adam ölürken bile rasyonel
11:13
kalabiliyor tabi ertesi sabah gazetelere haberler düşüyor.
11:17
Zikmund freud hayatını kaybetti, dünya çalkalanıyor psikanaliz
11:21
camiası yasta. Ama bazıları rahatlıyorlar,
11:23
çünkü freud'un fikirleri o kadar sarsıcı ki onu bir tür
11:27
entelektüel diktatör gibi görenler de vardı.
11:29
Öldüğünde bir devir kapanıyor ama fikirleri yaşamaya devam mı?
11:33
Tabii ki bugün hala freud'un dediği gibi diye başlayan
11:36
cümleler kuruyorsak, freud'un sağlam çalışmaları yüzünden
11:40
freud'un küllerinin yer aldığı kapı şu anda londra'da golderse
11:43
green krematorumunda duruyor. Yani gömülmedi yakıldı.
11:47
Külleri bir antik Yunan vazosu içine konulmuş durumda.
11:51
Yani freud ölürken bile sembollerle konuşuyor.
11:53
Antik bir vazonun içine girmek, hayatını Yunan mitleriyle
11:56
geçiren bir adam için, yani daha şairhane bir son olabilir mi
12:00
bilmiyorum ve sonrasında ne oluyor?
12:02
Annna freud bayrağı devralıyor. Babasının koltuğuna şöyle bir
12:06
yayılıyor ama babası gibi olmak yerine çocuklara odaklanıyor.
12:10
Çocuk psikanalizinin temelini atıyor.
12:12
Bir yandan ikinci dünya savaşının yıkıntıları altında
12:15
ezilen çocuklara da yardım etme telaşında.
12:18
Diğer yandan babasının mirasını koruma derdinde ve freud müzesi
12:22
kuruluyor. Freud'un eşyaları, kitapları
12:24
koltuğu her şey buraya konuluyor ve her yıl binlerce insan o
12:28
koltuğa bakmaya gidiyor. Oturamasalar da o koltuğun
12:31
önünde durup lan vay be burada bilinç dışı doğmuş
12:34
diyebiliyorlar. Freud fiziksel olarak gitmiş
12:37
olsa da fikirleriyle hala günümüzde kendine yer bulan bir
12:41
karakter. Şimdi freud'un ölümünden sonra
12:44
psikanaliz tabii ki akademikleşiyor.
12:46
Üniversitelerde kürsüler kuruluyor, dergiler çıkıyor.
12:49
Aynı zamanda eleştirilerde peş peşe peş peşe geliyor.
12:52
Davranışçılar freud bilimsel değil diyor.
12:54
Bilişsel psikolojin yöntemlerini öznel buluyor ama kim ne derse
12:59
desin, freud'un kavramları kültürel hafızaya yerleşmiş
13:03
durumda egoid. Süper ego kompleks bastırma
13:07
bilinç dışı artık günlük dilde bile bunlar var.
13:10
Proje sadece psikoloji değil, edebiyatı, sanatı, felsefeyi de
13:13
etkiliyor. Onlardan etkilenip onları
13:15
etkileyen bir adam. Virginia wolftan, James joysa,
13:19
salvador dali'den hiç kaka kadar bir çok isim.
13:23
Fikirleriyle büyüyor. Yani alfred hiç kalk da onun
13:25
şeylerini filme dökebiliyor. Yani ve freud öldükten sonra
13:29
bile biz hala onunla konuşuyoruz.
13:31
Hala rüyalarımızla acaba bu freud'a göre ne demek diyoruz.
13:35
Birinin davranışına anlam vermeye çalışırken freud buna ne
13:38
derdi diye düşünüyoruz. Prote bir insan olmaktan çıkıp
13:41
bir referansa dönüşebiliyor, adeta bir düşünce logosu gibi
13:45
bir zihin var markası ve belki bu yüzden ölümünden 80 yıl sonra
13:49
bile hala onu konuşabiliyoruz. Kendi etrafa dönmez yani döner.
13:55
Dünya kendi etrafında. Döner güreş dünyanın etrafında
13:58
güneş kendi etrafında güreş, herkesin etrafında dünya
14:01
etrafında döner. Yani musa sadece bir peygamber
14:04
değil, hazreti musa bir peygamberden ziyade yani sadece
14:08
bir arketip de değil, aynı zamanda bir heykel musa bir
14:12
heykel, yani bildiğiniz üzere michelangelo nun saintetro
14:15
invinkolik lisesinde ki 10 meşhur.
14:18
Musa heykelinden bahsediyorum. Freud'un bu heykeli olan ilgisi
14:22
tam anlamıyla takıntı seviyesine hani bazı insanlar var ya bir
14:25
tabloda ya da heykelde kendi ruhunun bulur.
14:27
Freud'da musa heykeli tam olarak böyle bir yer tutuyor.
14:31
Hatta daha önceki bölümlerde de sıkça bundan bahsetmiştim. 1.913
14:36
yılında freud roma'ya gidiyordu ve neredeyse her gününün bu
14:39
kilisede musa heykelinin karşısında geçiriyor.
14:42
Düşünsenize adam sabah erkenden kiliseye gidiyor, oturuyor,
14:45
saatlerce bakıyor. Normalde insanlar roma'ya
14:48
gidince pizzaydı dondurmaydı kolezyum du derken turistik
14:52
yapar. Pir gitmiş heykelle bakışmalara
14:55
doyamamış bir adam. Tam bir ben sana baktım sen bana
14:59
baktın zaman nasıl geçti duruma ama bu bakışmalar öyle sıradan
15:02
değil yani furoyla o heykele bakıyor ve diyor ki bu musa
15:05
öfkeli ama ayağa kalkmıyor niye cunku.fr ile göre musa'nın
15:09
elinde 10 meşhur, 10 emir tabletleri var ve halk.
15:13
Tüm buzağıya tapmaya başlamış. Musa tam sinirlenip o tabletleri
15:16
yere vuracak ama vuramıyor duruyor.
15:19
Dizginliği öfkesini işte freud'un kafasını karıştıran da
15:22
tam olarak bu. Şimdi ben burada bir durmak
15:24
istiyorum. Normal bir sanat eleştirmeni
15:26
olsam ya bu heykel çok güzel işlenmiş, anatomi harika,
15:31
mimikler etkileyici falan dersin ama freud hayır.
15:34
O hemen psikanalitik moduna giriyor ve musa'nın elindeki
15:38
tabletleri tutma şekline vücut pozisyonuna, kas gerilimine
15:43
sakalının kıvrımına kadar her şeyi inceliyor.
15:46
Ve sonunda diyor ki bu musa sinirli ama sabre diyor öfkesini
15:49
bastırıyor işte gerçek güç bu bak bu kısım çok önemli.
15:53
Freud'a göre güçlü olan sinirlenip ortalığı yıkmak
15:56
değil, tam tersi sinirlenmene rağmen susmak.
15:59
Kendini tutmak öfkeyi yönetmek. Yani diyor ki eğer musa o anda
16:04
tabletleri yere vursaydı, sıradan bir figür olurdu ama
16:07
yapmadı kendini tuttu. Bu yüzden yüce bir figür oldu.
16:12
Freud'un bu analizini yazıya döktüğü makale var.
16:14
Michelangelo'nun musası. Freud, burada heykelin tam
16:18
karşısında saatlerce oturmanın meyvesini veriyor.
16:21
Makaleyi önce isimsiz yayınlıyor çünkü korkuyor korku var.
16:24
Koskoca michelangelo nun heykelini analiz ediyorsun hem
16:27
de psikanalitik yöntemle bir de üstüne musa gibi bir dini figürü
16:31
tartışmaya açıyorsun, linç yerim demiyor ama benim adım bu yazıda
16:35
olmasın diyor. Acaba çok mu ileri gittim diye
16:38
düşünen de birisi ara ara ne kadar cesur birisi olsa da.
16:42
Ve bu makale de freud'un yaptığı şey, bir sanat eserininin
16:45
arkasındaki bilinç dışını çözmek.
16:47
Heykeldeki duruş ellerin konumu başın açısı her biri bir sembol,
16:52
freud heykeli, bir insan gibi inceliyor.
16:54
Musa'nın sakalının neden o şekilde kıvrıldığını, bacağının
16:57
pozisyonunu, bakışlarını, hepsini derinlemesine yorumluyor
17:01
ve diyor ki kendini tutuyor. Çünkü halkı onun öfkesinden daha
17:05
der. Yani bir nevi baba figürü
17:07
disiplin var. Ama anlayış da var, güçlülük var
17:10
ama kırıcı değil tam bir süper ego temsili hah 3 kere tekrar
17:15
ettim değil mi? Musa'yı nasıl analiz ettiğini
17:17
çünkü varmak istediğim nokta bu. Tam bir süper ego.
17:21
Hani freud'un üçlü yapısı vardı ya it ego süperego, işte musa o
17:25
yapıda süperego'nun ta kendisi ama burada bir detay var, bu
17:29
heykelde kendini de görüyor. Protta ömrü boyunca gerçekleri
17:33
haykırmakla, toplumun onu anlaması ya da anlamaması
17:36
arasında kalmış biri yani kendi de.
17:38
Bir nevi musa kendine göre insanlar bilinç dışı tarafından
17:42
yönetiliyor diye bağırıyor. Ama çoğu kişi 10'a çıkart lan
17:45
sen ne diyorsun kardeşim saçmalama diyor freud, musa gibi
17:48
öfkesini bastırmış, anlatmaya devam etmiş.
17:51
O yüzden bu heykel freud'un gözüne bir aynaya dönüşüyor,
17:54
kendini görüyor, kendi mücadelesini, kendi yalnızlığını
17:58
görüyor. Michelangelo'nun musa heykelinin
18:00
başına geçirdiği saatler, freud'un hayatındaki en derin
18:04
tefekkür anlarından biri olabilir.
18:06
Orada sadece bir sanat eserine değil, bir anlamda insanın özüne
18:10
bastırılmış, arzularına, vicdanına da bakıyor.
18:13
Freud bu heykel 10'a çıkart insan nedir?
18:15
Sorusunu sorduruyor ve bu sorunun cevabını yıllarca
18:18
kuramlarında arıyor. Kendisi bir heykelden bir kurama
18:21
geçmek yani bunu yapabilecek sayılı adamlardan biriydi, buydu
18:25
ve bu sadece bu arada musa'yla sınırlı değil.
18:28
Freud'un sanatla ilgisi bildiğiniz üzere çok derin
18:30
edebiyatla da öyle soplacks'ten shakespeare'a goteden
18:35
dostoyevski'ye kadar birçok yazar onun zihninde dolanıyor.
18:39
Bunlardan zaten bahsettim ve freud diyor ki, sanatçılar
18:42
bizden önce gelmiş. Onlar zaten bizim anlattığımızı
18:46
eserlerine göstermiş diyor. Hani rüyaların simgesi vardı ya
18:49
freud'a göre edebiyat eserleri de bilinç dışının simgeleriyle
18:52
dolu. Mesela o edipus rocks ana
18:55
karakterin babasını öldürüp annesi ile evlenmesi freud
18:58
burada diyor ki bak işte bu 17 pus kompleksi dediğimiz şeyin ta
19:01
kendisi zaten ismini de kompleksin ismini de buradan
19:04
alıyor. Yani sanatçılar bizim
19:06
anlamadığımız duyguları sevgisel olarak aktarıyor.
19:09
Biz sadece onları anlamlandırıyoruz diyor.
19:12
Shakespeare'in hamlet'i dostoyevski'nin karamazov
19:14
kardeşleri kafka'nın babaya mektubu puut hep.
19:18
Okumuş çözümlemiş yani bu adam don kişot'un cervantesini.
19:24
Cervantes'in don kişot'unu şey gibi oldu ya sait faik'in abası
19:28
yanık kitabı gibi oldu. O kadar çok konuşunca kafa
19:32
gidiyor. Bazen don kişot'un cervantes'e,
19:34
cervantes'in don kişot'unun kendi diliyle okumuş.
19:38
Bu adam ve lise yaşlarındayken bunu yapmak için ispanyolca
19:41
öğrenmiş bir adam. Yani böyle birinden
19:43
bahsediyoruz. Edebiyatı ne her şeyinden
19:46
yararlanıyor, etinden, kemiğinden, sütünden.
19:49
Ve hepsinde ortak bir tema buluyor.
19:50
Baba figürü yine baba freud'un hayatının merkezinde baba figürü
19:54
var. Hem kuramsal olarak hem kişisel
19:57
olarak babası jack'e freud otoriter ama zayıf bir figür.
20:00
Onu hem hayranlıkla hem öfkeyle hatırlıyor.
20:02
O şapka hikayesini hatırlayın, tokat yediği onun otoritesini
20:06
yıkmak istiyor ama sevgisini de kaybetmek istemiyor işte bu
20:09
ikililik arada kalma freud'un tüm hayatını belirliyor.
20:13
Sanatta da aynı içerik var, baba figürleri ya kahraman ya düşman
20:17
ya yüceltilir ya yok edilir ve bu.
20:19
Kilik freud'a göre insanın içsel çatışmasının kaynağı biz babayı
20:23
hem sevmek hem alt etmek istiyoruz.
20:26
Hem 10'a çıkart hayranız hem ondan kurtulmak istiyoruz diyor
20:29
freud. Bu çatışmayı hem kendi hayatında
20:31
yaşıyor, hem kuramlarına taşıyor ve sanatta da bu çatışmanın
20:35
izini sürüyor ve ondan sonra da bu çatışmanın izi sürülmeye
20:38
devam ediyor. Protein sanata bakışı onu bir
20:41
estetik mesele olarak değil, bir ruhsal çözümleme alanı olarak
20:44
görmesiyle alakalı heykeller dedik.
20:47
Tablolar dedik, romanlar dedik. Hepsi insanın iç dünyasının
20:50
yansımaları ve freud için asıl mesele bu yansımaların ardındaki
20:54
dürtüleri bastırmaları, arzularını görmek yani sanat
20:58
eserine bakarken yani ne güzelmiş demek yetmiyor bu bana
21:01
ne söylüyor diye sormak lazım. Freud bunu yapıyor ve bu yüzden
21:05
onun analizleri bugün hala okunmakta.
21:08
Şimdi michelangelo'nun musa'sı. Freud'un hem sanatta hem kendine
21:12
bakışını temsil eden bir figür. O heykelde gördüğü şey sadece
21:15
musa değil kendisi dedik ama bir yandan freud'un hayatı da sona
21:19
eriyor. Oraya da geçmemiz lazım.
21:21
Çünkü yine bölüm uzayacak. Benim elimden gelse bu musa'yı
21:25
bile 10. Bölümde anlatmaya çalışırım.
21:26
Hazreti musa'ya. Freud'un bakış açısını ama ne
21:30
yazık ki o kadar vaktim yok. Sizin de o kadar vaktinizi almak
21:33
istemiyorum ve freud'un hayatını sona erdirlerimi artık ölsün
21:37
yani, yani öldü de biz bayrağı kim devraldı o noktadaydık.
21:42
Daha doğrusu öldüğü anda ikinci hayatına başlıyor.
21:44
Freud bana göre çünkü ondan sonra onun fikirleri bir virüs
21:48
gibi yayılıyor bu dila stop astaki gibi ama kötü anlamda
21:51
değil, tam tersi bir fikir pandemi var psikanalizi avrupai
21:55
sarıyor sonra amerika'yı bugün hala instagram'da biri yıls.
21:58
Videosunda travmatik çocukluk geçiyorsa emin ol orada freud'un
22:02
parmağı var. Hatta şu an bile muhtemelen bir
22:04
youtube'da egoid süper ego nedir diye bir video çekiyor olabilir.
22:08
Peki ne oldu? Freud'den sonra bayrağı kim
22:11
devralmıştı? Annna freud, baba freud'un kızı
22:14
hem literal anlamda hem de akademik anlamda mirasçı çocuk
22:18
psikanalizinin kurucusu olarak kabul edilmiş freud gibi
22:21
nevruzlarla değil. Doğrudan çocukların ruhsal
22:24
gelişimine odaklanıyor. Çocuklarda yetişkin gibi analiz
22:27
edilir mi? Sorusuna cevabı tabi ki ama
22:29
onların dili oyunlar. O yüzden terapi odasında oyun
22:32
kutuları, oyuncaklar, hikaye kitapları okuyor.
22:35
Çünkü çocuk travmasını oynar. Böyle bir laf var.
22:38
Çok güzel oyun sırasında çin'deki duygular su yüzüne
22:42
çıkıyor ama anna freud bunu fark ediyor ve bu anlayış bugün hala
22:46
çocuk terapilerinin temelini oluşturmakta.
22:49
Tabii yalnız anna freud yok ortalıkta melani clein de
22:53
sahnede. Hatta anne ile melani arasında
22:55
adeta bir psikanalitik kapışma yaşanıyor. 2 kadın çocuk
22:59
psikolojisine bambaşka yerlerden bakıyorlar anla daha klasik bir
23:03
yaklaşımı savunuyor. Melaniqlain çocukların iç
23:05
dünyasını çok daha kaotik saldırgan olduğunu iddia ediyor.
23:09
Çocuklar sevgi kadar nefretle taşıyor diyor.
23:11
Bu bence doğru. Bu arada tabi o dışa bağımlı
23:14
ahlak evresini çok çabuk aşamadıkları için inanılmaz da
23:18
bir saldırganlık da söz konusu. Yani hatta doğar doğmaz annesini
23:22
hem seven. Hem de yok etmek isteyen bir
23:25
varlık olduklarını söylüyor. Bu da biraz abartı olmamış mı?
23:27
Melania ablam yani küçük çocuklar hem cennet hem cehennem
23:31
dir diyor. Yani ağzına geleni sayıyor.
23:34
Freud buna yetişemedi ama eminim yukarıdan baksa ya ne güzel
23:38
bölünüyorsunuz. Ben de buna bayılırım derdi.
23:41
Bu 2 karakter için sonra bir Fransız çıkıyor.
23:44
Jackass lakan, jack lakan bu adam tam anlamıyla freud'un
23:48
Fransa versiyonu ama turbo modeli lakan diyor ki freud
23:52
freud'dan daha iyi anladım. Öz güvene bakar mısın?
23:55
Adam da freud'un metinlerini okuyor ama herkesin atladığı
23:58
yerlere odaklanıyor. Bilinç dışının dil gibi
24:00
yapıldığını söylüyor, bilinç dışı konuşur diyor.
24:03
Hani bazen bir laf ağzımızdan çıkar ama niye öyle dediğimizi
24:06
bilemeyiz. Ya işte lakan onu çözmeye
24:09
çalışıyor. Rüya sürçme hata hepsi bir dil
24:12
gibi okunmalı diyor lakanın metinlerini anlamak için bir
24:15
freud diploması yetmiyor yanına bir dil bilim, bir felsefe ve
24:19
bir. Kahve termosu gerekli bence ama
24:22
sadece akademide değil, kültürde de freud yankı buluyor.
24:24
Sinemada hiç kak. Iyi okuyan birisi sayko filminde
24:28
norman beatson, annesiyle olan ilişkisi resmen bir freud
24:32
manifestosu, annesinin kıyafetlerini giyip onun rolünü
24:35
üstlenmesi suç işledikten sonra annenin kişiliğine sığınması tam
24:39
anlamıyla süper ego ile bastırılmış.
24:42
Suçun görsel versiyonu. Hani o ilk korku filmi dediğimiz
24:45
sayko vardır ya tabi ki ilk korku değil herhalde ama yani
24:50
benim için öyleydi. En azından yani bugün izlesek
24:53
hala tüylerimizi diken diken olur.
24:55
Hiç kalk, ben psikolojiyi anlamam ama insanı korkutmayı
24:58
iyi bilirim demiş bir adam yani meğer adam freud kitabına
25:01
koymuş, yani filmine koymuş, bir de salvador dali var.
25:05
Freud'un doğrudan hayranı, freud'la tanışmak için londra'ya
25:09
giden bir adam. Freud, bu adamın meşhur eriyen
25:12
saatli tablosunu görünce diyor ki ya sen diyor, gerçekten
25:15
bilinçli işini resmini yapıyorsun.
25:17
Dali'nin o tuhaflıkları rüyamsı sahneleri, freud'un rüya
25:21
teorilerinden etkilenmişti. Gerçi freud dalyi biraz fazla
25:24
çılgın bulmuş, biri sahne iç. Hem bu çocuk biraz fazla mı iç
25:27
dünyasına kapılmış demiş olabilir ama yine de onun
25:31
çalışmalarında bilinç dışının yansımasını fazlasıyla görmüş ve
25:35
tabii ki edebiyat Virginia wolf dediğim James joyce dedim.
25:38
Frans kafka hepsi bir şekilde freud'la yatartışıyor ya ondan
25:42
besleniyor. Mesela kafka'nın babaya mektup
25:45
eserini ele alalım. Çok severim.
25:47
Freud'un baba figürü meselesine cuk oturan bir eser.
25:50
Babasına hem hayran hem nefret dolu tam bir oyidi.
25:54
Pus vakası, babasını bir duvar gibi görüyor.
25:56
Onun gölgesinde eziliyor ama aynı zamanda onun sevgisine de
25:59
muhtaç. Freud bu mektubu okusaydı benim
26:02
kuram canlı canlı yazılmış burada derdi hatta belki de
26:05
benim rüyalar kitabımdan sonra en iyi psikanaliz edebi metni bu
26:09
diyecek kadar bence ileri giderdi yani.
26:12
Freud'un etkisi sadece birey de değil, toplumda da hissediliyor.
26:15
Toplumun bastırdığı şeyler var. Bir süre sonra başka yerlerden
26:18
patlak veriyor. Bunlar bu bazen sanatta oluyor.
26:21
Bazen politikada, bazen popüler kültürde mesela 1.900
26:24
altmışlarda ortaya çıkan karşı kültür hareketini ele alalım,
26:28
ipi dalgası, özgürlük arayışı, bastırılmış cinselliğin
26:31
patlamasıdır bu. Freud'un bastırma kuramıyla
26:33
birebir örtüşüyor insanlar yıllarca susmuş, sonra bir anda
26:37
bağırmalar, çağırmalar, sevgiyi, özgürlük, barış e freud görse
26:41
bunu şunu der yani ben dedim kardeşim, bak mesela taşına
26:44
yazmışlar demiş, ben hastayım dedim dedim.
26:47
Bana inanmadınız. Bak ne oldu şimdi?
26:53
Hatta günümüzde bile freud'un izleri var.
26:55
Dizi karakterleri terapistler tiktok'ta etengment stil testi
26:59
yapanlar hepsi freud'un torunları ya babam beni küçükken
27:02
öpmedi. O yüzden sevgi göstermekte
27:04
zorlanıyorum. Yani hiç kimse ben açık bir
27:08
insanım ve sorumsuzca davranışlar yapıyorum demiyor da
27:12
herkes nedense çocukluk travmam vardı yok işte bu ay benim
27:16
burcum şöyleydi, mars takla atıyordu bilmem.
27:19
Ne yani bu cümleler freud'un rüyası, çünkü artık insanlar
27:22
psikolojinin farkında duygularını an.
27:24
Ediyor, bastırdıkları şeyleri fark ediyor ve bu farkındalık
27:27
kültürü freud'la başlıyor. Tabii ki eleştiriler de var.
27:30
Freud'un teorileri artık birebir geçerli kabul edilmiyor.
27:33
Rüya analizleri palus merkezli yaklaşımı, evrensel o edip buz
27:37
kompleksi yani bunlar artık sorgulanıyor.
27:40
Feminist kuramcılar var. Freud'u erkek merkezde olmakla
27:43
eleştiren kişiler bunlar kültürel psikologlar var.
27:46
Her şey cinsellik değildir diyen ama buna rağmen kimse freud'u
27:49
görmezden gelemiyor. Onun adı hala anılmakta.
27:52
Çünkü o sadece bir psikolog değil, bir düşünür, bir
27:56
kültürel, devrimci bir anlamda insan ruhunu bilimsel olarak
27:59
çözebiliriz diyen ilk kişi bunu yaparak yaparken daha doğrusu
28:03
bir anlamda insanın kolektif insan dediğimiz bütün insanlığın
28:07
ortak kafasında yatan insan çok değerlidir.
28:10
Değerli bir varlıktır mottosunu yıkan bir düşünür aslında insana
28:15
narsistizmini kolektif narsistizmini sorgulatan
28:19
kişilerden bir tanesi darbindedik.
28:21
Kopernik dedik. Bir de prote demiştik.
28:23
Yanlış hatırlamıyorsam. Ve bunu sırf yazdığı kitaplarla
28:26
değil, yaşadığı hayatla da kanıtlayan bir adam.
28:28
Çünkü freud'un hayatı da bir analiz ve sadece kuramlarıyla
28:31
değil, çektikleriyle, inatçılığıyla, tutkularıyla
28:34
anlamak gerekiyor. Bir sistem kuruyor ama aynı
28:37
zamanda o sistemin içinde de yaşıyor.
28:38
Tamam, bu adam bilinç dışına anlattı ama kendi bastırmalarını
28:42
da yaşadı. Yani tam anlamıyla bir yaşayan
28:44
teori bugün psikanaliz hala yaşıyorsa bu freud'un o inadına,
28:48
o sabrına, o kararlılığına borçlu olduğu bir durum.
28:51
Yani freud'un kuramları değişebilir, güncellenebilir ama
28:54
temel fikir hep aynı kalır, insan sandığından daha derin ve
28:58
bu derinliği anlamaya çalışmak, freud'un bize bıraktığı en
29:02
değerli şey. Peki biz şimdi freud'un ardından
29:05
ne yapıyoruz? Yani bu dev adamı kendi halinde
29:08
bir viyana'lı Yahudi entelektüeli olarak mı
29:10
hatırlıyoruz, yoksa bilinç dışının efendisi modern
29:13
psikolojinin mimarı, rüyaların mimari ustası olarak mı?
29:17
Aslında freud ne sadece bir doktor, ne sadece bir
29:20
akademisyen ne de sadece bir filozof, o bir arayış insanı
29:23
benim gözümde elinde böyle fenerle dolaşan insan nedir
29:27
sorusunun cevabını arayan bir içsel seyyah ve bence onun asıl
29:30
devrimi insanın görünmeyen tarafına dikkat çekmesi.
29:34
Çünkü freud diyor ki ya kardeşim insan dediğin şey sadece mantık
29:37
değil, sadece görünen değil, aklının arkasında duygularının
29:41
diplerinde sakladığın bir dünya var işte.
29:44
Orası seni sen yapar. Freud'un bize bıraktığı bu
29:47
kendine bak dürüstçe bak cesur cevap bastırdıklarına bak
29:51
sakladıklarına bak. Mutluum sandıklarına ben öyle
29:55
biri değilim dediğin her şeye bak.
29:57
Çünkü büyük ihtimalle tam da öyle birisin ve senin hakkındaki
30:00
gerçek, bazen bir rüyada, bazen bir dil sürçmesinde bazende
30:04
annenle yaşadığın o 3 yaş sendromundaki gizli olabilir.
30:07
Reoid diyor ki insan doğduğunda masum değil, karma karışıktır ve
30:12
bu karmaşayı çözmeden huzura ermek zor.
30:15
Psikanalizi bu yüzden doğuyor. Insan kendiyle konuşsun diye
30:18
kendini kandırmasın diye ve evet puut bir işi çok uzun süre tek
30:22
başına sürdürdü. Ömrü boyunca hemfikirleriyle hem
30:25
hastalarıyla hem de hastalığıyla savaşmış bir adam çenesinde 33
30:29
ameliyat ne demek ya ömrünün son 15 yılına yakını ağrılarıyla
30:33
acıyla yemek yemeden, konuşamadan yaşamış geçmiş bir
30:37
adam ama o sürede bile yazıyor, düşünüyor üretiyor.
30:40
Musa denen adam gibi bir kitap tam da böyle bir dönemde
30:43
çıkıyor. Belki de bu yüzden o kadar
30:45
keskin o kadar cesur bir adamdı. Her an ölebilirim ve bunu
30:49
olabildiğince sert bir dille yazmalıyım diye düşünen bir
30:51
adamdı. Yani ben yahudi'yim ama dindar
30:54
değilim diyor. Bilim insanıyım ama efsaneleri
30:56
incelerim, hasta bir adamım ama hayatla uğraşmayı bırakmam diyen
31:00
birisi hayatı boyunca ikiliklerle yaşıyor ve bu
31:03
ikiliklerden anlam üretmeyi başarıyor.
31:05
Bunu yaparken de hem inandığı bilimden hem de insanın o kaotik
31:09
doğasından asla vazgeçmiyor. Peki bugün biz onun nerede
31:13
olduğunu anladık mı? Yani freud'u anlamak sadece onun
31:16
kavramlarını ezberlemek değil. Bir sistem bırakmıyor, bize bir
31:20
bakış açısı bırakıyor. Daha doğrusu her davranışın bir
31:23
nedeni vardır diyor. Bilinç buz dağının sadece
31:26
görünen kısmıdır diyor ve en önemlisi insan dediğin şey
31:29
çözülecek bir muamma değil. Anlaşılacak bir hikayedir.
31:34
Bu söz çok güzel. Freud'un hayatı da zaten başlı
31:37
başına bir hikaye. O londra'daki ev şu an müze hala
31:41
aynen duruyor. Proyd'un koltuğu heykelleri
31:43
notları oraya umarım gitmek nasip olur.
31:45
Yani hepimize oraya giren herkes sanki bir.
31:48
Kapsülüne giriyor. O koltuk hâlâ analiz bekliyor
31:51
gibi sanki freud bir an önce içeri girecek uzanalım bakalım
31:55
ne anlatacaksın diyecek gibi. Hatta bazıları bu koltuğun
31:58
üstüne uzanmak için para teklif ediyormuş ama müzeyi,
32:01
yetkilileri tabi ki izin vermiyor.
32:02
Yani düşünün oraya bir yastık koysam, bir seansta ağlamaya
32:05
başlarsın büyük ihtimalle. Çünkü o koltuk sadece bir
32:09
mobilya değil, modern insanın ruhunun başlangıç tarihi.
32:13
Ve şimdi sevgili dostlar yaklaşık bu 35 40 dakikalık
32:16
bölümde prot dosyasını gerçekten kapatıyoruz. 10 bölüm süren bu
32:20
maratonun sonuna geldik. Zaman zaman derinleştik, zaman
32:23
zaman güldük, şaşırdık. Belki de benim de dil din
32:26
sürmelerim oldu. Belki oralardan kendimi analiz
32:29
ederim. Yani kendi bilinç dışımıza şöyle
32:31
bir göz attık. Proje sadece bir konu değil, bir
32:33
yolculuktu benim için belki de bu podcast serisi boyunca asıl
32:37
analiz edilen freud değil biz olabiliriz, kendi
32:40
bastırdıklarımızı, korkularımızı, sorularımızı
32:43
yeniden. Burcaladık çünkü ben anlatırken
32:45
bunları araştırıp bir metne dökerken ve sizlere aktarırken
32:49
gerçekten kendi hayatıma dair de analizlerde bulundum.
32:52
Şu an mesela hala bunu yapmaktayım.
32:54
Bu kaydı alırken bile artık bu dosya kapandı ama arkasında bir
32:59
çok yeni kapı açık. Belki bundan sonra başka
33:01
düşünürlere geçeceğiz. Başka meseleleri konuşacağız ama
33:04
freud bize bir şey öğretti insana anlamak tüm dünyayı
33:08
anlamaktır. Bu biraz şeyh edebali'nin insanı
33:11
yaşat ki devlet yaşasın sözüne de benz.
33:14
Açıkçası sessizlik bazen benim için en yüksek çığlıktır.
33:18
Biz de bu bölümlerde bu seride bu uzun yolculuğun ardından
33:22
artık sessizce sahneden çekiliyoruz.
33:24
Mikrofonu bırakmadan önce son bir kez ben Fırat bu freud
33:28
dosyasının final bölümüydü. Sekizinci gün 25 saatten
33:32
hepinize selamlar, sevgiler ve görüşmek üzere diyorum.
33:35
Yeni bölümlerde, yeni düşünürlerde ve düşüncelerde
33:38
görüşmek üzere freud'un koltuğundan kalkıyor.
33:41
Hayatın koltuğuna oturuyoruz, hoşça kalın kendinize.
33:44
Iyi bakın.