Latest / Protokół Zbrodni / Gangi Albanii
Transcript
- 0:01Inicjowanie codziennego raportu system, protokół zbrodni, gotowy
- 0:06analiza dowodów w toku. Dziś przyjrzymy się mrocznej
- 0:09sieci, która zderza ze sobą brutalność i bezwzględność.
- 0:14Gang Albanii tajemnicza organizacja przestępcza, która w
- 0:18ostatnich latach zdominowała podziemie.
- 0:21Ich działania nie pozostają bez echa, a światło dnia rzuca nowe
- 0:24spojrzenie na ich niecne interesy.
- 0:27Subskrybuj po więcej zaczynamy. Witajcie w protokole zbrodni
- 0:32dzisiaj nie będzie jednej sceny z jednego mieszkania, nie będzie
- 0:35jednego ciała jednego śledztwa i jednego wyroku.
- 0:40Dzisiaj będzie coś co działa inaczej.
- 0:43Co nie ma jednego centrum tylko setki macek, co nie jest gangiem
- 0:48z ulicy tylko siecią, która potrafi wrosnąć w gospodarkę w
- 0:52migracje, w politykę w codzienne życie.
- 0:55To powieść o tym, co niektórzy autorzy nazywali bałkańską
- 0:59ośmiornicą i zanim powiem o co dokładnie chodzi, muszę
- 1:03zaznaczyć jedną rzecz. Ten odcinek dotyczy
- 1:06przestępczości zorganizowanej, pojawią się wątki handlu
- 1:10substancjami odurzającymi, przemytu i wykorzystywania
- 1:13ludzi. Ale będę mówił o tym w sposób
- 1:16bezpieczny i ogólny, bez drastycznych szczegółów i bez
- 1:19opisywania metod. Bo to nie ma być instruktaż, to
- 1:24ma być zrozumienie mechanizmu. Zacznijmy od cytatu, który
- 1:28dobrze ustawia scenę. Kryminolog Jerzy Wojciech
- 1:31Wójcik, pisząc o zjawisku prania pieniędzy i o mafii albańskiej
- 1:36zauważył. Że nigdy wcześniej tak mała
- 1:39grupa etniczna nie ujawniła w tak krótkim czasie tak ogromnej
- 1:42energii w dziedzinie międzynarodowej przestępczości
- 1:45zorganizowanej. Z kolei publicysta Jacek
- 1:48patasiński, znany między innymi z tekstów o włoskiej mafii,
- 1:52określał albańskie struktury jako jedne z najbardziej z
- 1:55internacjonalizowanych. Brzmi mocno, ale jeszcze
- 2:00ważniejsze jest pytanie, skąd to się wzięło?
- 2:03Bo kiedy ludzie słyszą mafia, wyobrażają sobie coś w stylu
- 2:07wielkich rodzin z sycylii. Eleganckich garniturów,
- 2:11restauracji, rytuałów starego świata.
- 2:15Tymczasem w przypadku albańskich struktur mamy inną opowieść
- 2:19młodszą, szybszą, bardziej elastyczną opowieść o państwie,
- 2:23które było przez dekady izolowane i o diasporze, która w
- 2:27pewnym momencie stała się narzędziem logistyki.
- 2:31Żeby to zrozumieć, trzeba cofnąć się do historii Albanii.
- 2:35Albania czyli szkiperia kraj orłów to niewielkie państwo na
- 2:39Bałkanach. Przez lata kojarzone z biedą,
- 2:43chaosem i słabością instytucji, ale ważniejsze od stereotypów są
- 2:48realia polityczne przez około 40 lat kraj był podrządami twardego
- 2:53reżimu komunistycznego. Enver hodża stworzył system
- 2:57skrajnie izolowany, zamknięty, kontrolowany, w którym państwo
- 3:01było wszystkim, a obywatel miał niewiele.
- 3:04Taki model ma jedną konsekwencję, która wraca w tej
- 3:08historii jak echo, kiedy państwo jest totalne, ale.
- 3:12Właśnie słabe i represyjne ludzie uczą się żyć obok
- 3:15państwa, tworzą swoje sieci zaufania, swoje układy, swoje
- 3:21kanały przetrwania, a w społeczeństwach o silnych
- 3:25więziach rodzinnych i klanowych. Te sieci potrafią być niezwykle
- 3:29szczelne i tutaj pojawia się drugi element układanki diaspora
- 3:35i migracja. Wbrew intuicji, początki tego,
- 3:39co później nazwano mafią albańską, w nowoczesnym sensie.
- 3:43Nie wyrastają wyłącznie z samej Albanii.
- 3:46Wątki, które potem urosły do międzynarodowej skali, pojawiają
- 3:50się pod koniec lat osiemdziesiątych wśród
- 3:52albańczyków z Kosowa. Wtedy jeszcze w realiach
- 3:55jugosławii w 1988 roku w Kosowie dochodzi do gwałtownych
- 3:59demonstracji anty serbskich napięcia rosną, pojawia się
- 4:03strach przed poborem do armii. I zaczyna się fala emigracji
- 4:09młodych ludzi. Uchodźcy trafiają do krajów
- 4:12Europy zachodniej do Niemiec, Szwajcarii, Włoch, Szwecji,
- 4:16Belgii, Wielkiej Brytanii. W tamtym czasie zachód patrzy na
- 4:20to przede wszystkim jako na problem humanitarny,
- 4:23niekoniecznie jako na proces społeczny, który może mieć
- 4:27długie konsekwencje, tylko że migracja to nie tylko walizki i
- 4:31nowe życie. Migracja to także sieci
- 4:33kontaktów. To także szukanie pracy, gdzie
- 4:36się da. To także wchodzenie w lokalne
- 4:39środowiska, czasem te, które żyją z cienia.
- 4:43A jeśli człowiek nie ma kapitału, nie zna języka i nie
- 4:47ma formalnychścieżek awansu, to czarna ekonomia staje się dla
- 4:50części ludzi alternatywą. I tutaj dochodzimy do pierwszego
- 4:55mechanizmu przewagi. W wielu opisach albańskich
- 4:58struktur powtarza się, że ich rozwój wspierały 3 rzeczy.
- 5:02Po pierwsze, klanowa struktura społeczna i bezwzględna
- 5:05lojalność wobec swoich w tradycyjnym porządku to daje
- 5:09poczucie bezpieczeństwa. W realiach przestępczych daje
- 5:13dyscyplinę, trudność i infiltracji i szybki obieg
- 5:16decyzji. Po drugie, hermetyczność
- 5:19wspólnot emigracyjnych. Bariera językowa i obyczajowa
- 5:22sprawia, że grupa może działać jak zamknięta skrzynka dla
- 5:27zewnętrznych służb. To problem, bo trudniej o
- 5:29świadków trudniej o informatorów trudniej o przypadkowe
- 5:33przecieki. Po trzecie mechanizmy spajające
- 5:37grupy, które w normalnym społeczeństwie bywają neutralne,
- 5:40ale w przestępczości stają się narzędziem nacisku.
- 5:43Jeśli ktoś odchodzi, jeśli łamie zasadę, jeśli zdradza grupa
- 5:47potrafi reagować w sposób bezwzględny.
- 5:50Nie będę tego opisywał. Dosłownie wystarczy zrozumieć,
- 5:54że w takich środowiskach cena nielojalności bywa wysoka.
- 5:58W tym samym czasie w samej Albanii zaczyna się erozja
- 6:01systemu. Po śmierci hodży w 1985 roku
- 6:04reżim zaczyna tracić spójność, a na początku lat
- 6:08dziewięćdziesiątych upada. Kraj otwiera się obywatele,
- 6:11odzyskują możliwość podróżowania.
- 6:16I zaczyna się kolejna fala emigracji do już istniejącej
- 6:20diaspory dołączają setki 1000 ludzi.
- 6:23Jedni szukają uczciwej pracy, inni szukają szansy, a jeszcze
- 6:29inni widzą w tym nową mapę szlaków.
- 6:32I teraz dochodzimy do elementu, który w tej historii jest
- 6:35kluczowy słabość państwa po transformacji.
- 6:39Albania była ewenementem nawet na tle innych państw bloku
- 6:43wschodniego. Skala państwowej własności była
- 6:47ogromna, prywatnej inicjatywy prawie nie było, kiedy system
- 6:51upadł, powstała próżnia, pojawiły się dzikie procesy
- 6:55przejmowania majątku, grabienie tego, co państwowe rozpad
- 7:00instytucji, Lawina szarej strefy.
- 7:04W takim krajobrazie rodzą się 2 strumienie pieniędzy.
- 7:07Pierwszy to transfery emigrantów.
- 7:10Ludzie pracują za granicą. I wysyłają środki rodzinom, to
- 7:14bywa legalne i uczciwe, ale te transfery mają też drugą stronę.
- 7:19Są kanałem, który można wykorzystać do przerzutów
- 7:22pieniędzy z nielegalnych źródeł. Drugi strumień to pieniądze z
- 7:27działań w szarej strefie, przemyt dóbr, dziki, import,
- 7:30załatwianie rzeczy poza systemem.
- 7:33Gdy państwo słabnie, a popyt na towary rośnie, ktoś ten popyt
- 7:37zaspokaja czasem legalnie. Czasem nie, a potem dochodzi
- 7:42jeszcze jeden punkt zwrotny. Kryzys piramid finansowych w
- 7:471997 roku albania pogrąża się w chaosie, gdy upadają piramidy
- 7:51finansowe i 1000 ludzi tracą oszczędności.
- 7:58Społeczeństwo wychodzi na ulicę, porządek się sypie, państwo
- 8:01traci kontrolę i właśnie w takich momentach grupy, które
- 8:05mają swoje własne zasady, swoje własne struktury i swoje własne
- 8:10pieniądze zyskują przewagę, bo Chaos to przestrzeń dla tych,
- 8:14którzy potrafią działać szybko i bez skrupułów.
- 8:17W tle są jeszcze wojny w regionie.
- 8:19Bałkany w latach dziewięćdziesiątych to nie jest
- 8:22spokojne tło, konflikty osłabiają państwa, tworzą Czarny
- 8:26rynek, budują szlaki przemytu, generują ruchy ludności.
- 8:30I w ten sposób logistyka przestępcza zaczyna przypominać
- 8:34mapę polityczną regionu, tylko narysowaną innym tuszem.
- 8:38W tym kontekście pojawia się Kosowo.
- 8:40W 1998 roku wybuchają regularne walki między wyzwolić są armią
- 8:45Kosowa, a siłami jugosłowiański mi.
- 8:49Rok później włącza się społeczność międzynarodowa, a
- 8:52Kosowo staje się protektoratem. W wielu analizach pojawia się
- 8:56teza, że takie warunki sprzyjały rozbudowie logistycznej i
- 9:00finansowej albańskich struktur, szczególnie w obszarze handlu
- 9:03narkotykami. I teraz spróbujmy nazwać to, co
- 9:07dzieje się dalej. Jednym zdaniem albańskie grupy
- 9:11oparte o sieć rodaków w regionie i diaspory w Europie Zachodniej
- 9:15budują strukturę, która potrafi działać transgranicznie.
- 9:20Niejako jedna centrala tylko jako system połączonych komórek,
- 9:24to jak ośmiornica jedna macka odpowiada za logistykę, inna za
- 9:29finanse, inna za kontakty, inna za egzekwowanie lojalności, a
- 9:34inna za legaliza. Pieniędzy.
- 9:37I tu dochodzimy do najważniejszego pytania, co jest
- 9:40paliwem tej ośmiornicy? Pieniądze, ale nie byle jakie
- 9:44pieniądze w materiałach i analizach pojawia się teza, że
- 9:48kluczowym filarem dochodów jest handel substancjami odurzającymi
- 9:52na dużą skalę. Bałkany przecinają szlaki
- 9:55przerzutu, które przez lata miały strategiczne znaczenie w
- 9:59zależności od kraju. Rola albańskich grup mogła się
- 10:02wahać. Od pośredników przez dostawców
- 10:05usług logistycznych, aż po organizatorów i kontrolerów
- 10:09segmentów rynku. Drugim obszarem, o którym mówi
- 10:12się często jest handel ludźmi i wykorzystywanie prostytucji.
- 10:17To temat wyjątkowo ciężki. Wystarczy powiedzieć tyle w
- 10:21takich mechanizmach ofiary bywają wciągane poprzez pozornie
- 10:25legalne oferty pracy, a potem tracą realną możliwość
- 10:28decydowania o sobie. To działalność nie tylko
- 10:31dochodowa, ale też skrajnie wyniszczająca dla ludzi, których
- 10:35dotyczy i właśnie dlatego nie wchodzę w szczegóły.
- 10:40W tekstach pojawia się także przerzut nielegalnych
- 10:42imigrantów, między innymi sportów albańskich w stronę
- 10:46Wybrzeża włoskiego. W takim modelu liczy się skala.
- 10:51Nawet niewielka kwota od jednej osoby pomnożona przez 1000
- 10:55tworzy ogromny strumień pieniędzy.
- 10:57Są też inne źródła, przemyt papierosów, handel bronią.
- 11:02Legalizacja skradzionych samochodów.
- 11:05W opisach pojawia się obraz Albanii pełnej mercedesów,
- 11:09czasem bez tablic rejestracyjnych oraz sugestia,
- 11:13że część aut trafia do regionu nielegalnie, a potem ich
- 11:16pochodzenie jest porządkowane w sposób utrudniający wykrycie.
- 11:21Ale jest jeden problem, który każdy duży syndykat musi
- 11:24rozwiązać jak wpuścić brudne pieniądze do legalnego obiegu.
- 11:29I tu dochodzimy do prania pieniędzy.
- 11:31Pranie pieniędzy nie wygląda jak sceny z filmów, gdzie ktoś
- 11:35wrzuca walizkę do sejfu. W praktyce jest to sieć firm,
- 11:39które na papierze działają normalnie, a w rzeczywistości
- 11:43pełnią rolę pralni działalności o dużych obrotach, gdzie trudno
- 11:47dokładnie policzyć każdy wpływ, sklepy, usługi, biznesy, w
- 11:53których gotówka może zniknąć w księgach, a potem wrócić jako
- 11:57legalny przychód. Mechanizm bywa prosty w
- 12:00założeniu, choć skomplikowany w wykonaniu.
- 12:03Dokumenty, faktury, przelewy między spółkami, koszty usługi,
- 12:11dostawy, pieniądze krążą aż w pewnym momencie przestają
- 12:14wyglądać jak pieniądze z przestępstwa.
- 12:17A zaczynają wyglądać jak dochód z biznesu.
- 12:20Po wypraniu mogą trafić do legalnych inwestycji,
- 12:23nieruchomości, przedsięwzięć gospodarczych, rynków
- 12:26finansowych i wtedy problem staje się dużo większy, bo walka
- 12:31z przestępczością nie polega już tylko na łapaniu wykonawców.
- 12:35Polega na dotykaniu pieniędzy, które weszły w legalny świat.
- 12:39W Albanii symbolem tego zjawiska w materiałach ma być stolica
- 12:44tirana. Przy stosunkowo niskich
- 12:46oficjalnych dochodach przez lata przypominała wielki plac budowy.
- 12:51Rezydencje, biurowce, restauracje.
- 12:56Bary. W tekście pada obrazowe
- 12:59określenie królestwo betoniarek miasto rośnie szybciej niż
- 13:03wynikałoby to z możliwości gospodarki i pojawia się
- 13:08sugestia, że fundamenty tego bumu są w dużej mierze oparte na
- 13:11pieniądzach z nielegalnych źródeł.
- 13:14Z tym wiąże się kolejny czynnik korupcja.
- 13:18W państwie przesiąkniętym korupcją pieniądze kupują zbyt
- 13:21wiele przychylność urzędników, decyzje, przymykanie oka, a
- 13:26czasem i ochronę. To sprawia, że walka z taką
- 13:30strukturą jest niemal niewykonalna bez wsparcia
- 13:33międzynarodowego. Bo jeśli lokalne instytucje są
- 13:37słabe, a sieć jest transgraniczna, to pojedyncze
- 13:40państwo przegrywa nie siłą tylko zasięgiem.
- 13:44W materiałach pojawia się informacja, że w Albanii rozbito
- 13:47wiele grup. Zaostrzono przepisy,
- 13:50konfiskowano majątek i to jest ważne tylko, że tu wracamy do
- 13:55metafory ośmiornicy. Tego nie da się załatwić jednym
- 13:58uderzeniem, bo to nie jest jedna banda, którą można rozbić w
- 14:02jednej akcji. To struktura, która żyje dzięki
- 14:05powiązaniom. Jeśli odetniesz jedną maskę,
- 14:09inne nadal mogą działać. Jeśli zatrzymasz wykonawcę, ktoś
- 14:13go zastąpi? Jeśli zamkniesz jeden kanał,
- 14:17pieniądze poszukają drugiego. Dlatego wnioski, które często
- 14:21pojawiają się w analizach, są dość brutalne w swojej
- 14:24prostocie. Prawdziwa walka z takimi
- 14:27organizacjami zaczyna się od pieniędzy od odcinania
- 14:30możliwości prania. Od rozbijania łańcuchów
- 14:34logistycznych od uszczelniania instytucji od międzynarodowej
- 14:39współpracy, która nie kończy się na konferencji prasowej, tylko
- 14:42działa na poziomie realnych danych realnych transferów.
- 14:47Realnych konfiskat. I zostaje jeszcze jeden element
- 14:51o którymrzadko mówi się głośno. Taka ośmiornica rośnie tam,
- 14:55gdzie ludzie czują, że państwo ich nie chroni.
- 14:58Gdzie prawo działa wolno, gdzie bieda i Chaos tworzą popyt na
- 15:03alternatywne rozwiązania, gdzie migracja staje się desperacją,
- 15:08gdzie instytucje są słabe, a korupcja jest codziennością.
- 15:12Wtedy przestępcza sieć potrafi wejść nie tylko jako agresor,
- 15:16ale też jako porządek. Jako system, który daje
- 15:19pieniądze, pracę, możliwości. Oczywiście za cenę, której nie
- 15:24widać od razu za cenę lojalności.
- 15:28Milczenia strachu. I pieniędzy, które zmieniają
- 15:33wszystko. Dlatego ta historia choć
- 15:36opowiada o Albanii, Kosowie i diasporze, tak naprawdę jest
- 15:40ostrzeżeniem uniwersalnym, bo jeśli struktury państwa są
- 15:44słabe, jeśli prawo jest dziurawe, jeśli korupcja nie
- 15:48jest wyjątkiem tylko normą, to zorganizowana przestępczość nie
- 15:51musi atakować. Ona po prostu wchodzi jak woda w
- 15:55pęknięcia i na koniec zostawiam was z jednym obrazem.
- 16:00Ośmiornica nie wygrywa, bo ma jedną wielką głowę wygrywa, bo
- 16:03ma wiele macek. Bo potrafi się przystosować, bo
- 16:07jeśli jedna część zostanie złapana, reszta nadal działa, a
- 16:12walka z nią nie polega na tym, żeby wygrać.
- 16:14Jedną bitwę polega na tym, żeby konsekwentnie zabierać jej tlen,
- 16:20pieniądze, kanały, ochronę i miejsce w legalnym świecie.
- 16:27To był protokół zbrodni. Jeśli chcesz, żebym robił więcej
- 16:31takich systemowych odcinków, nie tylko pojedynczych spraw, daj
- 16:35znać, a w następnym odcinku możemy pójść w drugą stronę.
- 16:40W jedną konkretną historię jedno śledztwo, jeden punkt zwrotny,
- 16:44który zmienił wszystko do usłyszenia.
- 16:49To był protokół zbrodni więcej na Spotify i YouTube subskrybuj
- 16:54po więcej do usłyszenia.