Latest / Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci / Czy rośliny potrafią walczyć? 🌿 ciekawostki dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_039)

Transcript

Czy rośliny potrafią walczyć? 🌿 ciekawostki dla dzieci | Felek Wafelek (SNF_039) · Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci

0:00
Cześć moi czekoladowi odkrywcy tu felek wafelek i dziś zaczęło
0:05
się od katastrofy. Wyszedłem rano z czekoladowej
0:08
hacki. Kubek kakao w jednej ręce,
0:10
notatnik pod pachą, żeby odciąć kilka listków mięty na świeży
0:14
napar nic wielkiego 2 kroki w kierunku ogródka, słońce,
0:19
spokój, ptaki śpiewają. I wtedy.
0:23
Ał prawa ręka 5 palców naraz prosto w pokrzywę.
0:29
Taką gęstą nabór muszą zieloną i wyraźnie zadowoloną z siebie
0:34
pokrzywę, która stała sobie przy płocie i najwyraźniej tylko na
0:38
mnie czekała. Wróciłem do środka z czerwoną
0:41
ręką, obolały, trochę oburzony. Puszek siedział na parapecie i
0:46
patrzył na mnie z wyrazem absolutnego kociego
0:49
niezrozumienia, jakby chciał powiedzieć naprawdę co roku to
0:54
samo, ale przy kubku kakao coś mnie uderzyło.
0:59
Zaraz zaraz ta pokrzywa mnie zaatakowała stojąca w jednym
1:04
miejscu roślina zaatakowała mnie kruchego co prawda osobnika, ale
1:09
z nogami z możliwością ucieczki i to ona wygrała.
1:13
Czy to był przypadek? Czy pokrzywa przypadkiem miała
1:17
kłujące włoski? A może rośliny mają wyewoluowała
1:22
obronę bardzo skuteczną, dopasowaną przez miliony lat
1:26
ewolucji i to od setek milionów lat?
1:30
I tu otworzył się w mojej głowie zupełnie nowy temat.
1:35
Bo dziś zapytamy o coś, co wydaje się proste, ale wcale
1:39
proste nie jest. Czy rośliny potrafią się bronić?
1:43
Zanim jednak ruszymy w ten zielony świat pełen pułapek,
1:47
jeśli jeszcze nie obserwujecie tego kanału, to jest naprawdę
1:50
dobry moment. Jeden klik i żaden odcinek wam
1:53
nie ucieknie, a jeśli kiedykolwiek jakaś roślina was
1:56
ukuła poparzyła albo zaskoczyła ostrym smakiem.
2:00
Napiszcie w komentarzu, muszę to wpisać do notatnika, serio?
2:05
No to ruszamy. Zacznijmy od podstawy.
2:08
Rośliny nie mogą uciec, to jest ich największy problem i
2:12
jednocześnie największa siła nie mają nóg.
2:15
Nie mają zębów, kiedy nadchodzi coś, co chce je zjeść, stają i
2:20
czekają. I właśnie dlatego przez ponad
2:22
400 milionów lat ewolucji wymyślały coraz sprytniejsze
2:26
sposoby na to, żeby przeżyć bez ucieczki, żeby poczuć, ile to
2:30
czasu. Gdyby każdy rok tej historii był
2:33
jedną sekundą, liczyli byście bez przerwy przez ponad 12 lat.
2:39
Inaczej mówiąc rośliny to mistrzowie stacjonarnej obrony.
2:43
Wyobraźcie sobie, że musicie stać w jednym miejscu przez całe
2:47
życie. Nie możecie się schować.
2:49
Nie możecie pobiec. Co byście wymyślili, żeby nikt
2:53
was nie zjadł? Właśnie to pytanie rośliny
2:56
rozwiązują od 400 milionów lat z okładem i powiem wam szczerze są
3:02
w tym absolutnie niesamowite. Pierwsza linia obrony to zbroja
3:06
fizyczna. Wróćmy do mojej pokrzywy.
3:10
Zaniosłem sprawę do notatnika i zacząłem tropić, co właściwie mi
3:14
zrobiła. Pokrzywa ma na łodygach i
3:17
liściach 1000 miniaturowych włosków.
3:20
Tak drobnych, że wyglądają jak puszyste Futro.
3:24
Każdy z nich ma jednak ostrą, kruchą końcówkę.
3:28
Kiedy jej dotkniesz, końcówka pęka jak igła, strzykawki i
3:32
wstrzykuje w skórę drażniący koktajl chemiczny, który wysyła
3:36
do nerwów prosty komunikat, ból cofnij się, nie rób tego więcej.
3:42
I działa o czym boleśnie się przekonałeś.
3:47
Ale pokrzywa to nie jedyny pomysł na zbroję fizyczną, to,
3:51
co powszechnie nazywamy kolcami róży, to właściwie wyrostki
3:54
skórki łodygi inaczej niż prawdziwe ciernie głogu, które
3:58
są zmodyfikowanymi gałązkami. Zapisałem to w notatniku z nutą
4:03
kolekcjonerskiej satysfakcji. Wyrostek, nie, kolec botaniczny,
4:09
szczegół, numer jeden. Kaktus poszedł jeszcze dalej
4:14
jego igły klasycznie opisuje się jako zmodyfikowany liście.
4:19
Roślina przehandlowała organy do fotosyntezy na ostre igły, które
4:23
ograniczają utratę wody i dają cień.
4:26
A u niektórych gatunków takie igły potrafią nawet zbierać
4:30
krople mgły i rosy broń, parasol i wodny patent w jednym, a
4:36
zwykła trawa, po której chodzicie boso?
4:39
Jej liście mają mikroskopijne krawędzie z krzemionki tego
4:43
samego materiału co szkło. Właśnie dlatego cięcie ręką w
4:47
trawę potrafi boleśnie skaleczyć.
4:51
Trawnik to pole miniaturowych pił zbroja fizyczna to jednak
4:55
dopiero pierwsza warstwa, bo prawdziwa niewidoczna potęga
4:59
roślin kryje się w chemii. Wróćmy do pokrzywy i popatrzmy
5:04
na nią od środka. Ona nie tylko nakłuwa ona
5:08
wprowadza celowy koktajl drażniący, który podkręca sygnał
5:12
bólowy. To nie jest przypadkowe uczucie.
5:15
To jest komunikat dopasowany przez ewolucję.
5:18
Nie dotykaj mnie więcej i działa na owady ssaki i najwyraźniej na
5:24
ciekawskich odkrywców z notatnikami.
5:27
Ale koktajl pokrzywy to przy niektórych roślinach pikuś mam w
5:31
chatce na oknie roślinę doniczkową defenbach.
5:35
Piękna Zielona na oko zupełnie niegroźna.
5:38
Tymczasem jej liście kryją wyspecjalizowane komórki pełne
5:42
igiełkowatych kryształów szczawianu wapnia.
5:45
Kiedy coś ugryzie? Liść te igiełki wbijają się w
5:48
jamę ustną, wywołują silne pieczenie i obrzęk, który może
5:52
utrudniać mówienie. Stąd angielska nazwa tej rośliny
5:56
dump cain nie ma trzcina. Puszek nie próbuj tego nigdy,
6:03
ale mój absolutny faworyt w kategorii chemicznej obrony to
6:07
kapusta i chrzan i brokuły i gorczyca.
6:12
Wszystkie te rośliny mają w komórkach 2 składniki, które na
6:15
co dzień są całkowicie nieaktywne i spokojnie siedzą
6:19
sobie oddzielnie. Kiedy jednak owad ugryzie liść,
6:22
uszkodzone komórki mieszają je ze sobą i w tym momencie
6:26
następuje eksplozja. Powstaje toksyczny olejek
6:29
gorczycowy, silnie drażniący dla większości owadów.
6:33
Badacze nazywają to wprost. Musztardowa bomba.
6:38
Sprawdziłem to na własnym doświadczeniu, wziąłem łyżeczkę
6:41
chrzanu ze słoika w chatce jeden kens.
6:45
Oczy zaczęły łzawić nos zapłonął.
6:48
Poczułem atak na wszystkie receptory naraz.
6:51
Właśnie uruchomiłem musztardową bombę.
6:54
Roślina czekała aż coś jej dotknie i odpaliła dopisałem do
6:58
notatnika. Musztardowa bomba działa
7:02
sprawdzone osobiście z łzami w oczach, a przy okazji wiecie co
7:07
jest w kawie i herbacie? Kofeina to jeden ze składników,
7:11
ale nie jedyny rośliny kawowca i herbaty produkują całą armię
7:16
związków chemicznych, alkaloidów garbników katechin, które razem.
7:22
Trwają owady i hamują wzrost konkurentów.
7:25
Kofeina może być dla rośliny częścią chemicznej tarczy,
7:29
pomagać odpędzać niektórych napastników albo konkurentów.
7:33
Coś, co dla dorosłych jest porannym startem silnika dla
7:36
rośliny bywa elementem obrony. Kiedy herbata jest za gorzka i
7:40
ściąga język wyciągnęliście z liścia za dużo całej tej
7:44
roślinnej chemii piliście tarczę i dobrze wam było i roślinie
7:49
też. Zbroja i chemia to jednak wciąż
7:52
obrona samotna. Tymczasem niektóre rośliny
7:56
odkryły coś zupełnie innego. Jest to tak nieoczekiwane, że
8:01
przez długi czas naukowcy w ogóle w to nie wierzyli.
8:04
Kiedy kukurydza jest atakowana przez gąsienicę, zaczyna
8:08
wydzielać w powietrze specyficzną mieszankę związków
8:10
zapachowych. Ta mieszanka działa jak sygnał
8:14
alarmowy, ale nie dla innych roślin.
8:16
Dla pasożytniczych os. Osy wychwytują ten zapach, lecą
8:21
do kukurydzy i składają jaja bezpośrednio w ciałach gąsienic.
8:25
Rosina wzywa armię bez telefonu bez sygnału.
8:30
Tylko chemią. Ale jest jeszcze lepiej.
8:34
Badacze obserwowali, że fasola lima, kiedy pajęczaki zaczynają
8:37
ją atakować, wysyła jednocześnie 2 sygnały ostrzega sąsiednie
8:42
rośliny i przyciąga drapieżne roztocza, które zjadają
8:46
pajęczaki. Jeden zapach 2 wiadomości do
8:49
sąsiadów i do najemników i wróćmy jeszcze na chwilę do
8:53
wakacji. Niektóre jej gatunki z Afryki i
8:56
Ameryki środkowej. Zamiast samemu walczyć zawarły
9:00
sojusz z mrówkami. Akacje budują dla nich
9:03
mieszkania w rozdętych pustych ciernach i produkują specjalny
9:07
nektar. Mrówki w zamian bronią drzewa
9:10
całą dobę atakują owady, usuwają inne rośliny rosnące za blisko i
9:15
odstraszają duże ssaki próbujące przegryźć gałąź.
9:19
U niektórych partnerskich mrówek zależność od gospodarza jest tak
9:23
silna, że bardzo trudno im korzystać z innych źródeł cukru.
9:28
To jest alians. Długoterminowy obopólnie
9:32
korzystny militarny alians zawarty przez drzewo i owady.
9:37
Opisano też przypadki, gdzie rośliny wydają się ostrzegać
9:41
sąsiadów przez powietrze. Uszkodzone drzewo zmienia swój
9:44
zapach, a rośliny w pobliżu zaczynają produkować więcej
9:47
substancji obronnych. Zanim jeszcze coś je zaatakuje.
9:52
Badacze wciąż sprawdzają, jak dokładnie to działa w naturze,
9:56
ale już samo to, że wydaje się możliwe, jest wystarczająco
10:00
zdumiewające, bo rośliny mają jeszcze więcej sztuczek.
10:04
I część z nich to czyste mistrzostwo kamuflażu.
10:08
Na przykład z pasji flora, piękne pnącze z ozdobnymi
10:12
kwiatami ma na liściach drobne struktury, które wyglądają jak
10:16
jaja motyla helikonius. Kiedy samica tego motyla
10:20
podlatuje, żeby złożyć jaja, widzi je i odlatuje.
10:25
Myśli, że ktoś już tu był. Roślina kłamie motylom.
10:30
Bez mózgu, bez ruchomych części kłamie oczywiście roślina
10:35
niczego nie planuje, ewolucja po prostu zostawiła jej taki wzór,
10:39
który działa, a w Afryce południowej rośnie litos
10:43
roślina, która wygląda jak kamień.
10:45
Dosłownie ma barwę, kształt i fakturę otoczaka.
10:49
Ukrywa się wśród żwiru i nikt jej nie szuka, bo nikt nie szuka
10:53
czegoś do zjedzenia wśród kamieni.
10:55
Najlepsza obrona udawać, że się nie istnieje.
11:01
Zanotowałem rośliny, kłamią, rośliny się chowają, rośliny
11:06
wzywają armię i do tego wszystkiego nie mają nóg ani
11:10
mózgu. Co ciekawe, roślinne wynalazki
11:13
od dawna podpatrują też ludzie napastnica i pokrewne jej
11:17
rośliny. Zawierają substancje, które są
11:20
dla serca owadów trucizną. Naukowcy przez lata badali te
11:24
związki i właśnie one zainspirowały leki nasercowe,
11:28
takie jak digoksyna, stosowane do dziś w określonych
11:31
przypadkach. A finowiec historycznie
11:33
dostarczał chininę jeden z pierwszych leków na malarię,
11:37
który przez stulecia ratował życie milionom ludzi.
11:40
Roślinne. Bronie biologiczne stały się
11:42
ludzkimi lekami. To warto zapamiętać.
11:47
Ale nie tylko apteka uczyła się od roślin.
11:49
W 1941 roku szwajcarski inżynier George de mesral wrócił z
11:54
polowania i zauważył, że owoce łopianu takiego niepozornego
11:57
chwasta przykleiły się do sierści.
12:00
Jego psa. Pod lupą zobaczył miniaturowe
12:03
haczyki. Po kilku latach pracy stworzył
12:06
velcro, czyli tak zwany rzep dokładnie taki sam jak macie na
12:10
przykład w butach zamiast sznurówek.
12:14
Łopian przez miliony lat ewolucji wymyślił haczyk do
12:17
rozsiewania nasion. Inżynier patrzył i zanotował, a
12:22
liść Lotosu. Kwiatu rosnącego w błocie, który
12:25
zawsze jest idealnie czysty. Pokryty jest mikroskopijnymi,
12:30
woskowymi guzkami. Krople wody toczą się po nim
12:33
zbierając brud i spadają liść myje się sam naukowcy skopiowali
12:40
tę strukturę i stworzyli samoczyszczące powłoki do
12:43
tkanin, okien i paneli słonecznych.
12:46
Liść wymyślił samoczyszczące szkło, nie inżynierowie, liść
12:52
dobra. Notatnik się zapełnia.
12:54
Ale muszę jeszcze dorzucić kilka rzeczy, bo inaczej nie zasnę.
12:58
Po pierwsze rośliny w całym swoim królestwie produkują setki
13:02
1000 różnych substancji chemicznych i wiele z nich służy
13:06
właśnie obronie. Setki 1000, gdyby każda miała
13:10
osobny słoiczek w chatce słoiczki zajęły by przestrzeń
13:14
ponad 100 czekoladowych chatek. Po drugie, reakcja obronna może
13:18
wystartować w ciągu kilku minut od ataku, kiedy owad ugryzie
13:22
liść, roślina potrafi biochemicznie odróżnić jego
13:26
ślinę od zwykłego mechanicznego uszkodzenia i zareagować inaczej
13:30
roślina rozpoznaje napastnika. Bez oczu bez uszu rozpoznaje.
13:37
Po trzecie kofeina, którą bardzo często piją wasi rodzice na
13:41
śniadanie, to roślinny insektycyt, czyli naturalny
13:45
związek przeciw owadowy stworzony przez rośliny dla
13:48
obrony. Wasi rodzice nawet nie wiedzą,
13:51
że działają pod wpływem broni biologicznej i to jest naprawdę
13:56
interesujące i po czwarte kolce kaktusa klasycznie opisuje się
14:01
jako zmodyfikowane liście. Roślina przez miliony lat
14:04
ewolucji zamieniła organy fotosyntezy w ostre igły, które
14:08
przy okazji zbierają rosę i dają cień.
14:12
Narząd do życia stał się bronią. Czy to nie jest niesamowite, ale
14:17
wrócę do kuchni, bo mam coś do sprawdzenia.
14:21
Zaparzyłem herbatę 2 razy raz 2 minuty, raz 8 minut z tej samej
14:26
porcji liści. Pierwsza, delikatna, lekko
14:30
gorzka, druga mocno ściągająca, wyraźnie cierpka, zapisałem
14:36
wniosek. Im dłużej parzycie tym więcej
14:39
roślinnej chemii obronnej, garbników, katechin i innych
14:42
związków wyciągacie z liścia. Gorzka herbata to nadmiernie
14:48
uzbrojona herbata. Można to regulować, to jest
14:52
wiedza praktyczna, płynąca bezpośrednio z biologii roślin,
14:56
a potem wziąłem Jeszcze raz łyżeczkę chrzanu mniejszą.
15:00
Dla porządku, żeby upewnić się, że musztardowa bomba wciąż
15:04
działa i tak ał działa. Wróciłem do ogródka wieczorem i
15:11
stanąłem przy tej samej pokrzywie, tym razem bez
15:15
pośpiechu i bez przypadkowej ręki.
15:18
I pomyślałem sobie, że świat jest pełen cichych wojen, o
15:22
których zupełnie nic nie wiemy, że stojąc w jednym miejscu.
15:26
Można być sprytniejszym od tych, którzy mogą biegać, że ewolucja
15:31
rozwiązywała ten sam problem przez ponad 400 milionów lat i
15:35
rozwiązała go na setki 1000 różnych sposobów.
15:38
Ale jest w tym coś jeszcze dziś rano dostałem cios od pokrzywy i
15:43
mogłem po prostu powiedzieć ał i iść dalej.
15:47
Zamiast tego zapytałem dlaczego. I właśnie z tego pytania biorą
15:52
się wszystkie odkrycia, nie z tego, że coś wiemy, ale z tego,
15:56
że się dziwimy, kiedy coś nas zaskoczy.
15:59
Ciekawość jest trochę jak te roślinne alarmy, coś cię dotyka,
16:03
coś boli, albo zaskakuje i zamiast cofnąć się, zaczynasz
16:08
tropić. A teraz specjalne pytanie dla
16:10
was, która strategia obrony roślin wydaje się wam
16:14
najsprytniejsza? A zbroja fizyczna kolce, igły
16:19
parzące włoski b. Bomba chemiczna trucizny,
16:24
gorzkie związki, musztardowa eksplozja c alarm i sojusznicy
16:30
chemiczne sygnały do sąsiadów i wezwanie armii.
16:33
Piszcie w komentarzach. A jeśli znacie roślinę, która
16:36
was kiedyś zaskoczyła? Też piszcie felek, chcę
16:39
wiedzieć. Puszek już śpi słusznie, dzisiaj
16:44
był intensywny dzień jak na odkrywce, który zaczął go od
16:48
wpadki w pokrzywy, ale notatnik jest pełny, a to znaczy, że było
16:53
warto, do następnego razu słodkie myślenie to rozwiązanie
16:58
i trzymajcie się z dala od pokrzyw, chyba że macie
17:01
rękawiczki kruszę się, lecz nie poddaję.
17:06
Pa. Jeżeli felek stał się już
17:09
znajomym głosem w waszym domu, zaobserwujcie nasz kanał i
17:12
zostawcie ocenę, to dla nas najmilszy sygnał, by opowiadać
17:17
dalej, a jeśli chcecie wesprzeć przygody felka, możecie postawić
17:20
mu symboliczne kakao na patronite.
17:23
Ten mały gest daje nam wielką moc do tworzenia kolejnych
17:27
historii na czekoladowym tropie link znajdziecie w opisie,
17:31
dziękuję, że jesteście częścią tego świata.