Latest / Nie-winna Sztuka / 110. Zofia Stryjeńska: niepokorna księżniczka polskiego malarstwa

Transcript

110. Zofia Stryjeńska: niepokorna księżniczka polskiego malarstwa · Nie-winna Sztuka

• 0:00
  Cześć, Witam was w kolejnym niewinnym odcinku.
• 0:03
  Dzisiaj moi drodzy wręcz wypada założyć garsonkę bo spędzimy ten
• 0:07
  czas w doborowym towarzystwie. Opowiem wam o Zofii
• 0:10
  stryjeńskiej, która jest tak zaskakującą, charyzmatyczną,
• 0:14
  niepokorną. Co istotne, kobietą w świecie
• 0:17
  sztuki, że nawet mnie zaskoczyła, idealnie wpasuje się
• 0:21
  w grono niewinnych artystów, ale doborowe towarzystwo to nie
• 0:25
  tylko sama artystka, ale też literaci, malarze, podróżnicy
• 0:28
  tamtych czasów. Myślę, że się wam spodoba.
• 0:31
  Nigdy tak nie zaczynam podcastu, ale dzisiaj muszę także, uwaga,
• 0:35
  cytacik boże, odbierz mi wszystko, wszystko dobrobyt,
• 0:40
  sytość spokój, przyjaźń ludzką, szczęście rodzinne, nawet miłość
• 0:45
  zwal na mnie cierpienie moralnej 1000 gorycze, ale za to daj mi
• 0:49
  możność wypowiedzenia się artystycznego i sławę.
• 0:53
  Każdy, kto miał do czynienia z historią Zofii pewnie kojarzy
• 0:56
  ten znany tekst, ale jest esencją tego, o czym dzisiaj
• 0:59
  usłyszycie. Zacznijmy więc od początku, ale
• 1:02
  nie od samego, żebyśmy się nie zanudzili.
• 1:04
  Urodziłaś się w 1891 roku w Krakowie.
• 1:07
  Daty zawsze są istotne, żebyśmy wiedzieli, w jakim okresie
• 1:10
  osadzona jest historia artystki. Sama mówiła.
• 1:12
  Rodziłam się u zbiegu 2 epok za późno aby tańczyć kankana za
• 1:17
  wcześnie aby podziwiać rozbicia atomu oscyluje więc krańcowo
• 1:20
  między przepaścią a nadzieją. Mama ani, a tata Franciszek
• 1:25
  rodzina lubańskich mieszczańska, ale ze szlacheckim rodowodem.
• 1:30
  Kiedy byłam małą dziewczynką, to po szkole przesiadywała w
• 1:33
  sklepie ojca i rysowała, oj tak, no?
• 1:36
  Jak większość przyszłych wybitnych artystek i artystów,
• 1:39
  albo po prostu dzieci. I ona rysowała karykatury
• 1:42
  klientów, którzy przychodzili kupić na przykład jajka, masło
• 1:46
  czy też chleb pieczony w liściu. Bardzo Jestem ciekawa tego
• 1:49
  chleba. Wyobraźcie sobie, że ona
• 1:51
  potrafiła na bazgrać aż kilkanaście karykatur w ciągu
• 1:56
  dnia, więc była bardzo produktywna.
• 1:58
  I okazało się, że. Najbardziej podziwiała Jacka
• 2:01
  malczewskiego. Opowiadała później, że był dosyć
• 2:04
  niekonwencjonalnym człowiekiem, czasami przy powitaniu.
• 2:08
  Dygał jak mała dziewczynka, a innym razem udawał kulawego
• 2:12
  oficera. Lubię takie ciekawostki, które
• 2:14
  są pomijane zazwyczaj, no i widzicie, jakby tutaj już
• 2:17
  pojawia się pierwsze wielkie nazwisko z bochenkiem
• 2:20
  artystycznej. Stąd moja prośba do was, o te
• 2:22
  garsonki, ale też znalazłam fajny fragment gdzie kucharka
• 2:25
  malczewskiego, czyli jednego z najistotniejszych, polskich
• 2:29
  przedstawicieli symbolizmu. Mówiła, dobra, tutaj jednak
• 2:32
  muszę zacytować dużo różnych widziałam, ale takiego
• 2:36
  najgłupiastego pana jak nasz. Nigdy.
• 2:40
  Zosia też wspominała, że często jak ktoś się na niego spojrzał,
• 2:43
  czy to był zwykły obywatel, czy jakieś dziecko, albo ktoś
• 2:47
  istotny? Naprawdę w socjacie?
• 2:49
  On wystawiał wtedy język dobra, ale nie o jacku dzisiaj, ale to
• 2:54
  były takie fajne fragmenty, właśnie widziane oczami.
• 2:56
  Mały stryjskiej w sumie lubańskiej.
• 2:59
  Jeszcze wtedy, jeżeli chodzi o jej dziecięce tworzenie, to tata
• 3:02
  Franciszek. Zawsze no z przyjemnością
• 3:05
  obserwował, zadawał jej też tam różne tematy, żeby narysowała
• 3:08
  być jakiegoś króliczka, jak to rodzic?
• 3:11
  Twój szkicownik, w którym rysowała sceny z życia małej
• 3:13
  dziewczynki, także, jak widzicie, już od najmłodszych
• 3:16
  lat w jej krwi płynęła miłość do sztuki.
• 3:19
  To, co też mi się podobało, to fakt, że fill razem z ojcem,
• 3:23
  zapewne kiedy właśnie jeździł, sprzedawać te wszystkie rzeczy
• 3:27
  typu jajka i chleb w liściu sn, no to ona jeździła z nim na
• 3:31
  rynek krakowski, który tętnił życiem.
• 3:34
  I ona wtedy wiecie, przyglądała się wszystkim przekupkom ubranym
• 3:38
  w bardzo kolorowe kiecki sn fill.
• 3:41
  Były głośne, chaotyczne, które coś wykrzykiwały.
• 3:44
  W niebogłosy też wielkie zachwyty miała, kiedy widziała
• 3:47
  górali w tradycyjnych strojach. Czy jakieś tam chłopskie
• 3:51
  kapelusze zrobione z różnych świecidełek, i ona po prostu
• 3:55
  zapartym tchem to wszystko oglądała, oglądała też chłopskie
• 3:59
  wesela z muzyką w tle. No i wiecie, to wszystko miało
• 4:03
  zdecydowanie wielki wpływ na jej późniejszą sztukę.
• 4:07
  Bardzo dużo też czytała zresztą przez całe swoje życie dużo
• 4:10
  czytała, co można mocno. Zauważyć, ponieważ kiedy ja
• 4:14
  czytałam jej pamiętniki, czuć było wysoki poziom.
• 4:18
  Piękne, kwieciste zdania, często słowotwórstwo, co osobiście
• 4:22
  bardzo lubię, więc widzicie, to tylko potwierdza fakt, że warto
• 4:26
  oddawać się przyjemności czytania nie tylko dla relaksu,
• 4:30
  ale również dla pogłębiania swojego słownictwa.
• 4:32
  Gdzieś tam przy okazji i tak, mimo że ojciec lubił fakt, że
• 4:37
  Zosia dużo rysowała, to jednak kiedy stała się pannicą, kiedy
• 4:41
  miała os. 200 lat powiedział jej, że musi iść do pracy i
• 4:46
  załatwił jej pracę na poczcie. Znaczy, załatwił jej może
• 4:50
  spotkanie w sprawie pracy. Wiecie, po prostu w jego sklepie
• 4:53
  szło kiepsko, zaczął wpadać w długi, więc twierdził, że to
• 4:56
  jest najlepsze rozwiązanie, ale Zofia marzyła o malarstwie, raz
• 5:01
  ją na szczęście nie przyjęli, z czego bardzo się ucieszyła.
• 5:04
  No ale drugi raz już niestety się załapała do tej pracy.
• 5:08
  Tyle że ona nie miała zamiaru porzucić swoich marzeń, więc
• 5:11
  zapisała się do szkoły Marii niedzielskiej.
• 5:14
  Która ukończyła prywatne szkoły w Monachium, a w Paryżu
• 5:17
  uczęszczała do Akademii włoskiego rzeźbiarza kola
• 5:21
  rossiego. I wiecie, kto się tam uczył?
• 5:23
  Kamil clo del, o której jest super podcast pol guge nasz art.
• 5:29
  Crash, ame, deo, modliliani i alfons Mucha.
• 5:32
  W sumie to wszystkich już są podcasty tak, że zapraszam, jak
• 5:35
  mnie słuchaliście i ta szkoła prowadzona przez niedzielską
• 5:38
  była szkołą malarstwa dla kobiet, bo musicie pamiętać,
• 5:42
  pewnie już wiecie, że kobietom w.
• 5:45
  W czasach było wolno mniej i tworzono specjalne prywatne
• 5:49
  szkoły dla nich, żeby również mogły pobierać nauki, które nie
• 5:52
  ma co ukrywać i tak były okrojone.
• 5:54
  W porównaniu z asp, w których studiowali mężczyźni, kurs u
• 5:59
  niedzielski kosztował 30 koron miesięcznie plus trzeba było
• 6:03
  zapłacić 5 zł za korzystanie fill z biblioteki znaczy 5 koron
• 6:08
  fill. Zofia miała swoje farby put na
• 6:09
  sztalugę i stołek, więc chociaż do tego nie musiała dokładać.
• 6:14
  W każdym razie jej ojciec zgodził.
• 6:16
  By studiowała pod warunkiem, że zacznie pracę na poczcie, którą
• 6:20
  tam gdzieś jej załatwił. Długo oczywiście to nie
• 6:23
  potrwało, bo pod koniec semestru uświadomiła rodziców, że ona nie
• 6:26
  chce być urzędniczką, tylko malarką.
• 6:28
  I koniec kropka. Więc też tak zrobiła.
• 6:31
  Najwidoczniej Maria niedzielska zauważyła potencjał zosi, bo
• 6:35
  poleciła ją jako ilustratorkę do gazety.
• 6:38
  Potem dostała też zlecenie na witraże.
• 6:41
  Więc mogła odciążyć ojca i sama opłacała swoją szkołę.
• 6:44
  Zapisała się też na dodatkowy kurs, gdzie uczyła się haftu
• 6:48
  dekoracji ściennych, zdobnictwa książkowego, druku
• 6:51
  artystycznego, projektowania plakatu i witraży.
• 6:55
  Także to był jakiś bardzo rozbudowany kurs tego co widzę,
• 6:58
  ale nie mam ceny, więc widzicie, była zaradna i dobrze wiedziała,
• 7:03
  czego chce od życia. 2 lata później, w 1912 roku, zrobiła
• 7:08
  coś, co absolutnie. Siłą mnie do zagłębienia się w
• 7:13
  jej biografię. To była tak w ogóle jedna z
• 7:15
  pierwszych historii, o których kiedyś usłyszałam.
• 7:18
  I wtedy poznałam nazwisko stryjeńskiej.
• 7:21
  Ścięła włosy, ubrała się w ubranie swojego brata i
• 7:24
  wyruszyła studiować pod nazwiskiem właśnie i brata na
• 7:27
  Akademię Sztuk Pięknych w Monachium.
• 7:30
  Jako mężczyzna tutaj dodam, jakby to nie wybrzmiało, więc
• 7:34
  jak ja usłyszałam tę historię. Matka pomyślałam sobie, no to
• 7:38
  jest kobieta, artystka, o której zdecydowanie chciałabym się
• 7:41
  dowiedzieć. Dużo wiemcej.
• 7:43
  Sama też Zosia przyznała, że wybrała właśnie te uczelnie,
• 7:46
  ponieważ mówiono, że jest najtrudniejsza i najlepsza, a
• 7:49
  ona była ambitną kobietą. I może zastanawiacie się, ale
• 7:53
  jak to musiała przebrać się za faceta, skoro jej nauczycielka
• 7:56
  Maria niedzielska też studiowała w Monachium, niedzielska
• 7:59
  pobierała prywatne lekcje u mistrza w Monachium, a na
• 8:03
  uczelnię, na której studiowała Zosia, mogli uczyć się wyłącznie
• 8:06
  mężczyźni. W ogóle też poszperałam i
• 8:08
  dowiedziałam się, że na krakowskim a SP Kobiety mogły
• 8:11
  oficjalnie studiować dopiero w 1920 roku, więc nie czekałaby
• 8:16
  tylu lat. Dajcie spokój w ogóle, ale to co
• 8:20
  najbardziej imponujące, to fakt, że ona musiała sama dostać się
• 8:24
  na tę uczelnię bez żadnych znajomości.
• 8:27
  A było chętnych aż 200 kandydatów, wybrano 40, w tym
• 8:32
  naszą drogą Zofii stryjeńską udającą mężczyznę.
• 8:35
  Oczywiście, no wiecie, no przykre czasy, że Kobiety nie
• 8:38
  miały równych praw i musiały kombinować, ale jak historia
• 8:42
  pokazała, no nic nie stanie. Na przeszkodzie ambitnym,
• 8:45
  charakternym i niepokornym kobietom dobra, ale o
• 8:49
  zagadnieniu studiów i nierównych praw będzie w innym podcaście.
• 8:53
  To zdecydowanie dzisiaj. Zajmijmy się stryjeńską, bo to
• 8:57
  właśnie w Monachium dzięki temu, że udawała mężczyznę mogła
• 9:00
  bardzo dużo się nauczyć, a na tym jej zależało, ponieważ ona
• 9:04
  mogła fill też szkicować z ży. Modela a akty w kobiecych
• 9:08
  szkołach były zakazane? One mogły szkicować tylko
• 9:11
  gipsowe popiersia. Zresztą o tym był długi fragment
• 9:15
  w książce Polki na montparnasie. Z tego co pamiętam, tutaj mieli
• 9:19
  też lekcje anatomii, by jak najlepiej poznać ludzkie ciało,
• 9:23
  co jednak jest bardzo istotne. Jest też takie fajne zdjęcie z
• 9:26
  tamtego czasu, na którym pozuje cała klasa.
• 9:29
  Sami mężczyźni w czarnych, eleganckich wdziankach.
• 9:32
  Oczywiście stryjeńska też. A na środku jest naga modelka.
• 9:37
  Randomowo, bo wtedy, wiecie, no, Kobiety zazwyczaj były tylko
• 9:41
  modelkami i nikim więcej. Oczywiście zdjęcie wstawiam na
• 9:45
  Instagrama na posta, żebyście mogli sobie zobaczyć to w
• 9:48
  Monachium. Pierwszy raz na własne oczy
• 9:51
  zobaczyła dzieła rembrandta. Jest też w ogóle notatka, że
• 9:54
  mieszkała drzwi w drzwi z waslim kandyjskim.
• 9:57
  Także kolejna niesamowita postać, którą mogła poznać
• 10:01
  stryjeńska. W sumie lubańska Przepraszam do
• 10:04
  czasu ślubu będę mówiła Zofia po roku studiowania jednak.
• 10:08
  Działo się coś nieprzyjemnego, ponieważ koledzy zaczęli się
• 10:11
  czegoś domyślać. Nie do końca jest opisane, co
• 10:14
  ich skłoniło do myślenia, że Zofia jest jednak kobietą, ale
• 10:18
  domniemam, że może jakieś ruchy, gesty, może głos.
• 10:23
  Nie wiem, nie zawsze się pewnie pilnowała, ale wiecie co?
• 10:26
  Chyba oni nie byli zbyt lotni, skoro zajęło im to aż rok czasu.
• 10:31
  No bądźmy poważni, chociaż w ogóle mnie to w sumie nie dziwi.
• 10:34
  Nie dziwi. Zosia wspominała, że chcieli ją
• 10:37
  nawet rozebrać, żeby to. Widzieć więc przestraszyła się i
• 10:40
  pod osłoną nocy szybko spakowała walizkę i wróciła do Polski, do
• 10:44
  Krakowa. Wiecie, to nie tylko chodziło o
• 10:47
  zdemaskowanie przed kolegami, ale też zapewne byłoby to surowo
• 10:51
  ukarane. No bo w końcu było to oszustwo,
• 10:53
  podrobione papiery, podszywanie się pod kogoś, no normalnie
• 10:56
  przestępstwo, w każdym razie w Polsce malowała bardzo dużo,
• 11:00
  chociaż nie do końca jest jasne, co robiła przez rok po powrocie.
• 11:04
  Z Monachium, poza oczywiście malowaniem, no bo wszystkie
• 11:07
  źródła do których dotarłam, przeskakują go, ogłaszając
• 11:10
  nagle, że stryjska staje się księżniczką polskiego malarstwa.
• 11:14
  Że jest dobrze zapowiadającą się malarką i odkrytym talentem, to
• 11:18
  też o niej wiedziałam. Przed tym podcastem, że bardzo
• 11:21
  szybko została doceniona i wszystko, co robiła w Polsce,
• 11:25
  miało taką. Wiecie, narrację Wielkiej
• 11:26
  patriotki i wszelkie tematy, które podejmowała tyczyły się
• 11:30
  ludowych klimatów i obrzędów. No i właśnie tej polskości, mimo
• 11:34
  że jej prace były dosyć krytykowane, bo na przykład
• 11:37
  mówiono, że jej kompozycje są niepoprawne, niechlujne.
• 11:41
  Że gdzieś tam perspektywa jest kopnięta, to jednak byli tacy i
• 11:44
  to w większości. Którzy się zachwycali jej
• 11:47
  talentem, jej pracami, dynamizmem, wiecie,
• 11:50
  oryginalnością, która faktycznie wyróżniała zofię na tle innych
• 11:53
  twórców. Przyznam, że jak pierwszy raz
• 11:55
  zobaczyłam jej pracę, to nie mogłam wyjść z podziwu, że nie
• 11:59
  jest to jakaś współczesna ilustratorka, bo było to aż tak
• 12:03
  współczesne. Moim zdaniem jak na tamte czasy
• 12:06
  i kolory jej w ogóle wszystko i mówię tutaj, ilustratorka, nie
• 12:10
  malarka, bo ten styl stryjeński przygarnęło wielu rysowników
• 12:14
  obecnych, więc czułam. On już go gdzieś widziała, ale
• 12:18
  jej prace są autentycznie wspaniałe, bardzo kolorowe,
• 12:22
  dzikiej, pełne ekspresji. A wiecie, że ja bardzo lubię
• 12:25
  ekspresję? W tym czasie trwała też wystawa
• 12:27
  w towarzystwie Sztuk Pięknych, na której pokazała polskie bajdy
• 12:31
  na tle opowieści ludowych. Było to 7 bajek w 18 obrazach,
• 12:36
  używała gwaszy i kredek, czyli no bardzo prymitywnych.
• 12:40
  Według znawców środków. Dla tych, którzy nie wiedzą, to
• 12:43
  otwieram art. Słowniczek i gwasz.
• 12:46
  W największym skrócie to farba wodna z domieszką kredy lub
• 12:49
  bieli. No i też ci co malują gwaszami.
• 12:52
  No to dobrze wiecie, że one są po prostu bardziej intensywne.
• 12:55
  Te kolory. Przy czym też mówiono, że mimo
• 12:58
  kunsztu, który można było dostrzec, to jednak rysunek
• 13:02
  wychodzi sn jej lepiej niż sama plama, w sensie pewnie niż samo
• 13:05
  malarstwo sn cały w ogóle cykl został kupiony przez hrabiego,
• 13:09
  który zapłacił za niego aż 3000 koron sn.
• 13:12
  Więc widzicie szybko naprawdę szybko została doceniona i
• 13:16
  opłacona. Tutaj muszę przejść do czasu,
• 13:20
  kiedy znalazła swojego męża, bo to w tym czasie, kiedy z nim
• 13:24
  była. Tworzyła w sumie najwybitniejsze
• 13:26
  dzieła już pod nazwiskiem stryińska.
• 13:29
  Ale tutaj zrobię wstęp, bo z uroczych rzeczy w swoim
• 13:34
  pamiętniku wypisała konkretne cechy, jakich ciała?
• 13:39
  No by miał jej przyszły wybranek.
• 13:41
  I ja wam to przeczytam. Blond włosy, kształt apoliński i
• 13:46
  błękitne reflektory. Chciałaby w jego oczach było
• 13:49
  widać pejzaże nieba, bo sama miała brązowy kolor oczu.
• 13:53
  Niestety, jak mawiała. I ten błękit oczu będzie
• 13:56
  naprawdę często przewijał się w jej życiu.
• 13:59
  Miała jakąś obsesję. Na punkcie błękitnych,
• 14:03
  niebieskich oczu chciała, żeby mężczyzna mówił po angielsku i
• 14:07
  po francusku. Mimo że Zofia nie miała ani
• 14:10
  jednego, ani drugiego języka. No i nie jest to wyjaśnione w
• 14:13
  jej pamiętniku, dlaczego tak było, ale każdy ma jakieś tam,
• 14:16
  wiecie swoje skrzywienia i odchyły ciała, by był lekko
• 14:21
  wykolejony i miał fiołka. Oczywiście na jej punkcie i w
• 14:25
  1916 roku. Spotkała swój ideał, wysoki
• 14:29
  blondyn o niebieskich oczach. Studiował w Paryżu, więc i
• 14:33
  francuski znał. Syn wybitnego architekta Karol
• 14:37
  stryjeński, moi drodzy, który był projektantem wnętrz i sztuki
• 14:41
  użytkowej oraz grafikiem, ludzie opisywali go jako przystojnego
• 14:45
  mężczyznę o greckiej budowie ciała.
• 14:47
  Czyli to też już jest odhaczone z listy stryjeńskiej?
• 14:50
  Tyle, że mówione, że jest trochę niechlujem, ale podobno umiał
• 14:54
  się dobrze bawić i czarować kobietki.
• 14:57
  Spotkali się pierwszy raz w muzeum techniczno przemysłowym,
• 15:00
  gdzie oboje pracowali i Zofia przepadła.
• 15:04
  Chodzili na spacery na. Z nich pierwszy raz się
• 15:06
  pocałowali, dostawała od Karola białeróże i w końcu po 3
• 15:11
  tygodniach znajomości zapytał się jej, czy zostanie jego żoną.
• 15:16
  Przepraszam, zapytał, czy pani zostanie moją żoną, bo podobno
• 15:21
  boje nie mieli śmiałości mówić do ciebie jeszcze po imieniu.
• 15:24
  Ja wiem, że to były inne czasy, ale matko boska no, ślub spoko,
• 15:28
  ale mówienie na ty już nie? Sn, no ale dobrze to ich
• 15:32
  decyzja, ja tylko wam opowiadam, ale nie mogę pominąć ślubu, bo
• 15:35
  to ciekawa sprawa. To był sekretny ślub, tylko oni
• 15:39
  i świadkowie. Rodzicom było bardzo smutno, że
• 15:42
  nie mogli na nim być sn fill. Ja w ogóle nie wiem, dlaczego on
• 15:45
  był sekretny, bo nie było to opisane, ale w trakcie ceremonii
• 15:49
  dostali takiego napadu śmiechu. Chyba ze stresu sn, że nie mogli
• 15:53
  przestać. Nawet ich świadkowie dołączyli
• 15:55
  do tej karuzeli śmiechu, a ksiądz stał i patrzył się na
• 15:59
  nich jak na opętany ich. No to jakoś się uspokoili.
• 16:03
  I zostali mężem i żoną po ceremonii mimo wszystko poszli
• 16:07
  do rodziców Zofii. Oczywiście błogosławieństwo też
• 16:11
  wydaje mi się, że powinno to się zrobić przed lubańscy.
• 16:14
  Byli szczęśliwi z odwiedzin, przygotowali kanapki, polędwice
• 16:17
  wino i tort, więc ten tort każe mi sądzić, że jednak rodzice
• 16:22
  byli uprzedzeni o tych zaślubinach.
• 16:24
  Od tego czasu Karol z czułością nazywał swoją żonę
• 16:27
  czupiradełkiem, bo Zofia miała kręcone loczki.
• 16:30
  Zresztą muszę przyznać, że była. Jej przepiękna kobieta, która
• 16:34
  robiła wrażenie, spójrzcie na jej zdjęcia, naprawdę jest
• 16:38
  bardzo zachwycającą kobietą. Karol mówił, że ma teraz 2
• 16:42
  miłości Tatry i zochę no Karol Karol tak nie zapeszaj.
• 16:48
  W noc poślubną pierwszy raz uprawiali seks, bo wcześniej nie
• 16:51
  mieli odwagi. Nie dziwię się, skoro mówienie
• 16:54
  na ty było dla nich krępujące w ogóle dziwna sprawa, bo po
• 16:57
  ślubie przy ludziach mówili do siebie, na ty, ale będąc tylko
• 17:01
  we dwójkę, we własnym domu. Nadal sobie.
• 17:06
  Interesujące to jest w 1917 roku, czyli rok później zaszła w
• 17:09
  ciążę i bardzo chciała urodzić mężowi syna.
• 17:12
  To ciekawe, że często kobietom zależy na tym, by urodzić
• 17:15
  chłopca, a nie dla siebie, tylko dla męża.
• 17:18
  I to wiecie, mi się wydaje, że to nie tylko wtedy, ale i teraz,
• 17:22
  że to takie przedłużenie rodu. Zośka rzuciła palenie, ale na
• 17:26
  chwilkę piła dużo mleka i nie przestawała pracować.
• 17:31
  Bardzo dużo malowała w tamtym czasie.
• 17:34
  Pierwszy raz też podjęła się zlecenia, by zaprojektować
• 17:37
  malowidło do baszty senatorskiej na Wawelu.
• 17:40
  Namalowała wtedy duże zjawy. Bogów słowiańskich, a na murach
• 17:44
  epopeję rolniczą słowian. No bo to były te jej klimaty,
• 17:47
  które najbardziej ją interesowały.
• 17:50
  Na dole były zwierzęta i rośliny, no i niestety Zosia
• 17:53
  jeszcze wtedy nie znała się na malarstwie ściennym i dzieło
• 17:56
  bardzo szybko uległo zniszczeniu.
• 17:59
  To się zmieni później, bo Zofia będzie miała sporo takich.
• 18:02
  Zleceń na malowidła gdzieś tam naścienne.
• 18:05
  I tutaj jest taki łamiący serce fragment, bo stryjeńska urodziła
• 18:09
  zdrowe dziecko. Niestety cytuję, okazało się, że
• 18:14
  jest to córka i to jeszcze z brązowymi oczami.
• 18:17
  Moi drodzy, Zofia była zła i wy swoich zapiskach wielokrotnie
• 18:22
  podkreślonych dosłownie powiedziała, że jest wściekła.
• 18:26
  Córkę nazwała Magdalena Maria pisała, że.
• 18:29
  No, niechętnie ją karmi, ale musi.
• 18:31
  Jak się domyślacie, to no odbije się ogromnym piętnem na magdzie
• 18:35
  i całym jej życiu. A to jedne z lżejszych
• 18:38
  fragmentów, jeżeli chodzi o bycie matką dziewczynki.
• 18:41
  W tym samym roku powstało jedno z najbardziej znanych dzieł pod
• 18:45
  tytułem pascha. To jest seria 5 obrazów, jedyne,
• 18:49
  które w sumie nawiązuje do religijności.
• 18:52
  I stryjska była bardzo wierząca, ale w sztuce skupiała się
• 18:55
  bardziej jednak na ludowych tematach.
• 18:57
  Pierwszym obrazem jest zmartwychwstanie.
• 18:59
  To jest obraz, na którym widzimy oczywiście blond włos tego
• 19:03
  Jezusa, bo ona tak lubiła blondynów, który na dłoniach ma
• 19:07
  świeże rany po gwoździach, ale też kolory w ogóle, których ona
• 19:11
  używała. Były tak soczyste i piękne nawet
• 19:14
  przy takiej tematyce. W sensie tak, ludzie raczej nie
• 19:17
  byli przyzwyczajeni, że religijny temat był ugryziony w
• 19:20
  taki bardzo. Jaskrawych, wiecie, sposób?
• 19:24
  Z tego co wiem, to malowała g waszem na kartonie, a
• 19:28
  przyznacie, że jednak większość artystów, o których tu
• 19:31
  opowiadam, no to leciało olejami na płótnie.
• 19:34
  Więc nie wiem, czy takiej było wygodniej, czy inne rzeczy nie
• 19:37
  były tak dostępne, albo były drogie.
• 19:40
  No właśnie, może chodziło o ten koszt albo transport.
• 19:43
  Czy przechowywanie takich dzieł. Później sprawdziłam z
• 19:46
  ciekawości, że ta seria była malowana na papierze, który
• 19:50
  potem naklejał, a na tekturę fill.
• 19:52
  No i plus te fill. Ten obrazy miały wymiary 70 x
• 19:56
  99, czyli dosyć fill duże. W sumie takie klasyczne nie jest
• 20:00
  to na 70. To właśnie taki fill klasyczny
• 20:03
  format, jak się maluje gdzieś tam na studiach, ale też trochę
• 20:07
  myślę, że właśnie to był powód, dla którego nazywano ją.
• 20:11
  Sorką częściej niż malarką, skoro w taki sposób tworzyła, no
• 20:15
  bo wiecie, karton gwasz tak dosyć niepoważnie.
• 20:19
  Pewnie gdzieś tam w jakichś kręgach artystycznych, to, co w
• 20:22
  jej sztuce jest ciekawe, poza przyznam, niekonwencjonalnymi
• 20:27
  barwami. To oczywiście te ostre linie,
• 20:29
  które ewidentnie nawiązują do kubizmu.
• 20:32
  Zresztą kiedyś sama powiedziała w wywiadzie, że podziwia
• 20:35
  picassa, ale bardziej od jego sztuki interesowało.
• 20:39
  Ją, jego życie prywatne, a wiemy, że było obfite w.
• 20:43
  Różne intrygujące wyczyny, że tak powiem, ale jeszcze chcę wam
• 20:47
  powiedzieć trochę o tych pracach, bo dla mnie w nich jest
• 20:50
  taki niebywały rytm. Jakkolwiek to brzmi, to światło,
• 20:55
  które ona tam buduje, mimo tej mocnej, takiej ilustracyjności.
• 20:59
  No to jest dosyć mistyczne. Wiecie, no?
• 21:01
  Tematyka też się w sumie zgadza i w jej obrazach po prostu jest
• 21:06
  opowieść, więc myślę, że bardzo. Przyjemnie się jej sztuka
• 21:11
  odbiera na żywo. Kiedyś zresztą fill stworzyła
• 21:14
  inną serię, też chyba jedną z najbardziej znanych, czyli
• 21:17
  bożki. No to ewidentnie mocno
• 21:19
  odchodziła od mistyki czy ikonograficznych konwenansów.
• 21:23
  I może właśnie w tym tkwił jej sekret.
• 21:25
  Ale wracając do paschy. No to w tej kolekcji było
• 21:29
  jeszcze 3 Marie u grobu, ukazanie się apostołom,
• 21:32
  spotkanie z Marią i spotkanie z synem.
• 21:34
  Ta seria prac fill zachwyca jest, no mogłabym powiedzieć
• 21:39
  zapowiedzią najlepszych lat twórczości Zofii stryjeńskiej.
• 21:42
  Przed wybuchem wojny te prace pokazywano w Wenecji,
• 21:45
  Sztokholmie, Pradze, Paryżu czy Kopenhadze, Rydze, Berlinie,
• 21:49
  Monachium. No przyznacie, imponujące,
• 21:52
  prawda? I kiedy ich córka miała ponad
• 21:55
  rok, postanowili zostawić ją u rodziców Zofii i wyjechać do
• 21:59
  Paryża. Zresztą Magda zazwyczaj będzie
• 22:02
  wychowywana przez wszystkich członków rodziny.
• 22:04
  Wszystkich oczywiście poza rodzicami.
• 22:06
  Zanim jednak to zrobili, no to z Krakowa pojechali do Warszawy
• 22:10
  pozałatwiać wszystkie papiery. I też chcieli uczestniczyć w
• 22:14
  pożegnalnym bail lando na ich cześć.
• 22:17
  Ja nie omieszkam wam o tym opowiedzieć, bo jest o czym,
• 22:21
  kiedy już wszyscy byli mocno pijani, to zamknęli gospodarzy i
• 22:25
  kilku bardziej zmęczonych w cudzysłowie czyli pijanych gości
• 22:29
  w spiżarni. Chyba już nie wiem, żeby im nie
• 22:32
  przeszkadzali po przesuwali meble, by było więcej miejsca do
• 22:37
  pianina wlano vino i zaczęto śpiewać pod żyrandolem w ogóle
• 22:41
  powieszono klapkę z kanarkiem i błagano ptaka, żeby zaśpiewał
• 22:45
  pieśń słowiczą. Jakiś filozof napełnił wannę
• 22:48
  wodą i zrobił wędkę ze szczotki. Woda się oczywiście przelewała.
• 22:53
  Wylewała kiedy próbował wędkować, stojąc na kilku
• 22:56
  krzesłach udających pomost. Potem zresztą wynieśli te wanne
• 23:00
  do salonu i napełnili ją nie tylko wodą, ale i trunkami,
• 23:04
  które zostały ktoś krzyczał, żeby porąbać pianino i podpalić
• 23:08
  pod wanną, no bo woda była za zimna.
• 23:10
  Na szczęście gospodarzy pianino przetrwało.
• 23:14
  No, ale krzesła już nie. W pewnym momencie od tego chaosu
• 23:17
  i hałasu zemdlał. Kanarek biedny i chcieli mu
• 23:20
  robić sztuczne oddychanie. W ogóle dziwne, że nikt nie
• 23:23
  wezwał wtedy policji. Sąsiedzi zdecydowanie byli
• 23:26
  bardziej wytrzymali niż obecnie. W końcu impreza się skończyła, a
• 23:31
  Zofia zapisała w pamiętniku, jakim cudem gospodarze się
• 23:35
  uwolnili i nie doszło do spalenia mieszkania.
• 23:38
  Nie wiem. Bóg opiekuje się pijakami
• 23:41
  następnego dnia. Stwierdziła też, że jest
• 23:43
  zachwycona. To jest śmieszne, ale zachwycona
• 23:46
  tym, jaki ludzki organizm jest niesamowity, bo ludzie potrafią
• 23:50
  go zatruwać. Wiecie alkoholem, kawą.
• 23:53
  On nic i ona nie mogła się nadziwić tej maszynie ludzkiej,
• 23:57
  no wiecie, teraz już wiemy, że nie jest to najlepszy pomysł,
• 24:01
  żeby tak skrajnie wycieńczać organizm.
• 24:03
  No bo jednak w życiu najważniejszy jest balans, a ta
• 24:06
  impreza to zdecydowanie z balansem nie miała nic
• 24:09
  wspólnego. Paryż dla stryjeńskich jednak
• 24:12
  nie był rozpustny jak dla reszty naszych stałych bywalców
• 24:16
  podcastowych głównie trzymali się z Polską bochenką, ale to co
• 24:20
  mnie zaintrygowało, to fakt, że Zofia często bywała u olgi.
• 24:24
  Poznańskiej, która wtedy miała swoją pracownię w Paryżu.
• 24:28
  O czym wiecie, jak słuchaliście podcastu boznańskiej stryjska.
• 24:32
  Często właśnie gościła w atelie boznańskiej na ulicy bulwar.
• 24:35
  Ty montparnas 49. Pomieszczenie w ogóle całe było
• 24:40
  zawalone. Kufram jakimiś walizami były tam
• 24:43
  stosy szmat, pościeli, książek, wszystko na ścianach wisiały
• 24:47
  krzywo powieszone obrazy, a pomiędzy płótnami, które były
• 24:51
  gdzieś tam popierane. O ściany biegały sobie oswojone
• 24:55
  myszki. Jak to wydaje mi się, że ktoś
• 24:57
  jeszcze miał myszy mieszkając na montparnasie pewnie wszyscy.
• 25:01
  Ale kiedyś wam opowiadałam jakąś historię.
• 25:03
  Wydaje mi się, że to był Picasso w jednej szufladzie.
• 25:06
  Wy swoim stole, ale nie dam sobie ręki uciąć.
• 25:09
  Na środku tego atelie stało podium z kanapą, a na fotelu w
• 25:14
  takim wiecie stylu Ludwika, szesnastego siedział zawsze
• 25:18
  model. No i boznańska stała przy
• 25:21
  sztaludze malowała tego modela. W ustach miała papieroska, a na
• 25:25
  sobie wielki błękitny kitel. Który był zapięty aż pod samą
• 25:30
  szyję. W jednej ręce trzymała pędzle.
• 25:33
  Takie mocno rozczochrane wyniszczone, a w drugiej złamaną
• 25:37
  na pół paletę. Fajnie tak zajrzeć do pracowni,
• 25:40
  wiecie, innej wybitnej artystki oczami właśnie stryjeńskiej.
• 25:44
  Przyznam, że nawet nie wiecie jak ja się cieszę, że ona
• 25:47
  prowadziła te swoje pamiętniki. A nam co pozostanie?
• 25:51
  Jakiś wpis na Instagramie, ciekawa Jestem czy ktoś z was
• 25:54
  prowadzi własny dziennik? Dajcie mi znać.
• 25:57
  W każdym razie. Zofia, moim zdaniem była bardzo
• 26:00
  zabawną kobietą, to muszę przyznać, bo ona a propos tej
• 26:04
  sytuacji w atelie boznańskiej powiedziała tak.
• 26:07
  Olga malowa powoli, a portrety robiła wprost latami.
• 26:11
  Model się zestarzał, wyłysiał ożenił, schudł, musiał pozować
• 26:15
  chciał. Nie chciał, chyba że umarł.
• 26:19
  No wspaniałe. Miała poczucie humoru. w Paryżu
• 26:22
  jednak Zofii się niezbyt podobało.
• 26:25
  Nie umiała się skupić na malarstwie.
• 26:27
  Bardzo ją irytował fakt, że męża kręci w niej wyłącznie i talent,
• 26:33
  co często dawał jej odczuć, więc pewnie stąd ta niechęć do
• 26:36
  tworzenia. W tym momencie też uważała, że
• 26:40
  malarstwo zabiera jej młodość i nie daje jej nic, poza kilkoma
• 26:43
  drobnymi i jakimiś recenzjami w gazetach.
• 26:47
  Karol musiał jej, wydaje mi się, że Karol musiał jej nieźle
• 26:50
  podpaść i nie doceniać jako Kobiety, bo w pewnym momencie
• 26:55
  wykrzyczała, że koniec z malarstwem i na jego oczach
• 26:59
  zaczęła drzeć wszystkie swoje prace, co dosyć często czyniła
• 27:04
  później. Chciałaby, pragnął jej, starała
• 27:07
  się mu podlizać, podobać, pindżyła się i szykowała.
• 27:10
  Rzucała, w ogóle mu się na szyję, a on ją ciągle odpychał.
• 27:14
  Bardzo przykre, a cały jej związek taki był taki
• 27:17
  niedopasowany. I wiecie, chyba nie ma co się
• 27:19
  dziwić, bo prawdopodobnie o tym nie wspominałam.
• 27:23
  Ale kiedy Karol poznał zofię, to on zastanawiał się z kolegą z
• 27:27
  innym facetem, który ma się z nią ożenić, żeby chronić jej
• 27:31
  talent. Tam nie było, że wiec.
• 27:33
  No ona była ładna, jakby fajną była kobietą, ale oni mieli
• 27:36
  rozmowę, która mówiła o tym, że ktoś z nich musi się z nią
• 27:40
  ożenić, bo ona jest tak wybitna, że trzeba po prostu.
• 27:44
  Z tego skorzystać. Żeby nie dała się gdzieś tam,
• 27:46
  wiecie wyrolować i dała się chyba wchodząc w to małżeństwo,
• 27:50
  także muszę. Właśnie dlatego zawsze ją
• 27:52
  odpychał, bo wziął ją sobie jako artystkę, a nie partnerkę i
• 27:55
  żonę. I ona to czuła i najsmutniej.
• 27:58
  Czytało mi się fragmenty, kiedy tak zdolna, niezależna z pozoru
• 28:02
  uzdolniona piękna, inteligentna i oczytana kobieta poniżała się
• 28:06
  i robiła wszystko, by mąż ją zechciał.
• 28:09
  No to jest megadesperackie i stryjeńską interesowali się inni
• 28:13
  mężczyźni. Owszem, ale na pewno nie lepsi.
• 28:16
  Niż jej mąż, tylko po prostu może bardziej napaleni.
• 28:19
  Pamiętacie, jak zawsze opowiadając wam o historiach
• 28:21
  kobiet w dziewiętnastym albo w dwudziestym wieku?
• 28:24
  Mówiłam, że musiały mieć mężów, żeby brano je na poważnie jako
• 28:28
  artystki. No jak?
• 28:29
  Na przykład w przypadku łempickiej miałam mężów, bo jej
• 28:32
  się to społecznie opłacało. Co wam wyjaśniałam w setnym
• 28:35
  odcinku? Ale zapewne gdyby życie wtedy
• 28:39
  wyglądało inaczej, to raczej wiązałaby się z kobietami, które
• 28:43
  kochała do końca swojego życia. Mężczyźni byli po prostu
• 28:46
  potrzebni jako dodatek. Hej, bo ja się rozgadałam, a
• 28:50
  zmierzam do tego, że w tamtych czasach Kobiety musiały mieć
• 28:53
  mężczyzn u swojego boku, żeby wejść na salony, żeby traktowano
• 28:57
  je poważnie jako twórczynie. To musi wybrzmieć i była taka
• 29:01
  sytuacja, którą chcę wam przytoczyć, żebyśmy wszyscy
• 29:03
  trochę bardziej to sobie uświadomili.
• 29:06
  Był mecenas sztuki, który zaprosił stryjeńską do siebie,
• 29:09
  była pewna, że no, chce wejść z nią we współpracy, co się wtedy
• 29:14
  bardzo często zdarzało. Wiecie, on sprzedaje jej dzieła
• 29:17
  i oboje mają z tego profity finansowe.
• 29:19
  Kiedy przyszła do niego, to pierwsze co zrobił, to rozłożył
• 29:23
  na biurku fotografie z reprodukcjami aktów nagich ludzi
• 29:27
  i nagich rzeźb. Cóż ją zgorszył?
• 29:30
  O, bo jak zauważyła, nie było to w ogóle potrzebne.
• 29:33
  Podczas tamtej rozmowy zaproponował jej dwuletni
• 29:36
  kontrakt i atelie gratis, ale jego głównym warunkiem
• 29:41
  współpracy w cudzysłowie był nakaz rozstania się z jej mężem.
• 29:46
  Zofia skomentowała to tak, być może ze względu na jego łysiną
• 29:49
  czaszkę albo starą pasłą postać. Nie mogłam skorzystać z tej
• 29:53
  oferty. Demo na złota i wiecie, ona
• 29:55
  wtedy była w kiepskiej sytuacji finansowej i nie wiem, czy
• 29:58
  przyjęłaby taką ofertę, jakby jej nie wiem, to zaproponował
• 30:01
  jakiś super przystojny na przykład ame deo modliliani.
• 30:04
  Wątpię, ale może wszyscy w tamtych czasach byli
• 30:07
  przyzwyczajeni do takich niemoralnych ofert.
• 30:09
  Obrzydliwe było jego zachowanie, ale kiedy o tym przeczytałam, to
• 30:13
  sobie pomyślałam, że. Czytałam tak wiele biografii.
• 30:17
  Różnych artystek i artystów. I wcześniej nie pomyślałam, że
• 30:21
  tak wyglądały kontakty jakby na sprzedaż sztuki, że wyszukiwali
• 30:26
  sobie zdolne Kobiety, żeby móc je sponsorować.
• 30:29
  Za uciechy cielesne co faktycznie łączy wszystkie inne
• 30:33
  historie w całość, no bo to byłoby logiczne, skoro tak
• 30:37
  przedmiotowo traktowano Kobiety w tamtych czasach, to mogli
• 30:39
  sobie je po prostu dobierać pod siebie.
• 30:42
  Wiecie, mecenaską na przykład picassa była.
• 30:45
  Gertruda stein, a ona wolała Kobiety, więc nie miał tego
• 30:48
  problemu. Ale domniemam, że istniały
• 30:51
  mecenas ski, które w ten sposób wyrywały sobie zdolnych,
• 30:54
  przystojnych malarzy, bo ja myślę, że to nie działało tylko
• 30:56
  w jedną stronę, tylko tamto. Jeżeli chodzi o mecenas kontra
• 31:00
  artystka, było na większą skalę. I tak myślę, że pewnie wiele z
• 31:04
  takich kobiet artystek się na to godziła, bo była to albo ich
• 31:08
  jedyna droga na szczyt. Może też ich być albo nie być,
• 31:12
  żeby w ogóle przeżyć, skoro były na skraj bóstwa i te zachowania
• 31:16
  mecenasów w niczym nie różnią się od dzisiejszej branży.
• 31:18
  Na przykład Hollywood, gdzie? Wschodzące gwiazdy muszą się
• 31:22
  poniżać i oddawać swoje ciało, by zaistnieć czy też jakieś tam
• 31:26
  wiecie? Układy suger dedi, suger, mami,
• 31:29
  ale to już temat raczej na rozmowę z psiapsi przy dobrej
• 31:31
  desce serów, a nie na ten podcast, chociaż myślę, ale mogę
• 31:35
  się mylić, że w tych czasach naprawdę można zarobić pieniądze
• 31:39
  w inny sposób niż taki. Ale no każdy ma wybór tak, tak
• 31:44
  samo jak miała go stryjńska. Nie mogę po prostu sobie
• 31:47
  wyobrazić, że chęć zaistnienia wtedy czy teraz może być.
• 31:51
  Na poza jakby albo ponad własną godność.
• 31:55
  Ale ok, Paryż naprawdę nie był dobry dla Zofii, nie tylko przez
• 31:59
  te niemoralne propozycje. Ona nie miała ochoty malować,
• 32:02
  stworzyła tylko chyba 2 lustracje domniemam, że na
• 32:06
  sprzedaż jej mąż nie mógł jej znieść.
• 32:08
  Tak dosłownie to zapisała w swoim dzienniku i on wrócił sam
• 32:13
  do Polski, zostawiając ją na pastwę losu bez pieniędzy.
• 32:17
  Więc musiała poprosić rodziców o bilet powrotny.
• 32:19
  Zresztą stryjskiej. Od zawsze aż do końca dni będzie
• 32:23
  brakowało pieniędzy. Ciągle będzie komuś coś dłużna,
• 32:26
  stąd ten istotny Cytat na początku, bo ona była definicją
• 32:30
  biednej artystki w swojej głowie, ale nie tak skrajnie jak
• 32:34
  modeli. Ani wiecie, ale na w jej
• 32:37
  mniemaniu zawsze była na minusie, a przypomnę, że
• 32:39
  okrzyknięto ją księżniczką polskiego malarstwa, więc nie
• 32:42
  zawsze tytuł i ulotna sława równa się.
• 32:45
  No. Z ogromnym zapleczem finansowym,
• 32:48
  kiedy Karol przyszedł po jakimś czasie odwiedzić swoją córkę, o
• 32:52
  której sobie nagle wszyscy przypomnieli.
• 32:54
  No to Zofia padła przed nim na kolana i błagała go, żeby do
• 32:58
  niej wrócił. Za każdym razem nie mogę
• 33:01
  uwierzyć, że faktycznie istnieją Kobiety, które potrafią błagać o
• 33:04
  miłość i to jeszcze mężczyzn, chociaż dałabym słowo miłość w
• 33:08
  cudzysłów. Bo jaka to jest niby miłość, jak
• 33:10
  ktoś cię tak traktuje normalnie pominęła bym to małżeństwo i
• 33:14
  skupiła się jednak na nie i na sztuce.
• 33:16
  Ale to wszystko było ważnym elementem jej życia.
• 33:19
  No i niewinna sztuka nie jest tylko przedstawieniem suchych
• 33:22
  faktów o obrazach, bo jak doszliśmy do.
• 33:25
  W odcinku czy można z kancelować geniusza?
• 33:28
  Nie do końca da się odłączyć twórczość artysty od jego
• 33:31
  biografii, prawda? Wyobraźcie sobie, że ona
• 33:34
  wybłagała u własnego męża Karola.
• 33:37
  Spotkanie więc Karol zaprosił ją do teatru.
• 33:41
  Zosia się wypin, drzyła, pożyczyła od siostry biżuterii
• 33:44
  torebkę i była pełna nadziei na ponowne zejście z mężem.
• 33:48
  Karol jednak uprzedził, że no, przed spektaklem on musi iść do
• 33:52
  lekarza, więc mogą iść razem. Gdy wszedł do gabinetu, Zofia
• 33:57
  nawet się nie spodziewała, co może się zaraz wydarzyć.
• 33:59
  Po prostu myślała, że poczeka na swojego męża i nagle przyszli po
• 34:04
  nią pielęgniarze, którzy ją unieruchomili.
• 34:07
  Pielęgniarki zdarły dosłownie z niej sukienkę i ubrały ją w
• 34:10
  szary parciany kaftan bezpieczeństwa.
• 34:13
  Rozumiecie to? Ja bym po czymś takim już nigdy
• 34:16
  więcej nie poszła do teatru albo na randkę z mężczyzną, ale
• 34:19
  wiecie, no Zofia, jeszcze przez chwilkę się łudziła, że może to
• 34:22
  jest jakiś dziwny nieśmieszny żart.
• 34:24
  Wiecie może Karol nie miał takiego?
• 34:26
  Humoru trochę też przypomniało mi to historia.
• 34:28
  Kamil clove, która została zamknięta w psychiatryku na 30
• 34:31
  lat. No przyznacie.
• 34:33
  Stoiska trafiła na oddział f, czyli f jak furia ci i byli tam
• 34:37
  ludzie w rozsypce z rozczochranymi włosami, śliną,
• 34:41
  cieknącą po brodzie. Były głośne obłąkane śmiechy i
• 34:45
  krzyki wszystko w ogóle wymieszane w chaosie, w
• 34:48
  lamencie. No i tak naprawdę w ludzkim
• 34:50
  nieszczęściu. Zofia dygotała ze strachu w
• 34:53
  ogóle się jej nie dziwię. Nie spodziewała się takiego
• 34:55
  obrotu spraw i nie była na to przygotowana.
• 34:58
  Ona poszła tylko czekać w poczekalni na swojego męża.
• 35:01
  Ale to, co najgorsze, to nikt poza jej mężem nawet nie
• 35:04
  wiedział, że ona znalazła się w szpitalu psychiatrycznym.
• 35:07
  Nie miała nawet jak się z nikim skontaktować i to, co mnie
• 35:10
  ciekawi. A nie jest ujęte w jej
• 35:13
  biografii. Może nie było w notatkach, ale
• 35:16
  zaco on ją tam zamknął, domniemam, że nie wiem, ona go
• 35:20
  nachodziła, błagała, by do niej wrócił.
• 35:22
  W sumie no, był jej mężem, więc nic dziwnego, że chciała
• 35:25
  naprawić małżeństwo, ale nie wiem, może on miał dość, może
• 35:29
  faktycznie robiła coś, co było dla niego niewygodne albo
• 35:32
  krępujące. To już trzeba byłoby pogrzebać w
• 35:34
  jego notatkach, których nie znalazłam, ale.
• 35:37
  Doczytałam gdzieś w internecie, że w tamtych czasach to była
• 35:41
  bardzo częsta rzecz, że zamykano Kobiety na kilka dni w
• 35:44
  psychiatryku, żeby się. Uspokoiły, nie histeryzował y
• 35:49
  kurde te baby, wtedy to ją naprawdę bardzo przeszkadzały.
• 35:52
  W każdym razie spędziła 2 dni na obserwacji, została wypuszczona,
• 35:56
  bo jak możecie się domyślać, nic jej nie było.
• 35:59
  Karol po prostu chciał mieć spokój, bo baby to wiecie.
• 36:02
  Histeryczki spotkali się dopiero po roku i on wtedy powiedział,
• 36:07
  że zrobił to dla jej dobra, żeby odpoczęła i się zregenerowała.
• 36:11
  Podsumowując, to frazesem? Amor vincit, czyli miłość
• 36:15
  zwycięży. Wszystko kurwa, Karol.
• 36:19
  Przepraszam za brzydkie słowo. Karol miał wiele kochanek, a
• 36:23
  Zofia za każdym razem pragnęła, aby kochał tylko ją.
• 36:26
  Miała do tego prawo. No chyba przed Bogiem się
• 36:30
  przysięganie, że tylko ta jedna osoba zostaje w naszym życiu.
• 36:34
  Nie wiem, nie znam się tylko z tych wszystkich urywków listów i
• 36:37
  biografii wynika, że oni się nawet nie lubili.
• 36:41
  Nie było żadnej wzmianki. Nie wiem, że sobie siedzieli,
• 36:44
  rozmawiali. Czytali wspólnie książki, choć
• 36:47
  nie ma czegoś takiego, a przecież Zofia zapisywała
• 36:50
  praktycznie wszystko, oni non stop mieszkali osobno, więc nie
• 36:55
  wiem, skąd ta ogromna potrzeba zostania przy sobie.
• 36:57
  Bo Karol ze 100 razy odchodził od niej, ona go irytowała, jak
• 37:01
  natrętna Mucha. A była to matka jego dzieci,
• 37:04
  którą sam poprosił o rękę. W tamtym czasie w ogóle stryńska
• 37:07
  przez swoją Zazdrość stała się bohaterką licznych skandali i
• 37:11
  nagłówków gazet. Bo ona była znaną artystką, a on
• 37:15
  wziętym architektem. Podobno, bo to mogą być plotki,
• 37:19
  kiedy mieszkali razem w Zakopanem, a Zakopane to było
• 37:22
  ulubione miejsce właśnie Karola stryjskiego.
• 37:25
  Zresztą tam też bujał się witkacy, tam była no sudoma i
• 37:29
  gomora. Z tego co wiemy, albo też
• 37:31
  dowiemy się w przyszłym jakimś podcaście o vitkacym.
• 37:34
  No ale tam było grube bailando. Nie, ja wiem, że oni tam
• 37:37
  naprawdę bardzo dobrze się bawili.
• 37:39
  Zastanawiam się może faktycznie Karol po prostu wolał mężczyzn,
• 37:42
  dlatego ta zocha była tylko taką przykrywką?
• 37:45
  Ale w każdym razie ona owładnięta zazdrością, kiedy
• 37:49
  słyszała te plotki o tym, że on ją zdradza, śledziła Karola.
• 37:53
  Znam wiele takich historii prywatnie i powiem wam jedno, że
• 37:57
  moim zdaniem Kobiety mają niebywałą intuicję.
• 38:00
  Wiem, to też po sobie i wiedzą, kiedy coś jest nie tak w ich
• 38:04
  związku, ale stryjska podobno, kiedy dosłownie dorwała kochankę
• 38:08
  męża. To podrapała jej policzki do
• 38:11
  krwi. Przyznam, że raczej powinna
• 38:13
  drapać policzki męża, a nie jego kochanki, ale co ja tam wiem, bo
• 38:18
  nie wiadomo, czy ta kobieta w ogóle wiedziała, że on ma żonę.
• 38:21
  Prawda? W takim rozpustym, Zakopanem
• 38:23
  wszystko tam mogło się wydarzyć, a myślę, że w jakimś odcinku w
• 38:27
  lafiryndach chyba 2 opowiadałam o vitkacym i o tym, co tam się
• 38:31
  działo. Jestem ciekawa, czy chyba
• 38:32
  używałam nawet nazwiska stryjskiego.
• 38:35
  Muszę do tego wrócić, no ale tak.
• 38:36
  Pomiędzy małżeńskimi nieznaczkami, że tak to nazwę
• 38:39
  stryje. Ta stworzyła ilustrację do
• 38:41
  noweli Kazimierza tetmajera jak baba diabła wy.
• 38:45
  Ona cyła miałam chyba wielką inspirację, mężem po stworzeniu
• 38:49
  tryptyku polowanie bogów. Nawet krytycy najostrzejsi
• 38:54
  mówili, że zakrawa ono o geniusz także może w miłości jej
• 38:58
  niesienie wiodło, ale no w sztuce zdecydowanie.
• 39:01
  W 1922 roku urodziła bliźniaków Jacka jasia i mimo że z mężem
• 39:05
  praktycznie się nie widywali, nie mieszkali razem.
• 39:09
  Jakby i nadal był bardziej dramat niż jakakolwiek relacja.
• 39:13
  No to jednak udało im się zrobić dzieci.
• 39:16
  Tym razem wyczekani synowi. Ale jak zwykle nie była
• 39:22
  zadowolona, bo obaj byli o brązowych oczach.
• 39:25
  Zresztą ten okres ciąży również opisywała w pamiętniku, że
• 39:28
  specjalnie wyjechała z Zakopanego, żeby nie obrzydzać
• 39:32
  siebie karolowi opisywała w ogóle ciążę jako dowód grzechu,
• 39:35
  który świadczy o tym, że kobieta uprawiała seks z własnym mężem?
• 39:40
  Nazywała to okresem brzydoty. Ciekawe, czy gdyby Karol był
• 39:44
  prawdziwym, wspierającym partnerem i o nią dbał, to ten
• 39:47
  czas ciąży? Wiecie jednej czy drugiej
• 39:49
  wyglądałby inaczej. Czyli przypadku wydaje mi się,
• 39:51
  że że tak bardzo dużo pracowałam w podczas ciąży.
• 39:55
  Tworzyła ilustrację i miała zlecenia.
• 39:57
  No więc ten okres jej dosyć szybko mijał, fill też z
• 40:01
  ciekawostek, wiem, że swoje fartuchy do malowania
• 40:04
  przyozdabiała guzikami, żeby ukryć wielki brzuch, albo
• 40:07
  chociaż odwrócić od niego uwagę. Parę lat później w wywiadzie
• 40:11
  zapytana o największe dzieło jej życia powiedziała, że.
• 40:15
  Są to jej synowie, a nie obrazy. Piękne słowa matki, prawda?
• 40:19
  Szkoda tylko, że o córce już chyba zapomniała.
• 40:23
  W końcu też rozstała się ze swoim ukochanym mężem już na
• 40:27
  stałe znaczy Karol ją zostawił. Nie tutaj, dla jasności i tutaj
• 40:31
  się zatrzymam, bo przygotowując się od początku do podcastu
• 40:35
  widziałam wiele nagłówków jaka to z niej była lafy, rynda, że
• 40:40
  rozpustnica i pomyślałam o k. Będzie o czym mówić, o czym
• 40:44
  czytać. Ale po tych wszystkich źródłach,
• 40:46
  które w sumie głównie bazują na biografii stryjeńska, diabli
• 40:50
  nadali. Nie ma w nich zbyt wiele
• 40:53
  lafiryndowych ciekawostek. Ja wręcz miałam takie odczucie,
• 40:57
  że ona dosłownie tylko kilka razy w życiu uprawiała seks.
• 41:00
  I o k no jakby początkowo może i była prudarina nawet wobec męża,
• 41:04
  ale po tym już nie i skoro zapisywała wszystko w swoich
• 41:08
  pamiętnikach, to raczej. Tego, by nie pominęła.
• 41:11
  Tak więc dobra, pogadajmy teraz o kochankach i mężczyznach,
• 41:16
  skoro już tak nawiązałam, bo niestety romansów z kobietami
• 41:20
  nie znalazłam. No szkoda, no byłoby to jakieś
• 41:23
  urozmaicenie, aż dziw, że nie miałam kochanka.
• 41:26
  Ona to napisała. Prosta niu z karolem pomimo
• 41:28
  stanu wysokiego skupienia, którymi jest konieczny do pracy,
• 41:32
  a który wyklucza ekshibicjonizm i kokieterię.
• 41:35
  Nachodziły mnie pasy, kiedy czują się kobietą i tęskniłam do
• 41:39
  słodkich. Gorących pocałunków, ale nigdy
• 41:44
  nie spotkałam w otoczeniu swym mężczyzn, z którymi życzyłabym
• 41:47
  sobie zbliżenia, bo miałam obsesję na Karola.
• 41:50
  No jeżeli zdarzyło się ostatecznie, że mi się ktoś
• 41:53
  podobał, to był nieosiągalny albo był zaręczony albo żonaty.
• 41:57
  Nie lubię włazić w cudze życie i powodować dramatów.
• 42:00
  W rezultacie z różnych podobnych powodów byłam ascetyczna, a 3
• 42:04
  lata po rozstaniu z mężem dodała, że naprawdę trzeba było
• 42:08
  być stukniętym, żeby upierać się przy karolu, mając potencjalnie.
• 42:12
  Tylko sympatycznych, bogatych adoratorów.
• 42:16
  Także w końcu sobie to uświadomiła.
• 42:18
  W ogóle jeszcze będąc z mężem chodziły plotki.
• 42:21
  To będzie ciekawe, moi drodzy, że ona miała romans z naszym
• 42:24
  polskim rozpustnikiem witkacym fill.
• 42:28
  Oni się przyjaźnili. Witkacy nawet stworzył dla niej
• 42:31
  ekslibris, który przedstawiał zdeformowaną rzeczywiście nagłą
• 42:35
  kobietę, a nie inaczej, która trzymała w ręce miecz.
• 42:38
  Gdzieś tam obok była jakaś para mniejsza.
• 42:41
  I w tle oczywiście ukochane góry, a nawet napisał w 1921
• 42:45
  roku dla niej wiersz. W sumie to była dedykacja, on
• 42:47
  został opublikowany w piśmie formieścik które zresztą czytała
• 42:51
  aż do śmierci. Nie wiem, czy dam radę to
• 42:56
  przeczytać, ale spróbujmy rozblem boszeni wiel może
• 43:00
  napuszczają bomby bombuchy wzdęte pępią rozpuszczone trąby
• 43:05
  małych udzielec tykwi patyczkiem w swej szparce suchą bułeczkę
• 43:09
  rozciera na metalowej tarce rozbem oszu się w baczam baczam
• 43:15
  bra baczam barę rozbłęboszu się w baczam bary chudzielec
• 43:20
  patyczek rozpuł mu się w pałę wiel.
• 43:23
  Może jako flaczki się stali? Popielec a bamboszki w trąbki
• 43:28
  gwiżdżą małe jezu, strasznie ciężkie.
• 43:33
  No i to była dedykacja dla dosłownie napisane w tej gazecie
• 43:37
  dla Zofii stryjeńskiej oczywiście plotki nie wzięły się
• 43:40
  znikąd. Jakby wiecie, przyjaźń damsko
• 43:42
  męska matko boska jeszcze z witkacem.
• 43:45
  No i nie ma co ukrywać, że zośka kiedyś mówiła w formie żartu
• 43:50
  oficjalnie, że się witkacym kocha i nawet nosiła jego
• 43:54
  zdjęcie na takiej przepastce na kapelutku.
• 43:57
  A witkacy miał taką przepaskę i nosił ją z podobizną.
• 44:02
  Zośki, więc. No wiecie, no, plotki się
• 44:04
  tworzyły samoistnie, no i z tego wyszło oczywiście dramaty, bo
• 44:07
  stryjeński Karol wyzywał jakby witkacego na pojedynek nie mógł
• 44:13
  przeżyć, bo jednak bochemka zakopiańska trzymała się razem.
• 44:17
  Istryńscy do niej należeli, są nawet listy obu panów, ale to
• 44:21
  jest nieistotne, bo do bitwy nie doszło.
• 44:23
  A i witkacy, i stryjeński mieli wiele za uszami, zdradzali
• 44:26
  namiętnie swoje żony. Więc szkoda, że nie doszło do
• 44:29
  tej bitwy. No ale wracając do wątku
• 44:32
  lafiryndowego romansowego, ona poznała kolejnego mężczyznę.
• 44:37
  Był to Artur Socha, który grał w teatrze.
• 44:39
  Miał niski, wibrujący, seksowny spiżowy głos.
• 44:43
  Był pija szynką dziwkarzem. To ja cytuję, a nie mówię taki
• 44:47
  brzydkich słów. Ale podobno był dziwkarzem o
• 44:50
  Boskiej formie fizycznej. Ślub wzięli w dwudziestym
• 44:54
  dziewiątym roku. Dla niego musiała zmienić
• 44:57
  wyznanie na ewangelickie z czym nie miała problemu.
• 45:00
  Już się przekonaliśmy, że ona lubiła poświęcać swoje ideały.
• 45:04
  Na rzecz mężczyzn, z którymi była, trzeba przyznać, że Zosia
• 45:08
  nie miała chyba dobrej intuicji i gustu do mężczyzn.
• 45:12
  Oni nigdy ze sobą nie zamieszkali, nawet jak on
• 45:14
  przeprowadził się dla niej do Warszawy.
• 45:16
  To ona wynajęła pracownię, ale nigdy w niej razem
• 45:20
  niezamieszkali, tylko po prostu on do niej dochodził.
• 45:25
  Jak to ładnie ujmowała, pogruchać i jednak wiecie, co,
• 45:28
  mam refleksję po tym fragmencie. Rozumiem, że opisy seksu mogły
• 45:32
  być dla niej zbyt perwersyjne, więc odszczekuję.
• 45:35
  To co powyżej powiedziałam, no nie.
• 45:37
  Wszyscy muszą zapisywać swoje lafiryndowanie.
• 45:40
  Niektórzy nawet nie powinni. Słuchajcie, bo Artur kiedyś
• 45:44
  przyszedł zalany w 3 dupy do stryjeńskiej, cuchnący po całej
• 45:48
  nocy bajlando i krzyczy na dzikim, nie zaciągnęli jakieś
• 45:52
  nieczyste idę do lekarza, bo Jestem w stanie zakaźnym.
• 45:55
  To tak, parafrazując nam w gruncie ale.
• 45:58
  No fantastyczny partner, fantastyczny mąż, no.
• 46:02
  Siłą zaciągnęli dała sobie z nim spokój w teorii.
• 46:06
  Jeszcze się nie rozwiedli, a Zofia po prostu zaczęła skupiać
• 46:09
  się na portretowaniu mężczyzn. I każdy oczywiście miał
• 46:12
  niebieskie oczy, które tak jej się podobały.
• 46:15
  Teraz w ogóle pytanie czy z sentymentu do Karola, czy po
• 46:18
  prostu? Bo te niebieskie oczy są
• 46:19
  wszędzie w jej życiu one się wszędzie przewijają, tylko że o
• 46:23
  nich ona już pisała jako młoda nastolatka, kiedy jeszcze nie
• 46:26
  znała swojego pierwszego męża. O jezu, i mam taką fantastyczną
• 46:30
  historię, opowiedzianą przez jej wnuczkę.
• 46:32
  Że kilka lat przed śmiercią stryjeńskiej, ale właśnie Zofia
• 46:36
  poprosiła z tam kogoś z rodziny, żeby dentysta zrobił jej
• 46:40
  sztuczną szczękę w kolorze niebieskim.
• 46:43
  Niestety się nie zgodził, a szkoda.
• 46:45
  Zabrali jeszcze wracając do tego nieszczęsnego Artura, bo oni
• 46:50
  możesz nie traktowali się jak małżeństwo, ale spotykali się na
• 46:53
  jakieś plotki, na wódkę nie uprawiali podobno seksu, bo
• 46:57
  Zofia bała się, że zarazi się od niego syfilisem.
• 47:02
  Chociaż w późniejszych latach chyba przytocza dowód na to, że
• 47:06
  jednak dochodziło do jakichś zbliżeń.
• 47:08
  W każdym razie znalazłam jakąś absurdalną rozmowę z jej
• 47:12
  psiapsi, powiedzmy. W której opisywały pobicie
• 47:16
  stryjeńskiej przez Artura. I ta przepisie nagle mówiła, że
• 47:19
  jej to się zawsze marzyło. Żeby pobił ją mężczyzna i ja
• 47:24
  wiem, że ile ludzi, tyle fetysz jakiejś dewiacji, ale mam
• 47:28
  nadzieję, że to była jakaś dziwna forma żartu.
• 47:31
  Żeby może odstresować stryjską. No ja sobie nie tak wyobrażam
• 47:35
  reakcję mojej przyjaciółki na fakt, że pobił mnie mój partner
• 47:39
  czy partnerka jakby. Chore rzeczy, no ale wiecie, to
• 47:42
  jest tylko wyrywek z pamiętnika, więc tu nie oceniajmy.
• 47:46
  Cała historia polegała na tym, że podobno dzień wcześniej
• 47:50
  stryjska spędziła czas z jakimiś mężczyzną w swoim mieszkaniu,
• 47:54
  ale na rozmowach niczym więcej może jakiś tam dile artystyczne
• 47:57
  się odbywały. I Artur przyszedł, i on nie
• 48:00
  chciał słuchać wyjaśnień. No i stąd moi drodzy te ślady
• 48:04
  pobicia, bo się chłop zdenerwował, nie umiał inaczej
• 48:08
  porozumieć się ze swoją zosią. No absurd.
• 48:10
  Nic więcej nie wiem o tym wydarzeniu, ale w trzydziestym
• 48:13
  siódmym roku jednak się rozwiedli.
• 48:16
  Zośka stwierdziła, że już dosyć i nazwała to małżeństwo parodią,
• 48:21
  tak jak powinna to zrobić już dużo wcześniej i jak już
• 48:24
  jesteśmy w tych tematach romansowo miłosnych, no to w
• 48:29
  trzydziestym dziewiątym roku w kawiarni, w której kawkę pijał
• 48:32
  sam Witold gombrowicz, kolejny do kolekcji, a wielu pominęłam
• 48:36
  Zofia poznała fascynującego mężczyznę o żółtych zębach i o
• 48:41
  rybich oczach. Który zresztą pachniał żywicą
• 48:44
  podobno ponadprzeciętnie inteligentny pisarz, który
• 48:49
  dopiero co wrócił z Madagaskaru. W pamiętniku mówiła na niego,
• 48:53
  FI, jak ja czytałam ten fragment, to od razu sobie
• 48:57
  pomyślałam, o matko podróżnik madagaskar trzydziesty
• 49:00
  dziewiąty, pewnie arkady fiedler.
• 49:03
  Nie wiem, czemu mi to przyszło do głowy domniemam dlaczego?
• 49:08
  Ale miałam rację, bo fiedler był patronem mojej podstawówki, więc
• 49:12
  pewnie gdzieś w czeluściach wspomnień utkwiła mi po prostu
• 49:16
  jego postać, nawet opowiadając o tym jaśminie, śpiewała mi
• 49:20
  piosenkę mojej podstawówki. Arkadem wam oszczędzę tego
• 49:24
  doznania. Mhm.
• 49:30
  Nie, nie, oszczędzę spokojnie. W każdym razie został on wysłany
• 49:34
  na madagaskar, żeby sprawdzić możliwości skolonizowania tej
• 49:38
  wyspy. Wrócił w trzydziestym ósmym,
• 49:40
  czyli w sumie rok przed ich spotkaniem.
• 49:44
  Zaintrygował ją, nie ma co akurat no nie miała dobrego
• 49:48
  gustu, ale zawsze wybierała mężczyzn z ciekawymi pasjami, a
• 49:53
  moi drodzy, nie ma nic bardziej sekcji niż człowiek
• 49:56
  inteligentny, zabawny i z fajną zajawką, który jest
• 49:59
  charyzmatyczny i potrafi. Zachwycić w tym świecie
• 50:02
  pozbawionym zachwytów poszli na randkę.
• 50:05
  Zosia odwalona w szpileczki sukienkę, popsikała się szanelem
• 50:11
  numer 5. No była podekscytowana, ale na
• 50:15
  kolacji, fiedler, cały czas świń tuszył.
• 50:18
  I to naprawdę chyba bardzo ostro.
• 50:21
  A zośce tu strasznie przeszkadzało i nie ma co się
• 50:24
  dziwić, bo nikt z prostakiem i bucem, którego się w ogóle nie
• 50:27
  zna, nie chce wysłuchiwać takich erotycznych podtekstów.
• 50:31
  Ja nie wiem, dlaczego faceci myślą, że to kryci Kobiety tyle
• 50:35
  pokoleń i nadal Zero refleksji, więc zośka stwierdziła, że
• 50:40
  wyjdzie z tej knajpki i już nigdy się do niego nie odezwie.
• 50:44
  Za to, jak już wspominałam, Zosia miała poczucie humoru,
• 50:49
  więc stwierdziła, że kupi kilka opakowań różowych kondomów,
• 50:53
  zapakuje je w bibułkę i złoty sznureczek.
• 50:57
  I wyślę do fiedlera z dedykacją. Tutaj będę parafrazowała dla
• 51:02
  erotycznie zajętego pisarza z życzeniami dalszych sukcesów.
• 51:06
  Uważam, że bardzo fajne i przekorne, bo chciałam mu utrzeć
• 51:10
  nosa, ale dla fiedlera nie było to pierwsze lafy rentowanie, bo
• 51:15
  odpisał tak, Jestem niezmiernie wdzięczny za prezent i kwiaty.
• 51:18
  Wystarczy mi to jednak na bardzo krótko.
• 51:22
  A propos, czy nie poszłaby pani ze mną na kolację do moich
• 51:25
  przyjaciół? No moi drodzy.
• 51:27
  Co to za bezczelny typ elitek. Rozbawiła mnie ta historia, w
• 51:31
  sensie jest swego rodzaju ciekawą grą i kokieterią na jego
• 51:36
  poziomie. Więc musiał jednak czymś ją
• 51:39
  zaintrygować. Ten fiedler może swoimi figlas
• 51:42
  tymi tekstami, no wiecie, gusta są różne.
• 51:45
  Chińska ewidentnie ich nie miała dobrych.
• 51:49
  Znała swoją wartość i nie miała zamiaru jakby mu odpisywać, ani
• 51:54
  nigdzie tym bardziej iść, ale jeszcze tego samego dnia, kiedy
• 51:58
  wychodziło z kamienicy, to spotkała go na mieście i nie
• 52:01
  wiem, czy z ciekawości czy co postanowiła pójść na tę imprezę,
• 52:05
  niestety nie wiemy, co się tam wydarzyło, a coś konkretnego
• 52:10
  musiało. Bo Zosia zamazała flamastrem ten
• 52:13
  fragment w swoim pamiętniku ewidentnie nie chciała, żeby
• 52:16
  ktokolwiek się o tym dowiedział, także nie wiem, czy to czasami
• 52:20
  nie było może jakieś zaproszenie na organ, tylko moje
• 52:23
  domniemania, ale rozpustny podróżnik jeszcze kilka razy ich
• 52:27
  drogi się przecięły. Wiecie, tutaj jest mocno
• 52:29
  skrótowo, ale arkady wyjechał gdzieś tam w kolejną podróż, a
• 52:34
  Zofia była o niego zazdrosna, więc prawdopodobnie pisali do
• 52:36
  siebie listy. Szczególnie była zazdrosna o
• 52:39
  jakiejś tajtańskie, piękne Kobiety, bo ona też mu tam
• 52:41
  wysyłała. Prezenty znowu, żeby mu utrzeć
• 52:44
  nosa. Podobno zerwali potem już
• 52:46
  kontakt, ale arkady o niej napisał w książce wiek męski
• 52:50
  zwycięski. Przyznam, że nie czytałam tej
• 52:53
  książki, ale mam zamiar i tak po prostu z czystej ciekawości,
• 52:56
  więc wam o tym mówię, bo może sami byście chcieli przeczytać,
• 53:01
  bo to ciekawa kontynuacja i z innej perspektywy, prawda?
• 53:04
  A teraz po tych lafiryndach muszę cofnąć się kilka lat
• 53:07
  wcześniej, bo zapomniałam o istotnym wydarzeniu w
• 53:10
  trzydziestym drugim roku w wieku 45.
• 53:13
  Lat zmarł Karol miał 2 pogrzeby jeden w Warszawie bodajże, a
• 53:18
  drugi z honorami w jego ukochanym Zakopanem.
• 53:21
  Zofia nie pojechała na żaden z pogrzebów.
• 53:23
  Nie jest jasne dlaczego. A w pamiętniku zapisała bardzo
• 53:26
  króciutką notatkę, która mówiła coś w stylu, to straszne wieści,
• 53:30
  Karol umarł i tyle tutaj zrobię też dygresję, nie tyczącą się
• 53:35
  tego tematu, bo czytając jej biografię.
• 53:38
  Muszę przyznać, że praktycznie każdy wątek i nie kłamie.
• 53:41
  Był bardzo ciekawy. Obfity w artystyczną bochenkę
• 53:45
  polskiego podwórka. Jakiś tam wiecie, zabawne i
• 53:48
  przygnębiające wydarzenia. Naprawdę super.
• 53:50
  Ciekawe też był wątek jej macierzyństwa.
• 53:53
  Te wszystkie listy do córki, wiecie, jej córka chodziła do
• 53:57
  szkoły z internatem w innym mieście.
• 54:01
  Synowie zazwyczaj wychowywani byli przez jej rodziców albo
• 54:04
  siostrę Karola. Jak w końcu w ogóle przypomniała
• 54:07
  sobie o nich, o swoich synach to sprowadziła ich do Warszawy i
• 54:11
  tylko synów. Rozumiecie tylko synów.
• 54:14
  Córka nadal była, wiecie w internacie albo u dziadków albo
• 54:17
  u ciotki? Ale kiedy ci synowie zamieszkali
• 54:20
  z nią w Warszawie, to nas jakby narysowała linię kredą przed
• 54:23
  drzwiami na swojej sypialni swojej pracowni, żeby oni nie
• 54:27
  mogli tam wchodzić i żeby jej nie przeszkadzali.
• 54:30
  Generalnie nie była przykładem matki Polki, to musimy sobie
• 54:33
  powiedzieć wprost. Ale po prostu chciałam dodać, że
• 54:37
  nie da się ukryć, że, no nie możemy spędzić słuchając tego
• 54:40
  podcastu kilkanaście godzin, więc wiele z tych historii
• 54:43
  pominę, co mam nadzieję mi wybaczycie może sami doczytać, a
• 54:47
  może wcale nie będą tak istotne dla całości historii?
• 54:50
  Bo no ja wybrałam te najciekawsze.
• 54:53
  Moim zdaniem, jakby wszystkie historie zawarłam tylko po
• 54:56
  prostu się na dni, którymi nie rozwijałam.
• 55:01
  Ale też chciałam wam opowiedzieć o rzeczach, których nie
• 55:04
  znajdziecie. Regułach, czy jakiś tam krótkich
• 55:07
  formach na social mediach na przykład co lubiła i stryjska,
• 55:11
  albo na co wydawała pieniądze, bo wydaje mi się, że to są takie
• 55:15
  ciekawe ciekawostki, często pomijane przez wielu.
• 55:18
  A szkoda, no bo to nas tak naprawdę przybliża do tego, jaka
• 55:22
  ona była. Więc możecie rozpiąć teraz
• 55:25
  garsonki, bo będzie o jedzeniu. Codziennie kupowała rury z
• 55:30
  kremem dla siebie i dla synów. Jedna rura kosztowała 30 groszy.
• 55:34
  Zresztą w ogóle ceny z tych lat są nieziemskie.
• 55:37
  Bardzo kul był rozdział o tym, ile.
• 55:40
  Wydawała, bo były tam ceny dosłownie wszystkiego.
• 55:45
  A ten rozdział powstał dlatego, że Zofii zawsze brakowało
• 55:49
  pieniędzy i zaczęła spisywać wydatki, żeby jakoś rozwiązać
• 55:53
  ten problem. Zrobię spojler.
• 55:56
  Nic to nie dało. Nadal miała długi z innych
• 56:00
  przyjemności jedzonkowych, lubiła też cukierki krówki, ale
• 56:03
  je kupowała. Tylko raz na 2 tygodnie wydawała
• 56:06
  na nie nie więcej niż 50 groszy. Kupowała również miętowe
• 56:10
  cukierki zawinięte w taki białozielony.
• 56:13
  Papierek taką bi bóg z kaligraf owanym napisem e wedel.
• 56:18
  Poszła też na mecz Legii, na który no wydała 2 zł.
• 56:23
  W czerwcu do przyjemności doszły truskawki.
• 56:27
  Były taką formą deserku. One kosztowały złotówkę, a
• 56:30
  czereśnie 80 groszy. Na książki wydawała 7 zł.
• 56:36
  Chyba w tygodniu wypożyczała, a wypożyczała je 2 razy w
• 56:39
  tygodniu. Sorry i to też jest ciekawostka,
• 56:42
  o której nie wiedziałam, że wtedy.
• 56:44
  Jaki były płatne? Bo za moich czasów matka.
• 56:47
  Jak to brzmi? Jednak biblioteka zawsze
• 56:49
  kojarzyła się z czymś, co nic nie kosztuje, no może poza
• 56:53
  wyrobieniem jakieś tam karty wstępu za 5 zł.
• 56:56
  Czasami szła też do kina czy teatru, ale bilety dostawała za
• 57:00
  darmo po znajomości, bo mieszkając w Polsce bez względu
• 57:03
  czy było to przed czy w trakcie wojny, jednak potrafiła zbudować
• 57:08
  sobie przydatne kontakty, co jest ogromną wartością, która
• 57:11
  procentuje nie tylko w formie darmowego biletu.
• 57:14
  Spektakl zabierała czasami też synów na ślizgawki czy jedzenie
• 57:18
  na mieście. Od czasu do czasu.
• 57:20
  No bo w końcu miała oszczędzać. Chociaż wydaje mi się, że nie
• 57:24
  chodziło jej o oszczędzanie, a raczej o zobaczenie na własne
• 57:28
  oczy, ile i na co wydaje, bo ona jak tylko dostawała jakąś sumę
• 57:32
  pieniędzy od razu to wydawała. I wiecie, nie na rzeczy typu
• 57:36
  opał czy chleb, tylko na nowy kapelusz albo panią, która miała
• 57:40
  jej posprzątać dom i w ogóle. Hitem jest to, że stryjeńska
• 57:43
  paliła fajki. I wiecie ile ona wtedy
• 57:45
  kosztowały 50 groszy? A te lepsze złoto 80, czyli duża
• 57:50
  różnica. Czasami też je kupowała, jak
• 57:52
  miała pewnie więcej pieniędzy. Jeżeli ja dała na mieście to
• 57:56
  zazwyczaj były to sałatki, owoce kwaśne, mleko.
• 57:59
  Cytuję, unikałam zamordowanych zwierząt, czyli wychodzi na to,
• 58:03
  że mogła być na wegetariańskiej diecie.
• 58:06
  No ale wtedy się jeszcze o tym nie mówiło.
• 58:08
  Jej po prostu podobały się barwy warzyw i owoców, jakieś tam
• 58:11
  zieleninki, dlatego je wybierała.
• 58:13
  No i ceny takich obiadów to. Do 2 do 4 zł.
• 58:17
  Co ciekawsze, szukałam też w zapiskach, skoro no już tak
• 58:20
  rozpisywała te wydatki i ceny, jakie ona miała, przychody, ile
• 58:24
  zarabiała na obrazach oczywiście wiecie, no, niektóre kwoty przez
• 58:28
  fill wszystkie lata były podawane, kto ile zapłacił za
• 58:31
  dany obraz, ale nie ma konkretnej rozpiski, jak w
• 58:34
  przypadku tych wydatków, czyli nawet nie wiemy ile zarabiała.
• 58:38
  Wiemy jednak, że zawsze była na minusie.
• 58:41
  Wtedy pracowała też dla polskiego baletu fill, który
• 58:44
  miał fill wystąpić w Nowym Jorku.
• 58:46
  W ogóle do czasów wojny jej pracy hulały po całym świecie,
• 58:50
  co jest niesamowite, jakbym miała wam wymienić wszystko, co
• 58:54
  stworzyłaś, z kim współpracowała, to podcast byłby
• 58:56
  2 razy dłuższy. Ona na przykład też była jakby
• 59:02
  zatrudniona do projektowania jakichś banknotów.
• 59:04
  Tam naprawdę były takie grube, fajne zlecenia.
• 59:07
  Marzyła też jej się bardzo Ameryka i w pamiętniku nawet
• 59:11
  rozpisała, jakby wyglądało jej życie.
• 59:13
  Pisała to w taki sposób, jakby to się wydarzyło napisała.
• 59:18
  W ogóle jak wyglądało jej życie, jak wyglądał jej dom, co ona
• 59:22
  robiła? Co malowała?
• 59:24
  Jak wyglądały jakieś tam sprawy jej dzieci, gdzie chodziły do
• 59:27
  szkoły i z tego co wiem, to nawet później kupiła bilet do
• 59:32
  Stanów za 300 $ i nikt do dzisiaj nie wie skąd ona wzięła
• 59:35
  takie pieniądze, co często się zdarzało, więc była obrotna jak
• 59:39
  potrzebowała to chyba umiała gdzieś tam załatwić większe
• 59:43
  sumy, no ale do Ameryki nigdy nie dotarła.
• 59:46
  Nadchodzi 1 Września 1939 rok i wybucha druga wojna światowa.
• 59:51
  Jest dosyć. I opisana w tej biografii, którą
• 59:57
  czytałam, pojawia się nagle bez jakby żadnego uprzedzenia, bez
• 1:00:01
  dat i w randomowym momencie. Ale właśnie to mi się spodobało,
• 1:00:04
  bo jest pisana z perspektywy Zofii, która zapewne była
• 1:00:08
  zaskoczona, jak inni tym, co się nagle wydarzyło.
• 1:00:11
  No i stało się nagle jej codziennością.
• 1:00:14
  Nie ma zbyt wiele informacji militarnych, tylko te takie
• 1:00:17
  intymne odczucia. Jak wyglądało życie podczas tych
• 1:00:20
  wszystkich lat? Fill, kiedy polską rządzili
• 1:00:22
  naziści, jak radzili sobie Polacy?
• 1:00:24
  Co robili, kogo kochali, jak wyglądali i wiecie co czuli?
• 1:00:28
  Bomby trafiały w domy? Oczywiście bez względu na status
• 1:00:32
  człowieka. Ludzi chowano w ogrodach i
• 1:00:35
  gdzieś na skwerkach były, wiecie potem gdzieś w spokojniejszym
• 1:00:38
  momencie, może w nocy móc ich przenieść na cmentarz, żeby te
• 1:00:42
  ciała nie leżały na ulicach i żeby po prostu ich bardziej nie
• 1:00:47
  poniewierano. Stryjeńska wycięła fragment z
• 1:00:50
  gazety z października trzydziestego dziewiątego roku i
• 1:00:53
  ja go wam przeczytam. Polacy mają obowiązek władzy
• 1:00:56
  niemieckiej ustępować z drogi? Ulica należy do zwycięzców, a
• 1:01:00
  niezwyciężonych niemieckie pozdrowienie podniesienia prawej
• 1:01:03
  ręki. Jedzenie tu nie zacytuję.
• 1:01:06
  Jest Polakom zabronione. Polskie Kobiety napastujące lub
• 1:01:10
  zaczepiające Niemców będą doprowadzane do domów
• 1:01:13
  publicznych. No i od tego czasu Zofia już
• 1:01:15
  nigdy nie nazwie Niemców inaczej niż ohydne niemczury pisane małą
• 1:01:20
  literą, wycie czasy drugiej wojny światowej to jest temat,
• 1:01:23
  który bardzo mnie interesuje, więc ciekawie było spojrzeć na
• 1:01:27
  ten tragiczny czas oczami stryjeński zwykłej obywatelki, a
• 1:01:31
  nie bohaterki wojennej. Jeżeli też was interesuje.
• 1:01:35
  Bo polecę wam książkę Karoliny sulej, która nazywa się rzeczy
• 1:01:38
  osobiste, opowieść o ubraniach w obozach koncentracyjnych i
• 1:01:42
  zagłady. To jest naprawdę fantastyczna
• 1:01:44
  pozycja. Ja wam ją polecam w urzędach
• 1:01:47
  mówiono tylko po niemiecku. Cukier był na kartki, rzesza w
• 1:01:51
  ogóle zarządziła, że w cudzysłowie, ze względów
• 1:01:54
  zdrowotnych, Polakom można sprzedawać tylko czerstwy chleb.
• 1:01:58
  Na ulicach leżały zwłoki ludzi. Leżały też martwe konie, które
• 1:02:02
  były obrabiane właśnie na ulicy. I te rozrywane kawałki mięsa
• 1:02:06
  trafiały potem do sprzedaży. Nawet w którymś momencie
• 1:02:10
  wprowadzono stałą cenę za koninę, żeby nie tworzył się
• 1:02:12
  jakiś Czarny rynek i było też oficjalne rozporządzenie, które
• 1:02:17
  zabraniało Polakom po wielu rzeczy.
• 1:02:20
  I też wam to przeczytam. Zabrania.
• 1:02:22
  No Polakom oddychać świeżym powietrzem zarezerwowanym dla
• 1:02:26
  niemieckiego lotnictwa, korzystać z wody wiślanej tak,
• 1:02:29
  niezbędnej dla skutecznej działalności niemieckiej floty
• 1:02:32
  podwodnej myć się mydełkiem, które zastąpione będzie
• 1:02:35
  przydziałem 50 g piasku na osobę miesięcznie.
• 1:02:38
  Paść w. Wobec obowiązku oczekiwania w
• 1:02:41
  każdej chwili odwiedzin gestapo myśleć rozumnie.
• 1:02:44
  Właściwość ta nieznana narodowi niemieckiemu jest również zbędna
• 1:02:47
  Polakom. Umierać śmiercią naturalną, bez
• 1:02:50
  zezwolenia, z uwagi na stałe zapotrzebowanie białych
• 1:02:53
  niewolników do pracy w Wielkiej Rzeszy.
• 1:02:57
  No ciekawy był strasznie ten rozdział, o wojnie bardzo
• 1:03:02
  ciężki, ale oczywiście w tamtym momencie też brakowało
• 1:03:05
  wszystkiego. No węgla, zapałek, nafty, mydła,
• 1:03:08
  butów. Zofia wiem, że kupowała na
• 1:03:11
  przykład jeżeli były dostępne buraki cukrowe i robiła z nich
• 1:03:15
  syrop, żeby chociaż było coś do posmarowania na chleb.
• 1:03:19
  Tutaj też w dużym skrócie, bo przez jednak 5 lat wojny działo
• 1:03:22
  się bardzo dużo. Wszystko poza intensywnym
• 1:03:25
  tworzeniem, chociaż i to robiła podprogowo, też wplatając
• 1:03:29
  polskość do swoich ilustracji. Bo Niemcy nie zauważali tych
• 1:03:33
  niuansów, bo nie rysowała. Nie wiem, orła czy flagi, tylko
• 1:03:36
  nawiązania do ludowych jakichś rzeczy związanych z Polakami.
• 1:03:42
  No i było to odważne. Trzeba przyznać, jej dzieci były
• 1:03:45
  już dorosłe. Jacek z lewymi dokumentami
• 1:03:49
  przedostał się do Francji. Służył jako ochotnik w drugiej
• 1:03:52
  dywizji strzelców pieszych, potem dostał się do Szwajcarii,
• 1:03:56
  został internowany, więc to musiał spędzić trochę czasu w
• 1:03:58
  jakimś obozie. Później również pobierał lekcje
• 1:04:01
  malarstwa, nawet dostał zlecenia, z których potem
• 1:04:05
  faktycznie żył i pisał do zosi listy, ale one musiały być
• 1:04:08
  ocenzurowane, więc pisał niejako Jacek tylko jako żaklin.
• 1:04:13
  Oczywiście obejść cenzurę. Magda z jankiem zostali w
• 1:04:16
  Polsce, ale matka ich bardzo namawiało na wyjazd do
• 1:04:19
  Szwajcarii. Dlaczego oni nie chcieli zrobić?
• 1:04:22
  Bo to też było bardzo ciekawe ten moment, kiedy wojna już
• 1:04:26
  trwała w najlepsze i życie. Tak czy siak toczyło się w tych
• 1:04:29
  miastach Polacy otworzyli prowizoryczne bary kina.
• 1:04:33
  Czy knajpeczki można było pracować, kiedy Niemcy
• 1:04:35
  przenieśli się w inne części kraju albo kiedy było spokojniej
• 1:04:39
  i to mi się tak. Najciekawiej czytało, że.
• 1:04:43
  Była wojna, były morderstwa, była zagłada, a ludzie tam
• 1:04:48
  robili całkowicie normalne rzeczy.
• 1:04:51
  Bardzo mało było w tych pamiętnikach Zofii takich
• 1:04:55
  wspomnień, że ktoś umierał z głodu albo zobaczyła, że komuś
• 1:04:59
  nie wiem, jest odstrzelona głowa, były właśnie takie
• 1:05:03
  codzienność, przedstawiona codzienność, więc.
• 1:05:07
  No ciekawa inna perspektywa i to, co wam powiedziała mnie z
• 1:05:10
  perspektywy bohaterki, tylko zwykłej obywatelki.
• 1:05:14
  Jej córka, Magda była kelnerką, bo jak wybuchła wojna musiała
• 1:05:17
  zrezygnować z uczelni. W każdym razie w końcu Zofii
• 1:05:20
  udało się załatwić szwajcarskie paszporty dla całej trójki.
• 1:05:23
  Tutaj nie będę się zagłębiała, żeby czasami nikogo nie
• 1:05:26
  wprowadzić w błąd, ale bardzo ciekawie się czytało o tych
• 1:05:29
  czasach, których naprawdę po prostu ludzie dostosowywali się
• 1:05:32
  do panującej rzeczywistości. Te historie z pociągów są
• 1:05:36
  najlepsze. Tu mówię, jakbyście wiedzieli, o
• 1:05:37
  co chodzi, ale po prostu jest bardzo dużo historii.
• 1:05:40
  Kiedy Zosia stryjańska chciała wyjechać do tej Szwajcarii, ona
• 1:05:44
  sama. Nie, po prostu chciała dotrzeć
• 1:05:46
  do swoich dzieci, bo w końcu wszystkie wyjechały pod koniec
• 1:05:50
  wojny Magda do Londynu, a Janek najpierw ukrywał się w górach, a
• 1:05:54
  potem również wyjechał do Szwajcarii.
• 1:05:56
  Tylko do innego miasta niż jego brat.
• 1:05:59
  No i Zofia chciała wyjechać, aby spotkać się z dziećmi, bo już
• 1:06:03
  długo ich nie widziała. Chciała o nich zadbać, bo czym
• 1:06:06
  starsza była, tak mi się wydaje. I ona, i dzieci, to zaczynała
• 1:06:10
  bardziej zwracać uwagę na wartości rodzinne, ale te
• 1:06:14
  podróże. Trwały po kilka tygodni w
• 1:06:16
  spartańskich warunkach. Jakby wiecie, ona miała paszport
• 1:06:19
  szwajcarski, więc mogła podróżować i nawet załatwiła
• 1:06:23
  sobie taki pociąg, który wiecie, był cieplutki, było tam
• 1:06:26
  jedzenie, ale ona tak wiele razy rezygnowała z wyjazdu z różnych
• 1:06:32
  jakichś powodów, że pociągi, na które się w końcu decydowała, po
• 1:06:38
  którymś razie to były bez szyb, bez jedzenia, więc kilka razy
• 1:06:42
  wysiadała i wracała do Polski, którą naprawdę kochała, z której
• 1:06:46
  nie chciała wyjeżdżać i wiedziała, że taka podróż jest.
• 1:06:49
  Strasznie męcząca, a nie wie, co ją czeka na miejscu opisywała.
• 1:06:53
  W ogóle, jak wyglądały takie fragmenty podróży?
• 1:06:55
  Chociaż te najciekawsze były już po wyzwoleniu Krakowa.
• 1:06:59
  Notabene, które odbyło się 18 stycznia 45 roku, a ja mam 18
• 1:07:04
  stycznia urodziny, bo tak to wyglądało jest dosyć zagmatwane,
• 1:07:09
  ale będzie skrótowo. Podróżowanie stryjeńskiej równe
• 1:07:12
  było torturom. Ona tak sama lubiła to nazywać,
• 1:07:15
  więc dla niej to było coś, czego chciała uniknąć ona załatwiała
• 1:07:18
  te papiery. Bilety, potem siadała do
• 1:07:21
  pociągu, ale ten pociąg na przykład na różnych stacjach,
• 1:07:24
  potrafił stać kilka dni. Nawet kilka tygodni było zimno.
• 1:07:28
  Ciemno gryzły ją pchły. No bo tam byli różni ludzie,
• 1:07:31
  którzy byli nie umyci, którzy wracali właśnie z jakiegoś
• 1:07:33
  wyzwolenia obozu. No i spało się na podłodze, więc
• 1:07:36
  nic dziwnego, że nie chciała wyruszać w nieznane niemczury
• 1:07:40
  bachory. Okropne jakieś typy męskie
• 1:07:43
  niewiadomej rasy. Skąd prze krew tego wszystkiego
• 1:07:46
  zaganiali do tego pociągu nie wiem, a wszystko za świnione
• 1:07:50
  świerzbowate kokluszowe charczące bez żadnego zachowania
• 1:07:53
  higieny plują, skrobią się czeszą pchły i wszy, lachy,
• 1:07:57
  wrzask, oczernianie Polaków. I wiem, że to jest chaotyczny
• 1:08:01
  skrawek tej historii. Tam ona jeszcze opowiadała o
• 1:08:04
  tym, jak przyszły służby i normalnie myli tych wszystkich
• 1:08:08
  ludzi takim specjalnym jakimś płynem, żeby ich właśnie
• 1:08:11
  odświeżbić i tych pcheł się pozbyć.
• 1:08:14
  I tego nie robiono, bo widać było, że ona po prostu jest
• 1:08:17
  kobietą. Gdzieś tam z z miasta.
• 1:08:20
  I oni zadbali o nich tam dawali jeść.
• 1:08:22
  Wiecie, dbali o dzieci, więc ona tutaj bardzo dramatycznie to
• 1:08:28
  opisuje. Ale no musiały się tam wydarzyć
• 1:08:31
  różne rzeczy. Nie ma co się dziwić, jak to
• 1:08:33
  była taka mieszanka ludzi po ogromnych przejściach, tylko to,
• 1:08:36
  co bym chciała, żeby wybrzmiało, to jest fakt, że.
• 1:08:40
  Ona bardzo chciała zobaczyć twoje dzieci i ona chciała do
• 1:08:42
  nich dołączyć. Myślała też, że w Szwajcarii czy
• 1:08:45
  Paryżu będzie miała większe szanse na zarobek.
• 1:08:48
  No i godne życie, że sprowadzi swoją mamę i będą wszyscy żyli
• 1:08:51
  długo i szczęśliwi. I no miała prawo, by tak myśleć
• 1:08:55
  i o tym marzyć, ale ona kilkukrotnie próbowała wyruszyć
• 1:08:59
  w podróż i za każdym razem albo wysiadała na jakiejś stacji, bo
• 1:09:02
  stwierdzała, że kocha Polskę i nie chce jej zostawiać, albo
• 1:09:05
  wysiadała, bo już nie mogła znieść tego brudu, tych tych
• 1:09:09
  godzin, dni czekania i chciała pobyć w jakimś hotelu i się umyć
• 1:09:13
  w ciepłej wodzie. Ona wtedy miała jakieś
• 1:09:14
  pieniądze, nie pamiętam skąd. Czy coś sprzedała, ale była
• 1:09:17
  przygotowana, żeby też dzieciom przywieźć pieniądze, ona darła
• 1:09:21
  te bilety, wiecie, tam było naprawdę dużo emocji, ona.
• 1:09:24
  Nie lubiła takie dramatyczne zagrania tutaj drzeć bilety,
• 1:09:27
  drzeć listy, drzeć swoje dzieła sztuki.
• 1:09:29
  W końcu dotarła tam, gdzie chciała.
• 1:09:32
  Oczywiście, musiała przejść kwarantannę, co też jej nie
• 1:09:35
  pasowało, ale dała radę. Przetrwała ta kwarantanna albo z
• 1:09:38
  2 tygodnie trwała i zobaczyła swoje ukochane dzieci w Genewie.
• 1:09:42
  Dostała nawet pieniądze od państwa.
• 1:09:44
  Nie było jej łatwo, ciągle nie miała pieniędzy, mimo że
• 1:09:47
  dostawała jakieś drobne. No to nie na tyle, żeby
• 1:09:49
  przetrwać. Była też sama, bo te jej dzieci
• 1:09:52
  były porozrzucane. Po tej to chyba była cała
• 1:09:55
  Szwajcaria? Nie tylko genewa, no i kiedy
• 1:09:57
  spotkała się w końcu z dziećmi, oddała im większość pieniędzy i
• 1:10:01
  z zasiłku, bo ona tam próbowała oszczędzać i te, co przywiozła.
• 1:10:05
  No to trzeba przyznać, że jak dzieci już były dorosłe, to
• 1:10:08
  jakiekolwiek miała pieniądze. Bez względu na sumę, to ona je
• 1:10:12
  rozdzielała na swoje dzieci. Nie, nie po równo, ale wszystkim
• 1:10:15
  dawała naprawdę sporą gotówkę, robiła im przelewy, czy tam
• 1:10:19
  bardziej przekazy. Wał zwał, nawet jeśli wiązało
• 1:10:23
  się to z nieopłaceniem własnych długów.
• 1:10:25
  Czy też czynszu. W każdym razie przyszedł czas,
• 1:10:28
  że zamieszkała w Genewie z synem Jackiem, którego wojna dosyć
• 1:10:32
  poobijał, a mentalnie i fizycznie, jak zresztą i
• 1:10:35
  wszystkich. No cud, że oni wszyscy przeżyli.
• 1:10:38
  Magda nadal była w Londynie. Wiem, że tam bardzo ciężko
• 1:10:41
  pracowała, nie miała na nic czasu, wracała po pracy i szła
• 1:10:44
  spać. Była tak wykończona.
• 1:10:46
  Czasami matka posyłała jej swoje prace, żeby na przykład Magda
• 1:10:49
  spróbowała jej sprzedać albo wydać w formie albumu.
• 1:10:53
  Ja jej za to mieszkam w Zurychu w małym mieszkanku zrobiła sobie
• 1:10:56
  pracownię, ale czuła od razu do malowania i już nie przez
• 1:11:00
  jakiegokolwiek mężczyznę, jakiegoś korniszona.
• 1:11:03
  Tylko malarstwo kojarzyło jej się z czymś męczącym, wymuszonym
• 1:11:07
  z obniżeniem poziomu swoich prac, bo ona musiała chodzić po
• 1:11:11
  ludziach z tą teczką szukać kupców, co nie było łatwe w tak
• 1:11:15
  ciężkich czasach i bardzo bolało ją to, że musiała malować coś
• 1:11:19
  szybko i byle jak, żeby tylko zarobić.
• 1:11:22
  W mieszkaniu było bardzo zimno, ale wydaje mi się, że do tego
• 1:11:25
  już się przyzwyczaiła. Podczas wojny w Polsce głównie
• 1:11:28
  przesiadywała i pracowała w kuchni, bo chociaż od no
• 1:11:31
  kuchenki mogła się gdzieś tam ogrzać, jak coś się na niej
• 1:11:33
  gotowało. Jej syn pracował dla czerwonego
• 1:11:37
  krzyża, więc prawie się nie widywali.
• 1:11:40
  Ciężkie były te czasy i dla stryjeńskiej, i dla jej rodziny.
• 1:11:43
  Naprawdę, i to jeszcze z dala od ojczyzny i od ukochanej mamy.
• 1:11:47
  Więc nie mogła się nawet dowiedzieć do końca, co tam robi
• 1:11:49
  jej mama. No żeby nie było tak smutno, to
• 1:11:52
  tak jak wam mówiłam, ona była naprawdę zabawną kobietą i mam
• 1:11:55
  jeden fragment dotyczący jej sąsiadów.
• 1:11:58
  Właśnie tego zimnego mieszkanka w Genewie.
• 1:12:00
  Ściany papierowe i bitwa seksu jak się osobiście nie bierze w
• 1:12:04
  tym udziału, strasznie koniecznie jest słyszeć te
• 1:12:06
  udawane, och i ach, dziewuszek i zawzięte jęki pastującego się
• 1:12:11
  nad nią maskulinusa tak, także tutaj mamy kolejne
• 1:12:14
  potwierdzenie, że ona wcale nie lafiryndowała.
• 1:12:17
  Moi drodzy, tylko bardzorzadko uprawiała seks.
• 1:12:20
  Może częściej go słuchała mu innych z genewy wyjechała do
• 1:12:24
  Paryża, bo z racji, że nie mogła tu zarobić, chciała spróbować w
• 1:12:27
  Paryżu. Wiadomo, mekkartystów, wiadomo,
• 1:12:29
  ale znowu się jej to nie udało. Syn Jacek doradził jej mamo,
• 1:12:34
  może byś wróciła do Polski? Bo no jednak tam jej się
• 1:12:37
  najlepiej wiodło artystycznie, ale ona bała się wrócić.
• 1:12:42
  Po takiej Wielkiej porażce wstydziła się swoich niepowodzeń
• 1:12:44
  i nie wiem, no, chyba jej brakiem powodzenia.
• 1:12:47
  To był fakt, że nie wiem, nie, nie, nie sprzedawało a tych
• 1:12:50
  obrazów, że już nie była tak wzięta jak kiedyś.
• 1:12:52
  Ale no wszystko się zmieniło po tej wojnie, jakby naprawdę
• 1:12:55
  świat. Został zresetowany i nie tylko
• 1:13:00
  generalnie świat, ale po prostu świat samej stryjeńskiej, więc
• 1:13:03
  może faktycznie czuła się poniżona, ale w końcu wróciła do
• 1:13:08
  Polski. Okazało się, że artyści mogli
• 1:13:10
  liczyć na pomoc finansową od państwa, więc stoją.
• 1:13:13
  Skusiło do powrotu na jakiś czas.
• 1:13:15
  I ona dostała 10000, więc stryjeńska skorzystała i od razu
• 1:13:20
  wydała 200. Koron na obiad odwiedziła w
• 1:13:24
  tamtym czasie drukarnię, w której drukowane były
• 1:13:26
  reprodukcje i prac pocztówek ze złoceniami i różne ciekawe
• 1:13:30
  rzeczy, na których zarabiała przed wojną.
• 1:13:31
  Ale niestety. W powstaniu warszawskim
• 1:13:35
  większość spłonęła. Jest taki fragment, w którym te
• 1:13:38
  panie z drukarni, które tam pracowały i znały.
• 1:13:40
  Zośka mówiły, że na pierwszy rzut oka Zosia niewiele się
• 1:13:44
  zmieniła, a jednak miała bardzo spracowane i zniszczone ręce nie
• 1:13:49
  odmalowania, a od harówy i prac, których się podejmowałaby
• 1:13:52
  zarobić wiecie pewnie sprzątała jakieś takie bardziej fizyczne
• 1:13:57
  prace, a kiedyś miała służbę. Miała piękne, zadbane dłonie,
• 1:14:01
  była wspaniale ubrana, ale to. Było najbardziej widoczną
• 1:14:05
  zmianą, tylko fakt, z jaką czułością pierwszy raz od
• 1:14:09
  ostatniego spotkania mówiła o swoich dzieciach.
• 1:14:11
  I widzicie obcy ludzie, po tylu latach nawet zauważyli tę
• 1:14:15
  zmianę, co jest myślę bardzo dobrym znakiem.
• 1:14:19
  Prace z czterdziestego piątego do pięćdziesiątego czwartego
• 1:14:22
  roku były głównie na zamówienie i Zofia sama twierdziła, że nie
• 1:14:25
  są dobre, że wolałabym w ogóle ich nie tworzyć, bo aż szkoda
• 1:14:29
  niszczyć poziom własnego talentu i Wstyd przed kolejnymi
• 1:14:32
  pokoleniami, wydając na świat takie buble.
• 1:14:34
  Ale czasami po prostu musiała coś sprzedawać, żeby mieć na
• 1:14:38
  życie i tutaj musiała schować dumę do kieszeni.
• 1:14:40
  Bardzo dobrze, że to robiła w czterdziestym ósmym roku marła
• 1:14:44
  jej mama, która chorowała, Zofia nie dotarła na pogrzeb.
• 1:14:47
  Ona wtedy musiała być po prostu albo w Paryżu, albo w Genewie,
• 1:14:50
  bo na non stop gdzieś tam jeździła.
• 1:14:52
  I to jest tak poplątane, że nawet nie chce mi się w to
• 1:14:54
  zagłębiać po kolei. No ale bardzo to przeżyła i
• 1:14:57
  pluła sobie w brodę, że nie udało jej się ściągnąć mamę do
• 1:15:00
  genewy, bo jak się okazało w tym poplątaniu biograficznym
• 1:15:04
  finalnie znowu. Hałas Polski do Paryża chyba tam
• 1:15:09
  wydała jakąś książkę, na którą też znalazła horrendalne
• 1:15:12
  pieniądze. Tam było jakieś kilkadziesiąt
• 1:15:14
  chyba 1000 i nikt nie wiedział, skąd potem chyba ruszyła znowu
• 1:15:18
  do Szwajcarii. Z racji, że miała ten paszport.
• 1:15:20
  Tu nie będę wnikać, co chwila pojawiały się wątki z innych
• 1:15:23
  zakątków Europy. Historia naprawdę na tym nie
• 1:15:26
  ucierpi, bo ona wszędzie robiła dokładnie to samo.
• 1:15:28
  To nie miało znaczenia, w każdym razie zamieszkała sama, bez
• 1:15:31
  nikogo bliskiego. Nie wiem, czy wspominałam, a to
• 1:15:34
  ważne, ale już od najmłodszych lat.
• 1:15:36
  Miała ogromne problemy z oczami. Jak miała pieniądze, to je
• 1:15:40
  leczyła. Jak nie, to przemywała je po
• 1:15:42
  prostu rumiankiem i oszczędzała. W cudzysłowie, starała się nie
• 1:15:46
  malować w złym świetle. Chociaż wiecie, no, ciężkie
• 1:15:49
  warunki po prostu uniemożliwiały jej malowanie po ciemku.
• 1:15:53
  A te ciężkie warunki były zazwyczaj przez całe jej życie.
• 1:15:56
  Kiedyś nawet próbowała dbać o oczy, jak jej lepiej się wiodło
• 1:15:59
  przed wojną miała więcej pieniędzy i zleceń.
• 1:16:01
  No a nie do końca wiele to dało, ale pamiętam, że nawet leczyła
• 1:16:04
  się u jakiegoś najlepszego zagranicznego, kulisty.
• 1:16:07
  Nie wiem, czy on był. Czasami nie mieszkał w Londynie,
• 1:16:09
  w sensie nie przyjmował w Londynie.
• 1:16:10
  Ciekawe jest też to, że przez całe życie czy była obok dzieci,
• 1:16:14
  czy nie, no to oni pisali ze sobą listy.
• 1:16:17
  Jest ich od groma. W jej biografii zawsze zaczynały
• 1:16:21
  się kochana mamusiu. Mimo wielu lat olewania dzieci
• 1:16:25
  stawiania sztuki ponad swoje pociechy, jednak ich miłość do
• 1:16:29
  matki była ogromna. Pewnie wiecie też dlatego, że to
• 1:16:33
  były trudne czasy i one skłaniały ich do większych uczuć
• 1:16:36
  i poczucia przynależności. Czy lojalności wobec
• 1:16:39
  rodzicielki. W sześćdziesiątym pierwszym roku
• 1:16:41
  ruszyła do genewy z Brukseli. Tutaj już będzie się
• 1:16:45
  przenieśliśmy spory kawał czasu, ale to jest istotne, bo ona
• 1:16:49
  dostała powiadomienie, że jej ukochany
• 1:16:51
  trzydziestodziewięcioletni, syn Jacek, nie żyje.
• 1:16:55
  Nie mogła w to uwierzyć. Liczyła jeszcze, że da się go
• 1:16:58
  uratować. Ten przepływ informacji nie był
• 1:17:01
  tak płynny jak obecnie. 2 tygodnie wcześniej syn Janek
• 1:17:05
  pisał, że Jacek jest u niego i że się trochę źle czuję, jest.
• 1:17:08
  One? No ale odpoczywa, no i brat o
• 1:17:10
  niego dba. Wyobraźcie sobie, że ona w dniu
• 1:17:13
  pogrzebu, będąc już na miejscu, biegała po lekarzach 2.
• 1:17:17
  Chyba czy 4 i błagała by sprawdzili, czy jej syn naprawdę
• 1:17:21
  nie żyje, bo on wyglądał jakby tylko spał, była na.
• 1:17:24
  Potem na policji zgłaszała, że on żyje i że nie wolno go
• 1:17:27
  pochować. Nie wiem, czy to taka trauma,
• 1:17:30
  czy może początek choroby, ale 2 kolejnych lekarzy stwierdziło,
• 1:17:34
  że on chorował. No już od dawna i nic nie dało
• 1:17:37
  się zrobić i że po prostu nie ma pulsu i nie żyje, tylko żeby nie
• 1:17:41
  było, bo stryjeńska wtedy nie zwariowała.
• 1:17:43
  Tylko chodzi o to. Ja tak wyczytałam.
• 1:17:45
  I zrozumiałam to pomiędzy wierszami.
• 1:17:48
  Że ona czytała w jakiejś gazecie, bo ona bardzo lubiła
• 1:17:51
  wycinać ciekawostki z gazety i ona czytała o kimś, kto zapadł w
• 1:17:56
  śpiączkę i udało im się go obudzić, wybudzić z tej
• 1:17:59
  śpiączki. I wiecie, z racji, że jej syn
• 1:18:01
  leżał w tej trumnie zapewne kilka dni.
• 1:18:03
  On był pięknie ubrany, no i on wyglądał, jakby ucinał sobie
• 1:18:06
  drzemkę. No to ona chciała go wybudzić.
• 1:18:09
  Miała nadzieję, że to się uda. Nie udało się oczywiście do
• 1:18:12
  ostatniej chwili, jednak biegała po szpitalach, poszukać
• 1:18:15
  kolejnych lekarzy i ci lekarze faktycznie się zgadzali, by.
• 1:18:19
  Badać jej syna, ale kiedy przyprowadziła ostatniego
• 1:18:23
  lekarza, to się okazało, że nie zdążyli, bo już zasypywane
• 1:18:26
  trumnę, więc ja nawet nie wiem, czy ona się z nim pożegnała.
• 1:18:29
  Wiecie, tragiczna sytuacja, ten Jacek.
• 1:18:32
  Faktycznie, on, tam było dużo opisów o tym, jak źle się działo
• 1:18:36
  w jego życiu, jaki on był pokiereszowany po wojnie, więc
• 1:18:40
  no, dla niej to też była wielka trauma, szczególnie że, no
• 1:18:42
  widzicie, że ona tych synów kochała dużo bardziej. z Jackiem
• 1:18:45
  zresztą też chwilę wcześniej mieszkała.
• 1:18:47
  Więc pewnie byli ze sobą dużo bliżej, no ale powiedzmy po
• 1:18:51
  opłakaniu tego syna, kiedy miała 70 lat to głównie malowała
• 1:18:57
  zlecenia na obrazy religijne dla kościołów w Niemczech, we
• 1:19:00
  Francji, we Włoszech. I to był taki ciekawy
• 1:19:02
  fragmencik, że w każdym z tych krajów chcieliby trochę inaczej
• 1:19:07
  przedstawiała Jezusa. To takie były naprawdę detale,
• 1:19:10
  niuanse typu, zamiast sandałów, miał mieć pełne buty.
• 1:19:13
  Zamiast aureolki miał mieć coś innego, takie pierdółki, ale to
• 1:19:17
  mnie dosyć. Zaciekawiło, że no w sumie, no
• 1:19:20
  mnie nie dziwi. No pewnie każda w cudzysłowie
• 1:19:23
  kultura ma innego Jezusa i kiedy ona wróciła do genewy, tam już
• 1:19:27
  mieszkał. Janek, jej syn stałą rodziną.
• 1:19:31
  Janek wynajął jej mieszkanie, bo wiecie, ona miała 70 lat.
• 1:19:34
  To już była starsza pani. Fill, bo ona dotychczas
• 1:19:38
  mieszkała w hotelu. Też tak wolała i płacił?
• 1:19:42
  Za to wszystko Janek jest kilka zdjęć z jej mieszkania i
• 1:19:45
  pracowni. Tej takiej ostatecznej ale
• 1:19:48
  najciekawszy opis pochodzi od jej wnuków.
• 1:19:51
  Mówiły, że w mieszkaniu nie było zbyt wiele miejsca i że
• 1:19:54
  pachniało olejem lnianym. Czyli to znak, że pewnie już
• 1:19:58
  wtedy zaczęła malować farbami olejnymi, no bo do tego się
• 1:20:01
  używa olejulnianego, a nie gotowała, więc a sama babcia,
• 1:20:05
  ich zdaniem. Była dziwna i niedostępna.
• 1:20:08
  Nigdy nie korzystała z kuchni, mimo że była świetnie
• 1:20:11
  wyposażona. Kuchnia?
• 1:20:12
  Nie babcia, bo stryjeńska w lodówce trzymała swoje
• 1:20:16
  kapelusze, trochę jak carry w seksie w wielkim mieście, która
• 1:20:20
  trzymała swetr w piekarniku wszystkie rękawy i jej bluzek
• 1:20:24
  czy swetrów były obcięte do łokcia, żeby nie wadziły jej
• 1:20:27
  przy malowaniu. Spała w wannie.
• 1:20:30
  Zamiast na kanapie poważnie, nawet syn jej zrobił jakieś
• 1:20:34
  takie dodatkowe legowisko, żeby jej było wygodnie w tej wannie,
• 1:20:37
  tylko to nie było do końca dziwactwo takie ot, tak miało
• 1:20:42
  jakieś wyjaśnienie bo ona zamykała się w łazience na klucz
• 1:20:46
  i tam spała, żeby uciec przed duchami, które ją nawiedzały.
• 1:20:50
  Niestety nie opisywała już konkretów w swoich pamiętnikach.
• 1:20:54
  Te informacje pochodzą od jej rodziny, szkoda, że nie
• 1:20:57
  opisywała. Tutaj ewidentnie były mocno
• 1:20:59
  znaki jej choroby, która pewnie od dawna się rozwijała.
• 1:21:03
  Wnukom podawała wafelki kawowe, których smak do dzisiaj
• 1:21:07
  pamiętają, myśląc o babcinych odwiedzinach.
• 1:21:10
  Chociaż najciekawszym aspektem jest jednak fakt, że stryjska
• 1:21:13
  mimo tylu lat poza granicami polski nie mówiła w żadnym innym
• 1:21:17
  języku jej dzieci, siłą rzeczy nauczyły się francuskiego,
• 1:21:21
  którego potrzebowały do pracy do życia, więc Zofia w praktyce
• 1:21:25
  nigdy nie rozmawiała z żadnym ze swoich wnuków, oni też to
• 1:21:30
  właśnie wspominali. Znaczy myślę, że kiedyś tam było
• 1:21:32
  coś w stylu, że nie wiem, syn tam coś.
• 1:21:34
  Tłumaczył, no ale nie była to dla niej rozmowa.
• 1:21:36
  Ona podobno się nie odzywała do tych wnuków, no bo po co, skoro
• 1:21:39
  o niej nie rozumieli? Zresztą był taki fragment, że
• 1:21:42
  stryjeńska uważała za absurd. Jak można mówić w różnych
• 1:21:46
  językach, że tak nie powinno być.
• 1:21:48
  No ale te wnuki mówiły, że z jednej strony babcia nosiła się
• 1:21:52
  z klasą. Wiecie kokos Chanel i ją
• 1:21:54
  podziwiali, byli uczeni szacunku do jej wybitnego talentu, tego
• 1:21:57
  nikt jej nie odbierał, ale z drugiej strony się jej bali, bo
• 1:22:01
  nawet jej nie znali. No miała trochę taki vip
• 1:22:04
  wiedźmy. Była dla nich obca, oschła i jej
• 1:22:07
  nie miała ochoty spędzać z nimi czasu, to trzeba przyznać 2 razy
• 1:22:10
  do roku jej wystarczało i a i tak się denerwowała, że jej
• 1:22:14
  dzieci, wnuki, ich partnerzy rozmawiają między sobą w obcym
• 1:22:18
  języku. No bo ona się czuła taka, no
• 1:22:20
  wiecie, nieswojo, jakby nie należała do tej rodziny, no bo
• 1:22:24
  jak mogła należeć do rodziny, której nie rozumiała?
• 1:22:26
  W jakim języku oni mówią? Tam było dużo takich fragmentów.
• 1:22:29
  Nieistotne zresztą. Wiecie no.
• 1:22:32
  Obie wnuczki źle wspominają babcie, wszyscy mieszkali w
• 1:22:35
  Genewie, chyba poza magdą, więc to były córki Janka, bo
• 1:22:38
  faktycznie stryjeńska zapisywała jego rodziny jako same babsztyle
• 1:22:43
  albo babiniec. Coś w tym stylu?
• 1:22:46
  W każdym razie nie miało to pozytywnego wydźwięku, bo był
• 1:22:49
  Janek, żona jego 2 córki, nie dziewczyny.
• 1:22:52
  Przecież wiadomo, że tylko synowie i jedna wnuczka
• 1:22:55
  codziennie ją spotykała. W autobusie w drodze do szkoły
• 1:22:58
  codziennie spotykała swoją babcię, ale ona nawet do niej
• 1:23:01
  nie podchodziła, bo wiedziała, że Zofia jej nie rozpozna.
• 1:23:04
  No bo skąd miała wiedzieć, jak wygląda jej wnuczka, skoro
• 1:23:08
  widywały się 2 razy w roku? W ogóle też ciekawe, że one.
• 1:23:11
  Mieszkały obok siebie, a się nie odwiedzały.
• 1:23:14
  Druga za to została kiedyś przez stryjską okrzyczana, żeby dała
• 1:23:18
  jej spokój, bo ona chciała się tylko przywitać z babcią.
• 1:23:21
  Ale stryjska mówiła, że ja cię nie znam.
• 1:23:24
  Daj mi spokój. To są naprawdę przykre
• 1:23:26
  wspomnienia, ale ja Jestem pewna, że zachowanie babci.
• 1:23:29
  No nie było spowodowane brakiem empatii, no bo pokazała kilka
• 1:23:33
  razy w życiu. Że jednak jest empatyczna, tylko
• 1:23:36
  po prostu. Pierwszymi objawami schizofrenii
• 1:23:38
  może nie pierwszymi, bo może miała je wcześniej, ale no kto
• 1:23:44
  by na to zwracał uwagę, skoro większość życia mieszkała sama?
• 1:23:48
  Nawet jak była mężatką? Potem była wojna.
• 1:23:50
  Nikt o tym nie myślał. Były ważniejsze sprawy, jakby
• 1:23:53
  może dla niektórych to były normalne zachowanie.
• 1:23:56
  A z tego, co wiem, zazwyczaj schizofrenia objawia się u
• 1:23:59
  kobiet około trzydziestego roku życia.
• 1:24:01
  Z ciekawości w ogóle? Sprawdziłam pierwsze objawy i są
• 1:24:05
  to wahania nastrojów czy niekontrolowane wybuchy złości?
• 1:24:09
  Co by się zgadzało. No w końcu darła swoje prace,
• 1:24:11
  kiedy była zła na Karola ciągle robiła awantury mężowi, więc
• 1:24:15
  może faktycznie już wtedy były sygnały, że coś jest nie tak,
• 1:24:18
  tylko że no to były takie, no. Jakby sygnały to były takie
• 1:24:22
  zachowania kszta mu się zdarza wkurzyć, po prostu, szczególnie
• 1:24:25
  mając takiego męża jak Karol. Kiedy miała wiecie, 70, 80 lat,
• 1:24:30
  kiedy ta choroba już faktycznie się rozwijała, ale jeszcze chyba
• 1:24:33
  jej rodzina tego nie dostrzegała.
• 1:24:36
  To na bardzo często wyjeżdżała do Paryża albo do Brukseli,
• 1:24:38
  dosyć spontanicznie i dzieci się o nią martwiły.
• 1:24:41
  No bo ona znikała bez słowa, była starszą panią, nie
• 1:24:44
  wiedzieli, gdzie jest, czy coś jej się nie wydarzy, nie
• 1:24:46
  wiadomo, co ona tam robiła, bo właśnie szkoda, że na tych
• 1:24:49
  pamiętników potem nie pisała, może pisała, je, niszczyła,
• 1:24:52
  cholerka wie, kiedy bała się być sama w domu, szło na dworzec,
• 1:24:55
  żeby być wokół ludzi. Pewnie wiecie, nawiedzały ją.
• 1:24:58
  I lęki, więc wolała być wśród ludzi.
• 1:25:00
  Codziennie też o trzynastej przychodziła do ulubionej
• 1:25:03
  kawiarni, wypić kawkę, siadała w tym samym miejscu na welurowej,
• 1:25:07
  fioletowej kanapie i czytała przekrój i polskie czasopisma,
• 1:25:11
  które dostawała z Polski od swojej siostry Zofia.
• 1:25:14
  Wcześniej, chyba jak miała z 60 lat i poznała swoją synową, żonę
• 1:25:19
  Janka. To to też jest ciekawa historia,
• 1:25:21
  więc wam opowiem. No to.
• 1:25:24
  Była dla była jakby do niej negatywnie nastawiona, no bo
• 1:25:27
  jose ona tak się chyba nazywała. Miała ciemne włosy i oczy i
• 1:25:30
  przypomina jakąś kochankę jej pierwszego męża, o czym nie
• 1:25:33
  omieszkała i powiedzieć na pierwszym spotkaniu, więc po
• 1:25:36
  prostu. Też nie wiadomo, czy po prostu
• 1:25:40
  na sobie coś ubzdurała, czy faktycznie ta dziewczyna
• 1:25:42
  wyglądała jak kochanka i ją to irytowało.
• 1:25:46
  Też nie jej wina. No ale co najgorsze, ona
• 1:25:48
  urodziła jej wnuki, które również nie miały niebieskich
• 1:25:51
  oczu. Co były fiksacją?
• 1:25:53
  No jeszcze to były dziewczynki, jak ona tak mogła?
• 1:25:57
  No i ten syn Janek dużo pomagał swojej mamie, mimo że nie
• 1:26:02
  przyznawał się przez wiele lat. Ani swojej żonie, ani rodzinie,
• 1:26:06
  że to sama stryjeńska kazała mu przysyłać pieniądze.
• 1:26:10
  No a nie umiał odmówić matce, bo wiedział, że on sporo zarabia,
• 1:26:14
  nawet jak nie miał tych pieniędzy, to po prostu brał
• 1:26:17
  kredyt. To o tym już wiedziała żona i
• 1:26:19
  wiedziała, że nie może go powstrzymać.
• 1:26:21
  No ale mama też mu wiele w życiu pomagała, przynajmniej finansowo
• 1:26:25
  i czasami, kiedy dostawała od niego te pieniądze, zapraszała
• 1:26:28
  go jego żonę do kina. Miło, nie, mhm, ale siadała.
• 1:26:32
  Kilka rzędów przed nimi, żeby jej nie przeszkadzali.
• 1:26:35
  No i wychodziła za nim, skończył się seans, nie żegnając się z
• 1:26:39
  rodziną. Wiem, że już długo opowiadam,
• 1:26:41
  ale jeszcze kilka krótkich historyjek na koniec, bo są
• 1:26:44
  bardzo ciekawe, intrygujące. w Genewie mogłaby dostać
• 1:26:47
  emeryturę, ale w czasie wojny zachachmęciła, jak wiele osób.
• 1:26:51
  Moi dziadkowie też tak robili, to coś tam ze swoim wiekiem i
• 1:26:54
  niestety w papierach była młodsza niż naprawdę, więc nie
• 1:26:58
  przysługiwała jej. Ta emerytura musiałaby czekać
• 1:27:00
  jeszcze wiele lat. Syn w zamian, żeby ją
• 1:27:02
  udobruchać, założył jej konto oszczędnościowe w banku.
• 1:27:06
  Który był blisko jej ulubionej kawiarni, dostała też jakiś
• 1:27:09
  spory spadek po swojej siostrze, ale syn już wiedział, że mama
• 1:27:13
  nie do końca jest zdrowa, więc poprosił adwokata, żeby
• 1:27:16
  pieniądze wypłacane były w ratach.
• 1:27:18
  Myślę, że to dobry ruch, zważywszy na to, że nigdy no nie
• 1:27:22
  trzymały się te pieniądze artystki.
• 1:27:25
  Zofia chodziła do tego pobliskiego banku, wypłacała
• 1:27:28
  pieniądze z konta, przeliczała je na miejscu i znowu wpłacała
• 1:27:32
  na konto. Obsługa aż zadzwoniła do jej
• 1:27:35
  syna, żeby go. Poinformować no bo no dla nich
• 1:27:39
  to było bardzo dziwne zachowanie.
• 1:27:41
  No ale z czasem po prostu zrozumieli, że nie jest to nic
• 1:27:45
  szkodliwego i przymykali oko na to dziwactwo.
• 1:27:48
  Wiecie, skoro całe życie brakowało jej pieniędzy, to tak,
• 1:27:51
  coś mi się wydaje, że. Ona po prostu chciała mieć
• 1:27:55
  pewność, że jest zabezpieczona i że nigdy tych pieniędzy i nie
• 1:27:58
  zabraknie i nikt ich nie zabierze.
• 1:28:01
  Kiedyś też o. Jezus.
• 1:28:02
  To jest też świetna historia. A kiedy była bardzo długa
• 1:28:05
  kolejka w banku azofi się nie chciało w niej czekać.
• 1:28:08
  No bo dlaczego ma to, wiecie marnować czas?
• 1:28:11
  Ona wyciągnęła swoją sztuczną szczękę z buzi i zaczęła nią
• 1:28:14
  krzyczeć i biegać do ludzi. Ludzie się przestraszyli do
• 1:28:18
  takiego wariackiego zachowania to się nie dziwię.
• 1:28:20
  A ona włożyła ją na miejsce, elegancko poprawiła kapelutek i
• 1:28:24
  podeszła do pustego. Ja, przy którym nie było już
• 1:28:26
  żadnej kolejki, sprytna, nie i wydaje mi się, że starość nie
• 1:28:30
  była łagodna dla nie mogła już tyle malować, bo ręce i
• 1:28:35
  odmawiały posłuszeństwa. No a zmęczona?
• 1:28:38
  Nie taka gibka jak kiedyś też tęskniła za polską.
• 1:28:41
  Czasami wkładała okulary, podchodziła do okna i gapiła się
• 1:28:44
  na zielony skwerek, który przypominał jej ukochany.
• 1:28:47
  Kraków. Pisała o tym w listach do swojej
• 1:28:50
  siostry, która jeszcze wtedy żyła.
• 1:28:51
  Jej stan w pewnym momencie mocno się pogorszył.
• 1:28:54
  Cierpiała na. Prześladowczą myślała, że chcą
• 1:28:57
  ją zabić, więc wtedy syn nie miał już skrupułów i dla jej
• 1:29:01
  dobra umieścił mamę w szpitalu psychiatrycznym.
• 1:29:04
  Zmarła 28 lutego 1976 roku na zawał.
• 1:29:08
  Miała 85 lat. Przeczytam wam, co powiedziała
• 1:29:11
  jej wnuczka Barbara. Nigdy nie żałowała mojej babki.
• 1:29:15
  Podziwiałam jej pracy, ale nie łączyła mnie z nią żadna
• 1:29:18
  uczuciowa więź. Uważam, że jej dzieci wiele
• 1:29:21
  przez nią wycierpiały, choć były jej bardzo dane, tacy są
• 1:29:24
  artyści. Wrażliwi, ale nie wrażliwi
• 1:29:28
  jednocześnie. I to zdanie ma w sobie wiele
• 1:29:31
  prawdy. Znacie historię ogromnej ilości
• 1:29:34
  artystów, o których wam opowiadałam.
• 1:29:36
  I wniosek praktycznie w każdym przypadku był zawsze ten sam
• 1:29:40
  sztuka. Zawsze była dla nich ważniejsza
• 1:29:42
  od rodziny. W przypadku stryjeńskiej jednak
• 1:29:45
  to nie jest do końca, bo bywały momenty, kiedy miała wyjechać do
• 1:29:49
  Paryża. Bliźniaki były na przykład małe
• 1:29:52
  i długonosiła się z myślą, czy powinna zostawiać dzieci czy
• 1:29:54
  nie. Finalnie porwała bilet i
• 1:29:57
  została. Rodziną, no ale to tylko jeden z
• 1:29:59
  niewielu wycinków ich życia. Nie przytoczyłam wam na pewno
• 1:30:04
  wielu rzeczy ohydnych, które mówiła o swojej córce, o synach
• 1:30:09
  mniej, ale o córce mówiła takie rzeczy, że ja bym się do niej w
• 1:30:12
  życiu już potem nie odezwała. Znalazłam też testament
• 1:30:16
  stryjeński, o ile w ogóle mogę tak go nazwać.
• 1:30:18
  Powstał 4 lata przed jej śmiercią i był krótki.
• 1:30:22
  Co do mej spuścizny artystycznej jest ogromna, i gdzie po
• 1:30:25
  ludziach, na świecie, całym zagubiona byłby wór złota i
• 1:30:29
  chwała narodu, gdyby się tym, kto kiedy zajął Zofia stryjeńska
• 1:30:33
  amen i nie chciałabym kończyć tego odcinka w tak przykry
• 1:30:36
  sposób, bo problemy ze zdrowiem psychicznym nie są niczym
• 1:30:39
  zabawnym, ale też chciałabym, żebyśmy pamiętali o jednym
• 1:30:44
  wszelkie informacje zawarte na przykład w jej biografii są
• 1:30:49
  oparte w 90 procentach na werykach z jej listów.
• 1:30:53
  Pamiętników. No i to są jej wspomnienia.
• 1:30:56
  Wydarzenia widziane jej oczami, więc wiele sytuacji pewnie z
• 1:31:00
  perspektywy innych ludzi, którzy w nich uczestniczyli, mogły
• 1:31:04
  wyglądać inaczej. Ale ja bardzo lubię taką
• 1:31:07
  stronniczą perspektywę, bo no kto, jak nie główna
• 1:31:10
  zainteresowana pokaże nam, jak widziała swoją codzienność i co
• 1:31:14
  wtedy czuła. Więc to było magiczne, po prostu
• 1:31:16
  móc przeczytać. Jej historię, którą ona
• 1:31:20
  własnoręcznie zapisała w swoich pamiętnikach, na pewno nie była
• 1:31:24
  idealna, bo była tylko człowiekiem.
• 1:31:26
  No nawet jeżeli nazywano ją genialną artystką.
• 1:31:29
  To mocno widać w jej biografii, zapiskach.
• 1:31:32
  Te wszystkie rzeczy związane z jej dziećmi były okropne, ale
• 1:31:35
  pokazywały, jak wiecie, od początku, jak młoda dziewczyna w
• 1:31:39
  imię miłości chciała dać mężowi to, czego oczekiwał, jak
• 1:31:43
  rozdzierało jej się serce, bo nie wiedziała, czy ma zostawić
• 1:31:46
  dzieci, wyjechać, tworzyć czy jednak zostać z nimi, tracąc
• 1:31:50
  szansę na to, o czym zawsze marzyła.
• 1:31:52
  Nie ma jednoznacznego obrazu stryjeńskiej moim zdaniem, bo
• 1:31:56
  nie była świetną matką, to już wiemy, ale te wszystkie kolejne
• 1:31:59
  lata. Cały, jak bardzo się fill
• 1:32:02
  zmieniała, jak się starała ogarnąć nie tylko życie, ale też
• 1:32:06
  relacje i faktycznie, może dzieci były tego świadome i
• 1:32:09
  dawały jej szansę? No bo naprawdę?
• 1:32:12
  Czym starsza była pomijając te końcówkę, kiedy była bardzo
• 1:32:15
  chora? No to ona bardzo dbała o te
• 1:32:18
  dzieci, tak jak potrafiła po prostu, no robiła to w taki
• 1:32:21
  sposób, jaki potrafiła. Nie przeczytałam też wam listów
• 1:32:24
  jej córki, które były tak okropne i pełne żalu, ale też
• 1:32:28
  fill miłości, czyste miłości córki.
• 1:32:31
  Matki mówiła tam, że nie chce mamie przeszkadzać, czyli czuła,
• 1:32:36
  że jej wadzi, że przeprasza, że musi mieć taką dorosłą córkę.
• 1:32:42
  Że to kompromitacja dla stryjeńskiej, bo pewnie czuję
• 1:32:45
  się staro, że chciałaby mieć ją tylko dla siebie, że to tragedia
• 1:32:49
  mieć sławną mamę, sławną dla wszystkich, ale nie dla niej.
• 1:32:54
  Te listy od córki zrobiły na mnie największe wrażenie.
• 1:32:57
  Myślę, że nawet większe niż opisy wojny.
• 1:33:00
  Bo ja mam wspaniałą mamę. Wiem, jak ważna jest w moim
• 1:33:03
  życiu i jaka jest mi potrzebna. I myślę, że.
• 1:33:07
  No, córka zazwyczaj chciałaby mieć odpowiednią więź ze swoją
• 1:33:11
  mamą. Okres wojny był oczywiście
• 1:33:14
  tragiczny dla ludzi. Dla Zofii, jej miłość do Karola,
• 1:33:17
  który nigdy chyba jej nie kochał.
• 1:33:20
  Proste wnioski, a na pewno nie kochał jej jako Zofii, tylko
• 1:33:23
  jako wielką i zdolną malarkę jej desperackie poniżanie się i
• 1:33:28
  próba dostosowania do niego to no taka zwyczajna ludzka chęć
• 1:33:32
  bycia kochanym i docenianym za to.
• 1:33:35
  Jacy jesteśmy? Bo tu, cytując maryle, no
• 1:33:37
  wszyscy chcą kochać, a w tym wszystkim.
• 1:33:40
  Były te piękne dzieła sztuki, kolorowe, dzikie, nie sztampowe,
• 1:33:44
  które zachwycają do dzisiaj. Ta miłość do polskiej kultury,
• 1:33:47
  do ludowych obrzędów i do ludzi. Chyba to wszystko zaczęło się,
• 1:33:53
  kiedy była jeszcze tą małą dziewczynką, kiedy to wszystko
• 1:33:55
  oglądała na krakowskim rynku. Chodząc ze swoim tatą
• 1:33:59
  Franciszkiem do pracy. Ja wiem, że zbyt wiele nie
• 1:34:03
  mówiłam o jej dziełach, tylko o kilku.
• 1:34:05
  Myślę, że to, co najważniejsze, powiedziałam po prostu w jakim
• 1:34:08
  stylu tworzyła? I chciałam, żebyście się
• 1:34:11
  dowiedzieli o historii jej życia jak spojrzycie na jej obrazy,
• 1:34:15
  morze, to was do niej też przybliżę.
• 1:34:18
  Dla mnie te kilka dni spędzonych w rzeczywistości nakreślonej
• 1:34:22
  przez trińską opowiadane jej własnymi słowami było czymś
• 1:34:27
  niezwykłym. Ale przyznam też, że no wielkim
• 1:34:30
  rollercoasterem emocjonalnym. Co do samej biografii pod
• 1:34:33
  tytułem stryjeńska diabli nadali angeliki kuźniak, to niestety
• 1:34:38
  dla mnie sam styl pisania i prowadzenia narracji był bardzo
• 1:34:41
  ciężki i nie chcę krytykować zbytnio tej pozycji, bo to
• 1:34:45
  dzięki pracy autorki jej researchowi mogłam stworzyć
• 1:34:49
  odcinek o tak wyjątkowej artystce, jaką była stryjeńska.
• 1:34:52
  Ale gdyby nie to, chyba nie przeczytałabym tej książki, nie
• 1:34:55
  przebrnęłabym przez nią. Więc muszę wyrazić swoją opinię,
• 1:34:58
  bo przecież to nie jest zbrodnia i nie chciałabym żyć w czasach,
• 1:35:02
  wiecie, w których tylko poklepujemy się.
• 1:35:05
  Po pleckach. Chciałabym po prostu, żebyście
• 1:35:08
  wiedzieli, co o niej sądzę, ale przyznaje, że ciężko czytało mi
• 1:35:11
  się te pozycje i wiem, że nie tylko mi wielką robotę w niej
• 1:35:15
  robi po prostu sama postać Zofii i jej wycinki z dzienników
• 1:35:19
  historii, które faktycznie sprawiają, że chcemy ją poznać
• 1:35:22
  jako człowieka. Wszelkie ciekawostki, którymi
• 1:35:25
  zapchana jest wręcz biografia, robią robotę.
• 1:35:28
  To tym można się zachwycać i na szczęście jest tego bardzo dużo.
• 1:35:32
  Tylko czy nie za dużo? Ja czytam sporo biografii,
• 1:35:35
  dobrze? Wiecie, myślę, że więcej niż
• 1:35:37
  przeciętny czytelnik i czuję, kiedy historia płynie, a kiedy
• 1:35:41
  nie i nie lubię, kiedy sama muszę układać sobie historię i
• 1:35:46
  umieszczać ją gdzieś tam. Na tym tle historycznym, albo w
• 1:35:49
  ogóle, że się męczyć, wydaje mi się, że czytanie biografii
• 1:35:52
  powinno być. No przyjemnością, a tutaj bardzo
• 1:35:56
  często się męczyłam i zamykałam książkę, co robię naprawdę
• 1:36:00
  rzadko, bo trochę odczuwałam, jakby był to taki zlepek
• 1:36:03
  cytatów. A z racji, że cała pozycja tak.
• 1:36:06
  Działa. No to nie było to łatwe do
• 1:36:08
  przebrnięcia, mimo że te cytaty były super.
• 1:36:11
  Ciekawe te fragmenty listu. Wiecie, tak jak mogliście
• 1:36:14
  zobaczyć, kiedy wam opowiadałam, że w czasach już po wojnie
• 1:36:17
  wszystko było opisane bardzo chaotycznie.
• 1:36:20
  No ja czytałam te rozdziały po kilka razy żeby wam dokładnie
• 1:36:23
  opisać kiedy i gdzie na przykład wyjeżdżała.
• 1:36:26
  Ale no sama się zakręciłam, bo chronologia była bardzo
• 1:36:29
  skomplikowana i w końcu wam mocno to skracałam, więc jest to
• 1:36:32
  pozycja, do której już nigdy nie wrócę.
• 1:36:35
  Chyba że po zaznaczony Cytat bardzo dziwne, bo nigdy z żadną
• 1:36:39
  biografią tak nie miałam na szczęście autorki, no Zofia była
• 1:36:43
  fantastyczna, sarkastyczna i niepokorna, co też nie do końca
• 1:36:47
  miało wydźwięk, szczególnie. Że mogła to pewnie inaczej
• 1:36:52
  ugryźć, ale ta końcówka tej książki, gdzie w ogóle nie było
• 1:36:56
  już cytatów Zofii, no to to już w ogóle będzie bardzo ciężko
• 1:37:00
  czytało i było bardzo nudne w porównaniu z tą pierwszą
• 1:37:03
  częścią. Szkoda, że nie ma tutaj w tej
• 1:37:05
  książce praktycznie nic od autorki, nawet podsumowania, aby
• 1:37:09
  się po takiej długiej lekturze przydało.
• 1:37:12
  Ciekawa Jestem, czy wy czytaliście te biografie jak tak
• 1:37:15
  to dajcie mi znać, bo widziałam, że ma bardzo dużo dobrych
• 1:37:19
  opinii, no ale śmiem stwierdzić, że ze względu na historię samej
• 1:37:24
  artystki i nie wiem co czuję myśląc o Zofii stryjskiej, ale
• 1:37:28
  bardzo się cieszę, że mogłam wam przybliżyć jej postać.
• 1:37:31
  Wiem, że mało mówiłam o jej sztuce.
• 1:37:34
  Tej serie są bardzo rozbudowane, więc skupiłam się tylko na
• 1:37:37
  jednej, bo by nam naprawdę nie wystarczyło życia i pewnie
• 1:37:41
  jeszcze kiedyś wrócę do jej bożków, czy innych, naprawdę
• 1:37:45
  ciekawych dzieł. Zachęcam was, żebyście sobie
• 1:37:48
  pooglądali je w internecie albo jakimś albumie.
• 1:37:52
  Bo robią ogromne wrażenie. Możecie sobie też przeczytać te
• 1:37:56
  biografie, żeby uzupełnić niektóre informacje.
• 1:37:59
  Tak jak wspomniałam wam w ogóle na początku, że jej obrazy to
• 1:38:04
  jest coś niesamowitego i coś bardzo oryginalnego do dzisiaj,
• 1:38:08
  co jest według mnie rzadkością i mam nadzieję, że będzie mi dane
• 1:38:13
  zobaczyć jej pracę na żywo. Zdecydowanie wpisuje stryjeńską
• 1:38:16
  na listę sztuki. Do zobaczenia.
• 1:38:18
  Przed śmiercią nie mam takiej listy, ale pewnie kiedyś
• 1:38:20
  powstanie. Dziękuję wam za wysłuchanie i
• 1:38:23
  mam nadzieję, że była to dla was równie przyjemna podróż.
• 1:38:27
  Dziękuję moim patronom i patronom, zachęcam do dołączenia
• 1:38:31
  do naszego art klubu i wspierania niewinnej sztuki.
• 1:38:34
  Zapraszam też na moją stronę szwalmarika.com.
• 1:38:37
  Tam znajdziecie wiele pięknej sztuki, art, koszulek i innych
• 1:38:40
  wspaniałości niewinnych, które są.
• 1:38:42
  No, moim głównym zajęciem poza podcastem.
• 1:38:45
  Dlatego stwierdzam, że teraz zawsze na koniec będę wam o tym
• 1:38:47
  mówiła. Ja idę się pakować, bo wyjeżdżam
• 1:38:51
  do malagi na moje urodziny. Zabieram moje dziewczyny,
• 1:38:54
  jedziemy świętować w mieście, w którym urodził się mój drogi
• 1:38:57
  pabli. To Picasso.
• 1:38:58
  Także słyszymy się niebawem. W czwartek opowiem wam, jak było
• 1:39:03
  ono także do usłyszenia, moi drodzy, pa.