Latest / Eerlijk duurt het langst / 15 De hermeneutiek van Augustinus 4: de functie van het gebed
Transcript
- 0:27SPEAKER_00: Eerste paar verse uit de Bijbel.
- 0:30SPEAKER_00: En wanneer u bidt zult u niet zijn als de huigelaars.
- 0:35SPEAKER_00: Want wie zijn er zeer opgesteld om in de synagoge en op de hoeken van de straten te staan bidden om door de mensen gezien te worden.
- 0:43SPEAKER_00: Voorwaar ik zeg u dat zij hun loon al hebben.
- 0:46SPEAKER_00: Maar uw wanneer u bidt, ga in uw binnenkamer.
- 0:51SPEAKER_00: Sluit uw deur en bid tot uw vader die het verborgenen is.
- 0:56SPEAKER_00: En uw vader in het verborgen ziet, zal het u in het openbaar vergelden.
- 1:02SPEAKER_00: Dat is uit Matthäus 6, de verse 5 tot en met 6.
- 1:06SPEAKER_00: Het is een woord van Jezus over het bidden.
- 1:10SPEAKER_00: Een woord waar Augustines zich bewust van is.
- 1:13SPEAKER_00: Hart op bidden dat doen we niet voor God.
- 1:16SPEAKER_00: Die heeft dat niet nodig.
- 1:18SPEAKER_00: Maar wellicht doen we het wel voor de mensen niet om te imponeren.
- 1:22SPEAKER_00: Da waarschuwt Jezus tegen, maar om iets met hen te delen.
- 1:27SPEAKER_00: Zoals de priesters hart op bidden in een eerdienst.
- 1:31SPEAKER_00: Augustinus schrijft hierover in zijn boekje De Magistro over de leraar.
- 1:37SPEAKER_00: Kom je straks op terug in deze aflevering van Eerduur het Langst.
- 1:42SPEAKER_00: Alweer de vijftiende episode.
- 1:44SPEAKER_00: Het gaat over de hermanatiek van Augustinus deel 4: De functie van het gebed.
- 1:52SPEAKER_00: Nu naar twee namen die ook in de vorige aflevering klonken.
- 1:59SPEAKER_00: Ik haal ze weer terug.
- 2:01SPEAKER_00: Allereerst de naam van W.
- 2:03SPEAKER_00: R.
- 2:03SPEAKER_00: Johnson, de klassicus, die schreef over Augustinus en de retorica.
- 2:08SPEAKER_00: En vervolgens ook de naam van Samuel IJsseling.
- 2:12SPEAKER_00: De filosoof die in zijn boekje hetzelfde onderwerp behandelt.
- 2:17SPEAKER_00: Het aardige is dat in het artikel van Johnson en ook in het hoofdstuk van IJsseling toevallige wijze dezelfde zin van Augustinus terugkomt.
- 2:30SPEAKER_00: Een zin opnieuw uit het boekje De Magistro over de leraar.
- 2:36SPEAKER_00: Een boekje wat Augustines in 389 heeft geschreven.
- 2:42SPEAKER_00: Johnson haalt die zin aan in een eerste notis een artikel waarin hij een anonieme lezer die op de eerste versie van zijn artikel commentaar gegeven heeft, bedankt.
- 2:54SPEAKER_00: En als hij dan die meelezer bedankt, haalt hij de volgende zin van Augustines aan.
- 3:00SPEAKER_00: Ik citeer.
- 3:03SPEAKER_00: Woorden sporen alleen maar aan om de zaken te zoeken.
- 3:06SPEAKER_00: Ze tonen ze niet, zodat we ze zouden kennen.
- 3:10SPEAKER_00: Einde citaat.
- 3:13SPEAKER_00: Voor Johnson is dat een aardige zin om Augustines te gebruiken om een grapje te maken met die meelezer.
- 3:20SPEAKER_00: Johnson geeft ermee aan.
- 3:22SPEAKER_00: De woorden van die meelezer hebben me wel aangespoord, maar de zaken waarover ik schrijf heb ik toch zelf gevonden.
- 3:30SPEAKER_00: Voor Augustines is het in zijn boek een kernzin.
- 3:35SPEAKER_00: Augustines geeft ermee aan dat een leraar.
- 3:40SPEAKER_00: Een leraar zoals die in het klas lokaal bij je staat, kan woorden gebruiken om je op weg te helpen.
- 3:47SPEAKER_00: Maar de echte kennis van de zaken zit niet in die woorden.
- 3:52SPEAKER_00: Maar die zit in de zaken zelf, waarna die woorden verwijzen.
- 3:57SPEAKER_00: En de zaken zelf kun je alleen innerlijk vatten door een andere leraar, een innerlijke leermeester, die je dat laat zien.
- 4:06SPEAKER_00: En dat is volgens Augustines Christus zelf.
- 4:11SPEAKER_00: Nog even en keer die zin van Augustines.
- 4:16SPEAKER_00: Woorden sporen alleen maar aan om de zaken te zoeken.
- 4:20SPEAKER_00: Ze tonen ze niet zodat we ze zouden kennen.
- 4:25SPEAKER_00: Nou, hier komen we gelijk de vraag naar de hermenotiek tegen.
- 4:30SPEAKER_00: Want wat betekent deze zin bij Augustinus?
- 4:34SPEAKER_00: Johnson en ijzering geven daarop een verschillend antwoord.
- 4:41SPEAKER_00: In die zin zet Augustinus twee dingen tegenover elkaar.
- 4:44SPEAKER_00: Aan de ene kant de woorden van een leraar.
- 4:48SPEAKER_00: Een gewone leraar die bij je is, of van wanneer je een boek leest.
- 4:52SPEAKER_00: De woorden van de leraar geven onderwijs.
- 4:58SPEAKER_00: Maar ze zijn niet de zaken zelf.
- 5:00SPEAKER_00: Dat is het tweede wat Augustinus noemt.
- 5:03SPEAKER_00: Tegenover die woorden staan de zaken.
- 5:06SPEAKER_00: En die zaken kom je alleen op het spoor uiteindelijk door de innerlijke leraar.
- 5:12SPEAKER_00: Als die het aan je laat zien.
- 5:16SPEAKER_00: Nu legt Johnson in die zin een nadruk op het nut van de woorden.
- 5:22SPEAKER_00: Misschien zijn ze niet de zaak zelf, maar ze helpen wel.
- 5:25SPEAKER_00: En zegt Johnson dan: kijk eens naar Augustines.
- 5:29SPEAKER_00: Hij gebruikt zelf voortdurend woorden.
- 5:32SPEAKER_00: Hij gebruikt zelf voortdurende retorica.
- 5:36SPEAKER_00: Als prediker en schrijver.
- 5:38SPEAKER_00: En daar blijft er ook bij doorgaan.
- 5:41SPEAKER_00: De retorische kant wordt door Johnson sterk gewaardeerd.
- 5:45SPEAKER_00: Isseling doet iets anders.
- 5:48SPEAKER_00: Hij legt de nadruk op het feit dat de woorden de zaak uiteindelijk niet kunnen tonen.
- 5:55SPEAKER_00: De kracht van woorden is beperkt.
- 5:58SPEAKER_00: IJsseling schrijft en ik citeer.
- 6:01SPEAKER_00: Om werkelijk tot inzicht te komen en de waarheid van iets in te zien, is een innerlijke verlichting of illuminatie nodig.
- 6:11SPEAKER_00: Einde citaat.
- 6:13SPEAKER_00: Zo komt hij, ijzeling, tot de stelling dat voor Augustines het gebed overblijft, het innerlijk gesprek met God.
- 6:22SPEAKER_00: IJzeling plaats Augustines daarom ook niet aan de kant van de retoriek, maar eerder aan de kant van de filosofie.
- 6:32SPEAKER_00: Wat zowel Johnson als ijzering niet vermelde, is dat Augustines een paar bladzijden later in zijn boek nog iets meer schrijft.
- 6:43SPEAKER_00: Over Christus als innerlijke leraar die ons de waarheid laat zien.
- 6:51SPEAKER_00: Over die waarheid schrijft Augustines en ik citeer Elke redelijke ziel raadpleegt haar wel.
- 6:59SPEAKER_00: Maar zij ontsluit zich voor ieder slechts zo ver als zij haar door zijn eigen slechte of goede wil kan bevatten.
- 7:12SPEAKER_00: Hier speelt dus nog iets anders dan enkel innerlijke verlichting.
- 7:18SPEAKER_00: Het gaat ook om de wil van de hoorde, van de lezer.
- 7:23SPEAKER_00: Een kwade wil verstaat weinig van de zaak.
- 7:28SPEAKER_00: Maar een goede wil heeft meer toegang tot de waarheid.
- 7:32SPEAKER_00: Naast verlichting zou je kunnen zeggen, speelt ook bekering een rol.
- 7:40SPEAKER_00: Je zou Augustines kunnen begrijpen met het gereformeerde onderscheid tussen het algemene en bijzondere werk van de Heilige Geest.
- 7:50SPEAKER_00: Elke redelijke ziel raadpleegt de innerlijke leermeester.
- 7:58SPEAKER_00: En Augustines noemt hem Christus.
- 8:04SPEAKER_00: Het geriformeerde onderscheid spreekt over het bijzondere en het algemene werk van de heilige Geest.
- 8:10SPEAKER_00: Het algemene werk van de Heilige Geest is dat mensen überhaupt ergens kennis van kunnen hebben.
- 8:17SPEAKER_00: Filosofen die bepaalde wijsheid bezitten zonder dat ze geloven of christen zijn.
- 8:24SPEAKER_00: Die komen daar ook uiteindelijk aan door het algemene werk van de heilige Geest.
- 8:28SPEAKER_00: Die maakt dat mogelijk.
- 8:31SPEAKER_00: Maar dat je kennis hebt van verlosing van genade van wat Christus gedaan heeft.
- 8:38SPEAKER_00: Dat is het bijzondere werk van de Heilige Geest.
- 8:42SPEAKER_00: En daarom moet je wil gevormd worden.
- 8:45SPEAKER_00: In 389, als Augustines de magistro schrijft, ligt de mogelijkheid om van goede wil te worden en nog sterk bij de mens zelf.
- 8:57SPEAKER_00: Bij latere Augustines leert nadrukkelijk dat het werk van de geest vooraf gaat aan de bekering van de mens.
- 9:06SPEAKER_00: Als Augustines schrijft over predestinatie, verkiezing en soevereiniteit van God, dan wordt bij hem duidelijk dat de wil wordt gevormd, wordt veranderd, maar dan wel door het werk van de geest zelf.
- 9:22SPEAKER_00: Tot zover die vergelijking met het algemene en bijzonder werk van de Heilige Geest?
- 9:29SPEAKER_00: Het kan helpen om Augustinus hier te begrijpen.
- 9:33SPEAKER_00: Maar nu nog even terug naar Johnson en IJsseling.
- 9:38SPEAKER_00: Want wie van hen heeft nu gelijk?
- 9:41SPEAKER_00: Is het Johnson?
- 9:43SPEAKER_00: Die Augustinus trekt aan de kant van de retorica.
- 9:47SPEAKER_00: Of is het IJsseling die zegt: nee, uiteindelijk moet je Augustines toch vooral zien als filosoof die retorica afwijst en die de weg gaat naar het innerlijk toe.
- 10:04SPEAKER_00: Ik denk dat het niet nodig is om tussen hen beide te kiezen.
- 10:09SPEAKER_00: Ik denk dat het de beste optie is om hen samen te brengen.
- 10:15SPEAKER_00: Johnson heeft gelijk als hij opmerkt dat het woord voor Augustines belangrijk is en blijft.
- 10:22SPEAKER_00: Inderdaad, hij maakt volop gebruik van retorica.
- 10:27SPEAKER_00: Maar ijzerling heeft gelijk als hij aanvoelt dat daar het hart van Augustines niet ligt.
- 10:33SPEAKER_00: Dat ligt veel meer bij de zaak zelf, namelijk de omgang met God.
- 10:38SPEAKER_00: En daarvoor is gebed onmisbaar.
- 10:42SPEAKER_00: Maar Augustinus zelf in zijn eigen leer over het verstaan van de dingen.
- 10:52SPEAKER_00: Zou dat, denk ik ook zeggen een gewone leraar, of een boek of woorden dat zijn allemaal tekenen die uiteindelijk naar de zaak verwijzen.
- 11:05SPEAKER_00: De combinatie van retoriek en gebed.
- 11:08SPEAKER_00: Vinden we bij Augustinus zelf ook terug.
- 11:12SPEAKER_00: En wel in het beroemstig schrift wat de kerkvader geschreven heeft.
- 11:17SPEAKER_00: De beledenissen van Augustinus.
- 11:20SPEAKER_00: Dat boek is één lang gebed aan God gericht.
- 11:25SPEAKER_00: Maar de vraag die dan bovenkomt is: waarom zou Augustines die innerlijke zaak van het gebed zijn beleidenis voor het aangezicht van God.
- 11:34SPEAKER_00: Waarom zou hij die woorden delen met anderen met ons als lezers.
- 11:42SPEAKER_00: Vooral ook is dat een vraag als we even terugdenken aan het openingsscitaat van deze aflevering uit het Matthäus Evangelie.
- 11:51SPEAKER_00: Jezus zelf die zegt dat je de binnenkamer moet zoeken als je bidt.
- 11:56SPEAKER_00: In plaats van anderen te imponeren met een overvloed van woorden.
- 12:03SPEAKER_00: Augustines is zich bewust van het woord van Jezus.
- 12:07SPEAKER_00: Dat bleek al uit zijn boekje De Magistro.
- 12:10SPEAKER_00: Maar we komen het ook tegen in boek 10 van de beleidenissen.
- 12:14SPEAKER_00: Daar gaat hij erop in.
- 12:17SPEAKER_00: We lezen daar allereerst in de vertaling van Wim Sledens.
- 12:22SPEAKER_00: Ik citeer.
- 12:24SPEAKER_00: En wat ik van mijn beleidenis verwacht, heb ik al gezegd.
- 12:28SPEAKER_00: Ik doe haar niet met het uitspreken van woorden, maar met woorden van mijn ziel.
- 12:34SPEAKER_00: Een citaat.
- 12:36SPEAKER_00: Daar vinden we de kern de zaak zelf, de omgang met God.
- 12:40SPEAKER_00: Dat is voor Augustinische doel.
- 12:44SPEAKER_00: Maar even later voegt hij er nog iets aan toe.
- 12:47SPEAKER_00: En ik citeer, ik spreek mijn beledenis ook uit voor het oor van de gelovige mensen met wie ik mijn vreugde deel.
- 12:57SPEAKER_00: Eals het lot van de sterfelijk bestaan.
- 13:00SPEAKER_00: Medeburgers en tocht gedoten.
- 13:03SPEAKER_00: Mensen voor mij en na mij en tijdgedoten.
- 13:07SPEAKER_00: Voor u zijn ze dienaren en dinaresse, voor mij, broeders en zusters, uw kinderen.
- 13:14SPEAKER_00: Eind citaat.
- 13:17SPEAKER_00: Augustinus realiseert zich dat hij zijn gebed, zijn beleidenis, aan anderen laat horen.
- 13:26SPEAKER_00: En daar ligt het gelijk van Johnson.
- 13:29SPEAKER_00: Zelfs zijn gebed in de beleiderissen wordt retorisch ingezet.
- 13:36SPEAKER_00: Maar tegelijk peilt IJsseling het goed als in dat gebed de zaken aan de orde komen die de woorden overstijgen.
- 13:46SPEAKER_00: Is er dan niet de hermenetiek van Augustinis?
- 13:49SPEAKER_00: Dat hij vooral stelt dat je de geestelijke zaken niet kan kennen zonder de verlichting van de innerlijke leermeister.
- 13:59SPEAKER_00: En tegelijk daarbij dat woorden van mensen wel de goede kant op kunnen wijzen en op weg kunnen helpen.
- 14:07SPEAKER_00: En ook dat je in die woorden van het gebed de vreugde van de zaken uit andere gelovigen kan delen.
- 14:18SPEAKER_00: Wat betekent dit nu voor de rode lijn van de podcast?
- 14:24SPEAKER_00: Nou, Augustine 6 niet louter originalist.
- 14:29SPEAKER_00: Je kunt ook niet zeggen dat hij neigt zozeer de Living Constitution.
- 14:35SPEAKER_00: Maar hij is iemand die een kwalificatie aanbrengt die voor zo'n keuze tussen een methode nog aan vooraf gaat.
- 14:47SPEAKER_00: De kwalificatie voor het juiste verstaan is bij Augustinus de wil van de lezer.
- 14:53SPEAKER_00: De wil van de hoorder moet afgestemd worden, die moet gevormd worden.
- 15:00SPEAKER_00: En als dat gebeurt.
- 15:02SPEAKER_00: Dan hoor je de stem van Christus.
- 15:06SPEAKER_00: In de meest volle zin ervan.
- 15:08SPEAKER_00: En die bijzondere werking van de geest, zou je kunnen zeggen.
- 15:11SPEAKER_00: Dan kom je tot een goed begrip van de Bijbel.
- 15:15SPEAKER_00: Als we dat vergelijken met Scalia dan merken we een verschil.
- 15:21SPEAKER_00: Scalia wantrouwde inbreng van de eigen wil van de rechter.
- 15:25SPEAKER_00: Die moet zich namelijk aan de tekst houden.
- 15:28SPEAKER_00: En daarvoor ontwikkelt hij dan ook een methode van het originalisme.
- 15:33SPEAKER_00: Maar bij Augustinus ligt dat anders.
- 15:36SPEAKER_00: Op voorhand de wil helemaal buitensluiten gaat niet.
- 15:40SPEAKER_00: En dat hoeft ook niet.
- 15:43SPEAKER_00: Er is wel iets anders nodig.
- 15:45SPEAKER_00: De wil moet worden gevormd.
- 15:47SPEAKER_00: De goede wil is de toegang tot de zaak die achter de woorden ligt.
- 15:54SPEAKER_00: Misschien dat dat voor een rechter allebei ook wel nodig is.
- 15:59SPEAKER_00: Een gevormde wil.
- 16:01SPEAKER_00: En dan misschien wel juridisch of moreel.
- 16:05SPEAKER_00: En dan pas het een methode om bij de tekst te blijven.
- 16:09SPEAKER_00: Maar misschien geldt het ook wel altijd.
- 16:12SPEAKER_00: Algezien het wijst op een fundamenteel niveau.
- 16:17SPEAKER_00: De lezer is nooit neutraal.
- 16:20SPEAKER_00: Hij draagt altijd een wil in zich om.
- 16:23SPEAKER_00: En de eerste vraag is: is die wil wel goed gevormd?
- 16:27SPEAKER_00: Is die wil wel goed afgestemd?
- 16:30SPEAKER_00: Pas dan komt de discussie op gang.
- 16:33SPEAKER_00: Welke methode je moet volgen.
- 16:36SPEAKER_00: Die van het originalisme wellicht.
- 16:38SPEAKER_00: Of die van de Living Constitution.
- 16:42SPEAKER_00: Op die vraag heeft Augustinus geen antwoord.
- 16:45SPEAKER_00: Maar hij geeft wel verdieping vooraf.
- 16:50SPEAKER_00: Tot zover deze aflevering.
- 16:52SPEAKER_00: Zover ook de afleveringen specifiek over de hembenotiek van Augustinus.
- 16:57SPEAKER_00: Het ging er niet om die hemonotiek uit putten te behandelen, maar wel om wat aspecten toe te lichten die te maken hebben met het onderwerp van deze podcast.
- 17:08SPEAKER_00: Bedankt voor het luisteren en graag tot de volgende keer