Latest / Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci / Czy meduza ma mózg? 🪼 ciekawostki dla dzieci | Felek Wafelek SNF_027)

Transcript

Czy meduza ma mózg? 🪼 ciekawostki dla dzieci | Felek Wafelek SNF_027) · Przygody Felka Wafelka - bajki dla dzieci

0:00
Cześć tu ratkowski ten odcinek powstał dzięki wyjątkowemu
0:04
słuchaczowi piotrusiowi, który na swoje szóste urodziny
0:08
poprosił o odcinek słodkiej nauki i tym samym postawił
0:12
felkowi naukowe kakao na patronite.
0:16
No to ja od razu mówię, piotruś, jesteś mistrzu i to dzięki
0:21
tobie. Dziś wszyscy posmakujemy tego,
0:23
co interesuje ciebie najbardziej.
0:26
Ale zanim ruszymy do oceanu, chciałbym ci złożyć życzenia
0:30
najlepsze słodko przyrodnicze, takie prosto z mojej wafelkowej
0:35
kieszeni. Życzę ci, żeby twoja ciekawość
0:39
była jak ocean wielka i pełna skarbów, żebyś miał odwagę jak
0:45
żółw, który płynie przez cały świat spokojnie, ale do celu i
0:51
żebyś świecił dobrem jak podwodne latarenki w ciemnym
0:54
oceanie, tak, że innym robi się jaśniej, a do tego wafelków
1:00
chrupiących przyjaciół prawdziwych.
1:03
I kakao zawsze w idealnej temperaturze.
1:07
No to co ekipo czapeczki gotowe zaczynamy.
1:12
Cześć, moi mali i duzi czekoladowi odkrywcy, tu wasz
1:16
ulubiony poszukiwacz przygód, który ma w kieszeni więcej
1:19
okruchów wafelków niż rozsądku felek wafelek.
1:23
Usiądźcie wygodnie, weźcie w dłonie kubek ciepłego kakao,
1:27
tylko nie za gorącego, żeby nie sparzyć języka jak ja wczoraj,
1:30
bo dzisiaj zabiorę was w podróż do świata, który jest tak
1:33
mięciutki i przezroczysty, że niemal go nie widać, a jednak
1:37
potrafi nieźle namieszać. Słuchajcie, co mi się
1:40
przydarzyło pewnego ranka w mojej czekoladowej chatce tej,
1:45
gdzie klamki są z marcepana, a wycieraczka z kokosa?
1:49
Postanowiłem zrobić coś epickiego, postanowiłem stworzyć
1:53
najwspanialszą. Najbardziej trzęsącą się
1:56
galaretkę truskawkową na świecie.
1:59
Chciałem, żeby była tak wielka i sprężysta, bym mógł na niej
2:03
skakać jak na trampolinie, jedząc jednocześnie wafelki.
2:07
Kiedy w końcu wyciągnąłem ją z formy plask, moja galaretka
2:12
zamiast dumnie stać na talerzu, wykonała spektakularny piruet
2:17
wyślizgnęła mi się z rąk i pacnęła o podłogę zaczęła tak
2:21
śmiesznie falować i drżeć jakby tańczyła disco pod moimi nogami.
2:26
Ojej, prawie się rozpuściłem ze wstydu zbierając ją łyżeczką do
2:30
miseczki. Ale wtedy patrząc na ten drżący
2:34
różowy kształt doznałem olśnienia, hej, pomyślałem,
2:39
przecież w oceanie żyją zwierzęta, które wyglądają
2:42
dokładnie jak taka pływająca galaretka.
2:45
Jak to możliwe, że meduzy żyją, skoro są tak mięciutkie, z czego
2:50
one właściwie są zrobione? Czy mają w środku dżem, czy może
2:54
tylko słoną wodę? Szybko sięgnąłem po mój notatnik
2:57
naukowo czekoladowy. Uważając, żeby nie zostawić na
3:00
nim lepkich śladów po galaretce i zacząłem szperać w mądrych
3:04
księgach. Okazało się, że naukowcy
3:07
nazywają te stworzenia kni dariami.
3:12
Uf, co za trudne słowo? Spróbujcie to wypowiedzieć z
3:17
pełną buzią wafelków kni Daria brzmi jak nazwa jakiejś
3:22
magicznej krainy? Gdzie są galaretkowe jednorożce,
3:25
prawda? Ale ja wolę moją własną nazwę
3:28
żelkowe duszki oceanu. Wyobraźcie sobie, że meduza to
3:33
taka żyjąca parasolka zrobiona niemal w całości z wody serio,
3:38
aż w 95 procentach. To trochę tak, jakbyś wlał sok
3:42
do przezroczystego woreczka śniadaniowego.
3:45
I kazał mu pływać, ale zaraz zaraz, dlaczego ona się nie
3:49
rozpływa w oceanie jak cukier w herbacie?
3:53
To zasługa mezo klei ja nazywam to oceaniczną żelatyną to taki
3:59
specjalny galaretowaty klej, który trzyma wszystko w kupię.
4:03
Dzięki niemu meduza jest sprężysta jak świeżutki żelek
4:06
miś. Okazuje się meduzy nie mają ani
4:10
jednej kosteczki. Gdyby meduza chciała iść do
4:15
ortopedy to lekarz tylko by podrapał się po głowie i
4:18
powiedział, ależ proszę pani pani jest przecież flaczkiem
4:22
zamiast twardego szkieletu mają szkielet hydrostatyczny brzmi
4:26
mądrze, to po prostu woda zamknięta pod ciśnieniem działa
4:30
to jak balonik wypełniony wodą jest miękki, ale ma swój kształt
4:34
i potrafi się odbijać bez kości. To jeszcze nic.
4:38
Meduzy nie mają serca i płuc. To jest dopiero niesamowite.
4:43
Meduza nie ma serca, który robi puk, puk ani płuc do oddychania,
4:47
więc jak ona żyje? Meduza pije tlen całą swoją
4:51
powierzchnią, zupełnie tak jakbyście wrzucili biszkopt do
4:55
kakao, a on sam wciągnąłby całą pyszność do środka tlen po
5:00
prostu przenika przez jej cieniutką skórę prosto do środka
5:04
plum i już odetchnęła. Dobra, nie ma kości, nie ma
5:10
serca, nie ma płuc i nie ma mózgu, który myśli o tabliczce
5:15
mnożenia, czy o tym, jaki smak wafelka wybrać?
5:19
Więc jak ona żyje? Meduzy zamiast jednego
5:23
centralnego mózgu mają w całym ciele sieć sprytu, czyli sieć
5:28
neuronową. Wyobraźcie sobie, że w każdym
5:32
zakamarku jej galaret owego ciała siedzi mały detektyw z
5:35
radarem te detektywy są ze sobą połączone jak światełka na
5:40
choince, gdy jeden poczuje światło albo jedzenie daje znać
5:44
reszcie. Hej, chłopaki, płyniemy w lewo.
5:49
To tak jakby wasze palce u nóg same decydowały, kiedy chcą
5:52
biegać, a kolana same wiedziały kiedy podskoczyć bez pytania
5:56
głowy o zdanie można też powiedzieć, że meduzy mają oczy
6:00
dookoła całej głowy, choć fizycznie nie mają prawdziwej
6:03
głowy, to niektóre meduzy mają dookoła swojej parasolki.
6:07
Specjalne punkty, które czują światło, to takie mikro kamerki.
6:12
Dzięki nim wiedzą, gdzie jest góra tam, gdzie słońce świeci, a
6:16
gdzie ciemne głębokie dno. Bip bip system nawigacji
6:21
włączony. Meduzy to nie tylko pływająca
6:24
galaretka, to prawdziwi superbohaterowie oceanów z
6:28
gadżetami, których pozazdrościł by im sam Batman.
6:32
Spójrzcie, co znalazłem w moim atlasie, czy słyszeliście o
6:35
touri top sizd dorni ta meduza potrafi oszukać czas i można
6:40
powiedzieć, że jest nieśmiertelna.
6:43
Kiedy jest stara, głodna, albo ktoś ją zdenerwuje, ona nie
6:47
znika, ona zwija się w kulkę, opada na dno i zamienia się z
6:52
powrotem w polipa. To taki podwodny kwiatek, z
6:55
którego wyrastają nowe meduzy. To tak jakby wasz dziadek mógł w
7:00
jeden wieczór zamienić się z powrotem w niemowlaka.
7:02
W kołysce naukowcy nazywają to transdyferencjacją, ja nazywam
7:07
to wielkim wafelkowym resetem. Wiele medu z żyje tam gdzie jest
7:12
ciemno jak w zamkniętym pudełku gorzkich czekoladek, żeby się
7:16
widzieć albo wystraszyć głodne ryby, produkują własne światło w
7:20
procesie zwanym bio luminescencji są, o którym już
7:24
wspominałem w innym odcinku. Robią to za pomocą specjalnych
7:28
białek. To tak zwane zimne świecenie.
7:32
Meduza świeci, ale nie wytwarza ciepła.
7:35
Wygląda to tak, jakby ktoś włożył do środka żelka neonową,
7:38
bransoletkę, puf i ciemność znika.
7:43
Przeglądając mój Atlas na moment, aż za nie mówiłem, bo
7:48
już myślałem, że jest w nim błąd drukarski i ktoś wydrukował
7:52
przepis na jajecznicę, ale okazało się, że to też meduza,
7:56
którą potocznie nazywa się meduza.
7:59
Jajko sadzone słowo daje. Nie żartuję co tylorchiza
8:03
tuberkulata wygląda z góry dokładnie jak jajko sadzone
8:07
pływające w wodzie. Ma idealnie żółty, wypukły
8:11
środek i mleczno białą obwódkę. Wygląda tak smacznie, że aż
8:16
chciałoby się ją podać na grzance.
8:19
Ale najciekawsze dzieje się pod spodem, zamiast długich
8:22
ciągnących się czułków ma mnóstwo krótkich ramion
8:26
zakończonych fioletowymi i niebieskimi kuleczkami, które
8:29
wyglądają jak podwodne jagody albo koraliki z bransoletki.
8:34
To nie są jednak ozdoby na bal. Te kuleczki to małe bezpieczne
8:38
domki dla malutkich alk. Takich morskich roślinek to
8:43
niesamowity układ. Meduza daje algom mieszkanie i
8:46
darmową przejażdżkę po oceanie, a algi w zamian korzystając ze
8:50
światła słonecznego, produkują dla meduzy pyszne składniki
8:54
odżywcze. To taka pływająca ekologiczna
8:57
śniadaniówka, która sama się doładowuje na słońcu jak
9:00
kalkulator. Co więcej, ta meduza jest tak
9:03
łagodna, że często pływają wokół niej małe rybki, traktując jej
9:08
jajeczną parasolkę jak bezpieczny namiot, w którym
9:11
można się schować przed większymi głodomorami prawdziwa
9:14
gościnna galaretka. Meduzy wydają się takie słodkie
9:20
i bezbronne, ale to tylko pozory.
9:24
Meduzy nie mają rąk ani widelców, ani groźnych zębów,
9:28
więc jak jedzą lub walczą? Ich czułki są usiane milionami
9:34
mikrokomórek, które nazywają się kni do cytatami.
9:39
Wyobraźcie sobie, że to takie malutkie pudełka z niespodzianką
9:43
na sprężynce w środku każdego pudełka dżem jest zwinięta ostra
9:47
nitka nasączona jadem jak to działa to prostsze niż
9:51
rozpakowanie batona na zewnątrz wystaje maleńki włosek, taki
9:56
guzik alarmowy. Gdy przepływa obok nich mała
10:00
krewetka i choćby mus, nie ten włosek pyk.
10:04
Ciśnienie w środku rośnie tak bardzo jak w mocno potrząśniętej
10:08
butelce oranżady, a harpun wystrzeliwuje w ułamku sekundy.
10:13
To jeden z najszybszych ruchów w całej przyrodzie.
10:16
Dzieje się to szybciej, niż zdążycie powiedzieć pyszna
10:19
czekoladka, ale czy każda meduza to taki groźny kujak?
10:24
No cóż, stworzyłem w moim notatniku specjalny meduzo metr,
10:29
żebyście wiedzieli czego się spodziewać.
10:32
Poziom pierwszy, słodka chmurka, niektóre meduzy, jak na przykład
10:37
nasza znajoma meduza jajko sadzone mają tak słabe harpuny,
10:42
że ich igiełki są za krótkie, by przebić się przez ludzką skórę,
10:46
można je dotknąć i poczuć tylko coś w rodzaju mokrego żelka
10:51
poziom drugi podwodna, pokrzywa, nasza bałtycka chełbia.
10:57
Modra parzy bardzo delikatnie, jeśli jej dotkniecie możecie
11:01
poczuć lekkie swędzenie jak po wpadnięciu w małe pokrzywy na
11:05
łące. Nic strasznego, ale nosa lepiej
11:08
nie zbliżać poziom trzeci gorące kakao.
11:14
O tutaj robi się poważniej meduzy, takie jak bełtwa
11:17
festonowa potrafią uszczypnąć tak mocno, że piecze jak po
11:21
oblaniu się gorącym napojem zostawiają na skórze czerwone,
11:25
trwałe ślady, które wyglądają jak wzorki z syropu
11:29
truskawkowego. Poziom czwarty elektryczny smog.
11:34
Na samym szczycie jest osa morska.
11:37
Jej jad działa błyskawicznie. Jest tak silny, że potrafi być
11:41
groźniejszy niż stado rekinów. To prawdziwa super broń oceanu.
11:45
Dlatego naukowcy zawsze badają ją w grubych rękawicach, gdyż
11:49
jest bardzo groźna dla człowieka, więc tak technicznie
11:54
każda meduza ma swoje harpuny, bo przecież musi jakoś łapać
11:58
obiad. Ale dla nas większość z nich
12:00
jest po prostu bardzo delikatnymi.
12:03
Trzęsący mi się sąsiadami z głębin, ale zasada w życiu jest
12:07
taka, jeżeli czegoś nie znamy to lepiej nie dotykamy.
12:12
Wiecie co ten temat pływających galaretek mnie tak
12:16
zainteresował, że postanowiłem sprawdzić, czy meduzy mają
12:20
jakieś ciekawe rekordy i powiem wam trzymajcie się mocno swoich
12:24
wafelków, bo w świecie meduz dzieją się rzeczy, które nie
12:28
śniły się nawet największym łasuchom.
12:31
Oto podwodne igrzyska rekordów felka wafelka w 6 kategoriach.
12:37
Kategoria pierwsza najdłuższy sznurek.
12:41
Jest taka meduza, bełtwa, festonowa sianea capil lata i
12:47
jest to absolutna rekordzistka długości.
12:50
Jej czułki mogą osiągać 37 m. Żebyście mogli to sobie
12:55
wyobrazić, gdyby taka meduza płynęła przy chodniku, a wy
12:59
stalibyście na dwunastym piętrze bloku i spuścili sznurek, to jej
13:04
czułki byłyby jeszcze dłuższe niż wysokość tego budynku.
13:08
To najdłuższe zwierzę świata. Jest dłuższa nawet od płetwala
13:12
błękitnego, który przy niej wygląda jak krótki paluszek
13:15
ptysiowy Kategoria, druga największa patelnia.
13:20
Jeśli bełtwa jest najdłuższa, to meduza nomura.
13:23
Nemo, pilem anomuraj jest najpotężniejsza jej parasolka
13:28
może mieć średnicę 2 m tyle co wzrost bardzo wysokiego
13:32
koszykarza, a całe stworzenie może ważyć nawet 200 kg.
13:36
To tak jakby w oceanie pływało wielkie galaretowate pianino.
13:41
Kategoria trzecia najmniejszy okruszek, na drugim końcu skali
13:46
mamy meduzę i ru kandi jest tak mała, że ma zaledwie 1 cm³
13:52
wielkość małej kostki cukru lub kostki do gry w chińczyka, ale
13:56
uwaga kodzie jest malutka jak okruszek z wafelka.
14:00
Jej jad jest jednym z najsilniejszych na świecie i
14:03
wpada w skalę elektrycznego smoka w wersji mini.
14:07
To dowód na to, że małe jest. Czasem bardzo waleczne
14:11
Kategoria, czwarta najstarszy dziadek świata.
14:16
Meduzy to prawdziwe wehikuły czasu naukowcy znaleźli ich
14:20
odciski w skałach i nie pytajcie się mnie, jak oni do tego
14:23
doszli. Mają swoje sposoby.
14:26
Te odciski mają ponad 500 milionów lat.
14:29
To oznacza, że meduzy pływały w oceanach na długo przed tym,
14:33
zanim na ziemi pojawiły się pierwsze dinozaury.
14:36
Dinozaury wyginęły, a meduzy one dalej trzęsą się w wodzie, jak
14:42
gdyby nigdy nic. To się nazywa wytrwałość,
14:46
Kategoria piąta, najszybszy, pstryk jak już wiemy, parzydełka
14:51
meduz to najszybsze mechanizmy w przyrodzie.
14:54
Wystrzał takiego mini harpuru trwa zaledwie 700 nanosekund.
14:58
To tak niewyobrażalnie szybko, że w czasie jednego waszego
15:01
mrugnięcia okiem meduza mogłaby wystrzelić swoje harpuny 1000
15:06
razy i ostatnia Kategoria 6 najliczniejsza impreza.
15:13
Czasem meduzy zbierają się w grupy zwane zakwitami.
15:16
Rekordowe roje mogą liczyć miliardy osobników i rozciągać
15:20
się na setki kilometrów. Wygląda to z góry, jak
15:23
gigantyczna różowa plama dżemu rozlana na błękitnym obrusie
15:27
oceanu. No ja wam powiem, wow, moja
15:31
wafelkowa szczęka opadła i nie chce się podnieść.
15:35
Pomyślałem, że skoro meduzy są takie niesamowite.
15:38
To na pewno nasi kochani naukowcy wycisnęli coś z tej
15:41
wiedzy dla nauki i dobra świata. I wiecie co meduzy ratują świat?
15:47
Pamiętacie te świecące białka meduz, o których mówiłem?
15:51
Te, które świecą neonowe w głębinach?
15:54
Naukowcy pożyczyli je od meduz i stworzyli gfp, czyli zielone
15:59
białko fluorescencyjne. Cała historia zaczęła się już w
16:03
1962 roku, kiedy to pan osamu Simon momura, prawdziwy meduzowy
16:07
pasjonat wyłowił 1000 świecących meduz.
16:10
Żeby zrozumieć, skąd bierze się ich blask, później inni mądrzy
16:15
panowie Martin czalfy i Roger sien nauczyli się jak używać
16:21
tego białka jako podwodnej latarki wewnątrz.
16:25
Innych organizmów. Dzięki nim lekarze mogą sprawić,
16:29
że konkretne komórki w naszym ciele, na przykład te chorobowe,
16:33
albo te odpowiedzialne za myślenie, zaczynają świecić pod
16:37
mikroskopem na neonowo. To tak, jakby naukowcy dostali
16:41
do ręki naukową kredkę, która pozwala im zajrzeć do środka
16:45
żywego organizmu i zobaczyć, jak działają lekarstwa.
16:49
Za to odkrycie przyznano nawet nagrodę Nobla w 2008 roku, więc
16:54
słuchajcie. To oficjalne meduza, która nie
16:57
ma nawet jednego zęba. Stała się jedną z największych
17:01
gwiazd współczesnej medycyny. Inżynierowie odkryli, że meduzy
17:05
to najbardziej wydajni pływacy na naszej planecie, choć
17:10
wyglądają jakby tylko leniwie dryfowały, to w rzeczywistości
17:13
zużywają o 48% mniej energii niż jakakolwiek ryba jak one to
17:19
robią, skoro nie mają potężnych ogonów?
17:22
Wszystko polega na sprytnym triku z wodą.
17:25
Kiedy meduza kurczy swoją parasolkę, tworzy pod sobą mały
17:29
wirujący pierścień wody. Taki podwodny pączek z dziurką
17:33
ten wirek wytwarza strefę niskiego ciśnienia, która
17:37
dosłownie zasysa meduzę do przodu.
17:40
To tak, jakbyście zamiast biec pod górę, postawili przed sobą
17:43
gigantyczny odkurzacz, który sam przyciąga was do celu.
17:48
Co więcej, gdy meduza odpoczywa między skurczami, ten wirek
17:52
nadal ją pcha. To tak zwany darmowy podmuch.
17:56
Teraz naukowcy budują podwodne drony i roboty, które mają
18:00
miękkie napędy naśladujące ten ruch.
18:03
Dzięki temu mogą one pływać bardzo długo na jednej baterii i
18:06
co najważniejsze, robią to niemal bezszelestnie, nie
18:10
strasząc ryb i nie hałasując w oceanie.
18:13
Meduza uczy nas, że nie trzeba machać rękami najmocniej, żeby
18:17
dopłynąć najdalej, a na koniec mała ciekawostka.
18:21
W 1991 roku na pokładzie wahadłowca columbia poleciało w
18:25
kosmos ponad 2000 małych meduz. Naukowcy chcieli sprawdzić, jak
18:30
brak grawitacji wpłynie na ich zmysł równowagi.
18:33
Okazało się, że meduzy, które wychowały się w kosmosie.
18:38
Po powrocie na ziemię miały kosmiczny zawrót głowy i nie
18:41
potrafiły prosto pływać. Zupełnie jak ja, po dziesiątym
18:45
obrocie na karuzeli. I kiedy tak siedziałem w mojej
18:49
czekoladowej chatce, sprzątając moją nieszczęsną galaretkę,
18:54
pomyślałem, że meduza uczy nas czegoś bardzo ważnego o nas
18:57
samych. Meduza nie próbuje być rekinem z
19:00
ostrymi zębami ani wielorybem z twardymi kośćmi.
19:04
Ona jest sobą przezroczystą, miękką i delikatną i mimo to
19:10
potrafi przeżyć miliony lat i świecić w ciemnościach.
19:13
Jak najpiękniejsza lampka? Moi drodzy.
19:17
Nie musicie być najtwardsi ani najgłośniejsi w klasie czy na
19:20
placu zabaw. Wystarczy, że robicie po swojemu
19:23
i potraficie płynąć przez trudności tak miękko jak meduza.
19:27
Bycie wrażliwym to wasza czekoladowa super moc.
19:31
Delikatność wcale nie oznacza słabości.
19:34
Popatrzcie na meduzę, ona jest miękka, a potrafi przetrwać w
19:38
kosmosie i naprawiać ludzkie serca i to już koniec naszej
19:42
dzisiejszej wyprawy do świata mięciutkich przezroczystych
19:46
żelkowych duszków oceanu, a zanim zamknę notatnik naukowo
19:51
czekoladowy i zdmuchnę pianę z kakao, muszę powiedzieć, to
19:55
Jeszcze raz głośno i wyraźnie. Piotrusiu, dziękuję ci ogromnie
20:00
za ten urodzinowy pomysł. Dzięki tobie w mojej chatce dziś
20:04
pachniało nauką, kakao i przygodą naraz.
20:09
I wielkie ciepłe podziękowania dla mamy dominiki za wiadomość
20:14
za energię i za to, że pomogła nam wybrać temat idealny na
20:18
takie święto. A jeśli ktoś z was słucha i
20:21
myśli, hej, ja też bym chciał albo chciała mieć wpływ na to,
20:25
jakie przygody i jakie naukowe kakao pojawi się w kolejnych
20:28
odcinkach. To mam dla was małą słodką
20:32
podpowiedź. Zajrzyjcie na patronite.
20:35
Tam można dołączyć do naszej ekipy i wybrać swoją ścieżkę.
20:39
Nauka dla ciekawskich głów albo przygoda dla tropicieli zagadek,
20:45
wspierając pomagacie nam robić kolejne odcinki, a ja obiecuję,
20:49
będziemy mieszać jeszcze więcej kakao, faktów i przygodowych
20:53
chrupnięcie. No i pamiętajcie wafel w
20:58
kieszeni, serce na wierzchu, a ciekawość w oczach do usłyszenia
21:03
w następnym odcinku. Jeżeli felek stał się już
21:06
znajomym głosem w waszym domu, zaobserwujcie nasz kanał i
21:10
zostawcie ocenę, to dla nas najmilszy sygnał, by opowiadać
21:14
dalej, a jeśli chcecie wesprzeć przygody felka, możecie postawić
21:18
mu symboliczne kakao na patronite.
21:21
Ten mały gest daje nam wielką moc do tworzenia kolejnych
21:24
historii na czekoladowym tropie link znajdziecie w opisie,
21:28
dziękuję, że jesteście częścią tego świata.