Latest / Anlamak+ / Museviliğin bir kolu olarak Hristiyanlık

Transcript

Museviliğin bir kolu olarak Hristiyanlık · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba isa'nın tarihiyle ilgili
0:04
podcastlerimizin temel amacı bir misyonerlik okulu değil zaten
0:08
dikkat ederseniz bizim anlatım tarzımızda pek misyonerlerin
0:11
seveceği bir tarz değil. Biz gerçekten hakikatin
0:14
peşindeyiz ve dinler tarihini oluşturan bütün külliyatın
0:18
aslında tarihsel bir kökeninin olduğunun da farkındayız ve
0:22
zaten bunları öğrenerek de dinlerin nasıl geliştiğini ve
0:26
insanoğlunun nasıl dinler etrafında şekillendiğini daha
0:29
net anlayabilme. Içerisindeyiz.
0:32
Anlamak artının bir yapay zeka uygulamasından farklı olarak
0:36
bilgiyi sunma şekli aslında bazı şeyleri özümseyip nereden, nasıl
0:41
bir sonuç çıkarma gayretinde olmamız gerektiğiyle ilgili
0:44
provokatif belki de spekülatif sorular sorarak insanların
0:49
zihinsel yelpazesini genişletmeye odaklı bir anlayışı
0:53
bünyesinde barındırıyor. Ve hal böyle olunca bazı
0:57
sorular. Kıymetsiz gibi gözükse de
0:59
aslında birçok sorunsala da ışık tutma gayreti içerisinde oluyor.
1:03
Bunlardan bir tanesi de hristiyanlığın bir musevilik
1:07
kolu olabileceğine dair güçlü tarihsel test.
1:11
Şimdi gayri ihtiyari biz tabi ki kendi coğrafyamızda dahil olmak
1:14
üzere hep bütün insanlığın paydaşlığını yaptığı bir şeyin
1:17
muzdaribiz. Nedir bu anne babamız Müslüman
1:22
olduğu için anne babamız Hristiyan veya Musevi olduğu
1:25
için bizim bu dini seçmemiz ve ritüellerine uygun şekilde
1:30
saklamentlerine uygun şekilde hareket ediyor olmamız.
1:34
Bizim o dine tam anlamıyla inandığımız anlamına gelmez.
1:37
Zaten en çok karıştırılan konulardan bir tanesi de budur.
1:41
Çünkü hep anlatmışımdır amhard'ler diye bir sınıf var.
1:45
Babil sürgünü sonrasında oluşan Musevi külliyatını okuması yasak
1:49
olan çünkü bilgi birikim açısından bu külliyata katkıdan
1:53
ziyade çarpıtma olasılıkları yüksek olarak görülen kimselerin
1:58
eğitim düzeyinin bilinçli bir şekilde zayıflatıldığı bir dönem
2:02
yaşadı. Musevi külliyatı.
2:04
Ve amaristlerin okuma yazmaya karşı bile mesafede tutulmasının
2:08
temel pragmatik yaklaşımı, onların külliyatı yani thorahı
2:13
fikren zenginleştirmek yerine kendi hayat tarzlarına oraya
2:18
idame edebileceklere dair güçlü teze dayanıyordu.
2:22
Şimdi gayri ihtiyari bilmeyebilirsiniz ama bilmemek,
2:25
öğrenmemek demek değildir. Öğrenme kanallarının açık olduğu
2:28
bir yerdir. Anlamaya kartı.
2:30
Öğrenmek isteyen hakikatin peşinde koşanların takip etmek
2:34
istediği bir kanaldır. Anlamak artı zaten.
2:37
O yüzden de herkes için değildir.
2:39
Birazcık seçkin azınlık insanlar içindir.
2:42
Bu yüksek sosyete anlamında söylemiyorum.
2:45
Öğrenmek isteyen öğrenmeye aç olan kimselerin tercih sebebi
2:49
budur. Şimdi tabii ki.
2:52
Feristler var, sadukiler var, esseniler var ve sayamadığımız
2:57
daha birçok inanış var. Museviliğin erken döneminde
3:01
şimdi tarihte çok karıştırılan hikayelerden bir tanesidir.
3:05
Bu tabi ki yazanın birazcık çarpıtmasından dolayı Josef
3:09
pusat dair ithamlardan kaynaklanır.
3:12
Musevilerin evet erken döneminde Kudüs gerçekten roma'nın çok
3:16
büyük kentlerinden biriydi. Yani bunu inkar etmek mümkün
3:20
değil. Evet, josefulsun söylediği gibi.
3:22
1.000.000 insanın savaşta öldüğü bir yer değildi belki ama
3:26
insanlık tarihini değiştirebilecek bütün fikri
3:30
çarpışmaların da yaşandığı bir yer halindeydi.
3:32
Ama musevilerle ilgili dikkat çekilmesi gereken konu ne?
3:37
Selefos imparatorluğundan ne de roma imparatorluğunda
3:40
musevilerin kendi içinde bir kent uzlaşısının sağlanamamış
3:44
olması. Biliyorsunuz zelotlar var.
3:47
Mesela eskotolojik yorma dayalı olarak ortalığı karıştırıp aşırı
3:51
milliyetçi bir yah. Tandansıyla hareket edip
3:55
romalılarla iş birliği yapanlara gammazlayıp hatta suikaste tabi
3:59
tutanlar zerotlardı ve bunlar gibi birçok organize şamo
4:03
içerisinde musevilik için birileri bir şey yaparken
4:06
birileri de onların yanlış yaptığıyla ilgili iddiaları
4:10
neticesinde onlara saldırıyor. Onlara hedef gösteriyor, onları
4:15
tenkit ediyor. Kimi zaman sözel oluyor, kimi
4:18
zaman fiziksel bir eylemle bu gerçekleşiyor.
4:21
Şimdi tarihin her yerinde olduğu gibi bu fikir ayrılıkları da
4:25
beraberinde bir hristiyanlık yolculuğunu doğuracak.
4:29
Ama bunu nasıl olduğunu anlamak için lütfen ve lütfen bu
4:33
podcasti baştan sona evet not almayın.
4:36
Bu konuda çok fazla eleştiri alıyorum.
4:38
Yani bir yemek yaparken dinlenecek bir şey değil.
4:41
Bu evet değil gerçekten de değil.
4:43
Benim hani öyle bir amacım da yok.
4:44
Popüler kültür teması olup. Insanların işte.
4:48
Sokakta yürürken vesaire kafasını hiç dikkat etmeden
4:52
sadece hani hazır tüketim şeması içerisinde bunu tüketmesini
4:55
zaten hiçbir zaman istemiyorum. Benim amacım ııı 100.000 insan
4:59
ulaşmak değil ama şu anda olduğu gibi belki de 5 10.000 arasında
5:03
bir popülasyona her bölümde seçkin insanlara, zihni açık
5:08
insanlara provokasyona gelmeyip fikrini zenginleştirmeye çalışan
5:12
insanlara popüler kültür anlatılarından değil de.
5:17
Hakikatten kendisine nema kazanmaya çalışan insanlara
5:20
hitap etmek her zaman. Benim birincil amacım şimdi
5:23
ferislilerin niye anlattın? Sadukilerini anlattın,
5:26
essenilerini anlattın. Burası çok önemli bir hikaye.
5:29
Essenilerin biliyorsunuz ölüdeniz yazmalarıyla çok yakın
5:33
temasları var. Çünkü onlar mağarada yaşıyorlar.
5:35
Mağaralarda yaşıyorlar. Şehir yaşantısı ya çok entegre
5:38
değiller ve mesela sadukiler bambaşka bir kol.
5:42
Hatta şöyle ileri gidecek belki hikaye ama sadukiler.
5:47
Ölümden sonra değil, yaşam döngüsüne de inanmıyorlar.
5:50
Dolayısıyla ahiretteki sorgusallık onlar için problemli
5:53
bir tematik. Ferisiler ise musa'nın herkes
5:57
tarafından çok popüler olduğu için 10 emir denilen ama aslında
6:00
613 mitwos dediğimiz. 613 emir yani tevrat'ta yer alan musa'dan
6:05
çıkarılabilecek hikâyelerle beraber insanlığa nakşedilen 613
6:09
emre'nin günlük hayatta uygulaması üzerine yoğunlaşmış
6:11
bir organizasyon. Şimdi esen ilacı ile ilgili
6:15
hikayenin şöyle bir önemi var isa'nın nasıralı dönemleri
6:19
vesaire saydığımız zaman 3 aşağı 5 yukarı gerçekten bir esseni
6:24
gibi yaşamış olma ihtimali yüksek.
6:26
Zaten isa'nın kendi anlatılarında da dikkat
6:28
ettiğimiz üzere. Hiçbir zaman işte ben musa'yı
6:34
yalan söylüyordu. Ben geldim demiyor veya
6:36
museviler yoldan çıkmıştı. Ben geldim demiyor.
6:39
Hatta musevilerle ilgili bazı temaları ki bugün apseyin
6:43
dosyasıyla beraber çok popüler olan bazı işte balol tanrıları
6:47
molek vesaire bunlara referansta anlatmak gerekirse, onları da
6:52
bazen kendi anlatılarında kullanıyor.
6:54
Mesela luka'da söylediği işte gözün günah işlemeye sevk
6:58
ediyorsa sök at hindon vadisi'nde yanmaktan iyidir.
7:02
Fikriyatı da yine antik dönem Musevi inanışına, yani daha
7:06
doğrusu musevilerin inandığı kökene ciddi bir katkı demeyelim
7:12
ama söylemsel bir benzetme ekolüdür.
7:15
Şimdi essenilerin yaşantısı biraz daha ölümsüz bir ruh
7:20
diyalektiği üzerinden okunuyor. Ancak isa hayattayken bir
7:24
hristiyanlık gibi bir dinlen bahsetmiyor.
7:26
Evet, mesih olduğu kesin. Kendi nezdinde hikayeleri de o
7:31
şekilde ve sürekli babayla olan münakaşa içerisinde insanoğlunun
7:36
nerede konumlanması gerektiğini ve nerede doğruları nasıl
7:41
tezahür ettirmesi gerektiğini ısrarla anlatıyor.
7:43
Ancak ve ancak bunun farklı bir din olduğunu söylemek mümkün
7:47
değil. Ha şu da var tabi barco
7:50
başlayanları gibi çok önemli isyanlar da dahil işte bazı
7:53
isimler yine mesih olabileceği potansiyeliyle sorguya tabi
7:58
tutulmuş. Hatta birçok Musevi bu adam
8:01
mesihtir diye arkasından gitmiş. Ancak bu hikayeyi bozanlar
8:05
isa'nın da sürekli olarak tenkit ettiği eleştirdiği.
8:09
Ferisilerin kendisi biliyorsunuz.
8:11
Roma valisi platus'la beraber isa'nın çarmıha girilmesi
8:15
fikrini, daha doğrusu böyle bir şekilde eziyetle.
8:20
Sıfatının daraltılması fikrini feri silah sahipleniyor.
8:24
Ancak bu dönem içerisinde tarihin bambaşka bir perdesinde
8:27
de romalılar içerisinde de çok ciddi problemler var.
8:31
Şimdi tarihi böyle okursanız zaten anlama kartını istediğini
8:35
yaparsanız romalılar erken dönemde ay ne güzel bir dinmiş
8:40
bu tek tanrı falan bak şimdi zeus falan kafa karışıyordu.
8:43
En azından bir tane var şimdi. Işte athenası yok işte poseidonu
8:47
yok falan demiyorlar. Özellikle diokletiyanus
8:49
döneminde ciddi şekilde musevilere dair baskılar vücut
8:56
buluyor. Özellikle hristiyanlar daha
8:58
keza. Çünkü o dönemde çok net ayrım da
9:00
yok. Hristiyanlık nedeni musevilik
9:02
nedir? Tek tanrıya inanan bir insan
9:04
prototipi var, arket tipi var ancak onun tam kökensel
9:08
karşılığını romalılar da anlamış değiller zaten.
9:11
Ve böyle olunca dioglatiyanus zaten domuzları kurban ediyor
9:16
işte. Hani böyle klasik yahvenin
9:18
istemeyeceği the neyin istemeyeceği bir ton işi imza
9:23
atıyor. Kahinleri öldürtüyor, insanlara
9:26
baskı yaptırıyor. Onların semt günlerine olan
9:29
inancını itikatın zayıflatmak için birçok festivale imza
9:33
atıyor. Ama diyalogun yaptığı şey
9:36
esnasında ki roma'yı anlarsanız diokletianus'tan sonra gelen
9:40
konstantin'in ne kadar farklı bir perspektife sahip olmak
9:44
zorunda olduğunu bakın, burası çok önemlidir.
9:47
Zorunda olduğunu daha net bir şekilde anlayabiliyorsunuz.
9:52
Neden anlayabiliyorsunuz? Çünkü diegus bunu denerken
9:55
aslında son kurşununu atıyor. Hikayeyi böyle okumak lazım.
9:59
Yani son kurşunu sıkıyor ve gerçekten tek tanrılı dine
10:03
inananlarında ciddi bir şekilde bu problemli roma imparatorluğu
10:08
içerisinde kendilerine bir yanıt, bir mentor aradıklarında
10:12
anlayabiliyorsunuz. Çok fazlasıyla bahsettiğim için
10:15
tekrarlara düşmek istemiyorum ama katilina isyanı olsun.
10:19
Spartaküs'ün kendi isyanları olsun.
10:21
Roma'da çok ciddi bir sınıfsal problem var ve hikayenin en
10:25
önemli kırıldığı yerde burasıdır.
10:26
Şimdi burayı bir yere bağlayacağız.
10:27
O yüzden çok önemli. Dikkatli dinleyin.
10:30
Ne iranyus ne tertülyan. Yani erken dönem hristiyanlık
10:35
külliyatın oluşturan isimlerden bahsediyorum.
10:39
Bunların hiçbiri veya aziz sağol, yani tarsuslu saol diye
10:42
bildiğimiz ve tarihe romalılar tarafından pavlus olarak
10:46
geçirilen ve hristiyanlığın dördüncü yüzyıldaki kodeksini
10:49
oturtmaya en çok yaklaşmış kişilerden biri olan kişide
10:53
etrafında hep aristokrat zümreyi barındırıyordu.
10:57
Ancak roma'nın içindeki bu kırılgan zincir ve sınıfsal
11:02
farklılıkların yarattığı sosyal problemler toplumsal mimari
11:06
tekrardan gözden geçirilmesine vesile.
11:09
Sıcak ve bu isyanlarla başlayan hareket evet belki isyanlar
11:13
başarıya ulaşamayacak. Spartaküs roma yerine güney
11:16
italya'ya yani sicilya bölgesine gittiği için belki kaybedecek.
11:20
Belki de katiline zaten zayıf bir isyan prototipi tasarladığı
11:24
için hiçbir zaman Muzaffer olamayacak ama bir takım
11:26
fikirsel problemlerinde ayyuka çıktığının deklarasyonunu
11:30
sağlamış olacak. Ve hâl böyle olunca bir başka
11:33
problem ortaya çıkacak. Artık bu sosyal sınıflar
11:36
arasındaki geçişlerin kısıtlanan yapısı itibariyle köleler ve
11:41
çiftçiler, fakir çiftçiler, yöomanlar yani roma'yla
11:45
ilişkisini koparmaya başlayacak ve roma'da konstantin gibi bir
11:50
deha ortaya çıkacak. Belki güneş tanrısına
11:52
inanıyordu. Belki paganitik tanrılara
11:54
inanıyordu. Bunu hep söyleriz ama.
11:57
Diyetianus'un yaptığı işin yanlış olduğunu, markus
12:00
halius'un da zamanında bu mezalime katıldığı için.
12:04
Aynı hikâyelerden cevap alınamadığını görünce ya biz
12:07
bunlarla düşman olmak yerine bir roma mirası çıkarabilir miyiz
12:11
diye hristiyanlık adı verdiğimiz yeni bir dinin temellerini inşa
12:16
edecek. Şimdi tarihte hep karıştırılan
12:19
bir şey var ya ben bu kadar basit bir şeyin karıştırılmasını
12:22
gerçekten dogmalar üzerinden dini anlatmaya çalışan
12:26
insanların yarattığı atmosfere bağlıyorum.
12:29
Işte musevilik başka bir şey, hristiyanlık başka bir şey.
12:32
Müslümanlık başka bir şey dediğiniz zaman.
12:35
Sizin bu kitaplarla ilgili hiçbir fikrinizin olmadığı
12:38
ortaya çıkıyor. Şimdi bir müslüman'a sorduğunuz
12:41
zaman adem'in hayatını o adem'in cezalandırılmasını Havva ile
12:45
beraber yasaklı elmayı yemesini tevrat kaynağıyla anlatıyor ama
12:50
bunun kur'an'da var olduğunu varsayıyor mesela ve hakeza
12:53
birçok peygamberin hikaye süleymanın hikayesi.
12:56
Hakeza yine aynı şekilde yusuf'un hikayesi hakeza aynı
12:59
şekilde. Yani bunu tarihsel birçok
13:01
örnekte görebilirsiniz tevrat koleksiyle.
13:04
Kur'an-ı kerimin kendi metni içerisinde tabii ki uyumlu bir
13:09
anlatı var. Ancak bu bazı detaylar da o
13:12
kadar ayyuka çıkıyor ki aslında tevrat anlatıyor ama kur'an'da
13:15
yazlığını varsayıyor. Niye?
13:16
Çünkü kur'an'ı dokumamış, tevrat'ı dokunmamış ama tevratın
13:20
değiştirildiğinde %100 emin şimdi tevratın değiştirilmesi,
13:24
incil'in değiştirilmesi, kur'an-ı kerimin orijinal bir
13:27
Metin olması. Kısa zamanda kodex olduğu için
13:30
tanrının kelamı olduğu ile yola çıkarsak bile tevrat o zaman hiç
13:35
kimsenin inanmaması lazım. Incir'e kimsenin inanmaması
13:38
lazım. Tevratın çok uzun yüzyıllar
13:41
boyunca yazıldığını herkes biliyor zaten.
13:43
Ama onlar şunu düşünüyor, bizim mentalimiz de bu yolculuklarla
13:48
yaşadığımız şeylerle beraber gelişiyor ve gelişen fikirle
13:52
beraber o tanrının kelamını, logosu.
13:55
Daha net özümseyebilmeye başlıyoruz.
13:57
O yüzden michna denilen sözlü bir gelenek var.
14:00
Günlük hayattaki yaklaşımları da tevrat kodik içerisinde dahil
14:04
etmeye çalıştığımız bir anlayışla 613 tane emir sert
14:07
pragmatik yaklaşımlara tabi değil.
14:08
Feristlerin anlattığı gibi ve bu emirlerle gündelik yaşamla
14:12
insanın temel ahlaki değerleriyle beraber tekrardan
14:15
şekilleniyor. Yeni anlamlara yeni hürriyetlere
14:18
kavuşuyor. Şimdi hâl böyle olunca işte hani
14:24
roma tamam diyor ki musevilik biraz sert zaten roma'nın
14:27
bulduğu konu da burası aslında. Yani hristiyanlık neden
14:31
değişiyor? Daha musevili'nin önüne geçiyor
14:33
da çok fazla inanılmaz sahip olmasına rağmen Musevi ekolü
14:37
hızlı bir şekilde ilerleyemiyor. Bunun temel dayanağı 613 mit
14:41
bows'tur. Bu çok önemli bir şey.
14:42
Feristler gündelik hayatın her anına müdahale ettikleri için
14:45
aziz palus ve etrafındakiler çok kıymetli bir şey buluyorlar ya
14:50
bu muse. Her şeye karışıyor kardeşim
14:54
hiçbir şeyi ondan istediğin dışında yapamıyoruz.
14:56
Ne yediğimize karışıyor, ne içtiğimize karışıyor, ne
14:59
yaptığımıza karışıyor. Kiminle evleneceğimize
15:01
karışıyor. Evlendikten sonra çocuğumuz olsa
15:03
sünnet olmasına karışıyor. Çocuğumuzun nasıl büyütüleceğine
15:06
karışıyor, her şeye karışıyor. Dolayısıyla cenil diye bir
15:10
kavram çıkıyor ortaya ve bu kavramla beraber hristiyanlık
15:14
aslında feriisilerin sert baskısı altında bunalan ama tek
15:19
tanrı inancını da. Mantıksal olarak doğru bulan ve
15:24
roma'nın da baskıcı rejimi karşısında hak ve özgürlük
15:28
talebi içerisinde olan insanlık tarafından ciddi bir şekilde
15:31
kabul görüyor. Museviliğin bu kadar sabit
15:34
kalmasının sebebi de işte belki de feristler değil ama sadukiler
15:38
olsaydı bu hikayenin esas noktalarından bir tanesinde
15:42
belki de bu kadar sert bir geçişin söz konusu olması mümkün
15:46
olmayacaktı. Cental ilk başta zayıflatılmış
15:50
musevilik veya esnek musevilik gibi başlarken bir anda bambaşka
15:55
bir dininin temellerini oluşturuyor.
15:58
Şimdi tabii ki insan gayri ihtiyari şunu söyleyecek o zaman
16:01
yani musevilik var, hristiyanlık da aynı şeyleri söylüyor ise
16:05
fark nedir? Fark şudur.
16:07
Mesihcilik anlayışı en önemli farktır tabii ki ama mesihcilik
16:11
anlayışından ziyade gündelik değerler üzerine yapılan
16:14
yorumlar çok önemlidir. Isa'nın benzetmeleri vardır.
16:18
Biliyorsunuz musa'nın veya tevrat'ta yer alan bütün
16:21
hikayelerin anlatım dili çok nettir.
16:23
Yani bu o kadar nettir ki ya başka bir sorgu su hale getirmez
16:27
ama bir yandan da musevilerin hep söylediğim üzere iyi bir
16:31
tarih yazıcı olmaları şunu da beraberinde getirir.
16:34
Birçok museviler tarafından işlenmiş suçlarında
16:37
deklarasyonudur ve isa'nın hikayesinde daha alengirli bir
16:42
anlatıyla beraber aslında bazı söylemler bazı yorumları da
16:46
beraberinde getirir ve isa'nın bu benzetmeleri aslında
16:50
havarlarıyla bunaltırken. Insanlığın bugün dahi bazı
16:54
şeyleri tam anlayamadığına dair fikirsel bir sentez içerisinde
16:58
yoğurulmasına da vesile olur. Ve yeni dinin havarileriyle
17:03
beraber başlayan bu apostil akımı aynı zamanda sonrasında
17:06
ruhban sınıfın da şekillendireceği ve örüntülerle
17:09
güçlendireceği bir anlatıya dönüşür.
17:12
Ancak bu anlatılar sadece cental kavramıyla beraber esnek bir
17:16
musevilik ve tek tanrılı inancın yeni modifikasyonu gibi
17:19
değerlendirilirse de hadsizlik olur.
17:21
Çünkü roma'nın aslında kurgulamaya çalıştığı şey kilise
17:25
merkezi ekleyece merkezli bir din temeli üzerinde.
17:29
Roma'nın kontrolünü kaybetmediği bir tek tanrılı din anlayışıdır.
17:32
Ortadoğu her zaman olduğu gibi kaynamaktadır.
17:35
Helen mirası Yunan mirası onlara belki birazcık böyle bal çalmak
17:39
gibi amarresler tarafından kabul görebiliyordur belki ama temelde
17:43
olgunlaşmış bir fikir yelpazesine gelindiği takdirde.
17:48
Tek tanrının zamansız ve mekânsız tasviri insanların daha
17:52
kudretli fonksiyonları gözden geçirmesine beste olur.
17:56
Bu kırılım roma'nın özellikle milattan sonra erken dönemde
18:00
sezarında ölmesiyle beraber başlayan hikayeleri düşündüğümüz
18:04
zaman aslında roma'nın hızlı düşüşü, belki altın çağı o dönem
18:07
içerisinde istisnai tutulabilir. Ama erdem konusunda ahlak
18:11
konusunda ciddi problemler yaşaması ve birçok seferin
18:14
barbarlar tarafından. Ne derler ekarte edilip,
18:18
barbarların bazı topraklarda üstünü kurmaya başlamasıyla
18:21
beraber Yunan tanrılarını da toprağın altına gömmüş oluyoruz.
18:26
Ve hal böyle olunca museviler bazı yerlerde savaşları
18:29
kaybetmiş olsalar da bu savaşları kaybetme yorumları
18:33
bile. Aslında romalı standart bir
18:36
twittasın yorumlarından çok daha farklı düzeydeydi.
18:40
Yani mesela bir Musevi, bir savaşı romalığa karşı bir savaşı
18:43
kaybettiği zaman şöyle diyordu, sahanda'nın bir planı var ve biz
18:47
bu plan dahilinde bu savaşı kaybedip bu eziyeti çekmek
18:49
zorundaydık ki bana bir sürgününden bile mental olarak
18:52
dersler aldığını varsayan bir kavimden bahsediyoruz.
18:55
Ama romalı ne diyordu? Zeus bize lanetini attı işte
18:59
zeus bize destek olmadı. O zeus bize kızgın, öfkeli şimdi
19:03
çok insani ve beşer yorumlar ve hal böyle olunca daha önemli bir
19:07
problem olarak roma'nın zayıflayan, merkezi otoritesi
19:10
tanrından alınan gücün de zayıfladığı gibi bir kurgusal
19:14
metne dönüştü ve insanlar roma'da yaşanan vebalar,
19:18
ekonomik felaketler kralların kendini kafalarına göre
19:21
imparatorların kendi kafalarına göre yönetimleriyle beraber
19:24
güçlendiği takdirde. Roma'nın alt sınıf üzerindeki
19:28
toplumun çok büyük bir kısmını oluşturan bir popülasyon.
19:32
Bu meşruiyetinin kaybedilmesi anlamına geldi ve isa'nın
19:36
anlattıklarının aslında çok da bir önemi kalmadı romalılar
19:39
için. Çünkü ne olursa olsun
19:41
sahiplenmek zorunda kaldılar ve dediler ki bu alt sınıf
19:44
tarafından kabul görülen dini biz meşru bir şekilde kendi
19:48
doktrinlerimizle kendi kültürel mirasımızla sen kritik bir
19:52
şekilde yeniden işlersek ve bunu da musevilik gibi kalıp.
19:57
Iş kökenleşmiş ve tek kalmayı indirgenmiş yaklaşımdan
20:00
kurtarabilirsek bu bir roma dini olur ve roma diniyle beraber
20:04
hristiyanlık aslında birçok Yunan mirasıyla şekillenmiş ve
20:09
aslında birçok örüntü basamağında da farklı
20:13
kültürlerden aldığı iyi veya tam donıları ekledikleri bir forma
20:18
bürünür ve hikaye de böyle oluyor.
20:20
Tarsuslu sağ ol ilk başta aristokratlarla başladı.
20:23
Tarih sahnesindeki hikayesine, sonrasında köleleri.
20:27
Ekleyerek çok önemlidir. Bu tarihsel olarak köleleri de
20:31
ekleyerek onların hak talep savaşı gibi göstermeye başladı.
20:35
Halbuki isa'nın mesela bazı anıtları vardır.
20:38
Bu çok güçlüdür zaten saul gibi önemli isimlerin de yani pavlus
20:42
diyelim artık pavlus gibi önemli isimlerini sahiplendiği
20:45
metaforik anlatıp budur. Daha geçtiğimiz günlerde
20:49
angoritleri yayınladık, anoritlerde de hikaye buydu.
20:52
Isa'nın hep zenginliğe karşı bir baş kaldırısı var.
20:56
Yani isa maddi dünyadaki odakları veya maddi olarak
21:00
zenginliklerin öbür taraftaki mükafatının çok yetersiz
21:04
olduğunu ve burada çekilen eziyetin burada çekilen
21:09
sınavların aslında öbür taraf için bir mükafat diyalektiğine
21:12
dönüşeceğini çok ciddi şekilde farklı benzetmelerle tanımlıyor.
21:17
Bunlardan önemlisi iğne deliği kapısından geçmek bir devenin
21:20
geçmesidirluka'da yer alır şimdi.
21:23
Dolayısıyla bu tarihsel olarak işte kimisi kudüs'te bir
21:25
kapıyıydı. Kapı kapandı, antik kapıştık
21:28
gitti. Tarihle beraber der kimisi de
21:30
bir doğru metaforik değil, doğrudan bir anlatı aslında.
21:33
Hani zorluğunu, imkansızlığını betimlemek için güçlendirilmiş
21:37
bir anlatı olarak değerlendirir. Ama isa sürekli der işte ne
21:42
yazık ki onlara işte maddi dünyanın servetiyle avuttunlar
21:45
işte bu hikayeleri değerlendirdiğin zaman köleliğe
21:48
çok meşru bir talep oluşturuyorsunuz.
21:50
Sonrasında her insanın eşit olabileceği gibi varsayımı da bu
21:54
hikaye örüntü dediğiniz zaman belki dostlar alışverişe görsün
21:58
diye kölelere fakir çiftçiler yani yöomanlara çok ciddi bir
22:02
motivasyon sağlarken bir yandan da roma'nın kontrolü tekrardan
22:06
eline almasının temellerini oluşturuyorsunuz.
22:10
Sonrasında şöyle bir şey oluyor ama şimdi roma, batı, roma ve
22:12
doğu roma olmak üzere ikiye ayrılıyor.
22:14
Evet, bir dönem içerisinde birleşmeyi deniyorlar ama doğu
22:17
roma hikayesi tekrar aristokrasiye ve aslında
22:20
ortodoksal bir hristiyanlık meşrebine dönüşürken, batı
22:25
merkezle çok uyumlu bir alt taban oluşturmaya gayret
22:29
içerisinde boğulup gidiyor. Gayri ihtiyari ve bu hikayede
22:33
yine aristokratlar kazanıyor aslında.
22:36
Ve aristokratlar bu sadık takipçileriyle beraber isa'nın
22:41
takipçileriyle beraber risk tostlarla beraber yeni bir
22:45
hikaye kurmanın da alt metnini sağlamış oluyorlar ve
22:49
halihazırda kölelerden sağladıkları meşruiyetle beraber
22:53
kölelerin haklarını da özgürleştirerek ve kölelik
22:56
kavramını esneterek bir takım sosyal imtiyazar vererek ciddi
23:01
bir. Yol haritası çiziyorlar çünkü
23:04
roma'da işte köleleri memnun etmenin yolları çok komik.
23:07
Bugün hani kabul etmeyeceğiniz saçmalık da şeyler.
23:11
Bir imparator göreve geldiği zaman karşılıksız buğday
23:14
dağıtırsa iyi bir imparator, bir imparator kolejumda ciddi bir
23:19
etkinlik düzenleyip ins gladyatörleri savaşıyorsa iyi
23:22
bir imparator. Halbuki insanlar aç insanlar,
23:25
yoksul insanlar, fakirlik içinde çırpınıyor.
23:28
Birkaç tane senatörün keyfi yerinde diye roma'nın iyi
23:32
dönemlerini dinliyoruz Chris harmanın.
23:36
Çok önemli bir ifadesi var. Bugün roma imparatorluğu'nun
23:39
istikrarlı dönemleri diye anlattığımız dönemler aslında
23:42
aristokrasinin proletarya üzerinde kurduğu baskının
23:46
başarılı olmasına bağlı olarak değerlendiriliyor işte hadrian
23:50
olsun augustusu olsun. Markus airelus olsun.
23:54
Bunların hepsi felsefeyle uğraşırken halk tabanında bir
23:59
şekilde destek bulmayı başarabilmiş onlara.
24:02
Bal çalmanın basit yolunu kurgulayabilmiş liderler olarak
24:06
derlendiriliyor ve halihazırda bu hikayede aslında gariban'ın
24:11
fikrini çözmek, garibanın derdine derman olmak değil de
24:14
onların meşrutiyetini alıp kendi içinde bir temel oturtabilme
24:19
gayreti içerisinde şekilleniyor. Dolayısıyla bugün hristiyanlığa
24:22
dair birçok mistik anlatımın birçok bilim kurgusal düzeyde
24:27
sayılabilecek anlatıların temel ne roma'nın özellikle art arda
24:31
oluşturduğu kon. Alınan kararlarla beraber kendi
24:35
kültürel mirasını isan hikayesiyle birleştirmesinden
24:38
aldığını söylemek zor değil. Bu isa'nın mesajlarını
24:42
zayıflatan bir unsur değildir ama bunu lütfen gözden
24:46
kaçırmayın. Çünkü isa'nın anlatılara
24:48
benzetmelerinde isa zaten hep söyler.
24:51
Yani bu kelamı anlayabilecekler, sizlersiniz onlara.
24:54
Tanrının nuri başka edilmediler. Dolayısıyla bu mesajı almak
24:58
isteyen insanlar bu hakikat arayış içerisinde olmakla
25:01
mükellefler, hikaye değ. Hikaye olduğu gibi aktarıldı
25:05
belki de ama buradan anlatılan şeyleri, yorumları anlayabilmek
25:09
ve hristiyanın temel meziyetlerini sıralayabilmek
25:12
bugün itibariyle biraz zor. Çünkü hızlı değişen bir dünya
25:17
çay içerisinde işte sürekli saklamentlerle donatılmış bir
25:20
din temeli. Bunu hep söyledik aslında
25:23
mesajın zayıflatılmasına vesile oluyor.
25:26
Çünkü saklamentlere ihtiyaç duyan bir kadiri mutlak tanrı
25:30
dizaynı bence hadsizlik olur. Tabii ki inanç yelpazesini
25:34
göstermenin en önemli yaklaşımlarından biri ibadetleri
25:38
eksik ve eksiksiz ve kusursuz yapmaktır.
25:41
Yerine getirmektir. Ancak dinlerin anlatmaya
25:44
çalıştığı şeyler çok çok çok farklı şeyler.
25:48
Bunları kaçırıp sadece ibadetlerle şekillendirdiğiniz
25:51
zaman roma'nın erken dönemde hristiyanlığı kendi
25:55
meziyetleriyle. Değerlendirdiği bir anlayışı da
25:58
kabul etmişsiniz anlamına geliyor.
26:01
O yüzden bugün hristiyanlık dediğiniz zaman roma'nın
26:04
giysilerine dahi benzeyen bir. Dini sınıf görebiliyorsunuz ama
26:08
dediğim gibi bu anlatıyı zayıflatmaz.
26:11
Aksine anlatının daha kıymetli olduğuna dair çok büyük bir
26:15
enstanteme barındırır. Eğer gerçekten semavi dinlerle
26:18
ilgilenmek istiyorsanız bu tarihsel öğeleri bir kenara
26:22
bırakıp bir şeyler öğrenmeye çalışmak diye bir şey yok.
26:26
Bunu öğrenmekle hep beraber mükellefiz.
26:28
Dolayısıyla sözün özü, hristiyanlığın erken döneminde.
26:33
Daha doğrusu Musevi popülasyonu içerisinde yaşayan isa'nın
26:37
ferisilerle bir mücadelesi vardı.
26:39
Çünkü insanları sertramentlerle uyuttuklarını, insanların
26:42
musa'nın mesajını değiştirerek veya işine geldikleri gibi
26:46
şekillendirerek insanları gerçekten uzaklaştırdıklarını
26:49
söylüyordu. Ancak ve ancak günün sonunda
26:52
roma. Feristlerin yerini aldığı belki
26:55
de ve hikayede inşallah hakikati koruyarak bir düzen tesis
27:00
ettiler ve isa'nın o zaman Musevi olarak yaşayan isa'nın
27:05
altında yeni bir dinin tekrardan vücut bulmasına vesile oldular.
27:10
Cental kavramını bugün bir milyardan fazla insan inandığı
27:14
bir dine dönüştürdüler ve bu anlamda roma'nın tarihe
27:18
müdahalesine böyle okumadan kıymetli olduğunu düşünüyorum.
27:22
Beni dinlediğiniz için çok teşekkür eder herkese iyi
27:25
haftalar dilerim.