Latest / True Crime 24 - Nederlands / Wat er overbleef. Knutby 6

Transcript

Wat er overbleef. Knutby 6 · True Crime 24 - Nederlands

0:00
Speaker 2: In deel 5 hoorde je hoe de rechtszaak verliep. Ze
0:03
Speaker 2: begon op 18 mei 2004 bij de rechtbank van Uppsala.
0:07
Speaker 2: Sarah Svensson bekende en bleef bij haar verklaring. Helge Vosmo
0:11
Speaker 2: ontkende alles. De teruggehaalde sms-berichten op haar telefoon werden de
0:15
Speaker 2: kern van het bewijs. Op 30 juli 2004 viel het vonnis.
0:20
Speaker 2: Helge Vosmo kreeg levenslang voor het aanzetten tot moord en
0:23
Speaker 2: tot poging tot moord. Hij werd vrijgesproken van de moord
0:26
Speaker 2: op zijn eerste vrouw. Sarah Svensson werd veroordeeld tot gesloten
0:30
Speaker 2: forensische psychiatrische zorg met bijzondere ontslachtoetsing. Op 12 november 2004
0:35
Speaker 2: bevestigde het Hof beide uitspraken. In april 2004 verloor de
0:39
Speaker 2: gemeente haar huwelijksrecht en werd ze uit de Zweedse Pinksterbeweging gezet.
0:44
Speaker 2: De leiding stelde haar functies ter beschikking en werd vervolgens herkozen.
0:48
Speaker 2: In 2006 gaf Vosmo in een televisieinterview schuld toe en
0:51
Speaker 2: stelde hij in een Noorse krant dat Asa Waldau aan
0:54
Speaker 2: de touwtjes trok. Zij en de gemeente hebben elke betrokkenheid
0:57
Speaker 2: altijd ontkend en zij is nooit aangeklaagd of veroordeeld voor
1:00
Speaker 2: de misdrijven. In maart 2007 besloot de politie de zaak
1:04
Speaker 2: niet te heropenen. En in Knutby ging het gewoon door.
1:08
Speaker 2: Dit is deel 6, het laatste deel. Om te begrijpen
1:11
Speaker 2: wat er in het decennium na de rechtszaak in die
1:13
Speaker 2: gemeente gebeurde, moet je één ding loslaten. De gedachte dat
1:17
Speaker 2: een schandaal een gemeenschap corrigeert. Wat er in Knutby gebeurde,
1:21
Speaker 2: was het tegenovergestelde. De aandacht van buitenaf werd binnen de
1:25
Speaker 2: gemeente uitgelegd als vervolging. En vervolging paste precies in het
1:29
Speaker 2: wereldbeeld dat men al had. De buitenwereld was vijandig, de
1:33
Speaker 2: gelovigen waren uitverkoren, en dat de wereld hen nu aanviel
1:36
Speaker 2: bewees alleen maar dat ze op de goede weg zaten.
1:39
Speaker 2: De gemeente bleef bestaan. Er waren nog steeds diensten. Er
1:43
Speaker 2: groeiden nog steeds kinderen op in dat systeem. En de
1:46
Speaker 2: leer over de bruid van Christus verdween niet. Een van
1:49
Speaker 2: de pastors die er zelf bij hoorde, heeft later gezegd
1:52
Speaker 2: dat 2005 en 2006 betrekkelijk harmonieuze jaren waren. En dat
1:57
Speaker 2: het werkelijke helse deel pas later kwam. Volgens hem was
2:00
Speaker 2: de periode van 2012 tot 2015 de ergste. Dat is
2:04
Speaker 2: een van de meest verontrustende zinnen in dit hele verhaal.
2:07
Speaker 2: Het ergste kwam niet voor de moord. Het kwam er
2:10
Speaker 2: acht jaar na. Er is een verklaring voor waarom het
2:12
Speaker 2: erger werd in plaats van beter. En die verklaring is
2:15
Speaker 2: logisch als je het systeem begrijpt. De gemeente was uit
2:18
Speaker 2: de landelijke pinksterbe weg. ING gezet. Het huwelijksrecht was ingetrokken.
2:25
Speaker 2: De belangrijkste pastor zat levenslang vast. Er was geen enkele
2:29
Speaker 2: externe instantie meer die iets te zeggen had over wat
2:31
Speaker 2: daar gebeurde. Een gesloten groep die haar laatste verbindingen met
2:35
Speaker 2: de buitenwereld verliest, wordt niet gematigder. Ze wordt vrijer om
2:39
Speaker 2: te doen wat ze al deed. Wat er in die
2:41
Speaker 2: jaren gebeurde is in 2020 in een rechtszaal aan de
2:44
Speaker 2: orde gekomen. Het gaat om geweld en dwang tegen gemeenteleden.
2:48
Speaker 2: Getuigen hebben beschreven wat er in de praktijk gebeurde. Slaan.
2:53
Speaker 2: Bijten in de nek. Aan het haar trekken. Krabben. Er
2:58
Speaker 2: is in de rechtszaal gesproken over een klap met een vork.
3:01
Speaker 2: Er is gesproken over slaan met een schop. Lijfstraf werd
3:04
Speaker 2: gepresenteerd als geestelijke tucht. In de Bijbel staat een tekst
3:08
Speaker 2: die zegt dat wie God lief heeft, hij tuchtigt. Die
3:11
Speaker 2: tekst werd gebruikt als rechtvaardiging. Kinderen groeiden op in dat systeem.
3:16
Speaker 2: Meerdere van hen hebben later verteld over verwaarlozing. Ziekte werd
3:20
Speaker 2: nog altijd uitgelegd als een straf van God. En het
3:23
Speaker 2: economische systeem draaide door. Onbetaald werk. Verplichte afdrachten. Gouden sieraden
3:30
Speaker 2: die als offer werden ingezameld. Wat het bij elkaar hield,
3:33
Speaker 2: was hetzelfde als altijd. De overtuiging dat de leiding namens
3:37
Speaker 2: God sprak. En de wetenschap dat vertrekken betekende dat je
3:40
Speaker 2: alles verloor. Er was in die jaren ook geen enkele
3:43
Speaker 2: instantie die van buiten afkeek. Er waren wel signalen. Er
3:47
Speaker 2: waren mensen die vertrokken en die daarover praten. Er was
3:51
Speaker 2: journalistieke belangstelling. Maar zolang niemand aangifte deed was er formeel niets.
3:56
Speaker 2: En aangifte doen was het enige wat je in die
3:58
Speaker 2: gemeenschap absoluut niet deed. De eerste barst kwam van boven.
4:02
Speaker 2: Er was in de gemeente een pastor die na het
4:04
Speaker 2: vertrek van Helke Vosmo een leidende rol had gekregen. Hij
4:08
Speaker 2: heette Urban Veld. Wat er over hem naar buiten kwam,
4:11
Speaker 2: was dat hij seksuele relaties had gehad met een aantal
4:14
Speaker 2: vrouwen in de gemeente die hij zijn dochters noemde. Eén
4:17
Speaker 2: van hen was op dat moment nog geen 18 jaar oud.
4:20
Speaker 2: Iemand die de gemeente van binnenuit kende, heeft dat later
4:23
Speaker 2: kort samengevat. In de manier waarop hij mensen gebruikte was
4:27
Speaker 2: hij een kopie van zijn voorganger. Toen dat bekend werd,
4:30
Speaker 2: begon de boel te scheuren. In 2016 werden Asa Waldau
4:34
Speaker 2: en Urban Veld gedwongen om Knutby te verlaten, nadat de
4:37
Speaker 2: gemeente intern had vastgesteld dat zij bijdroegen aan een ongezonde cultuur.
4:42
Speaker 2: In datzelfde jaar liep het huwelijk van Asa en Patrick
4:44
Speaker 2: Waldau af. Ze waren getrouwd in 1994 en scheiden in 2016.
4:51
Speaker 2: Voor de gemeente was dat een aardbeving. De vrouw die
4:55
Speaker 2: door de binnenste kring als de bruid van Christus werd beschouwd,
4:58
Speaker 2: werd door haar eigen gemeenschap de deur gewezen. Daarmee viel
5:01
Speaker 2: de theologische bodem weg. Als zij werkelijk was wie men
5:05
Speaker 2: dacht dat ze was, dan kon dit niet gebeuren. En
5:09
Speaker 2: als dit kon gebeuren, dan klopte er iets fundamenteel niet
5:12
Speaker 2: aan alles wat men jarenlang had geloofd. En toen gebeurde
5:15
Speaker 2: er iets wat in dit soort zaken vrijwel nooit gebeurt.
5:19
Speaker 2: In september 2017 liep een van de pastors het politiebureau
5:23
Speaker 2: van Uppsala binnen en deed aangifte. Niet alleen tegen de anderen.
5:28
Speaker 2: Ook tegen zichzelf. Zijn naam was Peter Genbeck. Hij was
5:32
Speaker 2: in 1997 naar Knutby gekomen, hetzelfde jaar als Helge Vosmo,
5:37
Speaker 2: en hij had jarenlang tot de hoogste laag van de
5:39
Speaker 2: gemeente behoord. Hij was op het laatst voorganger. Hij meldde
5:43
Speaker 2: geweld tegen gemeenteleden, waarbij zowel Asa Waldau als hij zelf
5:47
Speaker 2: betrokken waren geweest. Hij beschreef een destructieve cultuur, waarin leden
5:51
Speaker 2: wanhopig probeerden te handelen op de manier die door de
5:54
Speaker 2: leiding als goed werd beschouwd. Hij heeft later gezegd dat
5:57
Speaker 2: hij geen gevangenisstraf wilde, maar dat hij teleurgesteld zou zijn
6:00
Speaker 2: als hij niet zou worden veroordeeld. Dat is een uitzonderlijke positie.
6:05
Speaker 2: Een dader die het proces tegen zichzelf op gang brengt,
6:08
Speaker 2: niet uit berekening maar omdat hij het niet meer kon dragen.
6:11
Speaker 2: Hij heeft ook verteld hoe slecht het met hem ging
6:13
Speaker 2: in die periode. Hoe hij op zijn kantoor in Knutby zat,
6:16
Speaker 2: uitgeput en onder druk, en op internet opzocht hoe je
6:19
Speaker 2: een strop maakt. Wat er tussen die aangifte en het
6:22
Speaker 2: einde gebeurde, ging snel. Zodra de eerste persoon van binnenuit
6:26
Speaker 2: naar de politie was gegaan, viel de bodem weg onder
6:29
Speaker 2: het zwijgen dat de groep bij elkaar hield. Andere leden
6:32
Speaker 2: begonnen ook te praten. Op 20 mei 2018 werd de
6:37
Speaker 2: Philadelphia gemeente in Knutby formeel opgeheven. Van de honderden actieve
6:41
Speaker 2: leden op het hoogtepunt waren er nog maar een handvol over.
6:45
Speaker 2: De gemeenschap die in 1921 was opgericht en die vanaf
6:48
Speaker 2: het begin van de jaren negentig was omgevormd tot iets
6:51
Speaker 2: heel anders, hield op te bestaan. In juni 2020 zond
6:55
Speaker 2: de Zweedse publieke omroep een documentaire serie uit in zes
6:58
Speaker 2: delen over de gemeente. Daarin kwamen oud-leden voor het eerst
7:02
Speaker 2: uitgebreid aan het woord. Voor veel Zweden was dat het
7:05
Speaker 2: moment waarop het verhaal kantelde. Tot dan toe was Knutby
7:10
Speaker 2: vooral een moordzaak geweest. Vanaf dat moment was het het
7:13
Speaker 2: verhaal van een gemee. NS-chap waarin honderden mensen jarenlang waren mishandeld.
7:18
Speaker 2: In diezelfde periode brak ook Sarah Svensson haar stilzwijgen. In
7:23
Speaker 2: een brief aan de onderzoeksredactie van de Omroep beschreef ze
7:26
Speaker 2: voor het eerst zelf haar tijd in de gemeente. Ze
7:29
Speaker 2: legde uit hoe het systeem van goed zijn en fout
7:31
Speaker 2: zijn werkte en dat goed zijn uiteindelijk simpelweg betekende dat
7:34
Speaker 2: je door ASA was goedgekeurd. Wat oud-leden in die uitzendingen beschreven,
7:39
Speaker 2: was geen incident maar een structuur. Hoe je werd binnengehaald.
7:44
Speaker 2: Hoe je werd beoordeeld. Hoe straf werd uitgelegd als liefde.
7:48
Speaker 2: Wat er gebeurde als je twijfelde. en hoe het is
7:51
Speaker 2: om als kind op te groeien in een wereld waarin
7:53
Speaker 2: je te horen krijgt dat de mensen buiten de gemeente
7:55
Speaker 2: verloren zijn. De rechtszaak tegen de drie pastors begon op
7:59
Speaker 2: 14 januari 2020 bij de rechtbank van Uppsala. Assa Waldau
8:03
Speaker 2: stond terecht voor mishandeling van zes gemeenteleden, in totaal veertien gevallen.
8:08
Speaker 2: Peter Gembeck voor mishandeling en wederrechtelijke dwang. Urban veld voor
8:12
Speaker 2: seksueel misbruik van een persoon in een afhankelijke positie, waarbij
8:16
Speaker 2: het ging om seksuele handelingen bij ruim twintig gelegenheden met
8:19
Speaker 2: een meisje van zeventien. De zittingen duurden ruim tien dagen.
8:24
Speaker 2: Asa Waldau erkende tijdens het proces een deel van het geweld,
8:27
Speaker 2: maar niet in de omvang waarvan ze werd beschuldigd. Over
8:30
Speaker 2: een van de verdenkingen verklaarde ze bij de politie dat
8:33
Speaker 2: ze wist dat ze had geduwd, aan het haar had
8:35
Speaker 2: getrokken en de vrouw waarschijnlijk tegen de muur had gedrukt.
8:38
Speaker 2: Het merendeel van de aanklachten noemde ze onwaar. Urban Veld
8:42
Speaker 2: verklaarde dat hij en het meisje van 17 een relatie
8:45
Speaker 2: hadden gehad, en stelde dat zij daarin de drijvende kracht
8:48
Speaker 2: was geweest. Patrick Waldau, de ex-man van Asa Waldau en
8:52
Speaker 2: jarenlang oudste broeder in de gemeente, getuigde over het psychische
8:56
Speaker 2: en fysieke geweld. Hij heeft daarbij ook verteld dat hij
8:59
Speaker 2: daar zelf aan had deelgenomen. Op 13 maart 2020 viel
9:03
Speaker 2: het vonnis. Asa Waldau werd veroordeeld voor acht gevallen van
9:07
Speaker 2: mishandeling tegen vijf personen. Ze werd vrijgesproken van zes gevallen.
9:12
Speaker 2: De straf werd een voorwaardelijke veroordeling met taakstraf. De rechtbank
9:16
Speaker 2: stelde vast dat de ernst van de feiten overeen kwam
9:18
Speaker 2: met vier maanden gevangenisstraf, maar oordeelde dat ze niet naar
9:21
Speaker 2: de gevangenis hoefde omdat er lange tijd was verstreken sinds
9:24
Speaker 2: de feit. En vaar omdat ze geschikt werd geacht voor
9:27
Speaker 2: een taakstraf. Ze hoefde haar proceskosten niet te betalen omdat
9:30
Speaker 2: ze geen inkomen had. Peter Gembek kreeg een voorwaardelijke veroord.
9:35
Speaker 2: Eling en 80 dagboetes, voor mishandeling en wederrechtelijke dwang. Urban
9:40
Speaker 2: Veld kreeg een voorwaardelijke veroordeling met taakstraf voor seksueel misbruik
9:45
Speaker 2: van een persoon in een afhankelijke positie. Hij moest 85.000
9:49
Speaker 2: kronen schadevergoeding betalen aan het meisje dat hij had misbruikt.
9:54
Speaker 2: Het hoofd bevestigde alle vonnissen zonder wijzigingen. Voor veel oud-leden
9:58
Speaker 2: was dat een bittere uitkomst. Twintig jaar systematische mishandeling, honderden gedupeerden,
10:04
Speaker 2: kinderen die eronder waren opgegroeid, en het eindresultaat waren voorwaardelijke
10:08
Speaker 2: straffen en taakstraffen. Juridisch is dat wel te verklaren. Veel
10:12
Speaker 2: feiten waren verjaard. Van andere feiten was het bewijs dun,
10:17
Speaker 2: want in een gesloten gemeenschap wordt niets vastgelegd. En de
10:20
Speaker 2: Zweedse strafmaat voor mishandeling zonder blijvend letsel is laag. Maar
10:24
Speaker 2: het verschil tussen wat er gebeurd was en wat er uitkwam,
10:27
Speaker 2: is voor de betrokkenen nooit kleiner geworden. Er is nog
10:30
Speaker 2: een groep die in deze rechtszaak zichtbaar werd en die
10:33
Speaker 2: in de moordzaak van 2004 nauwelijks aan bod was gekomen.
10:37
Speaker 2: De slachtoffers van het gewone dagelijkse geweld. Mensen die jarenlang
10:41
Speaker 2: in dezelfde gemeenschap waren geslagen, uitgesloten en vernederd. En die
10:46
Speaker 2: daarover pas na twintig jaar konden vertellen. Er is in
10:49
Speaker 2: Zweden veel gediscussieerd over de vraag of het strafrecht wel
10:52
Speaker 2: het juiste instrument is voor wat er in Knuppie is gebeurd.
10:56
Speaker 2: Mishandeling is in de wet een handeling. Een klap, een beet,
11:00
Speaker 2: een duw. Wat er in die gemeenschap gebeurde was geen
11:03
Speaker 2: reeks losse handelingen. Het was een systeem waarin die handelingen
11:07
Speaker 2: betekenis kregen en waarin ze konden voortduren. Voor dat systeem
11:11
Speaker 2: bestaat geen strafbepaling. Je kunt iemand vervolgen voor een klap.
11:16
Speaker 2: Je kunt niemand vervolgen voor het bouwen van een wereld
11:18
Speaker 2: waarin die klap als liefde werd uitgelegd. Dan de vraag
11:22
Speaker 2: die luisteraars altijd stellen. Wat is er van hen geworden?
11:27
Speaker 2: Asa Waldau heeft haar achternaam veranderd. Ze leeft teruggetrokken. Peter
11:32
Speaker 2: Gembeck heeft een boek geschreven over de gemeente van binnenuit.
11:35
Speaker 2: Hij heeft in interviews verteld dat hij zichzelf beschrijft als bevrijd, kapot,
11:40
Speaker 2: getekend en gelittekend, en dat hij pas jaren later begon
11:43
Speaker 2: te merken hoeveel schade hij zelf had opgelopen. Hij heeft
11:46
Speaker 2: de Bijbel achter zich gelaten en heeft geprobeerd het geloof
11:49
Speaker 2: achter zich te laten. Patrick Waldau is hertrouwd. Hij heeft
11:54
Speaker 2: gezegd dat hij achteraf probeert te reconstrueren hoe hij destijds dacht.
12:00
Speaker 2: Daniel Linde, het overlevende slachtoffer, is hertrouwd en heeft twee kinderen.
12:05
Speaker 2: Sarah Svensson werd in december 2011 ontslagen uit de zorg.
12:11
Speaker 2: Ze heeft een textielopleiding gevolgd en heeft onder meer in
12:14
Speaker 2: een winkel gewerkt. Ze houdt zich vrijwel volledig buiten de openbaarheid.
12:18
Speaker 2: In 2014 liet ze via een christelijke krant weten dat
12:22
Speaker 2: het betrekkelijk goed met haar ging. Dat ze werk had,
12:25
Speaker 2: een woning en goede vrienden. Over wat Asa Waldau zelf
12:29
Speaker 2: van dit alles vindt is weinig bekend. Ze heeft na
12:32
Speaker 2: het proces vrijwel niet publiek gesproken. Wat er van haar
12:35
Speaker 2: bekend is, komt uit rechtbankstukken en uit wat oud-leden hebben verteld.
12:39
Speaker 2: Helge Vosmo zat in de gevangenis van Tida Holm. In
12:43
Speaker 2: oktober 2014 kreeg hij van de rechtbank een vaste strafduur toegekend,
12:47
Speaker 2: iets wat in Zweden mogelijk is na tien jaar van
12:50
Speaker 2: een levenslange straf. Die duur werd vastgesteld op 24 jaar,
12:54
Speaker 2: wat betekende dat hij in 2020 voorwaardelijk vrij zou komen.
12:58
Speaker 2: In januari 2015 werd dat besluit door het Hof vernietigd,
13:02
Speaker 2: omdat de ernst van de feiten een minimum van 24
13:05
Speaker 2: jaar vereiste en het verzoek daarmee te vroeg kwam. Eind
13:09
Speaker 2: 2019 werd zijn straf alsnog vastgesteld op 26 jaar. In
13:13
Speaker 2: januari 2022 kwam hij voorwaardelijk vrij. Hij had 18 jaar vastgezeten.
13:19
Speaker 2: Er is nog iets wat vermeld moet worden over de
13:21
Speaker 2: nasleep bij de betrokkenen. De vrouw van Peter Gembeck, die
13:24
Speaker 2: eveneens uit de gemeente kwam, heeft jarenlang een podcast gemaakt
13:28
Speaker 2: over gesloten religieuze groepen. Het is een patroon dat bij
13:31
Speaker 2: oud-leden van dit soort gemeenschappen vaker terugkomt. Wie er uitkomt,
13:35
Speaker 2: gaat vaak op zoek naar een manier om anderen te waarschuwen.
13:39
Speaker 2: Daarmee leek het verhaal afgesloten. Het was gedocumenteerd in vonnissen,
13:43
Speaker 2: in documentaires, in boeken en in wetenschappelijk onderzoek. Er waren
13:48
Speaker 2: televisieseries over gemaakt. Er was een internationale documentaire verschenen. En toen,
13:54
Speaker 2: op 25 november 2025, publiceerde een Zweedse avondkrant een onderzoek
13:59
Speaker 2: dat alles opnieuw openbrak. Om te begrijpen hoe dat kon,
14:03
Speaker 2: moet je terug naar iets wat in het vierde deel
14:05
Speaker 2: is genoemd. Een moordonderzoek levert veel meer materiaal op dan
14:09
Speaker 2: er in een rechtszaal wordt gepresenteerd. Wat niet wordt gepresenteerd,
14:12
Speaker 2: blijft in het dossier zitten. In Zweden is dat materiaal
14:16
Speaker 2: in beginsel openbaar. Dat betekent dat journalisten er twintig jaar
14:19
Speaker 2: later nog bij konden. Het onderzoeksprogramma van die krant had
14:22
Speaker 2: samen met drie deskundigen het volledige politiedossier doorgenomen. Niet alleen
14:27
Speaker 2: het deel dat in de reken Sitcha CHT-zaal was gepresenteerd,
14:32
Speaker 2: maar ook het deel dat er niet was gepresenteerd. Ze
14:35
Speaker 2: kwamen tot zes punten die volgens hen niet klopten. Het
14:38
Speaker 2: eerste ging over het aantal schoten. Sarah Svensson heeft altijd
14:42
Speaker 2: verklaard dat ze drie schoten had afgevuurd op Alexandra Fosmo.
14:46
Speaker 2: In het materiaal dat niet aan de rechtbank was voorgelegd,
14:49
Speaker 2: zijn beelden die volgens de deskundige wijzen op vijf schoten
14:52
Speaker 2: in de slaapkamer. Er waren volgens dat materiaal ook twee
14:55
Speaker 2: kogelgaten in de onderkant van het dekbed die niet in
14:58
Speaker 2: de rechtszaal aan de orde zijn gekomen. Het tweede ging
15:01
Speaker 2: over het wapen. Volgens de wapendeskundigen die het onderzoek begeleiden,
15:05
Speaker 2: moet de vraag opengelaten worden of alle kogels met hetzelfde
15:08
Speaker 2: wapen zijn afgevuurd, of met twee verschillende wapens. Het derde
15:12
Speaker 2: ging over de schoothoeken. Sarah Svensson heeft verklaard dat ze
15:15
Speaker 2: aan de linkerkant van het bed stond. Volgens de beoordeling
15:18
Speaker 2: van de politietechnici wijzen de hoeken erop dat er ook
15:21
Speaker 2: van de rechterkant is geschoten. Die beoordeling gaat volgens het
15:24
Speaker 2: onderzoek in tegen de bevindingen van twee forensisch artsen. Het
15:28
Speaker 2: vierde ging over de reconstructie, die volgens de deskundigen gestuurd was.
15:32
Speaker 2: Het vijfde ging over een bloedplas die niet in het
15:34
Speaker 2: dossier was verantwoord. En het zesde ging over een schot
15:37
Speaker 2: in de heup, waarbij geen bloeding was opgetreden. Dat wijst
15:40
Speaker 2: er volgens de deskundige op dat Alexandra Vosmo op dat
15:43
Speaker 2: moment al dood was. Het is goed om te weten
15:46
Speaker 2: dat deze twijfel niet volledig nieuw was. Een Zweeds juridisch
15:49
Speaker 2: tijdschrift had al in 2012 een reeks artikelen gepubliceerd waarin
15:52
Speaker 2: werd betoogd dat er punten waren die pleiten voor de
15:55
Speaker 2: onschuld van Sarah Swenson. Die publicaties kregen destijds weinig aandacht.
15:59
Speaker 2: Het verschil in 2025 was de schaal, het bewijsmateriaal uit
16:04
Speaker 2: het dossier en de deskundige die eraan meewerkte. De conclusie
16:07
Speaker 2: die de deskundige daaraan verbonden, is de reden waarom dit
16:10
Speaker 2: onderzoek in Zweden insloeg als een bom. De criminalistechnicus die
16:14
Speaker 2: het onderzoek begeleidde, zei dat er ruimte is voor een
16:16
Speaker 2: alternatieve dader. Iemand die Alexandra Fosmo in het hoofd zou
16:20
Speaker 2: hebben geschoten voordat Sarah Svensson de slaapkamer binnenkwam, of zelfs
16:24
Speaker 2: voordat zij het huis binnenkwam. En daaruit volgt de zin
16:27
Speaker 2: die de advocaat van Sarah Svensson later zou gebruiken. Je
16:30
Speaker 2: kunt iemand niet doden die al dood is. Er kwam
16:33
Speaker 2: ook een tweede publicatie, waarin een mogelijke dader met een
16:36
Speaker 2: band met de gemeente werd genoemd. Volgens die publicatie was
16:39
Speaker 2: die persoon in de nacht van de schietpartijen aangehouden. En
16:43
Speaker 2: door een van de eerste agenten ter plaatse. En werden
16:46
Speaker 2: er bij onderzoek 41 schotresten op hem aangetroffen. En wat
16:50
Speaker 2: erop kan wijzen dat er een wapen is afgevuurd. Een
16:53
Speaker 2: bekende Zweedse criminoloog reageerde op de bevindingen met de opmerking
16:56
Speaker 2: dat het volstrekt verbijsterend was en dat het onbegrijpelijk is
17:00
Speaker 2: hoe zulke fouten gemaakt kunnen worden. Het is belangrijk om
17:03
Speaker 2: hier precies te zijn, want dit is het deel waar
17:05
Speaker 2: de meeste verwarring over bestaat. Wat er is gepubliceerd, zijn
17:08
Speaker 2: nieuwe interpretaties van bestaand materiaal door deskundigen die daarvoor door
17:12
Speaker 2: een krant zijn ingeschakeld. Het is geen nieuwe rechterlijke uitspraak.
17:17
Speaker 2: Het is geen bewijs van onschuld. Het is een reeks
17:20
Speaker 2: vragen bij een onderzoek dat ruim 20 jaar oud is.
17:23
Speaker 2: Wat wel vaststaat, is dat het gevolgen had. De officier
17:26
Speaker 2: van justitie die het oorspronkelijke onderzoek had geleid, kondigde aan
17:30
Speaker 2: het materiaal opnieuw door te nemen. Zij heeft later gezegd
17:33
Speaker 2: dat zij niet vond dat er nieuwe gegevens waren en
17:36
Speaker 2: dat zij zich daarom niet zou inspannen voor een herziening.
17:40
Speaker 2: Sarah Svensson liet zich vertegenwoordigen door een van de bekendste
17:43
Speaker 2: strafpleiters van het land. Hij diende een verzoek in om
17:46
Speaker 2: het vooronderzoek te heropenen. Zijn redenering was dat haar bekentenis
17:50
Speaker 2: het vonnis grotendeels draagt, en dat een bekentenis alleen niet
17:54
Speaker 2: volstaat voor een veroordeling wegens moord. Volgens hem moet die
17:57
Speaker 2: worden ondersteund door het onderzoek, en is het onderzoek in
18:00
Speaker 2: dit geval uitzonderlijk dun. Sarah Svensson zelf zei dat ze
18:04
Speaker 2: wilde dat de waarheid duidelijk werd. Ze zei dat het
18:07
Speaker 2: voor haar het verschil is tussen nacht en dag of
18:09
Speaker 2: zij het was of niet, en dat ze, als zou
18:11
Speaker 2: blijken dat Alexandra al dood was voordat zij binnenkwam, van
18:14
Speaker 2: die schuld bevrijd wilde worden. Er is in de weken
18:17
Speaker 2: daarna in Zweden veel over gediscussieerd, en de posities waren voorspelbaar.
18:22
Speaker 2: Aan de ene kant, mensen die vonden dat een zaak
18:24
Speaker 2: die zo grondig door drie instanties is beoordeeld niet moet
18:27
Speaker 2: worden opengebroken op grond van herinterpretaties. Aan de andere kant,
18:31
Speaker 2: mensen die erop wezen dat het hele vonnis in belangrijke
18:34
Speaker 2: mate op een bekentenis rustte en dat een bekentenis van
18:37
Speaker 2: iemand in een psychotische toestand geen sterke basis is. Op
18:40
Speaker 2: 9 juni 2026 kwam het antwoord. Het Zweedse Openbaar Ministerie
18:45
Speaker 2: besloot geen herziening aan te vragen en het vooronderzoek niet
18:48
Speaker 2: te heropenen. De motivering was dat wat er was aangevoerd,
18:52
Speaker 2: In hoofdzaak bestond uit nieuwe interpretaties van materiaal dat al
18:55
Speaker 2: was beoordeeld. Uit bezwaren tegen het eerder. E-onderzoek en uit
19:00
Speaker 2: hypotheses over altern. Actieve gebeurtenissen. De conclusie was dat het
19:06
Speaker 2: niet waarschijnlijk is dat aanvullend onderzoek tot een herziening zou leiden.
19:10
Speaker 2: Daarmee is de zaak op dit moment gesloten voor wat
19:13
Speaker 2: betreft het openbaar ministerie. Wat er wel nog mogelijk is,
19:17
Speaker 2: is dat Sarah Svensson zelf een herzieningsverzoek indient bij het
19:20
Speaker 2: Hoge Rechtshof. De drempel daarvoor is hoog. Vragen bij een
19:24
Speaker 2: oud onderzoek zijn niet genoeg. Alternatieve theorieën zijn niet genoeg.
19:29
Speaker 2: Er moet iets zijn dat waarschijnlijk tot een andere uitkomst
19:31
Speaker 2: zou hebben geleid. Op het moment van deze opname is
19:34
Speaker 2: zij nog altijd veroordeeld voor moord en poging tot moord.
19:38
Speaker 2: Voor haar persoonlijk is dat een bijzonder vrange situatie. Ze
19:41
Speaker 2: heeft haar straf ondergaan. Ze is gezond verklaard. Ze leeft
19:46
Speaker 2: al meer dan tien jaar in vrijheid. En nu is
19:48
Speaker 2: er de vraag of zij misschien schuld draagt voor iets
19:51
Speaker 2: wat ze niet heeft gedaan, terwijl er geen procedure loopt
19:53
Speaker 2: die die vraag gaat beantwoorden. Wat er wel is gebeurd,
19:57
Speaker 2: is dat de zaak in Zweden opnieuw levend is geworden,
20:00
Speaker 2: op een manier die niemand had verwacht. Twintig jaar na
20:03
Speaker 2: de feiten stond Knut B. weer wekenlang op de voorpagina,
20:06
Speaker 2: niet vanwege een secte, maar vanwege een vraag over de
20:09
Speaker 2: kwaliteit van een moordonderzoek. Dat is op zichzelf een van
20:12
Speaker 2: de waardevolste dingen die deze zaak heeft opgeleverd. Een rechtsstaat
20:16
Speaker 2: die twintig jaar later nog naar zijn eigen dossiers durft
20:19
Speaker 2: te kijken, is sterker dan een rechtsstaat die dat niet doet,
20:22
Speaker 2: ook als de conclusie uiteindelijk is dat de uitspraak blijft staan. Anne.
20:27
Speaker 2: Wat blijft er over van dit verhaal? Er zijn in
20:30
Speaker 2: dit verhaal veel namen genoemd. Pastors, leiders, journalisten, advocaten, deskundigen.
20:36
Speaker 2: Het is de moeite waard om te eindigen bij de
20:38
Speaker 2: mensen die het niet hebben gekozen. Er is een vrouw
20:41
Speaker 2: doodgeschoten in haar bed. Ze was 23 jaar oud en
20:45
Speaker 2: ze heette Alexandra Fosmo. In alle jaren van documentaires, rechtszaken,
20:49
Speaker 2: boeken en onderzoeken is zij de persoon over wie het
20:52
Speaker 2: minst is geschreven. En zij is degene die er niet
20:54
Speaker 2: meer is. Er is een man die zwaargewond raakte en
20:57
Speaker 2: die het navertelde. Er is een vrouw die stierf in
21:02
Speaker 2: 1999 en over wie er dood nooit iets is bewezen.
21:04
Speaker 2: Er zijn honderden mensen die jarenlang in een systeem hebben geleefd,
21:08
Speaker 2: waarin ze werden geslagen, uitgesloten en leeggehaald, en die daarvoor
21:11
Speaker 2: uiteindelijk voorwaardelijke straffen en taakstraffen als schilfterechtigheid kregen aangeboden. Er
21:16
Speaker 2: zijn tientallen kinderen die daarin zijn opgegroeid en die daar
21:19
Speaker 2: nooit voor hebben gekozen. En er is een dorp in
21:22
Speaker 2: het bos ten noordoosten van Uppsala, waarvan de naam in
21:25
Speaker 2: het Zweeds een woord is geworden. En er is de
21:28
Speaker 2: vraag die na 22 jaar nog steeds niet volledig beantwoord is.
21:32
Speaker 2: Niet de vraag wie er is veroordeeld, want die is beantwoord.
21:35
Speaker 2: De vraag hoe ver de verantwoordelijkheid rijkte in een gemeenschap
21:38
Speaker 2: waarin de gehoorzaamheid zelf het instrument was. En er is
21:42
Speaker 2: iets wat je alleen ziet als je het hele verhaal
21:44
Speaker 2: in één keer overziet. Van de eerste profetie tot de
21:46
Speaker 2: laatste uitspraak liggen er ruim 30 jaar. In die 30
21:50
Speaker 2: jaar is er geen enkel moment geweest waarop iemand van
21:52
Speaker 2: buitenaf met gezag kon ingrijpen in wat daar gebeurde. Niet
21:56
Speaker 2: in de jaren 90, toen de gemeente veranderde. Niet in 2003,
22:00
Speaker 2: toen er een geweldsmisdrijf werd verzwegen. Niet na 2004, toen
22:04
Speaker 2: de gemeente doorging. Pas in 2017, toen iemand van binnenuit
22:09
Speaker 2: naar de politie liep, kwam er beweging. Dat is misschien
22:12
Speaker 2: wel de belangrijkste les. Gesloten systemen worden zelden van buitenaf opengebroken.
22:18
Speaker 2: Ze breken open wanneer iemand van binnenuit besluit dat het
22:20
Speaker 2: genoeg is geweest. De verleiding is groot om Knut B.
22:23
Speaker 2: te behandelen als een uitzondering. Een bizarre samenloop van omstandigheden.
22:28
Speaker 2: Een enkele gestoorde leider, een enkele manipulator, een enkele kwetsbare
22:33
Speaker 2: jonge vrouw. Maar dat is precies de conclusie waar de
22:35
Speaker 2: mensen die deze zaak het grondigst hebben bestudeerd voor waarschuwen.
22:39
Speaker 2: De onderdelen waren niet uitzonderlijk. Een charismatische leider. Een theologie
22:44
Speaker 2: die kritiek tot zonde verklaart. Isolatie van de buitenwereld. Economische afhankelijkheid.
22:51
Speaker 2: Een groep mensen die oprecht ergens bij wilden horen. Die
22:54
Speaker 2: onderdelen zijn overal beschikbaar. Ze zitten niet vast aan één
22:58
Speaker 2: geloof en niet aan één land. En dat is precies
23:00
Speaker 2: waarom dit verhaal in zes delen verteld kan worden. Er
23:04
Speaker 2: zijn vonnissen. Er zijn getuigenverklaringen. Er zijn documentaires waarin de
23:08
Speaker 2: mensen zelf aan het woord komen. Er is wetenschappelijk onderzoek.
23:12
Speaker 2: Er is een dossier dat na twintig jaar nog steeds
23:15
Speaker 2: nieuwe vragen oplevert. Bij de meeste gesloten gemeenschappen is dat
23:19
Speaker 2: niet zo. Daar is er stilte. En de mensen die
23:21
Speaker 2: eruit komen praten er nooit meer over. Wat Knutby uniek
23:25
Speaker 2: maakt is niet dat het gebeurde. Het is dat het
23:27
Speaker 2: zo grondig is opgeschreven. Er ligt in Knutby een kerkgebouw.
23:32
Speaker 2: Er wonen nog steeds mensen in dat dorp die er
23:34
Speaker 2: niets mee te maken hadden en die al twintig jaar
23:36
Speaker 2: moeten uitleggen waar ze vandaan komen. Ook dat hoort bij
23:39
Speaker 2: dit verhaal. En er is een graf van een vrouw
23:42
Speaker 2: van drieën. En twintig. Dit was het laatste deel. Dank
23:47
Speaker 2: je wel voor het luisteren.