Latest / True Crime 24 - Nederlands / Het kindermeisje. Knutby deel 3

Transcript

Het kindermeisje. Knutby deel 3 · True Crime 24 - Nederlands

0:00
Speaker 2: In deel 2 hoorde je wie Helge Vosmo was. Geboren
0:04
Speaker 2: in 1971 in Vermland, jeugdpastor in Christineham, en vanaf augustus
0:09
Speaker 2: 1997 pastor in Knutpie, waar hij naast Asa Waldau kwam
0:14
Speaker 2: wonen en het gro. TSTE deel van zijn tijd bij
0:17
Speaker 2: haar doorbracht. Je hoorde hoe zij samen tot de conclusie
0:21
Speaker 2: kwamen dat de bruid van Christus geen beeld was maar
0:23
Speaker 2: een persoon, en dat die persoon zij moest zijn. Op
0:27
Speaker 2: 29 maart 1999, vond in een kapel in Knutby een
0:32
Speaker 2: ceremonie plaats waarbij Asa Waldau werd verloofd met Jezus. Fosmo
0:37
Speaker 2: was de enige andere aanwezige. Wat er verder rond die
0:40
Speaker 2: ceremonie is gebeurd, is door hem later in de rechtszaal
0:43
Speaker 2: beweerd en door haar altijd ontkend. Negen maanden later, op
0:46
Speaker 2: 18 december 1999, vond Fosmo zijn vrouw Helene dood in
0:51
Speaker 2: het bad. Ondanks een gat in haar schedel en een
0:54
Speaker 2: giftige concentratie van een pijnstiller in haar bloed werd haar
0:57
Speaker 2: dood beoordeeld als een ongeval. In het jaar 2000 hertrouwde
1:01
Speaker 2: hij met Alexandra, de jongste zus van Asa Waldau. En
1:05
Speaker 2: in juni 2000 werd hij ziek. Er werd een jonge
1:09
Speaker 2: vrouw uit de gemeente aangewezen om voor hem te zorgen.
1:12
Speaker 2: Dit deel gaat over haar. Dit is deel 3. Sarah
1:16
Speaker 2: Marie Svensson werd geboren op 6 april 1977 in Vaggerijt.
1:21
Speaker 2: Een klein plaatsje in Småland, in het zuiden van Zweden.
1:25
Speaker 2: Småland is een streek van bossen, meren en kleine industrieplaatsen.
1:29
Speaker 2: Het is ook de streek waar de Zweedse vrije kerken
1:31
Speaker 2: van oudsher het sterkst staan. In sommige dorpen daar was
1:35
Speaker 2: de gebedzaal lange tijd belangrijker dan de staatskerk. Over haar
1:39
Speaker 2: jeugd is opvallend weinig bekend, en dat is geen toeval.
1:43
Speaker 2: Zweedse media hebben in de jaren na de zaak vrijwel
1:45
Speaker 2: niets over haar familie geschreven, en zij zelf heeft het
1:48
Speaker 2: grootste deel van haar leven na de gebeurtenissen buiten de
1:51
Speaker 2: openbaarheid gehouden. Wat we weten komt uit rechtbankstukken. Uit een
1:55
Speaker 2: boek dat kort na de rechtszaak verscheen, En uit de
1:58
Speaker 2: weinige keren dat ze zelf iets heeft gezegd. Wat uit
2:01
Speaker 2: die bronnen naar voren komt, is het beeld van een
2:04
Speaker 2: gewoon meisje uit een gewone Zweedse plattelandsgemeente. Iemand die niet opviel.
2:08
Speaker 2: Iemand die geen strafblad had, geen problemen op school, geen
2:12
Speaker 2: geschiedenis van geweld. Er is in haar eerste 25 levensjaren
2:16
Speaker 2: niets dat voor uitwijst naar wat er in 2004 zou gebeuren.
2:20
Speaker 2: Ze deed de zorgopleiding op de middelbare school. Na haar
2:23
Speaker 2: eindexamen werkte ze een jaar met mensen met een beperking. Datemaip.
2:28
Speaker 2: Alter is een detail dat blijft hangen. Voordat er iets
2:31
Speaker 2: van dit alles gebeurde, was ze iemand die ervoor koos
2:33
Speaker 2: om voor kwetsbare mensen te zorgen. Fagerit zelf is het
2:36
Speaker 2: soort plaats waar in Zweden tienduizenden mensen wonen, zonder dat
2:40
Speaker 2: er ooit iets gebeurt waar de landelijke pers over schrijft.
2:43
Speaker 2: Een gemeente met een paar duizend inwoners, een station, wat industrie,
2:47
Speaker 2: bos eromheen. De afstand van Fagerit naar Knutby is ruim
2:51
Speaker 2: 400 kilometer. Dat is in dit verhaal geen onbelangrijk getal,
2:55
Speaker 2: want het betekent dat alles wat er in Knutby met
2:58
Speaker 2: haar gebeurde, zich afspeelde op grote afstand van iedereen die
3:01
Speaker 2: haar van vroeger kende. Het jaar daarna volgde ze een
3:04
Speaker 2: bijbelschool in Aneby, eveneens in Småland. Bijbelscholen zijn in Zweden
3:09
Speaker 2: een gebruikelijk tussenjaar voor jonge gelovigen. Je studeert een jaar,
3:13
Speaker 2: je woont samen met leeftijdsgenoten, je verdiept je geloof en
3:16
Speaker 2: je bedenkt ondertussen wat je met je leven wilt. En
3:19
Speaker 2: dat is een van de redenen waarom deze zaak in
3:21
Speaker 2: Zweden zo diep is ingeslagen. Als het verhaal zou gaan
3:25
Speaker 2: over iemand die al gewelddadig was, zou het te begrijpen
3:28
Speaker 2: zijn geweest. Het gaat over iemand van wie iedereen zei
3:31
Speaker 2: dat ze aardig was. Als onderdeel van die opleiding koos
3:35
Speaker 2: ze voor een stage van een maand. Ze koos Knutby.
3:38
Speaker 2: Dat was in 1998. Ze was 21 jaar oud. Wat
3:43
Speaker 2: er in die maand gebeurde weten we in grote lijnen,
3:46
Speaker 2: omdat ze het later zelf heeft beschreven... En omdat tientallen
3:49
Speaker 2: anderen hetzelfde hebben meegemaakt. Ze kwam in een gemeenschap waar
3:52
Speaker 2: mensen van haar leeftijd met een intensiteit geloofden die ze
3:55
Speaker 2: niet kenden. Waar er elke dag iets gebeurde. Waar de
3:59
Speaker 2: leiders persoonlijke aandacht voor haar hadden. Waar men haar het
4:03
Speaker 2: gevoel gaf dat ze gezien werd. In oktober van datzelfde
4:06
Speaker 2: jaar begon ze aan de opleidingsschool van de gemeente. En
4:09
Speaker 2: in die periode kreeg ze de overtuiging dat God wilde
4:12
Speaker 2: dat ze daar bleef. Ze bleef. De aantrekkingskracht van zo'n
4:16
Speaker 2: plek op iemand van 21... is niet moeilijk te begrijpen.
4:19
Speaker 2: Ze kwam uit een omgeving waar het geloof rustig en
4:22
Speaker 2: voorspelbaar was, en ze kwam terecht in een omgeving waar
4:25
Speaker 2: het geloof brandde. Er werd gesproken over de eindtijd. Er
4:29
Speaker 2: werd gezegd dat er iets bijzonders zou uitgaan van deze plaats.
4:32
Speaker 2: En er werd tegen haar gezegd dat zij daar deel
4:34
Speaker 2: van uitmaakte. Voor een jong mens dat zoekt naar betekenis,
4:38
Speaker 2: is dat een bijna onweerstaanbaar aanbod. Niet ergens werken en
4:42
Speaker 2: dan doodgaan, maar meedoen aan iets waarvan gezegd wordt dat
4:45
Speaker 2: het de wereldgeschiedenis raakt. Ze ging in de gemeente meedraaien.
4:49
Speaker 2: Ze werd KTE mee in het jeugdwerk. Ze schreef in
4:54
Speaker 2: het gemeenteblaadje. Ze was een van de nieuwe jonge mensen
4:57
Speaker 2: op wie de gemeente trots was. In het jaar 2000
5:01
Speaker 2: trouwde ze. Het huwelijk hield geen stand. En dat is
5:05
Speaker 2: het punt waarop haar verhaal en dat van Helge Vosmo
5:08
Speaker 2: elkaar kruisen. Wat er precies misging in dat huwelijk is
5:11
Speaker 2: nooit publiek gemaakt en dat hoort ook zo. Wat telt
5:15
Speaker 2: voor dit verhaal is de timing. Ze verloor de relatie
5:18
Speaker 2: waar haar leven op gebouwd was, in een dorp waar
5:20
Speaker 2: ze niets anders had dan de gemeente, in een gemeenschap
5:23
Speaker 2: waar het mislukken van een huwelijk werd gezien als een
5:25
Speaker 2: geestelijk falen. In de zomer van 2001, na de stukgelopen relatie,
5:31
Speaker 2: trok ze in bij het gezin Fosmo. Officieel om te
5:34
Speaker 2: helpen in het huishouden en om voor de kinderen te zorgen.
5:38
Speaker 2: Helge Fosmo was op dat moment ziek. Hij zei dat
5:41
Speaker 2: hij haar dag en nacht om zich heen nodig had.
5:44
Speaker 2: Ze verzorgde hem in zijn slaapkamer. En daar begon iets anders.
5:49
Speaker 2: Het machtsverschil daarin is bijna komisch groot als je het opzomt.
5:53
Speaker 2: Hij was pastor. Zij was gemeentelid. Hij was ouder. Zij
5:58
Speaker 2: was jonger. Hij had een gezin, een positie en een inkomen.
6:03
Speaker 2: Zij had niets van dat alles. En woonde onder zijn dak.
6:06
Speaker 2: Hij bepaalde mede hoe er in de gemeente over haar
6:09
Speaker 2: geestelijke toestand werd gedacht. Ze heeft daar zelf later over verteld,
6:12
Speaker 2: onder meer in een brief die ze aan een onderzoeksredactie
6:15
Speaker 2: schreef en in een documentaire. In de rechtszaal is het
6:18
Speaker 2: door haar beschreven en door hem lange tijd ontkend. Wat
6:21
Speaker 2: er in dat huis groeide, was een relatie waarin zij
6:24
Speaker 2: volledig afhankelijk werd van hem. Ze woonde in zijn huis.
6:27
Speaker 2: Ze zorgde voor zijn kinderen. Ze deelde zijn bed. En
6:31
Speaker 2: hij was tegelijk haar pastor, haar zielzorger, en de man
6:34
Speaker 2: die haar geestelijke toestand beoordeelde. Bedenk wat dat betekent. In
6:38
Speaker 2: een gewone relatie kun je ruzie maken en weggaan. In
6:41
Speaker 2: deze relatie was weggaan gelijk aan het verlaten van God.
6:44
Speaker 2: Er is nog iets dat in deze fase belangrijk is.
6:47
Speaker 2: Het was geen geheim binnen de gemeente dat er iets speelde.
6:50
Speaker 2: In een gemeenschap waar iedereen bij elkaar over de vloer komt,
6:53
Speaker 2: en waar geestelijke toestanden dagelijks worden besproken, blijft zoiets niet
6:57
Speaker 2: lang onopgemerkt. Wat er gebeurde toen het bekend werd, is
7:00
Speaker 2: precies wat je in dit systeem zou verwachten. Er werd
7:03
Speaker 2: niet gekeken naar de machtsverhouding tussen een pastor van in
7:05
Speaker 2: de dertig en een vrouw die in zijn huis woonde
7:07
Speaker 2: en van hem afhankelijk was. Er werd gekeken naar wie
7:10
Speaker 2: geestelijk fout zat. En dat was zij. Wat er ondertussen
7:14
Speaker 2: met haar positie in de gemeente gebeurde, is het spiegel,
7:17
Speaker 2: beeld van wat er met hem gebeurde. Hij steeg. Zij daalde.
7:22
Speaker 2: En omdat de gemeenschap alles in geestelijke termen uitlegde, kreeg
7:26
Speaker 2: dat verschil ook een geestelijke verklaring. Hij was blijkbaar dichter
7:30
Speaker 2: bij God. Zij was blijkbaar verder weg. Het derde element
7:34
Speaker 2: in dit systeem was Asa Waldau. Zij keurde de verhouding
7:37
Speaker 2: tussen Fosmo en Sarah Svensel niet goed. En binnen deze gemeenschap,
7:42
Speaker 2: Betekende afkeuring door haar iets heel concreets. Het is belangrijk
7:46
Speaker 2: om te begrijpen dat dit binnen die gemeenschap geen persoonlijke
7:49
Speaker 2: wraak was. Of in elk geval niet als zodanig werd gepresenteerd.
7:53
Speaker 2: Het werd gepresenteerd als geestelijke noodzaak. Zij zat fout. En
7:57
Speaker 2: de gemeenschap moest haar helpen dat in te zien. Sarah
8:01
Speaker 2: Svensson werd onder tucht geplaatst en werd buitengesloten. Wat dat
8:05
Speaker 2: in de praktijk inhield, is door meerdere getuigen beschreven. Ze
8:09
Speaker 2: bleef fysiek aanwezig in de gemeenschap. Maar sociaal bestond ze
8:12
Speaker 2: niet meer. Anderen mochten geen normaal contact met haar hebben.
8:16
Speaker 2: Ze werd geleidelijk uit vrijwel alles weggeschreven. En de plek
8:19
Speaker 2: waar ze werd buitengesloten, was het huis waarin ze woonde.
8:22
Speaker 2: De slaapkamer van Helge Vosmo. Ze heeft die situatie later
8:26
Speaker 2: zelf omschreven met een woord dat in de Zweedse pers
8:28
Speaker 2: is blijven hangen. Ze zei dat ze daar een seksslaaf
8:31
Speaker 2: in was. Het is de moeite waard om die situatie
8:34
Speaker 2: precies voor te stellen, want alleen dan wordt het volgende
8:37
Speaker 2: deel begrijpelijk. Een vrouw van in de twintig woont in
8:40
Speaker 2: een dorp waar ze niemand kent buiten de gemeente. De
8:43
Speaker 2: gemeente heeft haar afgesneden. Haar familie woont honderden kilometers verderop.
8:48
Speaker 2: In een streek waar ze al jaren niet meer echt
8:50
Speaker 2: deel van uitmaakt. Ze heeft geen zelfstandige woning en geen
8:54
Speaker 2: zelfstandig inkomen. En de enige mens die nog met haar praat,
8:58
Speaker 2: is de man over wie het conflict gaat. Voor lange
9:01
Speaker 2: periodes was hij zo ongeveer de enige persoon die ze
9:04
Speaker 2: nog sprak. Dat is het punt waar iedereen die deze
9:07
Speaker 2: zaak bestudeert blijft steken. Want vanaf hier is het geen
9:10
Speaker 2: kwestie meer van een vrouw die verliefd is op een
9:12
Speaker 2: getrouwde man. Vanaf hier gaat het over iemand die volledig
9:16
Speaker 2: is losgemaakt van elk ander perspectief. Geen vrienden die haar tegenspreken.
9:21
Speaker 2: Geen familie die vragen stelt. Geen buitenwereld die ze vertrouwt.
9:26
Speaker 2: Eén stem. Ze had bovendien haar economische zelfstandigheid opgegeven. Ze
9:32
Speaker 2: heeft delen van haar erfenis aan hem overgedragen, in de
9:34
Speaker 2: verwachting dat ze uiteindelijk zijn vrouw zou worden. Er is
9:38
Speaker 2: in Zweden twintig jaar lang gediscussieerd over de vraag of
9:41
Speaker 2: dat woord het juiste woord is. Sommigen vinden het te sterk. En?
9:46
Speaker 2: Eren vinden dat het precies beschrijft wat er gebeurde. Wat
9:50
Speaker 2: er in elk geval mee bedoeld werd, is dat zij
9:52
Speaker 2: zichzelf op dat moment ervoer als iemand zonder keuze. Om
9:56
Speaker 2: te begrijpen hoe iemand in zo'n positie belandt, is het
9:59
Speaker 2: nuttig om te weten wat psychologen over dit soort processen weten.
10:03
Speaker 2: Er is een misverstand dat hardnekkig standhoudt. Mensen denken dat
10:06
Speaker 2: je zwak, dom of labiel moet zijn om zo ver
10:09
Speaker 2: te komen. Het onderzoek wijst een andere kant op. Wat
10:13
Speaker 2: mensen kwetsbaar maakt voor dit soort afhankelijkheid, is meestal geen
10:17
Speaker 2: gebrek aan verstand, maar een combinatie van omstandigheden. Een overgangsfase
10:21
Speaker 2: in het leven. Een recent verlies. Een verhuizing. Een verbroken relatie.
10:28
Speaker 2: Een oprechte behoefte om ergens bij te horen en ergens
10:31
Speaker 2: goed in te zijn. Wat de onderzoeksliteratuur bovendien laat zien,
10:35
Speaker 2: is dat de meest kwetsbare mensen, niet de meest wanhopige zijn,
10:38
Speaker 2: maar de meest gemotiveerde. Wie ergens helemaal voor wil gaan?
10:43
Speaker 2: Wie zichzelf wil wegcijferen voor iets groters, wie bereid is
10:46
Speaker 2: offers te brengen, is precies de persoon die in een
10:48
Speaker 2: gezonde gemeenschap het meest waardevol is, en in het kap
10:51
Speaker 2: en ongezonde gemeenschap het makkelijkst te gebruiken. Sarah Svensson had
10:55
Speaker 2: dat allemaal tegelijk. Ze was in de twintig. Ze was
10:59
Speaker 2: verhuisd naar een dorp waar ze niemand kende buiten de gemeente.
11:02
Speaker 2: Haar huwelijk was net stukgelopen. En ze was terechtgekomen in
11:05
Speaker 2: een systeem, waarin haar waarde als mens dagelijks werd beoordeeld
11:09
Speaker 2: door de mensen om haar heen. Daarbovenop kwam de dynamiek
11:12
Speaker 2: die therapeuten die deze zaak later hebben bestudeerd hebben beschreven.
11:17
Speaker 2: De afwisseling van harde afwijzing en warme aanvaarding. Vernedering gevolgd
11:21
Speaker 2: door verzoening. Dat patroon is buitengewoon effectief in het binden
11:25
Speaker 2: van mensen, omdat het de verzoening laat met een intensiteit
11:28
Speaker 2: die gewone genegenheid nooit heeft. Een van hen omschreef het
11:33
Speaker 2: als iets wat bijna aanvoelde als een godservaring. Daar kwam
11:36
Speaker 2: nog iets bij, dat in vrijwel elk verslag over Knutby terugkomt. Slaapgebrek.
11:42
Speaker 2: Er waren avonden, nachten en vroege ochtenden vol bijeenkomsten, gebed
11:46
Speaker 2: en werk. Wie langdurig te weinig slaapt, wordt beïnvloedbaarder, emotioneler
11:51
Speaker 2: en minder goed in het beoordelen van wat waar is.
11:55
Speaker 2: Dat is geen mening. Dat is een van de best
11:57
Speaker 2: onderzochte effecten in de psychologie en het is de reden
12:00
Speaker 2: waarom slaaponthouding in andere contexten als een verhoormethode geldt. En
12:05
Speaker 2: daaroverheen lag de theologie. Wie eronder leed, leed omdat God
12:09
Speaker 2: hem beproefde. Wie werd gestraft, werd gestraft omdat God hem
12:13
Speaker 2: lief had. Wie twijfelde, twijfelde, omdat de duivel, a, en
12:19
Speaker 2: hem trok. Er was geen enkele ervaring die het systeem
12:22
Speaker 2: niet kon verklaren. Zo verstreken 2002 en 2003. Er is
12:26
Speaker 2: nog iets dat in deze periode speelde en dat vaak
12:29
Speaker 2: wordt vergeten. Ze was niet de enige. In dezelfde gemeenschap
12:34
Speaker 2: waren er in die jaren meer mensen die ondertucht stonden,
12:37
Speaker 2: die werden buitengesloten, die te horen kregen dat ze geestelijk
12:40
Speaker 2: fout zaten. Wat haar situatie uitzonderlijk maakte was niet de behandeling.
12:45
Speaker 2: Het was de combinatie van die behandeling met een volledige
12:48
Speaker 2: afhankelijkheid van één persoon. Voor de anderen die werden uitgesloten
12:52
Speaker 2: was er nog een weg terug. Ze hadden een eigen huis,
12:55
Speaker 2: een eigen inkomen, soms familie in de buurt. Zij had
12:58
Speaker 2: niet van dat alles. In het najaar van 2003 veranderde
13:03
Speaker 2: er iets. Helge Vosmo begon een verhouding met een andere
13:06
Speaker 2: vrouw uit de gemeente. Annette Linde. Zij was de vrouw
13:10
Speaker 2: van Daniel Linde, een ondernemer in de informatietechnologie, die naast
13:14
Speaker 2: de familie Vosmo woonde en die bij de gemeente hoorde.
13:17
Speaker 2: Alexandra Vosmo werkte voor zijn bedrijf. Voor Sarah Svensson was
13:21
Speaker 2: dat verpletterend. Ze had haar huwelijk, haar zelfstandigheid, haar sociale
13:25
Speaker 2: leven en een deel van haar geld opgegeven in de
13:27
Speaker 2: verwachting dat zij uiteindelijk zijn vrouw zou worden. En nu
13:31
Speaker 2: was er iemand anders. Twee gezinnen naast elkaar, in hetzelfde dorp,
13:34
Speaker 2: in dezelfde gemeente. Kort daarna begon Sarah Svensson anonieme sms-berichten
13:39
Speaker 2: te ontvangen. Die berichten zijn het meest opvallende onderdeel van
13:43
Speaker 2: deze hele zaak. En ze zijn de reden waarom de
13:46
Speaker 2: zaak in de internationale pers de sms-zaak is gaan heten.
13:50
Speaker 2: De berichten kwamen van een onbekend nummer. Ze waren in
13:53
Speaker 2: een toon geschreven die zij herkende als de toon van God.
13:57
Speaker 2: Er stond in wat zij moest doen, wat er van
13:59
Speaker 2: haar werd verwacht, en wat er zou gebeuren als zij
14:02
Speaker 2: niet gehoorzaamde. Later is technisch onderzoek gedaan naar die berichten.
14:06
Speaker 2: Op haar telefoon konden gewiste berichten worden teruggehaald, en de
14:10
Speaker 2: tekst daarvan bevestigde in belangrijke mate wat zij erover vertelde.
14:14
Speaker 2: Dat werd in de rechtszaal een van de dragende onderdelen
14:17
Speaker 2: van de bewijsvoering, omdat het betekende dat haar verhaal niet
14:20
Speaker 2: alleen op haar eigen woord beruste. Ze geloofde dat ze
14:22
Speaker 2: van God kwamen. Voor iemand die dat van buiten af leest,
14:26
Speaker 2: is dat bijna onmogelijk te bevatten. Maar zet het terug
14:28
Speaker 2: in de context. Zij zat in een gemeenschap waarin men
14:31
Speaker 2: geloofde dat God rechtstreeks tot mensen spreekt. Waar profetieën normaal waren.
14:36
Speaker 2: Waar de leiders zeiden namens God te spreken. Waar zij
14:40
Speaker 2: zelf al jaren te horen kreeg dat haar over eigen
14:43
Speaker 2: oordeel niet betrouwbaar was. En de berichten kwamen niet uit
14:47
Speaker 2: het niets bij haar terecht. Ze werden voor een deel
14:49
Speaker 2: aan haar doorgestuurd door Helge Vosmo zelf. Die daarnaast mondeling
14:53
Speaker 2: instructies gaf die in dezelfde richting wezen. Zo ontstond een systeem.
14:57
Speaker 2: waarin de man die haar hele wereld was, haar vertelde
15:00
Speaker 2: wat God van haar wilde, terwijl er tegelijk berichten binnenkwamen
15:03
Speaker 2: die dat bevestigden. En daar zit iets wat deze zaak
15:06
Speaker 2: zo modern maakt. Dit was 2003. De mobiele telefoon was
15:11
Speaker 2: net iets geworden dat iedereen had. SMS was voor veel
15:14
Speaker 2: mensen nog een nieuw medium. Snel, direct, zonder stem, zonder gezicht.
15:20
Speaker 2: Een tekst op een schermpje van een onbekend nummer heeft
15:23
Speaker 2: geen lichaam en geen ogen. Er is niets aan af
15:26
Speaker 2: te lezen. Een academisch artikel over deze zaak heeft er
15:30
Speaker 2: later op gewezen dat de technologie hier precies deed wat
15:33
Speaker 2: ze in dit geval moest doen. Ze maakte anonieme autoriteit mogelijk.
15:38
Speaker 2: Iemand kon spreken met het gezag van God zonder zelf
15:40
Speaker 2: zichtbaar te zijn. De inhoud van die berichten werd steeds concreter.
15:45
Speaker 2: Ze gingen over Alexandra Fosmo. En op een gegeven moment
15:48
Speaker 2: werd er niet meer alleen gesproken over wat er zou
15:50
Speaker 2: moeten gebeuren, maar over wanneer. Op 8 november 2003... In
15:55
Speaker 2: de vroege ochtend ging Sarah Svensson het huis binnen, waar
15:58
Speaker 2: ze woonde en waar Alexandra Vosmo lag te slapen. Ze
16:01
Speaker 2: had een hamer bij zich. Ze sloeg toe. Alexandra Vosmo
16:05
Speaker 2: werd wakker en verzette zich. Ze wist zich los te maken.
16:08
Speaker 2: Ze belde haar man, die op dat moment in zijn
16:11
Speaker 2: auto onderweg was, in gezelschap van zijn minares. Ze belde
16:15
Speaker 2: ook een aantal oudsten van de gemeente. En toen gebeurde
16:18
Speaker 2: er iets wat je in geen enkele normale samenleving zou verwachten.
16:21
Speaker 2: Er werd geen aangifte gedaan. Een vrouw was in haar
16:24
Speaker 2: eigen bed met een hamer aangevallen. De dader was bekend.
16:28
Speaker 2: Ze woonde in hetzelfde huis. En de gemeenschap besloot dat
16:32
Speaker 2: dit een interne kwestie was. Er werd wel gehandeld. Maar
16:36
Speaker 2: het handelen was gericht op het beschermen van de gemeenschap.
16:39
Speaker 2: Niet op het beschermen van het slachtoffer. Of op het
16:41
Speaker 2: achterhalen van de waarheid. Sarah Svensson werd weggestuurd uit de gemeenschap.
16:46
Speaker 2: De familie Fosmo stapte op het vliegtuig naar een bijbelschool
16:49
Speaker 2: in Hongkong. Alexandra Fosmo overleefde die aanval. Ze had verwondingen,
16:54
Speaker 2: maar ze leefde. Ze wist wie haar had aangevallen. Want
16:57
Speaker 2: de dader woonde in hetzelfde huis. En daarna keerde ze
17:00
Speaker 2: terug naar het dagelijks leven in datzelfde huis. In datzelfde dorp.
17:05
Speaker 2: In dezelfde gemeente. Met dezelfde man. Dit is het moment,
17:09
Speaker 2: waarop je als luisteraar even... Het tajanare zeep zeven is
17:13
Speaker 2: stil moet blijven staan, want dit is de scharnier van
17:16
Speaker 2: de hele zaak. Op 8 november 2003 was er nog
17:19
Speaker 2: niemand dood. Er was een poging tot ernstig geweld, gepleegd
17:24
Speaker 2: door een vrouw die door iedereen in die gemeenschap werd
17:26
Speaker 2: gezien als iemand die door de leiding volledig was ingekapseld.
17:30
Speaker 2: Er waren getuigen. Er was een slachtoffer dat het na vertelde.
17:34
Speaker 2: Er was een wapen. Eén telefoontje naar de politie zou
17:37
Speaker 2: een onderzoek in gang hebben gezet. Er zou zijn gevraagd
17:40
Speaker 2: waarom ze het had gedaan. Er zou zijn gekeken naar
17:43
Speaker 2: haar telefoon. Dat telefoontje kwam niet. In plaats daarvan werd
17:47
Speaker 2: het incident behandeld als een geestelijk probleem. De dader werd
17:51
Speaker 2: verwijderd uit de gemeenschap, wat betekende dat ze werd afgesneden
17:55
Speaker 2: van het enige sociale netwerk dat ze nog had. Ze
17:58
Speaker 2: werd met andere woorden in de meest kwetsbare toestand gebracht
18:01
Speaker 2: die je je kunt voorstellen, en vervolgens aan haar lot overgelaten.
18:05
Speaker 2: Behalve dat ze niet aan haar lot werd overgelaten. Want
18:09
Speaker 2: in het geheim bleef Helge Vosmo contact met haar houden.
18:12
Speaker 2: En de anonieme berichten kwamen terug. In de weken die volgden,
18:16
Speaker 2: kreeg ze een opdracht die concreter was dan alles wat
18:19
Speaker 2: er tot dan toe was gevraagd. En hier verandert de
18:22
Speaker 2: aard van wat er wordt gevraagd. Tot dan toe ging
18:25
Speaker 2: het over gehoorzaamheid, over onderwerping, over het aanvaarden van straf.
18:29
Speaker 2: Nu ging het over een voorwerp dat maar één doel heeft.
18:32
Speaker 2: Ze moesten vuurwapen kopen. Dat is in Zweden geen eenvoudige opgave.
18:38
Speaker 2: Zweden heeft strenge wapenwetgeving. Voor legaal wapenbezit heb je een
18:42
Speaker 2: vergunning nodig. En die krijg je in de praktijk alleen
18:45
Speaker 2: als jager of als lid van een schietvereniging, na een
18:48
Speaker 2: opleiding en een controle. Een vrouw van in de twintig
18:51
Speaker 2: zonder achtergrond in de jacht, kan niet zomaar een revolver kopen.
18:55
Speaker 2: Hoe ze daar precies aan kwam, is in de rechtszaal
18:57
Speaker 2: aan de orde geweest en is een van de details
18:59
Speaker 2: waar later opnieuw naar is gekeken. Wat vast staat, is
19:03
Speaker 2: dat ze de opdracht kreeg dat ze eraan werkte en
19:06
Speaker 2: dat er uiteindelijk een wapen was. Ze kwam er toch aan.
19:10
Speaker 2: Het wapen dat uiteindelijk in deze zaak een rol speelde,
19:13
Speaker 2: was een revolver in het kaliber 38 Special, een veelgebruik type.
19:18
Speaker 2: En de instructies breiden zich uit. Er kwam een tweede
19:22
Speaker 2: naam bij. Daniel Linde. De buurman. De man van de vrouw,
19:28
Speaker 2: met wie Helge Vosmo, een verhouding had. De weken tussen
19:32
Speaker 2: die hamer en de nacht waar dit verhaal naartoe loopt,
19:35
Speaker 2: zijn ongeveer twee maanden. In die twee maanden gebeurde er
19:38
Speaker 2: niets wat het had kunnen tegenhouden. Geen aangifte. Geen arts
19:43
Speaker 2: die vragen stelde over D. Is verwondingen. Geen buitenstaander die
19:48
Speaker 2: iets merkte. Geen enkel moment waarop het systeem van buitenaf
19:51
Speaker 2: werd aangeraakt. Er is in de Zweedse discussie over deze
19:55
Speaker 2: zaak vaak gezegd dat de gemeenschap in die weken haar
19:57
Speaker 2: laatste kans liet lopen. Dat is een harde formulering maar
20:01
Speaker 2: het is moeilijk om er iets tegen in te brengen.
20:03
Speaker 2: Wat er in die laatste weken van 2003 en de
20:05
Speaker 2: eerste dagen van 2004 tussen hen is gewisseld, is later
20:09
Speaker 2: in de rechtszaal aan de orde geweest. De rechtbank is
20:11
Speaker 2: uiteindelijk tot het oordeel gekomen dat er sprake was van
20:14
Speaker 2: gerichte beïnvloeding. Uitgeoefend door iemand die precies wist welke woorden
20:18
Speaker 2: bij deze specifieke vrouw effect zouden hebben. Alfa, prevenum, boosano, vivenum.
20:24
Speaker 2: Dat laatste is het punt waar deskundigen op wijzen als
20:26
Speaker 2: ze uitleggen waarom dit geen willekeurige manipulatie was. De berichten
20:30
Speaker 2: spraken haar aan op precies die dingen waar zij het
20:32
Speaker 2: meest bang voor was. Afgewezen worden. Fout zijn. Verloren gaan.
20:38
Speaker 2: Voordat we naar die nacht gaan, is het belangrijk om
20:40
Speaker 2: iets vast te leggen over hoe dit later juridisch is beoordeeld.
20:43
Speaker 2: Want dat bepaalt hoe je naar Sarah Svensson kijkt. Dat
20:46
Speaker 2: laatste is een detail dat later een eigen leven zou
20:49
Speaker 2: gaan leiden en het is goed om het hier alvast
20:51
Speaker 2: met zorg te formuleren. Ze heeft alles bekend. Vanaf het
20:54
Speaker 2: eerste verhoor heeft ze hetzelfde verhaal verteld en ze is
20:57
Speaker 2: daar nooit van afgeweken. De rechtbank oordeelde dat ze op
21:00
Speaker 2: het moment van de daden leed aan wat in het
21:02
Speaker 2: vonnis werd omschreven als een psychische stoornis met religieus gekleurde
21:05
Speaker 2: overtuigingen van psychotische aard. Dat is de reden waarom haar
21:08
Speaker 2: straf geen gevangenisstraf werd. Tegelijk oordeelde de rechtbank dat ze
21:12
Speaker 2: de daden had gepleegd en dat ze daartoe was aangezet.
21:15
Speaker 2: Er zijn mensen die vinden dat ze het volle slachtofferschap
21:18
Speaker 2: verdient en dat ze niets anders was dan het instrument
21:21
Speaker 2: van iemand anders. Er zijn ook mensen, onder wie nabestaanden,
21:25
Speaker 2: die erop wijzen dat zij degene was die de trekker overhaalde.
21:28
Speaker 2: Beide standpunten zijn in Zweden twintig jaar lang uitgesproken en
21:32
Speaker 2: beide zijn te verdedigen. Wat er in de rechtszaal gebeurde
21:35
Speaker 2: en wat er twintig jaar later opnieuw over is gezegd,
21:38
Speaker 2: komt in de laatste delen van deze serie aan bod.
21:40
Speaker 2: Wat er in dit deel is beschreven, gaat over een
21:42
Speaker 2: periode van ongeveer vijf jaar. Van een 21-jarige stagiaire, die
21:47
Speaker 2: in 1998 een maand naar Knutby kwam, tot een 26-jarige
21:52
Speaker 2: vrouw die eind 2003 was afgesneden van vrijwel iedereen D. I.
21:56
Speaker 2: ze kende en die berichten ontving waarvan ze geloofde dat
21:59
Speaker 2: God ze stuurde. Vijf jaar is lang. Dat is precies
22:04
Speaker 2: het punt. Niemand wordt in een week tot zoiets gebracht.
22:08
Speaker 2: Het gebeurt in stappen die elk op zichzelf klein genoeg
22:10
Speaker 2: zijn om te aanvaarden. En de optelsom is pas achteraf zichtbaar.
22:15
Speaker 2: Aan het eind van 2003 was er een vrouw met
22:18
Speaker 2: een wapen, Een reeks instructies en twee namen. Er is
22:22
Speaker 2: nog één ding dat over dit deel gezegd moet worden.
22:24
Speaker 2: In dit verhaal wordt vaak gesproken over manipulatie alsof dat
22:27
Speaker 2: een truc is. Iemand zegt iets slims en de ander
22:30
Speaker 2: doet wat er wordt gevraagd. Zo werkt het niet en
22:33
Speaker 2: deze zaak laat dat goed zien. Wat er in Knutpie
22:36
Speaker 2: gebeurde was geen truc. Het was een structuur die jaren
22:39
Speaker 2: nodig had. Eerst een gemeenschap die het eigen oordeel verdacht maakte.
22:44
Speaker 2: Dan een leer die het gezag van de leiding gelijkstelde
22:46
Speaker 2: aan het gezag van God. Dan een isolatie die elk
22:49
Speaker 2: alternatief perspectief wegnam. Dan een afhankelijkheid die weggaan onmogelijk maakte.
22:55
Speaker 2: En pas daarna, aan het eind van die hele keten,
22:58
Speaker 2: een instructie. Wie alleen naar de laatste stap kijkt, begrijpt
23:02
Speaker 2: er niets van. Wie de hele keten ziet, begrijpt hem
23:05
Speaker 2: misschien te goed. In het volgende deel, de nacht van
23:08
Speaker 2: 9 op 10 januari 2004, wat er in die twee
23:11
Speaker 2: huizen gebeurde, hoe de politie in dat dorp arriveerde, en
23:15
Speaker 2: hoe het onderzoek in de dagen daarna eenrichtte. NG opging,
23:19
Speaker 2: die niemand had voorzien. Dank je wel voor het luisteren.