Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Klemensów: pałac zbudowany dla dziecka, które się nie urodziło

Transcript

Klemensów: pałac zbudowany dla dziecka, które się nie urodziło · Art Perspective – podcast o sztuce

• 0:02
  SPEAKER_00: Wyobraźcie sobie,
• 0:03
  SPEAKER_00: że ktoś buduje wielki pałac zanim jego przyszły właściciel przyjdzie na świat.
• 0:10
  SPEAKER_00: Brzmi jak bajka,
• 0:11
  SPEAKER_00: ale według większości źródeł tak zaczęła się historia Klemensowa,
• 0:16
  SPEAKER_00: jednego z najciekawszych zespołów pałacowo-parkowych na Lubelszczyźnie.
• 0:23
  SPEAKER_00: Dziś z rozmachu tamtych czasów zostało bardzo niewiele.
• 0:27
  SPEAKER_00: A jednak wystarczająco dużo,
• 0:29
  SPEAKER_00: by zrozumieć jak wyglądało życie w rezydencji,
• 0:33
  SPEAKER_00: która miała pokazywać bogactwo i smak jednego z najpotężniejszych rodów
• 0:38
  SPEAKER_00: w dawnej Rzeczpospolitej.
• 0:40
  SPEAKER_00: Ja nazywam się Dorota Szarnowska i prowadzę podcast oraz kanał na YouTube Art Perspective.
• 0:47
  SPEAKER_00: Opowiadam w nich o sztuce, architekturze i o ludziach, którzy je tworzyli.
• 0:53
  SPEAKER_00: Tym razem zabieram Was na Roztocze,
• 0:55
  SPEAKER_00: bo pochodzę z Zamojczyzny i to miejsce znam z opowieści,
• 1:00
  SPEAKER_00: z dzieciństwa i z własnych wycieczek.
• 1:04
  SPEAKER_00: Jeśli kiedykolwiek przejeżdżaliście koło Szczebrzeszyna
• 1:08
  SPEAKER_00: i nie wiedzieliście co tam stoi, to ten odcinek jest dla Was.
• 1:15
  SPEAKER_00: Zacznijmy od tego, gdzie to właściwie jest.
• 1:19
  SPEAKER_00: Klemensów to dziś wschodnia część Szczebrzeszyna, ale sam pałac formalnie stoi we wsi Michałów.
• 1:27
  SPEAKER_00: Leży około dwóch kilometrów na północ od drogi krajowej numer 74 między Michałowem a Bodaczowem.
• 1:37
  SPEAKER_00: Nazwa sugeruje jedno,
• 1:38
  SPEAKER_00: a adres drugie i to pierwsze zaskoczenie dla każdego, kto tutaj przyjeżdża.
• 1:45
  SPEAKER_00: Historia zaczyna się w 1744 roku.
• 1:51
  SPEAKER_00: Według przewodników Dwor i Pałace Polski i Zamość Info to Teresa
• 1:57
  SPEAKER_00: z Michałowskich Zamojska,
• 1:59
  SPEAKER_00: żona ordynata Tomasza Antoniego Zamojskiego, miała pomysł na rezydencję.
• 2:06
  SPEAKER_00: Jej mąż zajął się realizacją.
• 2:08
  SPEAKER_00: Kupili bodaczów od zamojskich,
• 2:11
  SPEAKER_00: franciszkanów i na gruntach zamienionych z zakonem, Postawiono budynek.
• 2:18
  SPEAKER_00: Są jednak opracowania, które wszystko przypisują samemu ordynatowi.
• 2:24
  SPEAKER_00: Ta rozbieżność wraca w różnych publikacjach i nie da się jej rozstrzygnąć jednym zdaniem.
• 2:30
  SPEAKER_00: Warto ją mieć w głowie, bo dotyczy tego, kto tak naprawdę rządził budową.
• 2:37
  SPEAKER_00: Mniej sporne jest to, po co pałac wzniesiono.
• 2:41
  SPEAKER_00: Miał być letnią rezydencją, A według części źródeł siedzibą przyszłego następcy ordynata.
• 2:49
  SPEAKER_00: Tym następcą miał być Clemens, a od jego imienia pochodzi nazwa całej posiadłości.
• 2:57
  SPEAKER_00: I tu ciekawostka, źródła nie zgadzają się nawet co do jego narodzin.
• 3:03
  SPEAKER_00: Angielska Wikipedia, z której korzystam podaje rok 1738.
• 3:09
  SPEAKER_00: Inne opracowania sugerują,
• 3:11
  SPEAKER_00: że chłopiec przyszedł na świat dopiero w trakcie budowy około 1747 roku.
• 3:18
  SPEAKER_00: Ta drobna,
• 3:20
  SPEAKER_00: niedrobna różnica pokazuje,
• 3:22
  SPEAKER_00: jak trudno dziś odtworzyć rodzinną kronikę sprzed 270 lat.
• 3:27
  SPEAKER_00: Przejdźmy do ludzi,
• 3:28
  SPEAKER_00: którzy projektowali pałac, bo to właśnie ich nazwiska najbardziej mnie interesują.
• 3:35
  SPEAKER_00: Projekt najstarszej części przypisuje się najczęściej Janowi Andrzejowi Bemowi.
• 3:41
  SPEAKER_00: Był to inżynier wojskowy i architekt cywilny,
• 3:45
  SPEAKER_00: który pracował dla Zamojskich i projektował budynki w Zamościu.
• 3:51
  SPEAKER_00: Obok niego wymienia się Jerzego de Cave.
• 3:54
  SPEAKER_00: Jedne przewodniki nazywają go architektem francuskim,
• 3:59
  SPEAKER_00: inne tylko wspominają, że brał udział w omawianiu realizacji.
• 4:04
  SPEAKER_00: Tu trzymam się ostrożnie tego, co da się potwierdzić.
• 4:09
  SPEAKER_00: Nie wolno też pominąć samego ordynata.
• 4:12
  SPEAKER_00: Według Muzeum w Szczebrzeszynie Tomasz Antoni studiował architekturę w kraju i
• 4:18
  SPEAKER_00: za granicą, między innymi w Paryżu, Rzymie i Wiedniu.
• 4:24
  SPEAKER_00: Sam miał opracować amatorski projekt pałacu, który stał się myślą wstępną dla fachowców.
• 4:32
  SPEAKER_00: Wyobraźcie sobie ten obraz.
• 4:34
  SPEAKER_00: Magnat z doświadczeniem z europejskich stolic.
• 4:38
  SPEAKER_00: Nad stołem z ołówkiem w ręku szkicujący rezydencję dla rodziny.
• 4:44
  SPEAKER_00: Budową kierował Jan Kolumbani, nazywany w opracowaniach włoskim mistrzem budowlanym.
• 4:52
  SPEAKER_00: Według przewodników organizował pracę na miejscu i odpowiadał za to co działo się
• 4:58
  SPEAKER_00: na placu budowy.
• 5:00
  SPEAKER_00: Dokładnej roli każdego z tych ludzi nie da się dziś zmierzyć ale układ jest czytelny.
• 5:06
  SPEAKER_00: Był fundator, był architekt z Zamościa, był konsultant z zagranicy i był wykonawca z Włoch.
• 5:16
  SPEAKER_00: Skąd w ogóle taki międzynarodowy skład?
• 5:20
  SPEAKER_00: Odpowiedź jest prostsza niż można by sądzić.
• 5:23
  SPEAKER_00: Jan Zamoyski, wielki kanclerz i hetman, założyciel Zamościa, studiował w Padwie.
• 5:31
  SPEAKER_00: Miasto, które zbudował pod koniec XVI wieku zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando.
• 5:39
  SPEAKER_00: Zamoyscy od pokoleń sprowadzali ludzi z Włoch i Francji,
• 5:43
  SPEAKER_00: więc w 1744 roku nie było to nic dziwnego.
• 5:49
  SPEAKER_00: To była rodzinna tradycja.
• 5:52
  SPEAKER_00: Jak zatem wyglądało zarządzanie tak rozległym przedsięwzięciem?
• 5:57
  SPEAKER_00: Według Dwory i Pałace Polski Teresa Zamojska miała duże zdolności organizacyjne
• 6:04
  SPEAKER_00: i znała proces budowlany.
• 6:06
  SPEAKER_00: Miała zawierać kontrakty z architektami i rzemieślnikami i decydować o doborze materiałów.
• 6:14
  SPEAKER_00: Jeśli to prawda,
• 6:15
  SPEAKER_00: to rezydencję w Klemensowie współtworzyła kobieta,
• 6:19
  SPEAKER_00: która potrafiła negocjować z fachowcami z różnych krajów.
• 6:24
  SPEAKER_00: Nie zawsze tak się o niej mówi,
• 6:26
  SPEAKER_00: bo w wielu opisach mąż zostaje pierwszym nazwiskiem,
• 6:29
  SPEAKER_00: ale tu jej rola wydaje się kluczowa.
• 6:32
  SPEAKER_00: Tutaj muszę być uczciwa wobec was.
• 6:35
  SPEAKER_00: W źródłach,
• 6:36
  SPEAKER_00: które udało mi się sprawdzić,
• 6:38
  SPEAKER_00: nie znalazłam zachowanych listów do Columbaniego ani do Decawe.
• 6:44
  SPEAKER_00: Nie wiem, czy ich nie ma, czy po prostu nikt ich dotąd nie opublikował.
• 6:48
  SPEAKER_00: To jest duża luka, którą trzeba uczciwie zaznaczyć, zamiast ją wypełniać domysłami.
• 6:54
  SPEAKER_00: Ale jeśli macie taką wiedzę, proszę odezwijcie się w komentarzach.
• 7:01
  SPEAKER_00: Byłoby bardzo fajnie usłyszeć, jeśli jest cokolwiek takiego.
• 7:05
  SPEAKER_00: A ja mogę wam natomiast pokazać,
• 7:07
  SPEAKER_00: jak ta rodzina komunikowała się w innych sprawach,
• 7:10
  SPEAKER_00: bo tu ślady są dobrze udokumentowane.
• 7:14
  SPEAKER_00: W 1579 roku Jan Zamoyski pisał z Wilna do Macieja Topornickiego w sprawie nowego miasta.
• 7:23
  SPEAKER_00: Cytuje go Bogdan Nowak w książce Uciekany, powołując się na profesora Stanisława Łempickiego.
• 7:31
  SPEAKER_00: Z tego listu wynika,
• 7:32
  SPEAKER_00: że Zamoyski prosił o wykonanie rysunku dla Bernarda Moranda,
• 7:37
  SPEAKER_00: bo tylko na jego podstawie cieśle,
• 7:39
  SPEAKER_00: kowale, ślusarze i stolarze mogli wiedzieć, co mają robić.
• 7:45
  SPEAKER_00: Sposób działania był prosty.
• 7:47
  SPEAKER_00: Fundator wydawał polecenia, architekt rysował, a rzemieślnicy wykonywali pracę.
• 7:55
  SPEAKER_00: W Klemensowie najpewniej wyglądało to podobnie,
• 7:58
  SPEAKER_00: choć bez zachowanych dokumentów nie da się tego potwierdzić.
• 8:04
  SPEAKER_00: Zobaczmy teraz jak wygląda sam budynek, bo to o nim mówią wszyscy, którzy tu przyjeżdżają.
• 8:11
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków i portalu lubelskie klimaty pałac zbudowano z cegły i otynkowano.
• 8:20
  SPEAKER_00: Front liczy 23 osie okienne,
• 8:24
  SPEAKER_00: elewacja ogrodowa 21,
• 8:27
  SPEAKER_00: a środkowe 9 osi obu elewacji zostało podkreślone pozornymi ryzalitami.
• 8:34
  SPEAKER_00: To płytkie wysunięte pasy muru zwieńczone trójkątnymi szczytami.
• 8:41
  SPEAKER_00: Na tych szczytach umieszczono herby jelita, rodowe godło zamojskich.
• 8:47
  SPEAKER_00: Dla barokowego architekta był to sposób na to,
• 8:50
  SPEAKER_00: by budynek wyglądał na bogatszy i bardziej uporządkowany niż był w rzeczywistości.
• 8:57
  SPEAKER_00: Co do liczby kondygnacji źródła się rozjeżdżają,
• 9:02
  SPEAKER_00: większość przewodników pisze, że pierwotny pałac był jednopiętrowy.
• 9:07
  SPEAKER_00: Portal Fotopolska wspomina o dwukondygnacyjnym korpusie głównym
• 9:12
  SPEAKER_00: z podwójnymi skrzydłami bocznymi powstałymi w pierwszym etapie zakończonym
• 9:17
  SPEAKER_00: w 1747 roku.
• 9:20
  SPEAKER_00: Jeśli odwiedzacie Klemensów, policzcie sami i porównajcie to z planami w archiwach.
• 9:27
  SPEAKER_00: Największą siłą tego budynku jest rytm.
• 9:30
  SPEAKER_00: Okna ustawiono symetrycznie, a proporcje dają wrażenie spokoju.
• 9:35
  SPEAKER_00: Zamość Info pisze wprost o charakterystycznych ryzalitach i mansardowych dachach
• 9:41
  SPEAKER_00: oraz o rytmie okien,
• 9:43
  SPEAKER_00: w którym nawet dziś łatwo wyczuć dyscyplinę barokowego projektu,
• 9:48
  SPEAKER_00: mimo późniejszych przerubłek.
• 9:51
  SPEAKER_00: Zamość Info pisze wprost o charakterystycznych ryzalitach i mansardowych dachach
• 9:56
  SPEAKER_00: oraz o rytmie okien,
• 9:58
  SPEAKER_00: w którym nawet dziś łatwo wyczuć dyscyplinę barokowego projektu mimo późniejszych
• 10:05
  SPEAKER_00: przeróbek.
• 10:07
  SPEAKER_00: To właśnie ten szkielet przetrwał najdłużej.
• 10:10
  SPEAKER_00: Dach przechodził kolejne zmiany.
• 10:12
  SPEAKER_00: Pierwotnie kryto go dachówką ceramiczną, a dopiero w 1870 roku wymieniono pokrycie na gond.
• 10:22
  SPEAKER_00: W tym samym czasie wstawiono okna i drzwi, które stoją do dziś.
• 10:28
  SPEAKER_00: W 1894 roku przebudowano taras od strony ogrodu i gruntownie odnowiono wnętrza.
• 10:35
  SPEAKER_00: Każda z tych dat to osobny rozdział w historii budynku.
• 10:40
  SPEAKER_00: Plan wnętrz też był ciekawy.
• 10:43
  SPEAKER_00: Barokowe rezydencje magnackie często układano w amfiladę,
• 10:47
  SPEAKER_00: czyli ciąg pokoi połączonych jedne z drugimi, bez korytarzy.
• 10:53
  SPEAKER_00: Gość przechodził przez kolejne salony, a każdy kolejny był bardziej reprezentacyjny.
• 10:59
  SPEAKER_00: W Klemensowie amfilada przetrwała dopóki budynek służył rodzinie.
• 11:06
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków dopiero w czasie przystosowania go
• 11:09
  SPEAKER_00: do domu opieki społecznej część pomieszczeń przebudowano zamieniając układ
• 11:15
  SPEAKER_00: amfiladowy na korytarzowy.
• 11:18
  SPEAKER_00: To dobra wskazówka jak wyglądało życie w tamtym domu.
• 11:23
  SPEAKER_00: Teraz najciekawsza część, czyli przebudowa w XIX wieku.
• 11:29
  SPEAKER_00: Pierwsza zmiana to projekt Henryka Ittara,
• 11:32
  SPEAKER_00: architekta urodzonego w Polsce i działającego w klasycystycznym duchu.
• 11:38
  SPEAKER_00: Według lubelskich klimatów zlecił go ordynat Stanisław Kostka-Zamoyski,
• 11:44
  SPEAKER_00: który przejął ordynację w 1801 roku.
• 11:48
  SPEAKER_00: Projekt z 1808 roku zakładał nadbudowę drugiego piętra nad Korpusem Głównym,
• 11:56
  SPEAKER_00: przedłużenie bocznych pawilonów od frontu i budowę oranżerii.
• 12:02
  SPEAKER_00: Zrealizowano część z tych zamierzeń w latach 1810 do 1813,
• 12:07
  SPEAKER_00: a wnętrza przebudowano w duchu klasycystycznym.
• 12:13
  SPEAKER_00: Tu pojawia się kolejna rozbieżność.
• 12:16
  SPEAKER_00: Według Zamość Info Oranżeria powstała w tym okresie,
• 12:20
  SPEAKER_00: a według lubelskich klimatów powołujących się
• 12:23
  SPEAKER_00: na Romana Aftanazego mogła być dziełem Marconiego.
• 12:28
  SPEAKER_00: Nie ma tu pełnej zgody.
• 12:31
  SPEAKER_00: Równolegle zamojscy kupowali nowe meble.
• 12:34
  SPEAKER_00: Dwory i Pałace Polski i Miejski Dom Kultury w Szczebrzeszynie piszą,
• 12:39
  SPEAKER_00: że w latach 1810 do 1813 sprowadzono wyposażenie z Francji i Anglii.
• 12:48
  SPEAKER_00: Pałac miał więc wyglądać jak rezydencja, do której mogą przyjechać goście z Paryża i Londynu.
• 12:55
  SPEAKER_00: Kolejny etap to Henryk Marconi.
• 12:57
  SPEAKER_00: Urodził się w Rzymie w 1792 roku,
• 13:01
  SPEAKER_00: studiował w Bolonii i od 1822 roku pracował w Królestwie Polskim.
• 13:10
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków i portalu polska.org.pl przebudowę
• 13:15
  SPEAKER_00: w duchu neorenesansu zaczęto w 1826 roku,
• 13:21
  SPEAKER_00: ale przerwało ją niestety powstanie listopadowe.
• 13:26
  SPEAKER_00: Barconi zmienił portal frontowy,
• 13:29
  SPEAKER_00: dodał balkony nad wejściami od dziedzińca i ogrodu,
• 13:33
  SPEAKER_00: przebudował dach i przekształcił łączniki na jednosiowe.
• 13:38
  SPEAKER_00: Prace trwały do około 1841 i 1842 roku z przerwami.
• 13:47
  SPEAKER_00: Włoski architekt w polskim pałacu to jeden z najciekawszych wątków całej historii.
• 13:53
  SPEAKER_00: Park zasługuje tutaj na osobną opowieść.
• 13:57
  SPEAKER_00: Według Zamość Info zaczynał jako regularny ogród barokowy na wzór francuski
• 14:03
  SPEAKER_00: z alejami lipowymi z półkolistym zamknięciem od północy.
• 14:08
  SPEAKER_00: Obejmował około 20 hektarów.
• 14:12
  SPEAKER_00: Z czasem,
• 14:13
  SPEAKER_00: zwłaszcza w XIX wieku,
• 14:15
  SPEAKER_00: przekształcono go w park o charakterze angielskim,
• 14:19
  SPEAKER_00: z luźniejszymi alejkami i naturalnie prowadzonym drzewostanem.
• 14:25
  SPEAKER_00: Polskie zabytki podają, że park ma około 100 hektarów i uchodzi za największy na Lubelszczyźnie.
• 14:33
  SPEAKER_00: Inne źródła dla całego zespołu mówią o 134 albo nawet 136 hektarach.
• 14:42
  SPEAKER_00: Te rozbieżności pokazują, że granice dawnej posiadłości trudno dziś precyzyjnie określić.
• 14:48
  SPEAKER_00: A teraz co działo się wokół pałacu?
• 14:51
  SPEAKER_00: Wokół pałacu, moi drodzy, powstawały kolejne budynki.
• 14:57
  SPEAKER_00: Według lubelskich klimatów,
• 14:59
  SPEAKER_00: wejdźcie sobie na tę stronę,
• 15:00
  SPEAKER_00: jeśli jesteście ciekawi,
• 15:02
  SPEAKER_00: i niezależna.pl w zespole były oranżeria,
• 15:07
  SPEAKER_00: kaplica, budynki gospodarcze, biała oficyna i czerwony domek.
• 15:15
  SPEAKER_00: W 1894 roku z inicjatywy Maurycego Klemensa Zamojskiego,
• 15:20
  SPEAKER_00: wówczas rządzącego ordynacją, postawiono cukrownię Klemensów.
• 15:26
  SPEAKER_00: Ten przemysłowy wątek pokazuje, że rezydencja była też częścią większego gospodarstwa.
• 15:34
  SPEAKER_00: Wejdźmy do środka.
• 15:36
  SPEAKER_00: Najlepiej zachowaną częścią są wnętrza, choć ich wygląd wielokrotnie się zmieniał.
• 15:43
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków i portalu Morando posadzki w wielu pomieszczeniach wykonano
• 15:49
  SPEAKER_00: z marmuru chęcińskiego,
• 15:51
  SPEAKER_00: A część pokoi wyłożono parkietem sklepki pokrytej fornirem,
• 15:55
  SPEAKER_00: czyli cienką warstwą szlachetnego drewna.
• 16:00
  SPEAKER_00: Wzory były geometryczne.
• 16:03
  SPEAKER_00: Dla gościa wchodzącego do salonu taka podłoga była od razu sygnałem,
• 16:07
  SPEAKER_00: że trafił w miejsce pełne kosztownych rzemiosł.
• 16:12
  SPEAKER_00: Ściany i sufity mają własną historię.
• 16:17
  SPEAKER_00: Część ościeży okiennych, drzwi wewnętrzne i okiennice pokrywa drewniana boazeria.
• 16:26
  SPEAKER_00: Tworzą ją płyciny, czyli prostokątne, wpuszczane pola z listwami.
• 16:32
  SPEAKER_00: Według dwory i pałace Polski w wielu pomieszczeniach zachowały się sufity z facetami.
• 16:39
  SPEAKER_00: Nie wiem czy wiecie,
• 16:40
  SPEAKER_00: facety to takie ścięte krawędzie, które łamią światło i dają wrażenie głębi.
• 16:48
  SPEAKER_00: Część pomieszczeń ma sklepienia kolebkowo-krzyżowe.
• 16:52
  SPEAKER_00: Źródła mówią więc o różnorodności.
• 16:55
  SPEAKER_00: Barokowe kształty spotykają się tu z klasycystycznymi rozwiązaniami z XIX wieku.
• 17:02
  SPEAKER_00: Najważniejszym elementem wnętrza są kominki.
• 17:06
  SPEAKER_00: Ja jestem nimi osobiście oczarowana.
• 17:09
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków i Morando zachowało się ich 11.
• 17:14
  SPEAKER_00: Ja miałam szczęście widzieć ich kilka.
• 17:17
  SPEAKER_00: Trzy są późno barokowe i wykonane z marmuru, a osiem to konstrukcje klasycystyczne.
• 17:25
  SPEAKER_00: Kominek wyznaczał oś salonu i miejsce, wokół którego gromadzili się goście.
• 17:31
  SPEAKER_00: Fotopolska podaje inny podział między korpus główny a skrzydła, ale ogólna liczba się zgadza.
• 17:38
  SPEAKER_00: Obok kominków stoją piece kaflowe.
• 17:42
  SPEAKER_00: Według Miejskiego Domu Kultury w Szczebrzeszynie
• 17:44
  SPEAKER_00: i lubelskich klimatów są bogato ornamentowane z białych i kolorowych kafli
• 17:51
  SPEAKER_00: z ozdobnymi szczytami.
• 17:54
  SPEAKER_00: Dwa z nich mają na zwieńczeniu pełnoplastyczne rzeźby ormów.
• 17:59
  SPEAKER_00: Orzeł w heraldyce był symbolem władzy,
• 18:02
  SPEAKER_00: a w klasycyzmie chętnie przywoływano go jako motyw państwowy i rodowy.
• 18:08
  SPEAKER_00: Dokładna liczba pieców różni się w zależności od publikacji,
• 18:12
  SPEAKER_00: więc przy zwiedzaniu warto porównać je na miejscu.
• 18:16
  SPEAKER_00: Jeśli oczywiście macie okazję wejść do środka,
• 18:18
  SPEAKER_00: bo Wejście do środka budynku,
• 18:20
  SPEAKER_00: no nam się udało jakieś 15 lat temu wejść tam chyba przy pomocy pana dozorcy,
• 18:28
  SPEAKER_00: który tam pilnował.
• 18:30
  SPEAKER_00: Także oficjalnie wejścia do tego budynku nie ma.
• 18:34
  SPEAKER_00: Nie wiem czy mieliście już okazję tam być w środku,
• 18:36
  SPEAKER_00: ale nie wiem w tym momencie czy można do niego się dostać.
• 18:40
  SPEAKER_00: No ale wracając do herbów.
• 18:42
  SPEAKER_00: Herby są wszędzie.
• 18:44
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków drzwi wejściowe podzielone
• 18:47
  SPEAKER_00: na kwatery wypełniają rzeźbione herby jelita i półkozic.
• 18:52
  SPEAKER_00: Klamki, część oku drzwi i szaf zdobią motywy klasycystyczne z herbami zamojskich.
• 18:59
  SPEAKER_00: Budynek sam przypomina czyj jest.
• 19:03
  SPEAKER_00: Dwa miejsca przewodnicy wymieniają z szacunkiem.
• 19:06
  SPEAKER_00: Pierwsze to główna klatka schodowa.
• 19:09
  SPEAKER_00: Lubelskie klimaty i dwory i Pałace Polski podkreślają jej autentyczność,
• 19:15
  SPEAKER_00: co przy tylu budowach jest rzadkością.
• 19:19
  SPEAKER_00: Drugie to wyposażenie biblioteki.
• 19:23
  SPEAKER_00: Regały wbudowano na stałe ściany, więc nie dało się ich wynieść i przetrwały.
• 19:30
  SPEAKER_00: Według Dwory i Pałace Polski w 1811 roku większość księgozbioru przeniesiono
• 19:36
  SPEAKER_00: do Pałacu Błękitnego w Warszawie.
• 19:40
  SPEAKER_00: Więc jeśli chcecie je zobaczyć,
• 19:42
  SPEAKER_00: jedźcie tam,
• 19:43
  SPEAKER_00: a plan przeniesienia biblioteki do Klemensowa nie został zrealizowany w pełni.
• 19:48
  SPEAKER_00: Regały stoją, a książki poszły w świat.
• 19:51
  SPEAKER_00: Zbiory sztuki to temat, który najbardziej przykuwa uwagę.
• 19:56
  SPEAKER_00: Według Dwory i Pałace Polski pałac posiadał bogatą galerię malarstwa polskiego i obcego.
• 20:03
  SPEAKER_00: W salonach wisiały portrety ordynatów oraz obrazy o tematyce historycznej i rodowej.
• 20:11
  SPEAKER_00: Często pędzla zagranicznych mistrzów.
• 20:15
  SPEAKER_00: W holu wejściowym znajdowały się trofea myśliwskie,
• 20:19
  SPEAKER_00: co pokazuje, że zamojscy łączyli sztukę z życiem ziemiańskim.
• 20:24
  SPEAKER_00: Opisy wspominają też biurka w stylu Ludwika XVI oraz stoliki i meble przywiezione
• 20:30
  SPEAKER_00: z Francji i Anglii.
• 20:32
  SPEAKER_00: Część mebli miała oryginalne okucia, a część była kopiami.
• 20:37
  SPEAKER_00: Rzeźb w pałacu jest mniej niż można by oczekiwać.
• 20:41
  SPEAKER_00: Najbardziej wyraziste są orły na zwieńczeniach pieców i zdobienia sztukatorskie
• 20:47
  SPEAKER_00: w stylu klasycystycznym.
• 20:49
  SPEAKER_00: Trzeba jednak uczciwie powiedzieć,
• 20:51
  SPEAKER_00: że nie znalazłam
• 20:52
  SPEAKER_00: w wiarygodnych opracowaniach katalogu konkretnych rzeźb ani nazwisk ich twórców.
• 21:00
  SPEAKER_00: Jeśli ktoś mówi o słynnych posągach w Klemensowie,
• 21:03
  SPEAKER_00: warto poprosić o źródło, a jeśli wy coś wiecie, napiszcie to proszę w komentarzach.
• 21:09
  SPEAKER_00: Ta harmonia została przerwana podczas wojny.
• 21:14
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków i Dwory i Pałace Polski w 1941 roku Niemcy przejęli pałac,
• 21:20
  SPEAKER_00: urządzili w nim szpital wojskowy i ośrodek wypoczynkowy.
• 21:23
  [music]
• 21:30
  SPEAKER_00: Zamojscy musieli wyprowadzić się do zwierzyńca.
• 21:34
  SPEAKER_00: Ta sama publikacja mówi, że galeria malarstwa została w większości zrabowana.
• 21:39
  SPEAKER_00: Po wojnie portrety zamojskich znaczna część pamiątek narodowych
• 21:44
  SPEAKER_00: i kilka arcydzieł przewieziono do Muzeum w Kozłówce i do Muzeum Okręgowego
• 21:49
  SPEAKER_00: w Zamościu.
• 21:51
  SPEAKER_00: Reszta wyposażenia także opuściła pałac.
• 21:55
  SPEAKER_00: Dziś, gdy wchodzicie do Klemensowa,
• 21:58
  SPEAKER_00: widzicie mury,
• 21:59
  SPEAKER_00: kominki i boazerie, ale nie zobaczycie obrazów, które kiedyś wisiały w salonach.
• 22:05
  SPEAKER_00: Po wojnie pałac przeszedł na kolejne funkcje.
• 22:08
  SPEAKER_00: Według polskich zabytków w 1944 roku zamieszkały tu franciszkanki,
• 22:14
  SPEAKER_00: które prowadziły klasztor i zakład opiekuńczy dla sierot.
• 22:19
  SPEAKER_00: Później działał tu Dom Opieki Społecznej.
• 22:22
  SPEAKER_00: Źródła nie są zgodne co do dat,
• 22:24
  SPEAKER_00: bo polskie zabytki podają, że siostrze opuściły budynek w 1992 roku.
• 22:29
  SPEAKER_00: Miejski Dom Kultury w Szczebrzeszynie mówi o 1993.
• 22:35
  SPEAKER_00: Pensionariusze wyprowadzili się ostatecznie w 2009 roku.
• 22:40
  SPEAKER_00: Te lata są ważne, bo to wtedy zamieniał się układ pokoi i powstawały kolejne przeróbki.
• 22:46
  SPEAKER_00: Ja widziałam te przeróbki,
• 22:48
  SPEAKER_00: nie wiem w jaki sposób taki budynek,
• 22:50
  SPEAKER_00: który jest budynkiem chronionym i zabytkiem,
• 22:53
  SPEAKER_00: Mógł być przebudowany w tak brutalny sposób,
• 22:56
  SPEAKER_00: bo to są łazienki już z XX wieku,
• 23:02
  SPEAKER_00: z 1990 roku płytkami ceramicznymi,
• 23:05
  SPEAKER_00: przegrodami, linoleum na podłodze, także nie wiem jak to się stało.
• 23:11
  SPEAKER_00: Naprawdę to jest przykro patrzeć na coś takiego,
• 23:14
  SPEAKER_00: gdzie zabytek zamienia się po prostu w budynek bardzo użytkowy
• 23:19
  SPEAKER_00: i jest bardzo zaniedbane.
• 23:21
  SPEAKER_00: A teraz wróćmy do właściciela.
• 23:23
  SPEAKER_00: Ostatni przedwojenny ordynat Maurycy Klemens Zamoński umiera w 1939 roku
• 23:30
  SPEAKER_00: w Klemensowie, zanim wojna zmieniła wszystko.
• 23:34
  SPEAKER_00: Jego ojciec Tomasz Franciszek urodził się w tym samym pałacu w 1832 roku.
• 23:40
  SPEAKER_00: To jest dość rzadki przypadek w historii polskich rodów,
• 23:43
  SPEAKER_00: że trzy pokolenia kojarzy się z jednym miejscem.
• 23:47
  SPEAKER_00: Po wojnie majątek znacjonalizowano.
• 23:50
  SPEAKER_00: Według Zamojskiej, Zamojski starosta zarządzał nim w imieniu skarbu państwa.
• 23:56
  SPEAKER_00: Dopiero w 2016 roku według doniesień prasowych Zamojskiej
• 24:01
  SPEAKER_00: i rp.pl lubelski wojewoda zgodził się na sprzedaż zespołu spadkobiercom rodziny
• 24:08
  SPEAKER_00: za około 87 tysięcy złotych, czyli niespełna 1% wartości.
• 24:16
  SPEAKER_00: No słuchajcie, kazja, tak?
• 24:19
  SPEAKER_00: Zamojska pisze, że powodem była zła kondycja budynku i konieczność natychmiastowego remontu.
• 24:25
  SPEAKER_00: Umowa miała zakładać remont pałacu i jego otoczenia.
• 24:29
  SPEAKER_00: Te informacje pochodzą z prasy,
• 24:30
  SPEAKER_00: więc przed publikacją warto je potwierdzić w dokumentach urzędowych.
• 24:35
  SPEAKER_00: Z tego co ja widziałam ostatnio,
• 24:37
  SPEAKER_00: budynek tak jak stał, stoi,
• 24:40
  SPEAKER_00: nie jest remontowany, nie jest użytkowany, także chyba wszystko wisi w powietrzu.
• 24:46
  SPEAKER_00: Wspomniałam już, że Klemensów stał się znany szerszej publiczności dzięki kinu.
• 24:51
  SPEAKER_00: Nie wiem czy oglądaliście film Ida Pawła Pawlikowskiego nagrodzony Oskarem.
• 24:57
  SPEAKER_00: Kręcono go między innymi w tym pałacu.
• 25:00
  SPEAKER_00: Lokalne serwisy podają,
• 25:02
  SPEAKER_00: że w rezydencji nakręcono sceny z klasztoru, w którym wychowywała się bohaterka.
• 25:08
  SPEAKER_00: Ta informacja pojawia się w wielu miejscach,
• 25:10
  SPEAKER_00: ale w poważnych opracowaniach nie udało mi się jej znaleźć,
• 25:14
  SPEAKER_00: więc przedstawiam ją jako relację lokalną.
• 25:18
  SPEAKER_00: Dziś pałac wciąż czeka na pełną rewitalizację.
• 25:23
  SPEAKER_00: Zamość Info opisuje, że nie funkcjonuje jak klasyczne muzeum z regularnym zwiedzaniem wnętrz.
• 25:29
  SPEAKER_00: Najwięcej można zobaczyć z zewnątrz i na spacerze po parku, który wciąż robi wrażenie.
• 25:36
  SPEAKER_00: Mimo to, to co przetrwało wystarcza, by zrozumieć ambicje tego miejsca.
• 25:42
  SPEAKER_00: Teresa i Tomasz Antoni chcieli stworzyć rezydencję, która dorównałaby europejskim wzorom.
• 25:49
  SPEAKER_00: A w połowie XVIII wieku udało się im w dużej mierze osiągnąć.
• 25:55
  SPEAKER_00: I tu wracam do tego, od czego zaczęliśmy.
• 25:59
  SPEAKER_00: Pałac zbudowano dla dziecka, które mogło jeszcze się nie urodzić.
• 26:03
  SPEAKER_00: I w pewnym sensie właśnie ta idea przetrwała najdłużej.
• 26:08
  SPEAKER_00: Rezydencja, która miała służyć przyszłym pokoleniom.
• 26:12
  SPEAKER_00: Każdy kolejny właściciel dokładał do niej coś swojego.
• 26:16
  SPEAKER_00: Ittar, Markoni,
• 26:18
  SPEAKER_00: Maurycy z cukrownią,
• 26:20
  SPEAKER_00: a w końcu wojna i lata państwowego użytkowania zabrały wiele, ale nie wszystko.
• 26:27
  SPEAKER_00: Jeśli ta historia Was zainteresowała, zapraszam do podcastu i kanału na YouTube
• 26:35
  SPEAKER_00: Opowiadam tam o sztuce,
• 26:37
  SPEAKER_00: architekturze i o ludziach,
• 26:39
  SPEAKER_00: którzy ją tworzyli po polsku i w sposób,
• 26:42
  SPEAKER_00: którego można posłuchać w drodze do pracy albo na spacerze.
• 26:47
  SPEAKER_00: Napiszcie w komentarzach,
• 26:48
  SPEAKER_00: czy znacie Klemensów z wizyty,
• 26:50
  SPEAKER_00: czy tylko z opowieści i
• 26:51
  SPEAKER_00: o którym polskim pałacu chcielibyście usłyszeć następnym razem.
• 26:56
  SPEAKER_00: Wyszukajcie Art Perspective na YouTube albo w ulubionej aplikacji podcastowej,
• 27:00
  SPEAKER_00: a jeśli macie w rodzinie historię związaną z Zamojszczyzną, napiszcie do mnie.
• 27:05
  SPEAKER_00: Chętnie o niej usłyszę.
• 27:07
  [music]