Latest / Derin Detay / 🧠 DETAY #14 | Kutsal Nedir, Kutsal Dışı Ne Anlatır?

Transcript

🧠 DETAY #14 | Kutsal Nedir, Kutsal Dışı Ne Anlatır? · Derin Detay

0:04
Burası derinden. Gündemin arkasındaki akıl.
0:11
Detayın içindeki. Allah.
0:23
Evet, derdi dostlar bugün detay bölümümüzün 10 dördüncüsünde.
0:30
Çıtayı biraz yükselteceğiz ve konuşmak istediğim konu.
0:36
Sak ve e pofa. Yani diğer bir adıyla.
0:42
Kutsal ve kutsal dış bugün aslında mitos bölümümüzü
0:48
devamını ortaya koymaya çalışacağım ve aslında efsaneye
0:55
boyut katan yani onu fikri açıdan katmerlendiren çok önemli
1:01
bir mesele olan. Kutsalı anlamaya çalışacağız ve
1:06
sormak istediğim soru bu da. Kutsal aslında nedir?
1:12
Kutsal dışı ne manaya gelir? Ve daha da önemlisi özellikle
1:18
eli yatın bu kutsal ve kutsal dışı kitabında irdelediği acaba
1:25
kutsal dışının içinde de bir kutsal söz konusu mudur
1:32
öncelikle? Bunlara bir.
1:35
Bakacağız ama başlamadan şöyle bir giriş yapmak istiyorum, önce
1:40
mivça eli yat kim? Bunu bir tarif edelim ve hemen
1:46
akabinde de kavramsal tartışmalara da birlikte
1:52
öncelikle bir çağ eliyat. Çok önemli bir.
1:57
Filozof Rumen bir yazar ve aynı zamanda da bir mitoloji bilgini
2:03
olarak kaynaklarda geçiyor ve tabi ki bazı kaynaklarda da
2:10
binler tarihi uzmanı olarak da biliniyor.
2:15
Dükk üniversitesi'nde felsefe bölümünde okumuş ve aynı zamanda
2:21
akabinde kalküta da. Felsefe eğitimiyle beraber
2:27
sanskritçe öğrenmiştir. Zaten sazcriççe bilmeden de
2:32
aslında bir dinler tarihi uzmanı olmakta çok zordur.
2:38
Ben de bir dönem bu alanda biraz öğrenmeye ve analiz etmeye
2:44
çalışmıştım. Ehliyetin açıkçası böyle bir
2:48
kitap yazmasının temelinde. Okuyucunun arkaik ve geleneksel
2:55
manada bir dini var oluşun derindeki anlamını algılamakla
3:02
birlikte bir insan kararı olarak.
3:06
Geçerliğini kabul etmesine ve güzelliğiyle de soyluluğunu da
3:13
takdir etmesine yardımcı olmaktır.
3:17
Burada eli yat aslında şunu anlatıyor diyor ki, kutsalın
3:22
içerisindeki bu güzellik anlayışının soyluluğuna.
3:29
Herkesin bir şekilde vakıf olması şarttır.
3:34
Tabi kendisinin ifadesine göre bu soyluluğa vakıf olabilmek
3:40
için dini bir insan olmak gerekir diyor.
3:44
Bir taraftan ama ben açıkçası eliyatın bu kavramını biraz
3:52
kutsalın anlaşılması. Gerektiğini daha ön plana
3:57
koyuyor. Yani burada kutsanın aslında ki
4:02
biraz soma ona daha detaylı bir şekilde yineceğim.
4:05
Kutsal dışının içerisinde de var olduğunu açıkçası düşünüyorum.
4:12
Tabii kutsala vakıf olabilmek için kesin ve kesim bir inanç
4:19
sahibi olmak gerekir mi? Gibi sorulara da biraz sonra.
4:25
Detaylı bir şekilde değil. Burada önemli olan bir diğer
4:30
mesele antropolojik folklorun, yani geleneğin arkaik
4:37
mantığındaki yüceliyle nasıl bir alemin?
4:42
Teşekkür ettiği sürecini ya da tecelli ettiği sürecine.
4:48
Kavga ama maksatlı olarak eliat, kutsal ve kutsal dışı kitabını
4:55
yazıyor ve burada önemli olan. Konu aslında bir alimin mantıkî
5:03
olarak teşekkül etmesinden ziyade.
5:07
O alimin içerisindeki kutsalın nasıl tezahür ettiğinin aslında
5:14
anlaşılmasını istiyor. Ve bu anlaşılma süreci de dini
5:19
sistemlerin. Sembolizmin ve en önemlisi de
5:25
sevgili dostlar ilk insandan beri.
5:29
Süregelen dalış kodifikasyonları dan.
5:33
Mevzuhur etmiş olan. Bir işlevselliğinde vaki
5:38
olduğunu bilmek manasına. Geliyor eli ya da göre tavrının
5:45
ölümü. Çağdaş teoloji olarak karşımıza
5:50
çıkıyor ve mevcut bugün geçen bazı çağdaş teolojilerin ki buna
5:57
mesela en önemli örneklerden bir tanesi.
6:00
Hristiyan kiliselerindeki tüm anlayışların, simgelerin ve
6:06
ritüellerin muhtevisindeki yetersizliklere yeterince kanıt
6:11
burada zaten Hristiyan kiliselerinde.
6:14
Her defasında isa yeniden doğrulmaya çalışılıyor.
6:21
Buradaki tüm pederlerin, papazların ve kilise
6:25
babalarının. Ha o ilk zamandan itibaren
6:29
yapmaya çalıştığı şey farklı açılardan isa'yı yeniden
6:35
canlandırma süreci, dünyanın ve insan var oluşlarının kökten
6:42
kutsal dışı olduğu idrakinden sonra gizlerle örülü veya
6:49
gizemlerle örtülü. Ve paradoksal, bir coinsiden cia
6:56
obezitor yani tesadüfi karşıtlardan medet umarak yeni
7:04
tip bir dini deneyim ortaya koyma amacında oldukları da
7:09
varsayılıyor. Eski insanlar her daim bu dini
7:15
deneyimleri yeniden ve yeniden ortaya koyma amacını taşıyorlar
7:21
ve burada şöyle bir tarifte de bulunmak isterim,
7:24
tesadüflüklerin zıtlıkları olarak da geçiyor.
7:28
Kuğu sizden tiya opitorun ama bir diğer ifadesiyle de
7:33
zıtlıkların bir tesadüf olduğu şeklinde de.
7:37
Kimi kaynaklarda geç dinlerin yok olması, dinselliğin yok
7:43
olmasına katil surette gerektirmediğini söylüyor.
7:49
Elyaf ve bir din değerinin sekülerleşmesi, insaniyetin
7:55
kozmik dönüşümünü yansıtan bir dini fenomenden öte hiçbir
8:01
anlam. Taşımıyor.
8:04
Buradaki önemli olan durum, sekülerleşmenin kesinlikle ve
8:09
kesinlikle bir din dışı fenomen olmadığı din dışı olarak
8:16
gösterilerek bu din dışılığın içerisinde farklı tarzda bir
8:23
kutsiyet arayışının olduğunu belirtiyor.
8:27
Bir cahilyat ve burada önemli olanın.
8:30
Kutsal olan bir tavrı süreç içerisinde kutsalın dışına
8:36
çıkması. Aslında bir kesinti olarak onun
8:41
açısından. Açıklanmıyor ve kutsi'in dışında
8:45
olan kutsalın farklı ifadelerle biraz önce söylediğim gibi zuhur
8:52
etmesiyle nihayet eriyor. Buradan yeni olan eski
8:58
fikirlerin farklı bir sistemde dile getirilmesidir.
9:03
Ve burada önemli olanı eğilimle yönelinmesi süreklidir.
9:08
Yani bir farklı eğilimle yeni tip belirleyiciliklerin ortaya
9:15
çıkmasıdır. Burada eli yatın bir diğer ifade
9:19
ettiği konuysa değerli dostlar kutsal karşısındaki o misteryum
9:25
tremen yani ürpertici Gizem. Ezici bir güç üstünlüğü yayan o
9:32
majesas karşısında zaten magi dediğimiz kavramında aslında bu
9:39
majestas kökünden geldiğini söyleyebiliriz ve buradaki
9:44
majestez kavramı sağ haşmet manasına ve o majestas
9:49
karşısında. Korku duygusunu.
9:53
Keşfediyor. Burada önemli olan şeyse
9:57
varlığın eksiksiz tamlığının sinesinde gelişen misteryum
10:05
fasinası karşısındaki dini kaygıyı keşfetmesidir ve burada
10:11
misteryum fasinansa büyüleyici Gizem olarak geçer.
10:18
Yani hem bir taraftan korkutucudur ama o giz yapısı
10:25
altında da müthiş bir büyüleyicilik söz konusudur.
10:30
Burada özellikle Fransızca çevirisinde bu kutsal ve kutsal
10:36
dışında bir müminöz kelimesi söz konusudur.
10:41
Hani bu nüm ve loji daha nümero gibi hani sayıların aslında.
10:47
Oluşturduğu bir kavram olarak karşımıza çıkıyor.
10:53
Ve bu müminos kelimesi de ilahilik manasına geliyor.
10:58
Yani buradan şunu çıkartıyoruz, sayı denilen bir üzerinden bir
11:05
ilahiliğin oluştuğuna dair bir sürecin ortaya çıktığını
11:10
söylüyoruz ve bu numinos kelimesinin kökeninde olan.
11:17
Numinse latince tanrı mana manasına geliyor.
11:21
Yani buradan nümerolojinin ya da aslında matematik de değiliz bu
11:28
ilmin aslında. Tavrısal bir im olduğunu da
11:33
buradan işaret ediyoruz. Önemli olan burada ilahi güce
11:38
dair. Deneyimlemeler ya da deneyimler
11:42
gücün bir yönünün tezahür etmesine ortaya çıkartıyor.
11:48
Çünkü biraz önce kutsalın aslında haşmetli yönüne dikkat
11:54
ettiğinizde. Bizim normal bir şekilde
11:58
gördüğümüz süreç aslında gücün ki burada haşmetli olan gücün
12:06
sadece bir yönünün tezahür etmesidir ve burada önemli olan
12:11
kutsal olanın her daim doğal gerçekliklerden son derece
12:19
farklı olmasıdır. Burada mesela bugünkü semavi
12:22
dinlere baktığımızda. Ya da semavi din ölgesi pagan
12:27
anlayışlara baktığımızda bütün bu tazim sürecinin yani tapınma
12:33
sürecinin çok net bir şekilde doğal gerçekliklerden son derece
12:40
farklı olduğunu. Görüyoruz ve burada elyiyatın
12:45
sıklıkla kullandığı. Kavram var o da nedir gantz anne
12:52
yani tamamen farklı bambaşka türde.
12:57
Peki buradaki tamamen farklı ve bambaşka türde dediğimizde neyi
13:02
kastediyoruz? Aslında doğal gerçekliklerden
13:06
son derece farklı olan bir türden bahsediyoruz.
13:11
Ve buna buna da eliyat ilahi olan.
13:16
Diyor dinler tarihi hiro faniler birikimden ve kutsal
13:22
gerçekliklerini. Tezahüründen teşekkül ediyor
13:26
elyata göre. Ve burada aslında ki buna mitos
13:31
bölümünde de değinmiştim. Hiyerofanie bir kez daha tekrar
13:36
etmek gerekirse. Kutsalı.
13:39
Keza hürü manasına geliyor. Bu da en net örneklerden bir
13:45
tanesi tabi ki kutsalın. Nesnede tezahür etmesidir.
13:51
Mesela bunun en önemli örneklerinden bir tanesi zaten
13:55
biraz önce zikrettiğim. Perestliktir.
13:59
Mesela semavi döneme geldiğinizde ise hristiyanlar
14:03
açısından en üstün hiyerofani tanrının mesih isa'da hecesum
14:11
etmesidir. Yani burada mesela alt allara
14:14
bakıyorsunuz ya da kurban edilen bazı alanlara bakıyorsunuz
14:19
mesela burası da aslında bir nevi.
14:22
Kutsalın tezahür ettiği yer, yani bir nevi hiyerofanik alan
14:28
olarak da geçiyor. Bu iki örnekte görüldüğü üzere
14:33
sevgili dostlar önemli olan burada kutsal olanın tezahür
14:39
etmesi zuhur etmesidir. Zaten zuhur etmek aslında bir
14:44
fiildir. Tezahürse bunun.
14:48
Isim halidir mesela bir diğer örnekse bir kaşın kutsallığını
14:54
görenler için bu onun saf gerçekliği değildir.
15:00
Sadece taşa atfedilen bir kutsi onun.
15:07
Süreçten sonra ortaya çıkan saf gerçekliği doğaüstü bir
15:14
gerçekliğe intisap etmesinden kaynaklanır ve kutsal denilen
15:20
arkaik toplumlarda doğrudan güç ve hakikatle ilintili
15:27
olmasındandır. Yani orada müthiş bir majist ya
15:33
da. Majistas olmasındandır ve bu
15:37
majestas yani haşmetli olan sağ oluş bakımından oldukça doygun
15:45
olmasındandır. Kutsal güçse gerçeklik,
15:50
kalıcılık ve sonuç alıcılık demektir.
15:53
Yani baktığımızda bugünkü semavi dinlere de ya da pagan dinlere
15:58
de bu iki farklı anlayış her daim bir gerçeklik tasavvur
16:06
etmiştir. Buna dair işte savaşlarla ya da
16:10
ritüellerle. Bir takım kalıcılıklar elde
16:13
etmiştir ve bu kalıcılıklar sonucunda da halkın ya da insan
16:19
kitlelerinin tazim etmesiyle de sonuç almıştır ve burada
16:25
kutsalla kutsal dışı karşıtlığı arasında müthiş bir karşıtlık
16:32
oluşmuştur. Burada tabii bazı kaynaklardan.
16:37
Işte gerçek olanın kutsal olduğu ya da gerçek dışı olanınsa
16:42
kutsal dışı şeklinde ifade edildiği söylene gelmiştir ama
16:47
tabi bundan son derece yurduma açık.
16:52
Süreçler olarak karşımıza çıkar. Burada dini insanın varlığının
16:58
derinliklerinden olmak, gerçekliğe iştirak etmek ve güce
17:04
doymak istemesinden kaynaklanmaktadır.
17:08
Çünkü şöyle bir durum vardır ki de hani dostla komple bir kutsal
17:13
dışı dünyanın kutsallıktan bütünüyle arındırılmış bir
17:17
kozmosun insan zihninin. Yeni bir keşfi olduğu çok önemli
17:23
bir tespit olarak karşımıza çıkar.
17:25
Aslında bugün bu konuyla ilgili gerek siyasette gerektiğini
17:32
alanda birtakım önemli ayımların ortaya çıktığını görüyoruz.
17:38
Ve şunu da söylememiz lazımdır ki, kutsal dışı kavga ve
17:43
kesinlikle ve kesinlikle. Insanın aslında ortaya çıkardığı
17:49
bir gerçektir. Şimdi biraz önce kutsal dışının
17:53
gerçek dışı olduğuna dair bir ifade kullandım.
17:57
Ama ben tabi ki 21. Yüzyıl zihin dünyasıyla meseleye
18:02
baktığımda bunun da aslında antropomorfik bir karşılığı
18:08
olduğunu, yani aslında insanın da kendisini bir tanrı olarak
18:13
görerek. Kendi gerçekliğini bu
18:16
tanımlamalarla inşa ettiğini de açık bir şekilde.
18:22
Görüyorum ve kutsalı tanımlarken onu bütüncül manasını öne
18:28
çıkarması ve ulviyetin sürekliliği nispetinde bunun
18:34
sürüp gitmesi de karşımıza çıkıyor.
18:38
Dini bütün insanın davranış taze ki buna mesela Michael el yadın
18:43
kitabında dini insan olarak tanımlanıyor ama bence doğru bir
18:47
çeviri değil bu da. Dini bütün insan demelerin daha
18:50
doğru olduğunu düşünüyorum. Insanın davranış tarzı genel
18:55
manada davranışın içerisine kültürel olarak yerleşmiştir ve
19:02
işte bundan dolayıdır ki sevgili dostlar felsefi, antropolojinin,
19:08
fenomenolojinin ve psikolojinin de alanına bu anlayış tarzı, bu
19:14
davranış tarzı çok net bir şekilde dahil olmuştu.
19:18
Zaten bugünkü aslında biraz daha bu jung perspektifinden meseleye
19:22
baktığımızda. Lakan perspektifiyle
19:25
baktığımızdaysa bunların aslında dini bütün insanın birtakım
19:32
psikolojik varyantlarının incelenmesi olay örgüsü
19:37
içerisinde yani fenomen olarak bu insan arki tipinin
19:41
değerlendirilmesi ve elbette ki felsefi antropoloji içerisinde
19:47
de bu unsurların. Düşünsel kontekslerinin yani
19:51
bağlamlarının tetkik edilmesiyle.
19:55
Bu açıdan özellikle 50 yılın kitabıyla çok net bir şekilde
20:01
somutlaşmıştır ve özellikle kültürel, etnoloji ve dinler
20:06
tarihindeki ilerlemelerde insanın doğal hadiseler
20:12
karşısında tek tip bir tepki gösterdiği şeklindeki varsayımı
20:16
da bu durum elinin tersiyle. Ithal, çünkü bunun önemli bir
20:23
unsuru, tek tip bir tepkiden ziyade kültürle şekillenmiş ve
20:30
bu kültürel şekillenmeden sonra. Başkalaşmış ve tarihle bağlı
20:37
olarak gitmiş birçok reaksiyon mevcut.
20:41
Zaten böyle bir şey olmamış olsaydı değerli dosttan.
20:45
Herkes bu sürece tek tip bir tepki gösterirdi.
20:50
Yani munst bir reaksiyon gösterirdi.
20:52
Bunu göstermediğine göre. Bu 1000 dışı ya da dini olanla
20:58
ilgili. Çok çeşitli farklı
21:03
reaksiyonlarında bugün dahi hala semavi dinlerde hatta pagan
21:09
ritüellerde olduğunu da anlamak ve idrak etmek gerek.
21:16
Şimdi biraz isterseniz kutsal dünya anlayışına veya dünyanın
21:22
kutsallaştırılmasına kısa bir giriş yapalım, ondan sonra da
21:26
biraz açarak devam edelim. Kutsal olan çok net bir şekilde
21:31
değerli dostlar. Bunu neredeyse tüm dini
21:34
kaynaklarda görürsünüz. Kendisini hiyerofhani ile dışarı
21:40
bulmuş bu kopuşma temelde enginliğin gerçek halinde zuhur
21:47
etmesine vesile olur. Şimdi bugün bu konular mesela
21:51
din felsefesinde tartışılıyor. Örneğin engin olan nedir?
21:57
Efendime söyleyeyim, evrensel olan nedir ya da tanrısal olan
22:03
nedir bunların? Her bir kavramı üzerine çok
22:08
detaylı, hem dini eserler işte kutsal kitaplar ya da bazı
22:14
önemli kodesler geçmiş zaman dilimlerinde kalem alınmış ve
22:20
burada özellikle bu eliat'ta fark ettiği bir detay değerli
22:24
dostlar, kutsallık enginliğin dünyasını gerçek kılar.
22:31
Çünkü. Dine göre kutsal olan her daim o
22:36
engin olanı o derin olanı. Tarif etmeye çalışıyormuş.
22:43
Bu da benim eliha alındığım durum şu, engin olan geniştir,
22:50
derin olansa dikeydir. Bundan zaten farkındaysanız bir
22:55
haç gözünüzün önünde canlanıyor değil mi?
22:58
Hani birisi yataydır, diğeri dikeydir.
23:03
E buradan zaten tatlı dini alanlara yönelik de.
23:07
Inanılmaz. Hepsiwler ve tetkikler
23:11
mevcuttur. Eliyat bir dini bütün dünyanın
23:17
ya da daha doğrusu şöyle diyelim, bir dini bütünün
23:21
dünyanın merkezine yerleşme gaybetinin kökeninde belli bir
23:28
yaşam kuruması olduğunu ifade eder.
23:31
Çünkü en başta ne demiştik, neden böyle bir anlayış ortaya
23:37
çıkıyor? Çünkü orada yani kutsalın
23:41
içerisinde bir yaşam oluşturma avusu var.
23:46
Biraz sonra daha açarken değineceğim.
23:49
Eğer burada bir yaşamdan bahsedemiyorsak.
23:54
Elliada göre bir dünyadan ya da bir alemden de bahsetmek mümkün
24:01
değildir. Ama bunu biraz sonra dediğim
24:04
gibi açacağım. Kutsalın dışında kalan insan
24:08
kaosun içerisindedir. Bu mitos bölümünde kaos ve
24:13
kozmos arasındaki ya da kaos ve düzen arasındaki o.
24:18
Kutsal realiteden bahsetmiştim. Dolayısıyla kutsalın kurguladığı
24:24
yaşamın göreliğinden. Tüm beşliğinden.
24:29
Bir haberdir. Burada herhangi bir görelik ve
24:33
türdeşlik söz konusu değildir. Çünkü değerli dostlar kutsal
24:39
muhakkak yaşamın. Bir merkez noktası olduğu
24:45
varsayımı üzerine düşüncesini şekillendir.
24:49
Burada en önemli nokta bir sabitin olmasıdır ki ben zaten
24:55
bunu bazı. Hem podcast kanalında bu mitos
25:00
logos empost bunları işlerken anlatıyordum hem de youtube'da
25:05
yaptım. Bazı önemli içeriklerde bunları
25:08
anlatıyordum işte bu aya da girerek genç bulca.tv den
25:11
bakabilirsiniz. Bir merkez noktası bir sabit,
25:17
her daim önemli. Ve bu ihtiyacın da temelinde
25:21
çekirdeğe kadar giden yolda enginliğin o en derin halinin
25:29
keşfedilmesi vardır. Özellikle batunî ekolden
25:32
bahsederken mesela bunun en önemli sembollerinden bir tanesi
25:37
ki bu çizgi filmlere, filmlere kadar gitmiştir.
25:43
Nedir felsefe taşıdır mesela çünkü o en derine.
25:47
Ulaşma arzusu ve orada ki merkez noktada hayatın anlamını idrak
25:54
etme. Söz konusudur.
25:57
Ve buradaki bu sonuç nispetinde dünyanın yaratıcı rolü öne çıkar
26:05
ve hayat biraz önce zikrettiğim taşın özünü bulmak için yepyeni
26:12
anlam manzumeleri ortaya koyar. Ama kutsal dışını seçmiş olan
26:20
insan dini davranış şeklini. Yekten ortadan kaldırmaz.
26:27
Kime göre el yata göre? Ve kutsal dünya sayesinde
26:33
yaşamın bizatihi kendisi tecelli eder ve kutsal dışında
26:39
görelilikten kaynaklanan bir nötrülük söz konusudur.
26:43
Ama burada kutsal dışını kutsaldan ayıran konu var oluşun
26:50
getirdiği yükümlülüklere bağlı olarak bir değer yoksunluğu.
26:55
Ve şekilsiz bir kütle söz konusudur.
26:57
Çiğkül eden biraz önce anlattığım bir merkez nokta bir
27:03
sabit söz konusu değildir ama burada şöyle önemli bir.
27:11
Kavram gene ortaya çıkıyor. Bu da bu iki ana unsuru tam
27:19
ortasında bekleyen bir bekçi ya da bekçiler bağıdır.
27:26
Çünkü bu iki kavranın arasında her daim eşik söz konusudur ve
27:31
bu eşeğin bekçilere genelde kimdir?
27:34
Tanrıdır veya. Ruhtur bu da şöyle önemli bir
27:38
nokta var, yani ruhsal somutlaştırmak için
27:41
söyleyeceğim. Tapınakları inşasında ki
27:44
gittiğiniz ülkelerde ya da kendi ülkenizin içerisindeki eğer
27:48
önemli tapınak alanları filan varsa hep dikkat edildiğiniz o
27:53
ilk tapınaktar ki mesela Göbeklitepe ve Karahan tepe'de
27:57
muhtemeldir iki bunlar söz konusu hep üstlere açıktır,
28:02
tapınaktırın. Şimdi neden olduğunu biraz
28:05
sonra? Söyleyeceğim.
28:07
Misal, bu ruhların ve tanrıların kutsiyetini itafen sunulan
28:12
adalar vardır. Mesela kültürel olarak biraz
28:15
bakalım bu paleo oryantal şeklinde nitelendirdiğimiz bu
28:20
doğu kültürlerinde ki, mesela babil, mısır, israil bunlardan
28:26
bazılarıdır. Mabedin eşiğinde kurban etme
28:31
ritüelleri. Tatbik edilmiştir.
28:34
Çünkü neden bu da kapı veya eşik dediğiniz yani kutsalla kutsal
28:40
dışı arasındaki albüm noktası çok net bir çizgiyle 2'ye
28:47
ayrılmıştır. Yani monattan bir yatak giden.
28:51
Anlayıştan bahsediyoruz ama bu da sizin.
28:57
Çok dikkatinizi çekmek istediğim bir nokta var ki bu ayrım iki
29:02
merhaleyi engellemek maksatlı kesinlikle değildir.
29:07
Sadece geçişin. Simgelerinin yani sembollerinin
29:14
ortaya konması için vardır. Bugün baktığımızda tanrılar ne
29:20
için vardır işte melekler ne için vardır ve cindem neden
29:24
vardır? Gibi soruların aslında temelinde
29:29
bu iki alan arasındaki geçişten bahsetmemiz gerekiyor.
29:36
Ve arkaik düzeyde ki bu aşkınlık olanağı kesinlikle burada bir
29:41
içkinlikten değil, bir aşkınlıktan bahsetmemiz
29:45
gerekiyor. Yani bir tandantal halden
29:49
bahsetmemiz gerekiyor. Muhakkak bir giriş ve 1'de.
29:54
Çıkış vardır. Veya bir diğer tarifleri de ki
29:59
biraz önce size gireceğimi söylemiştim.
30:02
Bir açıklıktan bahsediyoruz. O yüzden dikkat ediniz ki işte
30:07
bu göbeklitepe'deki bazı tapınaklarda ya da diyelim ki
30:12
bazı mesela bu türkiye'nin örnek veriyorum.
30:15
Bu doğusunda yer alan mesela bazı Mithat tapınaklarının
30:19
tepesinde. Diyelim ki bir kapalılık var ki,
30:23
çünkü kendilerine yağmurdan, soğuktan ve tehditlerden
30:27
korumaları lazım. Muhakkak ve muhakkak gök
30:32
cisimleriyle işte bir yıldız yaparak bir güneş çizerek
30:39
muhakkak gökyüzünün var olduğunu orada ifade etmeleri
30:46
gerekiyordu. Çünkü buradaki bu olayın zuhur
30:52
etmesinin arka planında. Transandantal yani tanrılar
30:58
mabiriyle bim iletişim kurma arzusu yatıyordu.
31:03
Kutsallık hiyerofoniyi yani bir kutsal tezahürde beraberinde
31:11
getiriyor. Biraz önce anlattığım
31:13
peygamberlerin ve meleklerinde bu misallerin içerisinde ki
31:19
önemli. Kutsal unsurlar olduklarında
31:23
söylememiz gerekiyor. Buna mesela ibrani kültüründen
31:29
yada ibran kültüründen ki ibrani tarifi doğru değildir.
31:33
Ibrran demek daha doğrudur. Ibrahim kültüründen bir örnek
31:38
vermek gerekirse mesela. Yakup'un efsanesi ya da daha
31:43
yabancı kaynaklarda geçen jay Kıbrıs mitin de şöyle bir efsane
31:50
yatar, Harran yolunda ki o zaman da Harran ibran kültürü elinde.
31:56
Harcayın yolunda. Yakup ya da jakup üye aslında
32:01
yeryüzüyle bir merdiven dikildiğini görüyor.
32:05
Başının göklere eriştiğini fark ediyor ve bu merdivenlerden de
32:10
meleklerin inip çıktığını anlıyor.
32:14
Rap, jakeap'ın ya da yakup'un yanı başında zuhrediyor ve atası
32:21
abraham'ın ya da bizim bildiğimiz tarifte ibrahim'in ve
32:27
ishak'ın. Tanrısının.
32:30
Kendisi olduğunu zikrediyor. Yani tanrı diyor ki ben diyor,
32:33
hem abraham'ın hem de isa'nın tavsiyeyim.
32:37
Yakup tabi korkuyor ve gördüğü şeyi tanrıların evi olduğu ya da
32:44
bazı kaynaklarda ben biraz araştırdım.
32:48
Tanrıların evini değil de tanrı evi beytel diye geçtiğini
32:54
görüyoruz. Ve burasını ne kadar korkutucu
32:58
aslında ne kadar haşbetli olduğunu.
33:03
Ifade ediyor. Ve kendisine göre bir tarifte
33:06
bulunuyor. Yani hiyerofoni ortaya koyuyor
33:11
ve diyor ki burası diyor göklerin kapısı.
33:15
Çünkü uyandıktan sonra yastık diye başının altına koyduğu taşı
33:22
yıllar içinde buraya jakep ya da Yakup anıt diye dikiyor.
33:29
Ve üstüne zeytinyağı döküyor. Yıllar içinde de buradan bir ev
33:34
türüyor ve biraz önce size söyleyeyim, beytel ki bu daha
33:39
ibranice pardon ibranca olarak. Yani söylüyor, arapçası da bunun
33:44
elbet şeklinde ev diye. Ama bu da ev dediğim şey aslında
33:50
ev değil bir mabet. Çünkü mabet aslında tam
33:55
türkçesiyle baktığımızda evin kutsallaştırılması ya da kutsal
34:01
ev olarak geçiyor ve buraya birazcık söylediğim gibi.
34:07
Havlu evi diyor. Bazı kaynaklarda da dediğim gibi
34:11
tavlıların evi şeklinde de geçiyor ki biz bunu zaten
34:16
babil'de çok böyle metaforik olarak, sembolik olarak hatta
34:23
ezoterik olarak görüyorsun. Değerli dostlar kutsal olan her
34:29
daim hakiktir ve güçle birlikte. Hâlik yani etkililik yaşamın ya
34:38
da hayatın ana kaynağı olarak geçmektedir ve bereketliliği
34:44
ortaya koymaktadır. Kozmos denilen yer kutsalmış,
34:48
toprak ve tanrıların eseri olan. Dünyadır ya da bazı kaynaklarda
34:55
alem olarak da geçer. Bunun dışında kalan ki mitos
35:00
podcastinde gene referans vermek istiyorum.
35:04
Bunun dışında kalan yerlerse kaos olanak nitelendirilmiştir.
35:10
Çünkü herhangi bir düzen burada yoktur.
35:14
Vedalanda yani vedalarda aslında.
35:18
Sahiplenme ritüeli denilen biri ritüel vardır.
35:22
Mesela agnie adanan bir ateş suna'nın dikilmesi.
35:27
Burada bu hint mitolojisinde ve hint ezotizminde gar harpatya
35:34
diye geçmektedir ve burada bu apisuna yapılana kadar burada
35:41
herhangi bir yerleşiklikten bahsediliyoruz.
35:45
Ve bu sunağın bu inşası sürecinde rol alan herkes iskan
35:54
edilmiş ilan edilir. Bunun bir mitolojik manasına
35:59
vardır ki, agni aslında ateş suna.
36:04
Sembolize eder. Önemli olan burada biraz önce
36:08
size bahsetmeye çalıştığım kutsalla kut.
36:13
Sal dışı arasındaki. Bir eşiktir.
36:17
Ve biraz önce gene söyledim, ama bir kez daha tek kahve etmekte
36:21
de fayda görüyorum. Arkaik toplumlarda herhangi bir
36:25
mekanı bizim ailemimiz olması için burada bir kutsiyetin
36:31
olması eğer bizim alemimiz değilse herhangi bir şekilde
36:37
alemden de bahsedilmediğini de söylememizin.
36:42
Lazım geldiğini düşünüyorum. Yani top ağlarsak yani duştan
36:46
fazla da uzatmaya gerek yok. Arkaik toplumlardaki mesela
36:50
dikkat ediniz, o zamanlardaki haritalarda filan kendi
36:54
sınırlarının dışındaki herhangi bir coğrafya, muhakkak demonik
37:02
bir statüye sahipti. Yani şeytanla gösterilirdi ya da
37:07
hiç gösterilmez de. Çünkü onlara göre dünya kendi
37:12
alanlarından ibaret sayılırdı. Çünkü o alem kutsal bir alemdi
37:18
ve kutsal alem her daim yeniden yaratılırdı ve işgal edilen.
37:26
Herhangi bir coğrafya mesela buna en büyük örnek mesela bu
37:31
vallaha da filan çok net bir şekilde gösterilip girildiğinde
37:36
muhakkak mesela ingilizler bu vikingleri falan şey
37:39
yaptıklarında işgal ettiklerinde bir haç oraya koyuyorlar.
37:45
Önemli olan bu da ne? Orada bir kutsalın olduğu
37:50
izlenimin izleniminin. Verilmesi.
37:54
O imge orada muhakkak oluyor işte.
37:58
Biraz önce size söyleyeyim, vedalı adaysa burada agnie
38:03
atfedilmiş olan bir ateş suna'nın yani garhar paty'nın
38:07
teşekkür etmesi. Bunların her birisine
38:11
baktığımızda işte bu biraz önce anlattım.
38:14
Coğrafya örneğinde olduğu gibi hadsalın tezahür edebilmesi.
38:20
Için inançlı olmanın, yani kendinden daha aşkın bir şeye
38:25
inanmanın son derece önemli olduğunu da görüyoruz.
38:30
Eli at, bunu kutsal ve kutsal dışıyı anlatırken çok net bir
38:35
şekilde ortaya koyuyor ve diyor ki, kutsal dışından biz
38:39
bahsedeceksek muhakkak o kutsal dışı içerisinde o kutsal dışı
38:45
hayat yaşayan insanları. Bazı önemli anlar belirlediği
38:50
kertede kendi içlerinde aslında. Ironik olarak yepyeni kutsallar
38:58
ürettikleri ve bunu da önemli olarak atfettiklerinde sövüyor.
39:05
Yani hiç şüpheniz olmasın. Hani bugün bu konu çok
39:08
tartışılıyor ya mesela bizim ta osmanlıdan beri tartışılan işte
39:13
kutsal dışı aslında ya da kutsalın dışı.
39:19
Din dışı manasında geliyor gibi bazı tarifler bize maalesef
39:24
bugün Türkiye cumhuriyeti'ne gelene kadar çok farklı şekilde
39:29
aksettirilmiş ve bundan maalesef bugünkü bu çok çetrefilli çok
39:34
sıkıntılı. Bir insan bu fili doğmuş.
39:39
Bugün mesela ben sekülerim ya da ben laim dediğimizde hemen bazı
39:43
insanlar çıkıyorlar. Diyorlar ki işte sen din
39:46
dışısın, sen ateistsin. Halbuki eliatın tarifinde bu
39:51
bambaşka şekilde tarif ediliyor ama tabii ki sevgili dostlar.
39:56
Burada muhakkak iyi derecede tefsirin ortaya konması.
40:01
Iyi derecede muhafsalların olması, yani bu işi meslek
40:06
edinmiş 1000 felsefesine ciddi şekilde araştıran, bunu veri
40:12
sistematikleriyle işte bir takım kutsal biri.
40:16
Yani bu da kutsal dili derken işte bir zamanım.
40:19
Mesela kutsal dili mesela latince bir diğer kutsal değil
40:23
mesela bugün baktığımızda işte Arapça ya da fasça.
40:27
Bunu iyi bilen insanlara ihtiyacımız var ya da ibranice.
40:31
Bunda tabii ki söylemek mümkün ama maalesef ülkemizde böyle
40:36
insanların lax'lı yani eksikliği bizim bu din felsefesi alında
40:42
yetersiz kalmamıza sebebiyet. Veriyor ve çok çapraşık çok
40:49
karmaşık beyni sürekli kaosla yaşamış bir takım insan arki
40:55
tipleri oluşuyor ve bu insan arka tipleri de zamanda
40:59
kitleselleşerek toplumun belki kemiğini oluşturuyor.
41:04
Buna çok dikkat etmemiz lazım ve kutsalla kutsal dışını aslında.
41:11
Eli yatın bu kitabını yani saklaya povanı eğer
41:14
bulabiliyorsak muhakkak almak lazım ki bende var.
41:18
Bunları okuyup en azından dine dair ya da imanı inanca dair
41:25
bir. Tarifi muhakkak kendi bireysel
41:28
dünyanızda yapmamız ve buna göre de bir analiz, bir senfetik
41:35
düşünce oluşturmamız gerekiyor. Tabii bu elbette ki politik arda
41:41
da bugün sıklıkla tartışılıyor. Sadece ülkemizde değil dünyada
41:46
da bu konular çok detaylı bir şekilde tartışılıyor.
41:49
Ama biraz önce anlattığım işte bu kavramsal tartışmalar, yani
41:55
hiyerofani. Teofoni gibi bazı kavramların
41:59
üstünde durmak ve bunları analiz etmek zorundayız.
42:03
Değerli dostlar olmadığı takdirde de neyin ne şekilde
42:08
tezahür ettiğini son derece her etik.
42:11
Bazı yapıların bir kutsal arayışı içerisinde aslında.
42:16
Aslında meseleyi bambaşka noktaya getiren bazı tarifler
42:21
yaptığını görüyoruz. Bunun acısını da hem toplum
42:25
manasında hem topluluk manasında hem de kitle manasında
42:32
yaşıyoruz. Buna çok dikkat etmemiz lazım ve
42:35
bunun üzerinde de sıklıkla durmamız lazım.
42:38
Değerli dostlar çok teşekkür ederim.
42:41
Beni dinlediğiniz için 14 bölümde biraz daha farklı bir
42:47
konuyu belki daha önce yaptığım bu mitos apos logos gibi bazı
42:54
kavramlara daha farklı bir açıdan daha bir düel manada yani
43:00
kutsal ve kutsal dışı manasında bakmaya çalıştım umarım.
43:06
Beyniniz hint kitlerinize katkılarınıza ve
43:10
eleştirilerinize bekliyorum. Sevgili dostlar ve salı günü
43:16
yepyeni bir gündem programında beraber olmayı arzu ediyorum.
43:22
O gün de zaten 19 Mayıs orada da başka bir kutsalı birlikte biraz
43:28
daha politik eksenli konuşacağız.
43:31
O zamana kadar kendinize çok ama.
43:36
Çok iyi bakın. Hoşça kalın.
43:44
Derin detayı dinlediniz. Gündemin ötesinde.
43:49
Yatayım derinliğinde. Yeniden görüşmek üzere.