Latest / Voetnoten / PODCAST Over het NPE 2026 en het strategisch gasbeleid
Transcript
- 0:02Speaker 1: Goeiedag, wat leuk dat je luistert naar Voetnoten, de podcast
- 0:05Speaker 1: van Energeia waarin we iedere maand rapporten bespreken over energie
- 0:08Speaker 1: en klimaat. Wat staat erin, waarom is het van belang
- 0:11Speaker 1: en wat heb ik eraan in de dagelijkse praktijk? Ik
- 0:14Speaker 1: ben Sabine Sluijters en bij mij in de studio is
- 0:16Speaker 1: Letizia Oeje. Welkom, Lititia. We hebben het vandaag, zoals we
- 0:21Speaker 1: de vorige keer plechtig beloofden... over het MPE, het Nationaal
- 0:28Speaker 1: Plan Energiesysteem. Althans, de actualisatie daarvan. Die is dit jaar
- 0:33Speaker 1: met Prinsjesdag gepubliceerd. Maar al lezend en ebbend hebben we
- 0:38Speaker 1: het plan toch een beetje aangepast. En niet het plan zelf,
- 0:42Speaker 1: maar ons eigen plan. Ons eigen plan. Leg uit, wat
- 0:46Speaker 1: is er gebeurd?
- 0:48Speaker 2: Ja, ik had... Vorige keer hebben wij heel uitvoerend het
- 0:52Speaker 2: NPE besproken. De eerste versie. En dat was helemaal vers
- 0:55Speaker 2: van de pers. Dat was in 2023. En ik weet
- 0:58Speaker 2: nog dat ik het mee had naar Bretagne... waar ik
- 1:01Speaker 2: op vakantie was. En dat ik gewoon tegen mezelf had gezegd...
- 1:03Speaker 2: elke dag vijftal bladzijden lezen. En dat ik het alleen
- 1:07Speaker 2: op deze manier gered heb. Het was echt een heel
- 1:09Speaker 2: groot document met heel veel bijlagen. Ik was er toen
- 1:12Speaker 2: echt super enthousiast over. Ja. Ik vond daarin veel richting
- 1:16Speaker 2: en richtingrevende uitspraken. Dus het was helemaal de moeite waard.
- 1:21Speaker 2: Wat heel veel mensen niet weten is dat ik deze
- 1:24Speaker 2: podcast doe als een vrijwilligersactiviteit. Dus het moet er wel
- 1:29Speaker 2: komen voor mijn vrije tijd. En dan wil ik ook
- 1:31Speaker 2: wel echt iets lezen waarvan ik denk dit is de
- 1:33Speaker 2: moeite waard. Ik vond deze actualisatie een teleurstelling. En ik
- 1:40Speaker 2: kon het niet opbrengen om 294 bladzijden... of diepend document
- 1:44Speaker 2: erachteraan te lezen. Dus ik heb 62 bladzijden aan de
- 1:48Speaker 2: NPE gelezen
- 1:50Speaker 2: En tegen het einde van het NPE zag ik iets
- 1:53Speaker 2: waarvan ik dacht... maar daar wil ik alles over lezen.
- 1:56Speaker 2: En dat is dat er in deze NPE een stukje
- 1:58Speaker 2: staat over afbouw van fossiel... maar dan op een verantwoorde
- 2:01Speaker 2: manier
- 2:03Speaker 2: En onze grootste fossiele bron is natuurlijk aardgas... En dat
- 2:07Speaker 2: ik dacht van, maar ik wil eigenlijk wel weten hoe
- 2:09Speaker 2: het staat met het aardgasbeleid. Want het is wel iets
- 2:13Speaker 2: waar we vanaf willen. Maar in de tussentijd iets wat
- 2:16Speaker 2: tot grote prijsstijgingen leidt. En dus ook veel concurrentiedruk bij bedrijven.
- 2:22Speaker 2: En gewoon toegenomen stress bij huishoudens
- 2:26Speaker 2: En er was dus tegelijkertijd met de NMP een strategisch
- 2:29Speaker 2: gasbrief gestuurd naar de Tweede Kamer. En ik dacht, die
- 2:32Speaker 2: ga ik lezen
- 2:32Speaker 1: Ja. We hebben dus besloten om ons te beperken tot
- 2:36Speaker 1: het hoofddocument van de NPE. En daarnaast het strategisch gasbeleid
- 2:40Speaker 1: als tweede item.
- 2:44Speaker 2: Hoe gaan we dat doen? Want ik heb dus tien
- 2:48Speaker 2: bladzijden aantekeningen over het NPE. En dan moeten wij een
- 2:51Speaker 2: klein liedje gaan zingen. Een soort van overgang. Dan moet
- 2:53Speaker 2: ik weer tien bladzijden aan de aantekeningen over het gasbeleid.
- 2:55Speaker 2: Dan kan Letizia heel goed zingen. Maar ik weet niet.
- 2:57Speaker 1: We gaan ervoor. We gaan beginnen met het NPA-hoofddocument. Het
- 3:04Speaker 1: eerste document is al in 2023 verschenen. En de volgende
- 3:10Speaker 1: versie staat gepland voor 2029. En nu is er een
- 3:14Speaker 1: tussentijdse actualisatie. Waarom is die actualisatie nodig eigenlijk?
- 3:19Speaker 2: Ja, het is onderdeel van de... En nu weet ik
- 3:21Speaker 2: niet meer over de... Oh ja, de energiewet. Ik ging
- 3:23Speaker 2: zeggen klimaatwet. En dat was heel fout geweest van de klimaatwet.
- 3:26Speaker 2: Dat is de kef. In de energiewet is de rol
- 3:29Speaker 2: van de NPE verankerd. En die zegt dat je elke
- 3:32Speaker 2: vijf jaar... een nieuwe national plan energiesysteem moet vaststellen. Maar
- 3:39Speaker 2: in 2023 was dus die eerste versie. En was niet...
- 3:44Speaker 2: Als je nu eigenlijk naar de situatie van vandaag kijkt...
- 3:46Speaker 2: zijn er gewoon een aantal omwikkelingen die er geweest zijn...
- 3:50Speaker 2: waardoor je eigenlijk zou kunnen zeggen... niet alles en alle
- 3:53Speaker 2: onderdelen zijn nog up-to-date.
- 3:55Speaker 1: Nee, de situatie in de wereld en in Nederland is
- 3:57Speaker 1: gewoon echt heel anders. Dus dat verantwoordt ook echt wel
- 4:01Speaker 1: een actualisatie... afgezien van dat het dus nodig is, dat
- 4:04Speaker 1: het moet.
- 4:05Speaker 2: Ja, dus het is een aantal onderdelen zijn geüpdate... Wat
- 4:09Speaker 2: is nou, daar gaan we straks even over hebben. Wat
- 4:12Speaker 2: zijn de nieuwe ontwikkelingen? En daar zijn ook een aantal toevoegingen.
- 4:15Speaker 1: Oké, wat zijn die ontwikkelingen die nopen tot een actualisatie?
- 4:21Speaker 2: Ten eerste dat in maart 2026 de EU haar coming
- 4:25Speaker 2: out heeft gedaan... over de doelen voor 2040. Voor CO2-uitstoot.
- 4:30Speaker 2: Dus 2030, daar hebben we met z'n allen heel hard
- 4:33Speaker 2: aan gewerkt. Maar ondertussen zagen we ook in de KEF
- 4:36Speaker 2: dat de blik verlegd wordt... naar de periode na 2030.
- 4:39Speaker 2: Dus deze MP gaat veel meer in over de periode
- 4:44Speaker 2: richting 2040... Hiernaast zijn er een aantal zaken waarvan men zegt...
- 4:50Speaker 2: we zijn hier een beetje te optimistisch over geweest. De
- 4:53Speaker 2: een is de groei van wind op zee. En de
- 4:55Speaker 2: ander is de opschaling van groene waterstof. Electrolyse is gewoon
- 5:00Speaker 2: heel erg tegengevallen. Dat is één ding. En een andere
- 5:04Speaker 2: ding is... In de NPE was er een hele grote
- 5:09Speaker 2: analyse gedaan... van de verschillende publieke belangen. Betrouwbaar, betaalbaar, duurzaam,
- 5:13Speaker 2: die kennen we. Maar ook economisch krachtig, leefomgevingskwaliteit... veiligheid, participatief, rechtvaardig,
- 5:21Speaker 2: dus van alles. En nu zeggen ze, en dat hebben
- 5:24Speaker 2: we ook in de vorige aflevering gezegd... je ziet dat
- 5:28Speaker 2: nu vooral weerbaarheid, duurzaamheid en concurrentiekracht... en de samenhang tussen
- 5:35Speaker 2: de drie... dat is echt wel waar deze NPE over gaat.
- 5:39Speaker 1: Dus we hebben een beetje andere uitgangspunten genomen
- 5:46Speaker 2: En dan zijn er een aantal zaken die daaraan toegevoerd zijn.
- 5:50Speaker 2: Een van de zaken is koolstofverwijdering. Dat hadden we in
- 5:53Speaker 2: het klimaatplan al een soort van... Kleine, mini, soort van...
- 5:58Speaker 2: Weet je nog, hadden wij onze enere eratum. Ja, inderdaad.
- 6:02Speaker 2: Ik heb een beetje koststofverwijding, trouwens. Het gaat ook veel
- 6:07Speaker 2: over weerbaarheid en bescherming tegen schokken van buitenaf. Denk niet
- 6:11Speaker 2: alleen aan prijs, weerbaarheid tegen prijsschokken, maar ook aan veiligheid,
- 6:14Speaker 2: fysiek en digitaal. Er is ook verschenen, samen met de NB,
- 6:18Speaker 2: die heb ik dus nog niet. We hebben echt de Prinsjesdagstukken. Ja,
- 6:22Speaker 2: dat zei ik al. Het is een soort tsunami aan stukken.
- 6:26Speaker 2: En blijkbaar is er tussen de stukken en antwoord van
- 6:29Speaker 2: het kabinet... op het rapport Autonoom en Veilig, die wij
- 6:33Speaker 2: ook besproken hebben. Dus ik heb hem nog niet gelezen.
- 6:37Speaker 2: Dus ik weet niet of ze zeggen wat een goed idee...
- 6:40Speaker 2: of we leggen het tezijde en de markt moet het oplossen.
- 6:42Speaker 2: Ik weet het niet. Maar I don't
- 6:45Speaker 1: know. De markt is daar overigens al druk mee bezig.
- 6:49Speaker 2: Ja, maar
- 6:50Speaker 1: serieus. We
- 6:50Speaker 2: geloven heilig in de markt in Nederland. En ik moet
- 6:54Speaker 2: even op mijn pad blijven.
- 6:55Speaker 1: Dus
- 6:56Speaker 2: weerbaarheid, blablabla. Koststofverveiliging. En dan derde wat heel erg toegevoerd is.
- 7:01Speaker 2: Bijvoorbeeld de nieuwe... spelers op het energietoneel en dat zijn
- 7:05Speaker 2: de datacenters.
- 7:07Speaker 1: Oké, nou goed. Ze schrijven ook dat het kabinet meer
- 7:14Speaker 1: regie wil krijgen over de energietransitie. Wanneer hebben we dat
- 7:17Speaker 1: vaker gehoord? Omdat we dus in een fase zitten waarin
- 7:20Speaker 1: het lastiger is om ambities te realiseren. Dat blijkt dus
- 7:24Speaker 1: uit de afgelopen jaren. De uitvoeringskracht is onvoldoende voor de
- 7:28Speaker 1: doelen die we stellen. Hoe willen ze daar verandering in brengen?
- 7:32Speaker 2: Ja, en ik weet niet of ik moet beginnen met
- 7:34Speaker 2: de citaat... die dat helemaal onderuit haalt bij bladzijde 51...
- 7:39Speaker 2: of dat we gewoon eerst voorordelijk door de regierol moeten gaan.
- 7:42Speaker 2: Ga maar gewoon lekker vooroordelijk.
- 7:44Speaker 1: Ja, oké, dan
- 7:44Speaker 2: zet ik bladzijde 51 weer terug in de ijskast. Maar
- 7:48Speaker 2: die is ontnuchtigend. We doen eerst gewoon... Hoe gaan ze
- 7:52Speaker 2: die regie pakken? Ja, ze gaan... Zij herkennen heel erg van...
- 7:59Speaker 2: je moet eenmaal een ambitieuze koers uitzetten. Maar die ambitieuze
- 8:02Speaker 2: koers moet ook weer... je moet daar wel iets van
- 8:05Speaker 2: een realisme in brengen. Als je de doelen te hoog
- 8:08Speaker 2: stelt en iedereen kijkt daarna en denkt... dit is echt
- 8:10Speaker 2: totaal onhaalbaar, dan heb je niet... dat vertrouwen gegeven aan
- 8:16Speaker 2: investeerders en burgers. Er staat ergens in het document... ergens
- 8:21Speaker 2: bij Systeemkeuzes geloof ik, staat er... voor een succesvolle transitie
- 8:25Speaker 2: is er een vraag... voor ongeveer 40 à 60 miljard investeringen...
- 8:29Speaker 2: zowel publiek als privaat in Nederland per jaar. Per jaar.
- 8:35Speaker 2: 40 à 60 miljard. Dat is echt heel veel
- 8:37Speaker 2: Dat is gigantisch. Maar dat is alles. Het TNO had uitgerekend.
- 8:42Speaker 2: Een derde is productie en omzetting. Een kwart tot een
- 8:45Speaker 2: derde is infra. Een derde tot een half is investeringen
- 8:48Speaker 2: bij de eindgebruikers.
- 8:49Speaker 1: Dus dat is
- 8:50Speaker 2: ook wat Tata zelf investeert. Wat iedereen doet. En mijn
- 8:55Speaker 2: oma zei altijd... je trekt geen vliegen met azijn... Dus
- 8:59Speaker 2: als je gewoon al die 40 à 60 miljard aan
- 9:01Speaker 2: investerenden vliegen...
- 9:03Speaker 1: Moet je met lekkere stroop komen.
- 9:05Speaker 2: Nou, dat is het. En dat hoeft niet een subsidie
- 9:07Speaker 2: te zijn. Maar je moet wel ervoor zorgen dat het
- 9:09Speaker 2: beleid zo stabiel is... dat een investeerder die elke dag
- 9:11Speaker 2: kan kiezen... of die zijn geld naar cyber of naar
- 9:14Speaker 2: zorg of naar weet ik wat wil investeren... dat die
- 9:17Speaker 2: dat ziet zitten om dit in de energietransitie te steken
- 9:20Speaker 1: Dus geen wiebelend beleid. Niet eerst normeren en dan weer afschaffen. Ja.
- 9:25Speaker 1: En
- 9:26Speaker 2: zeggen, daarom is dat de NPE zo belangrijk vond. Er
- 9:29Speaker 2: is best wel veel onzekerheid op de korte termijn. Ontwikkeling
- 9:33Speaker 2: van prijzen, technologie wat een beetje achterblijft... of zich anders
- 9:37Speaker 2: ontwikkeld dan dat we gedacht hadden. En dat kan leiden
- 9:40Speaker 2: tot een afleiding van de hoofdrichting. En de hoofdrichting van
- 9:43Speaker 2: het NPE is... Electrificatie. Precies. Dus de werkpaard is wind
- 9:50Speaker 2: op zee. We gaan elektrificeren, flexibiliseren. Veel meer
- 9:54Speaker 1: zon ook, alsnog
- 9:56Speaker 2: Werkbewegen van fossiel. en de maar te hoge ambities... die
- 10:03Speaker 2: onhaalbaar zijn, kunnen hun tegenwerken. Wat gaan ze in Almere doen?
- 10:06Speaker 2: Ze zetten de koersen en ze houden de koers vast.
- 10:08Speaker 2: Dan hebben ze ook maximaal inzet op de uitvoering. Tempo
- 10:12Speaker 2: maken met uitvoering, aanpak netcongesties. Dat dacht ik twintig keer in. F5.
- 10:18Speaker 2: Top prioriteit. Ja, lijkt me wel als je wil elektrificeren. Ja,
- 10:22Speaker 2: maar ze zeggen... Kijk, dat is wel interessant. Ze zeggen
- 10:27Speaker 2: ook van... Wat ook wel belangrijk is, is dat ze
- 10:29Speaker 2: ervoor zorgen... samen met de netbeheerders zijn ze blijkbaar bezig...
- 10:32Speaker 2: om de maakbaarheidsgat richting 2044 een beetje te dichten. En
- 10:38Speaker 2: tussen de regels door lees ik dat ze ook wel
- 10:40Speaker 2: zeggen van... netbeheerders tot nu toe moesten altijd uitgaan van...
- 10:45Speaker 2: alle verduurzamingscenario's. Maar als er bijvoorbeeld geen investeringen worden gepleegd...
- 10:50Speaker 2: dan moet je ook wel tegen de netbeheerders zeggen... je
- 10:53Speaker 2: hoeft de hele reservering niet meer te doen. Ga maar
- 10:56Speaker 2: de rest eventjes helpen te verduurzamen en te elektrificeren. Dus
- 11:00Speaker 2: iets meer realisme ook in hoe de netbeheerders met hun
- 11:03Speaker 2: scenario's omgaan. We zitten ook gewoon... Ik denk dat ze
- 11:10Speaker 2: bedoelen daarmee... we gaan harde keuzes maken. Dus op bladzijde 16,
- 11:15Speaker 2: zo willen ze de regie pakken. Het kabinet is echter
- 11:19Speaker 2: terughoudend in het actief stimuleren... van alternatieve verduurzamingsopties die structureel
- 11:26Speaker 2: duurder zijn
- 11:27Speaker 2: Tussen de regels door. Zij gaan waterstof in de gebouwde
- 11:31Speaker 2: omgeving nu echt, echt, echt laten vagen... Het was bedoeld,
- 11:37Speaker 2: denk ik, als een grote statement met vuist op tafel.
- 11:42Speaker 2: Ze gaan terughouden zijn in een actief stimuleren van. Dus
- 11:47Speaker 2: dat is keuzes maken dat je eigenlijk wel zegt... in
- 11:49Speaker 2: de tussentijd dat je net congestie hebt... zou het kunnen
- 11:52Speaker 2: zijn dat je bijvoorbeeld andere keuzes... maar als je helemaal
- 11:54Speaker 2: niet kan elektrificeren, dan maar wat anders... En ze zeggen daarvan,
- 11:58Speaker 2: ook al begrijpen we wel... dat je naar dit soort
- 12:00Speaker 2: oplossingen wil gaan... moeten we natuurlijk ook wel gaan kijken
- 12:03Speaker 2: of het niet betekent... dat het structureel een duurdere oplossing
- 12:07Speaker 2: gaat worden. Soms is wachten beter dan een soort van
- 12:10Speaker 2: afgezwakte verduurzamingsvorm doen. Oké. Hetzelfde zeggen ze over hybride oplossingen.
- 12:18Speaker 2: Dan gaat
- 12:19Speaker 1: het over bijvoorbeeld warmtepompen, denk ik.
- 12:22Speaker 2: Hybride warmtepompen, absoluut, ja. En ze zeggen van, ja, hybride oplossingen...
- 12:27Speaker 2: daar zijn ze een beetje half-half in. Dus in één
- 12:30Speaker 2: deel van het document zeggen ze... nou ja, voor bepaalde toepassingen...
- 12:33Speaker 2: kan het aan kost-effectieve oplossingen de transitie
- 12:38Speaker 2: Ergens anders zeggen ze van... ja, maar eigenlijk is het
- 12:40Speaker 2: ook weer een lock-in voor Siel... want in de tussentijd
- 12:44Speaker 2: hebben die mensen ook wel aardgas nodig. Dus je ziet
- 12:46Speaker 2: ook een paar keer... ook warmte zie je ook soms
- 12:48Speaker 2: een soort van... Dat er toch twee afdelingen denk ik
- 12:52Speaker 2: geschreven is. Duurzame vraag moet meer prioriteit krijgen. Jij zit
- 12:58Speaker 2: tot je nek in alle artikelen over wind op zee.
- 13:02Speaker 2: Ik denk dat elke keer dat we praten over wind
- 13:03Speaker 2: op zee... gaat het altijd over de Vraag naar elektriciteit.
- 13:07Speaker 2: Ja
- 13:08Speaker 1: klopt. En
- 13:09Speaker 2: ze zeggen van ja, weet je, op dit moment... en
- 13:11Speaker 2: ze zeggen er is onvoldoende trekkracht vanuit Vraag voor aanbod...
- 13:18Speaker 2: Waardoor wij in een negatieve spiraal belanden. Je bent wel
- 13:22Speaker 2: nog steeds de hoge infrastructuurkosten aan het maken. Omdat je
- 13:25Speaker 2: gewoon alvast net op zee aan het aanleggen bent. Maar
- 13:29Speaker 2: een kleinere groep gaat er gebruik van maken. De rest
- 13:31Speaker 2: is nog steeds niet aan het elektrificeren. Dus betaalt niet
- 13:34Speaker 2: mee aan die kosten. Dus waardoor mensen gewoon gaan kijken
- 13:37Speaker 2: naar hoge kosten. En zeggen dat ga ik dan niet
- 13:39Speaker 2: meer doen. En het is ook dat het daardoor geen
- 13:43Speaker 2: efficiënte inzet is van publieke middelen. Want daar moet je
- 13:46Speaker 2: dan gaan subsidiëren. Maar dit weten we allemaal. Ja, maar
- 13:49Speaker 2: nu staat dat in de NPE. Maar
- 13:51Speaker 1: dat had ik heel vaak bij het lezen van de NPE.
- 13:53Speaker 1: Dat ik dacht, dit weet ik al.
- 13:56Speaker 2: Ik denk, ja,
- 13:56Speaker 1: so what
- 13:57Speaker 2: Dus wat ga je daar aan doen? Wat ga je
- 13:58Speaker 2: dan doen?
- 13:59Speaker 1: Dit
- 14:00Speaker 2: weten we. Dat was denk ik bladzijde, waar ben ik? Zeventien,
- 14:03Speaker 2: dat is het moment dat ik je appte en zei...
- 14:05Speaker 2: ik ga het verdiepend document niet
- 14:06Speaker 1: lezen. Ja, precies. En ze willen dus meer regie. Ja
- 14:11Speaker 2: maar ze gaan er wel... Kijk, en dat vind ik
- 14:13Speaker 2: dan weer goed... Je kan pas gewoon beleid invoeren als
- 14:16Speaker 2: iedereen fan van... kijk naar cijfers en denk van shit,
- 14:19Speaker 2: het gaat echt inderdaad niet goed. En ze willen bijvoorbeeld
- 14:22Speaker 2: niet alleen een aanbodmonitoring gaan doen... maar ze willen ook
- 14:25Speaker 2: een vraagmonitoring gaan doen. Ze willen jaarlijks gaan kijken, ik
- 14:29Speaker 2: ga ervan uit in de kef... willen ze echt wel
- 14:31Speaker 2: even gaan kijken naar...
- 14:32Speaker 1: Hoe ontwikkelt je elektriciteitsvraag zich nu eigenlijk?
- 14:35Speaker 2: Andere wat ze willen introduceren, ben ik echt heel enthousiast over,
- 14:38Speaker 2: is een soort van monitoring, ook weer in de kef,
- 14:43Speaker 2: van investering. Het niveau van investering in het systeem. Want
- 14:48Speaker 2: de doelen die wij hebben voor energie, dat zijn gewoon
- 14:50Speaker 2: negatieve doelen. Dat is een doel van CO2-reductie. En wij
- 14:54Speaker 2: hebben al vaker tegen elkaar gezegd, CO2-reductie kan je ook
- 14:56Speaker 2: behouden door de boeren. Dus als je gaat kijken en
- 15:01Speaker 2: sturen op... trekken we nou voldoende investeerders naar de energiemarkt...
- 15:05Speaker 2: ben je gewoon iets aan het bouwen
- 15:07Speaker 1: Ja, dat is ook misschien een leuk onderwerp voor ons
- 15:10Speaker 1: volgende podcast. Van wat? De monitoring? Nou, hoeveel investeringen inderdaad
- 15:15Speaker 1: in de energietransitie. Dat is misschien wel een optie. Er
- 15:20Speaker 1: is net een rapport over verschenen. Oh, dat dacht ik
- 15:22Speaker 1: al
- 15:24Speaker 2: Ze zetten fors in op energiebesparing... Daar krijg ik wel
- 15:29Speaker 2: een heel klein beetje... Ik dacht van, wat zeggen ze
- 15:33Speaker 2: nou precies? Het staat. Dan moet je mij vertellen wat
- 15:36Speaker 2: je daarin leest. Behalve isolatie, warmtepompen, hybride warmtepompen, etc. Het
- 15:41Speaker 2: kabinet verkent de mogelijkheden... hoe binnen bestaande ondersteuning van industriële verduurzamingsroutes...
- 15:48Speaker 2: nog sterker gestuurd kan worden op de meest energie-efficiënte oplossingen.
- 15:54Speaker 2: over betrouwbare
- 15:55Speaker 1: overheid
- 15:56Speaker 2: en stabiel
- 15:57Speaker 1: beleid. Daar word je heel zenuwachtig van als je net
- 16:01Speaker 1: investeringen gaat doen. Nobion, let op
- 16:03Speaker 2: met je maatwerkenafspraak. Dus dat vond ik echt bijzonder. Want
- 16:07Speaker 2: niet alles mag meer straks. Of
- 16:09Speaker 1: denken ze dat
- 16:10Speaker 2: ze de maatwerkenafspraken open gaan breken? Of bedoelen ze misschien
- 16:13Speaker 2: daarmee dat zij... In de huidige subsidiemechanismen die ze hebben...
- 16:17Speaker 2: dat ze gaan zorgen dat je daar ook even... Maar goed,
- 16:20Speaker 2: ik vond dit een... Ik zou er wel kamer vragen, mensen. Nou,
- 16:26Speaker 2: dat is het een beetje voor regie. Nou, nee, dat
- 16:29Speaker 2: is het helemaal niet voor regie. Wel heel belangrijk. En
- 16:32Speaker 2: dat is dat zij zeggen van... we moeten wel iets
- 16:34Speaker 2: met de sturen op... Het systeem, en dat gaat eigenlijk
- 16:38Speaker 2: vooral over de hoe... Nee, niet alleen de hoe, over
- 16:42Speaker 2: de waar en de wanneer. Oké, kan je dat concreet
- 16:45Speaker 2: maken misschien? Ze zeggen van, je moet zorgen dat de
- 16:48Speaker 2: juiste energiemix... op het juiste moment, op de juiste plek...
- 16:51Speaker 2: vraagt om coördinatie in de ruimte, in de tijd en
- 16:54Speaker 2: de energiefuncties. Ja, maar dit soort zinnen, weet je, dan
- 16:57Speaker 2: gaat het toch... Oké, wat willen ze nou precies? Nou,
- 17:01Speaker 2: ik heb echt... Oh my god, ik... Weet je wat
- 17:06Speaker 2: ze gaan doen
- 17:07Speaker 1: Nou, vertel
- 17:08Speaker 1: Ik ben echt heel benieuwd
- 17:10Speaker 2: Ik ben nu geskipt naar de uitvoering. Want we zijn
- 17:12Speaker 2: toch met de regie bezig en ook de uitvoering. Het
- 17:16Speaker 2: kabinet wil in 2028 concrete energieafspraken over decentrale ontwikkelingen. In
- 17:25Speaker 2: 2027 gaan ze in kaart brengen welke opgaven er zijn
- 17:28Speaker 2: in alle gebieden. Dan gaan ze energiebeelden maken. Dit is
- 17:32Speaker 2: gewoon de NPRS, Nationaal Plan
- 17:36Speaker 1: Regionale Energie Strategie. Je zegt het, ik denk het. 2.0,
- 17:40Speaker 1: nog een keer. Alsof we dit nog nooit hebben gedaan
- 17:45Speaker 2: En in 2028 willen ze energieafspraken gaan maken. Met provincies.
- 17:53Speaker 2: Over hernieuwbare planten en SMR's
- 17:57Speaker 2: Dus... We hadden de Ressen. En de Ressen, dat was
- 18:00Speaker 2: niet de provincie.
- 18:02Speaker 1: Nee,
- 18:03Speaker 2: dat waren
- 18:04Speaker 1: de regio's. De energieregio's. Dat was een beetje lastig gedaan.
- 18:07Speaker 1: En nu ga je naar
- 18:08Speaker 2: de provincie. En de provincie is een tandenloze monster
- 18:12Speaker 2: En dan gaat ze daar weer afspraken. Er was
- 18:15Speaker 1: ook een reden waarom dat vorige keer regio's zijn geworden.
- 18:19Speaker 1: Zodat provincies moeten samenwerken
- 18:22Speaker 2: Dus we gaan nu een periode van twee jaar in
- 18:26Speaker 2: van plannenmakerij... Met energiebeelden op regioniveau. En misschien is dit
- 18:33Speaker 2: nodig omdat de resten niet gebracht hebben... wat ze moesten brengen.
- 18:36Speaker 2: Ik heb geen idee, maar ik word hier echt heel
- 18:38Speaker 2: verdrietig van
- 18:40Speaker 2: Zo wordt het vanzelf 2030. Ja, de
- 18:41Speaker 1: tijd spikt door. En dan nog iets, want met meer regie...
- 18:50Speaker 1: de kranten hebben er bol van gestaan... maar volgens mij
- 18:52Speaker 1: gaan er 25.000 ambtenaren... Moeten straks naar huis
- 18:57Speaker 1: Hoe gaan we dat doen? Dat zijn dan niet de
- 19:00Speaker 1: ambtenaren van KGG
- 19:02Speaker 2: Nee, en ik moet zeggen, ik ben dus zelf ambtenaar.
- 19:06Speaker 2: En ik maakte ristige avond. Ging ik gewoon om een
- 19:09Speaker 2: uur of half zeven van kantoor weg. En ik stond
- 19:12Speaker 2: bij de lift met de coulera. En ik zei tegen hem,
- 19:14Speaker 2: had jij ooit een idee dat je als ambtenaar zo
- 19:16Speaker 2: hard moet werken? Ik bedoel met
- 19:20Speaker 1: Ja, dat wordt altijd gedaan alsof je zomaar 25.000 mensen hebt.
- 19:24Speaker 1: Naar huis kan sturen. En dat het allemaal dan nog
- 19:26Speaker 1: gewoon doordraait.
- 19:27Speaker 2: Ja, dus ik maak me daar wel zorgen over. En kijk,
- 19:31Speaker 2: regie van de overheid hoeft niet te betekenen... dat je
- 19:33Speaker 2: als overheid gewoon het werk doet. Nee. Het gaat erom
- 19:37Speaker 2: dat je de juiste randvoorwaarden... de juiste regels uitwerkt. Dat
- 19:42Speaker 2: je de juiste ambities in het instrumentarium... Het hoeft ook
- 19:45Speaker 2: niet altijd te worden doorvertaald in. In meer mensen. In
- 19:49Speaker 2: meer mensen, maar gewoon... ik maak mij gewoon over deze
- 19:51Speaker 2: ontwikkeling zorgen... omdat ik denk dat we nu moeten versnellen...
- 19:54Speaker 2: en niet twee jaar lang opnieuw plannen gaan maken
- 19:58Speaker 2: Aan het einde van de NPE staat er een soort van...
- 20:01Speaker 2: hoe ziet de toekomst eruit
- 20:05Speaker 2: En dan zeggen ze van ja, wij gaan dus nu
- 20:08Speaker 2: die afspraken maken... 2027, 2028, 2029 komt de nieuwe NPE
- 20:15Speaker 2: en het nieuwe klimaatplan... En dan gaan we gewoon in
- 20:18Speaker 2: de tussentijd sectorale doelen zetten. Een soort van sectorale routes maken.
- 20:24Speaker 2: Dat was eigenlijk NPE 1.0, want er waren sectorale routes.
- 20:28Speaker 2: En de sectorale routes, dan gaat PBL een analyse trekken...
- 20:31Speaker 2: van wat is er per sector nodig om nog de
- 20:34Speaker 2: doelen te halen. En dat wordt dan weer voor de
- 20:36Speaker 2: nieuwe NPE. Wij blijven in business.
- 20:43Speaker 1: weer uit te vlooien. Maar
- 20:45Speaker 2: schieten
- 20:46Speaker 1: mensen in het land ermee op? Dat is een beetje
- 20:47Speaker 1: de vraag
- 20:48Speaker 2: Misschien om het publieke regie. Ik ga dus nu toch
- 20:51Speaker 2: wel naar mijn bladzijde
- 20:52Speaker 1: 51. Ik wil
- 20:52Speaker 2: het citaat. Ze zijn naar de buurlanden gereisd. En om
- 20:58Speaker 2: te gaan kijken van hoe varen eigenlijk onze buren in
- 21:02Speaker 2: deze energietransitie. Ook omdat het heel belangrijk is om internationale
- 21:06Speaker 2: en Europese samenwerking te versterken. Ze zeggen zelf de uitdagingen achtergebleven.
- 21:11Speaker 2: Elektrificatie vragen rondom de toekomst van de industrie. Netcongres die inzet, waterstof.
- 21:16Speaker 2: Iedereen zit met hetzelfde probleem
- 21:18Speaker 2: Iedereen leurt naar de Noordzee. Dat snap
- 21:20Speaker 4: ik
- 21:22Speaker 2: In de landen om Nederland heen is er een transitie
- 21:24Speaker 2: te zien... richting meer publieke regie en sturing op het energiesysteem.
- 21:29Speaker 2: Nederland is hierin vergeleken met verschillende buren... nog relatief, en
- 21:32Speaker 2: daar is het woord weer, terughoudend
- 21:36Speaker 1: Wij zijn een grote fan van dat de markt alles oplost.
- 21:39Speaker 1: En dat werkt niet helemaal meer. Het NPA beschrijft de
- 21:45Speaker 1: ontwikkeling van het energiesysteem naar 2040. Zijn daar in de
- 21:52Speaker 1: actualisatie nog grote veranderingen te zien... Dus voor de verschillende sectoren.
- 21:59Speaker 2: Ja, dus minder elektriciteit nodig richting waterstof. Maar ook geen
- 22:04Speaker 2: waterstof als bron van elektriciteit. Dus ik denk dat het
- 22:08Speaker 2: verbranden van waterstof in elektriciteitscentralen... dat gaat gewoon definitief niet
- 22:11Speaker 2: meer gebeuren. Oké. Waterstof voor grootschalige productie van synthetische brandstoffen...
- 22:23Speaker 2: zien ze ook niet op de korte termijn gebeuren. Daardoor
- 22:27Speaker 2: is er minder elektrolyse nodig. Wat hebben ze nog meer?
- 22:36Speaker 2: Dus de rol van
- 22:36Speaker 1: waterstof is heel erg veranderd. Voorheen was het toch wel
- 22:41Speaker 1: een veel grotere rol voor waterstof. Het duizend dingen
- 22:45Speaker 2: doekje. Maar goed, volgens mij staat er ergens dat zij
- 22:50Speaker 2: 570 megawatt aan de elektrolyse heeft nu een final investment
- 22:55Speaker 2: decision genomen. En wij zijn heel erg ver van de
- 22:59Speaker 2: doelen die daar wagen stelt
- 23:02Speaker 2: Dus ik denk op een gegeven moment... het is niet
- 23:04Speaker 2: per se dat ze zeggen dat dit de wens is...
- 23:06Speaker 2: maar dat is het resultaat. De industrie heeft veel minder waterstof...
- 23:11Speaker 2: om groene waterstof gevraagd, waardoor ze... Ja, waardoor er gewoon
- 23:16Speaker 2: geen projecten van de grond zijn gekomen. Nou, elektrificatie hebben
- 23:21Speaker 2: ze gewoon wat afgezwakt... behalve dat er geen grote veranderingen zijn...
- 23:26Speaker 2: bij landbouw en gebouwde omgeving. Wat je wel ziet is
- 23:29Speaker 2: dat mobiliteit... Ja, dat was ook in de kef, dat
- 23:31Speaker 2: is gewoon echt een... Dat gaat heel hard. Dat gaat
- 23:33Speaker 2: als een trein. Haha. Leuk
- 23:39Speaker 1: Ja, dus dat eigenlijk. En ze zetten dus in op
- 23:42Speaker 1: grootschalige elektrificatie. Ja. En de elektriciteitsvraag gaat daardoor... Zeg maar
- 23:51Speaker 1: door het dak.
- 23:53Speaker 2: Van 25 procent, ik denk dat dat het getal was
- 23:56Speaker 2: van 2025, denk ik... naar 35 procent in 2035. Dan
- 24:00Speaker 2: zit de aandeel elektriciteit in eindgebruik. We gaan naar 50
- 24:04Speaker 2: procent in 2040. Ja
- 24:06Speaker 1: en dat komt ook door datacenters. AI is een belangrijke elektriciteitsvreter,
- 24:13Speaker 1: zeg maar. Maar hoe willen ze daar dan aan gaan voldoen,
- 24:17Speaker 1: aan die enorme vraag...
- 24:20Speaker 2: Ja, ze zeggen van ja, door toch met wind en zon.
- 24:24Speaker 2: En ook grote roep naar 4-euros batterijen. Dus ze willen
- 24:28Speaker 2: echt 28 gigawatt aan batterijcapaciteit hebben staan. En wat ze
- 24:33Speaker 2: ook wel eigenlijk doen... is dat ze schuiven de hele
- 24:36Speaker 2: vraag aan regelbare vermogen CO2-vrij. Dus... Ooit was het het
- 24:40Speaker 2: doel om in 2035 al op nul emissie uit te komen...
- 24:45Speaker 2: voor de elektriciteitssector. Dat doel is al losgelaten. En ze zeggen,
- 24:50Speaker 2: eigenlijk schuiven we de vraag naar... hoe gaan we voldoen
- 24:53Speaker 2: aan onze regelbaar vermogen... in een duurzame toekomst. Die vraag
- 24:59Speaker 2: schuiven ze gewoon voor zich uit. Dus de gascentrales blijven staan...
- 25:06Speaker 2: En ze zeggen van ja, we zullen niet CO2-neutraal zijn
- 25:08Speaker 2: in 2035. De verduurzaming van de gesterende emissies zal ingevuld
- 25:13Speaker 2: worden in de volgende MP.
- 25:14Speaker 1: Ja, oké. Nou goed, dus dat. De keuzes, of ze
- 25:20Speaker 1: nou systeemkeuzes zijn of anderszins... leiden ook wel tot wat kritiek.
- 25:28Speaker 1: Bijvoorbeeld het MKB en de cluster 6-industrie... die zouden hierdoor
- 25:32Speaker 1: in een spagaat komen. Want elektrificatie is de enige optie,
- 25:36Speaker 1: maar er is geen netcapaciteit. Dat probleem staat al heel vaak,
- 25:41Speaker 1: ook bij ons in de GEA... En alternatieven zoals waterstof
- 25:46Speaker 1: en CCS zijn maar beperkt mogelijk. Ja, terechte kritiek, denk
- 25:53Speaker 1: ik
- 25:53Speaker 2: Nou ja, terechte kritiek. Maar ik vind het een beetje
- 25:58Speaker 2: naïef om te denken... dat een NPE gewoon net congestie
- 26:00Speaker 2: gaat
- 26:01Speaker 1: oplossen. Alles
- 26:02Speaker 2: gaat oplossen, ja. En dan kunnen we misschien straks even
- 26:06Speaker 2: door naar onze gasbeleid. Maar ik wil even een klein
- 26:11Speaker 2: voorbeeldje noemen van... Ik zeg altijd, je kan prima als
- 26:17Speaker 2: partij en ook als consument of als bedrijf... kan je
- 26:19Speaker 2: prima schaarste snappen. Het is niet de perfecte wereld, maar
- 26:25Speaker 2: je kan snappen dat iets langer duurt. Zolang er een
- 26:28Speaker 2: soort van transparantie is in het proces... dat je snapt
- 26:32Speaker 2: wat er gaande is. Bijvoorbeeld, het is nu allemaal niet
- 26:37Speaker 2: gehaald en lastig. En ze zeggen ook, dat vind ik
- 26:40Speaker 2: wel heel interessant, staat er een zinnetje in... dat het
- 26:42Speaker 2: gebrek aan systeemkeuze, dat de situatie van netcongressie... is eigenlijk
- 26:48Speaker 2: de soort van uitwerking, het resultaat daarvan. Nou, heel goed
- 26:51Speaker 2: dat jullie dit wel inzien. Dat is inderdaad het resultaat
- 26:55Speaker 2: van het gebrek aan systeemplenning. Maar dan het volgende is waterstof. Nou,
- 27:00Speaker 2: waterstof duurt langer, blablabla. Maar in 2040 zeggen ze, hebben
- 27:04Speaker 2: we 17 zoutcavernes nodig. Even later in het document. Om
- 27:09Speaker 2: een zoutcaverne, even voor mensen die dat niet weten. Een zoutcaverne,
- 27:12Speaker 2: dat is om waterstof in op te kunnen slaan.
- 27:15Speaker 1: Ja, en daar zat eerst zout in. Dat is eruit.
- 27:18Speaker 1: Dus het is een lege, soort van lege caverne. En
- 27:21Speaker 1: daar
- 27:22Speaker 2: kan je prima waterstof in stoppen. Top idee. Maar ze
- 27:27Speaker 2: zeggen erbij, dus 2040 hebben we de 17 nodig... om
- 27:31Speaker 2: te voldoen aan al die vragen die wij voorzien. Top.
- 27:35Speaker 2: Dan zeggen ze even verderop... het heeft 10 à 15
- 27:39Speaker 2: jaar doorlooptijd,
- 27:40Speaker 1: de
- 27:40Speaker 2: ontwikkeling ervan. Dus ergens tussen 2025 en 2030... moet je
- 27:44Speaker 2: dus beginnen met je ontwikkeling van...
- 27:52Speaker 1: Nu dus. Ja
- 27:53Speaker 2: Ja. En dan staat er even verder... Dit betekent dat
- 27:56Speaker 2: het kabinet een besluit moet nemen... over de financiering van
- 27:59Speaker 2: het transportnet en die eerste negen cavernes. Ja. Top, dat
- 28:05Speaker 2: snap ik. Maar schrijf dan niet dat je er 17
- 28:07Speaker 2: hebt in 2040. Nee, dat is niet heel realistisch. Het
- 28:10Speaker 2: is niet realistisch. Wij moeten nu deze energietransitie ingaan met
- 28:15Speaker 2: de ogen wijde open. Ja,
- 28:18Speaker 1: ik snap het. Ze gaan wel veel besluiten nemen de
- 28:20Speaker 1: komende tijd. Nee, ze gaan eerst heel veel
- 28:22Speaker 2: visies schrijven. Ik heb op een gegeven moment dat ik geschreven.
- 28:26Speaker 2: Een heleboel visies. En wat ik het allerbelangrijkste vind... is
- 28:32Speaker 2: dat ze vooral... Dat verhaal van locatiesturing en planologisch anticiperen...
- 28:38Speaker 2: op uitbreidingen van het energiesysteem, dat is echt de crux.
- 28:43Speaker 2: En daar ben ik gewoon heel erg benieuwd hoe ze
- 28:45Speaker 2: de nota-ruimte... het programma Energiehoofdstructuur, de afspraken met de regio's...
- 28:50Speaker 2: hoe dit allemaal zich er gaat doorvertalen in. Je kan
- 28:53Speaker 2: niet alles doen overal, maar het kabinet heeft graag... dat
- 28:55Speaker 2: je daar, daar, daar, daar, daar deze ontwikkelingen hebt. En
- 29:00Speaker 2: dan heb je pas regie gepakt en ben je niet
- 29:01Speaker 2: meer terughoudend. Hebben we
- 29:03Speaker 1: genoeg over het NPA? Dit is het helemaal. Nou, het
- 29:07Speaker 1: is niet helemaal. Want het NPA is ook gepresenteerd als
- 29:11Speaker 1: het plan... om het gebruik van fossiele brandstoffen... op een
- 29:14Speaker 1: verantwoorde manier af te bouwen. Dit is ook beloofd door
- 29:18Speaker 1: Nederland in april. Toen was er door Nederland onder andere...
- 29:23Speaker 1: georganiseerde conferentie in Santa Marta in Colombia.
- 29:27Speaker 2: O, je weet waar het is. Ik dacht dat dat
- 29:28Speaker 1: in Spanje was. Nee, nee. En dat ging helemaal over...
- 29:32Speaker 1: hoe komen we van fossiele brandstoffen af? Dat was een
- 29:34Speaker 1: belofte uit COP30. Precies. En Nederland is een van de
- 29:38Speaker 1: voortrekkers en heeft nu... na Frankrijk, als tweede land... een
- 29:43Speaker 1: routekaart gepresenteerd. Dus ik dacht, dat is een nieuwe routekaart.
- 29:47Speaker 1: Maar goed, het NPA is de routekaart. En hoe denken
- 29:53Speaker 1: ze dat te gaan doen? Ik denk dat we dit...
- 29:56Speaker 1: hiermee is het lekkere brug naar het strategisch grasbeleid... Wat
- 30:01Speaker 1: staat er in het NPE een beetje
- 30:03Speaker 2: over? Ik heb net het NPE opgeruimd. Lekker ben jij.
- 30:06Speaker 2: Ik haal hem weer tevoorschijn
- 30:08Speaker 1: Het ligt in het verlengde van het strategisch gastbeleid
- 30:12Speaker 2: natuurlijk. Dat zij rekening willen houden met tegenvallers. Nee, maar
- 30:19Speaker 2: dat is wel belangrijk. Want afbouwen van... Ze zeggen ook aan,
- 30:22Speaker 2: wij moeten snel afbouwen van... fossiel maakt Nederland kwetsbaar voor afhankelijkheid, uitstoot... luchtverontreiniging,
- 30:31Speaker 2: maar het moet allemaal zorgvuldig. Hoe doe je dat zorgvuldig?
- 30:34Speaker 2: Door rekening te houden met tegenvallers. Want jij gebruikt nu,
- 30:39Speaker 2: of in 2025, 935 petajoule aan aardgas... In 2040 is
- 30:44Speaker 2: het nog steeds 610 petajoules. Ja,
- 30:46Speaker 1: echt veel. Dus echt van afbouw
- 30:48Speaker 2: is niet echt sprake. Nee, verantwoord afbouw
- 30:51Speaker 1: is niet
- 30:51Speaker 2: snel. Maar ze zeggen dat betekent dat we aan de
- 30:55Speaker 2: bak moeten... met op peil houden van de gaswinning. Behoud
- 30:59Speaker 2: van stabiliteit. Eerlijke verdeling van de kosten bij een dalend gasverbruik.
- 31:05Speaker 2: Want als er steeds minder mensen zijn die gas gebruiken...
- 31:08Speaker 2: wie gaat dan de kosten betalen? Voor het gasnet gaat
- 31:11Speaker 2: het dan
- 31:11Speaker 1: om. Voor de
- 31:11Speaker 2: infra.
- 31:12Speaker 1: En ontmantelen van de infra ook
- 31:13Speaker 2: Waar gaan de kosten vallen? Ze zeggen je moet de
- 31:17Speaker 2: risico's mitigeren in de brandstof- en chemiesector. Je moet de
- 31:22Speaker 2: juiste voorwaarden borgen bij de inzet van transitietoepassingen. Dat is
- 31:26Speaker 2: het verhaal van Hybrid, ja of nee?
- 31:28Speaker 1: Ja
- 31:29Speaker 2: En sturen op CCS. Ben ik geslaagd? Je
- 31:32Speaker 1: bent geslaagd. Dan gaan we nu naar het strategisch gasbeleid.
- 31:35Speaker 2: Overigens, mijn voetnoot, kan ik je nu al vertellen... die
- 31:38Speaker 2: staat straks op bladzijde 62 van het NPO. In de
- 31:42Speaker 2: allerlaatste bladzijde. Het is toch een toetsje dat je tot
- 31:46Speaker 2: het einde gaat. Dat
- 31:46Speaker 1: je dat dan hebt gezien. Heel goed. Het strategisch gasbeleid.
- 31:52Speaker 1: Het kabinet vindt het nodig om het gasbeleid te vernieuwen. Waarom?
- 31:57Speaker 2: Ja, en dan beginnen we bijna elke podcast met sterke veranderingen. Ja, nee,
- 32:02Speaker 1: maar ik vraag nu meteen waarom. Maar misschien is het
- 32:05Speaker 1: beter om eerst eens eventjes uit te leggen... wat is
- 32:09Speaker 1: het gasbeleid eigenlijk? En waarom hebben we het
- 32:13Speaker 1: Ooit... Ja
- 32:14Speaker 2: hadden we in Groningen. Nou, nee. Ooit is het Slochterenveld
- 32:19Speaker 2: in Groningen gevonden... En hebben zij een nota, heeft de
- 32:26Speaker 2: minister de Pauws geschreven... dat is de nota die het
- 32:32Speaker 2: gasgebouw heeft gebouwd. Ja, het gasgebouw. Wat is het gasgebouw?
- 32:37Speaker 2: Dat was de constructie waarbij in een publiek-private samenwerking... avant
- 32:42Speaker 2: la lettre, het gas op een verantwoord... en commercieel interessante
- 32:47Speaker 2: manier zou worden gevonden in Groningen.
- 32:49Speaker 3: Ja.
- 32:50Speaker 2: En het is een manier waardoor Shell en Exxon... dat
- 32:54Speaker 2: is één deel van het gasgebouw... het andere deel van
- 32:56Speaker 2: het gasgebouw is de Nederlandse overheid... dat ze gewoon even
- 32:59Speaker 2: een soort van formule hebben gevonden... om dat gas tezamen
- 33:03Speaker 2: te winnen in Groningen
- 33:06Speaker 2: Het gasgebouw is natuurlijk gewoon... Nederland is een gigantisch gasland.
- 33:11Speaker 2: Sinds nota de paus is het gewoon een gigantisch gasland.
- 33:14Speaker 2: Exporteerde heel veel gas naar het buitenland in de hoogtij...
- 33:19Speaker 2: En hij had ook een hele gasgatonder gebouwd. En de
- 33:21Speaker 2: gasgatonder bestond uit niet alleen de gaswinning. En dan de
- 33:25Speaker 2: gaswinning had je slochteren, maar je had ook alle kleine velden.
- 33:29Speaker 2: Kleine velden is ook onderdeel van het gasgebouw. Zit EBN
- 33:32Speaker 2: ook in als aanhouder namens de staat. Dit wordt allemaal.
- 33:36Speaker 2: Dan had je nog de kwaliteitsconversie. Van hoogcalorisch naar laagcalorisch.
- 33:44Speaker 2: Jij en ik gebruiken laagcalorisch gas. En hoogcalorisch gas is
- 33:48Speaker 2: bijvoorbeeld wat bij de meeste industrie wordt gebruikt. Ja, en
- 33:51Speaker 2: dat is omdat... Dat kwam uit Slochteren. Ja, Slochteren was
- 33:55Speaker 2: een ander, was geen gas. Dus er moet iets aan
- 33:57Speaker 2: toegevoegd worden? Ja. Steekstof of zoiets? Ja. Dus die conversie,
- 34:02Speaker 2: het heeft een andere naam... maar die kwaliteitsconversiecapaciteit... dat is
- 34:05Speaker 2: ook onderdeel van het gasgebouw. Dan heb je ook nog
- 34:08Speaker 2: de gasopslagen. Dus je had de drie Noor-Rijpskerken-Alkmaar... daar waren
- 34:14Speaker 2: de drie grote gasopslagen. Alkmaar noem je ook Bergemeer... En
- 34:19Speaker 2: daarna kwamen er allemaal commerciële gasopslagen... daarnaast waar partijen in
- 34:23Speaker 2: geïnvesteerd hebben
- 34:25Speaker 1: En dan koop je gas als het goedkoop is. Dan
- 34:27Speaker 1: stop je in zo'n opslag en je verkoopt het weer
- 34:29Speaker 1: als het prijs hoger
- 34:33Speaker 2: is. Dus dat was het gasbeleid. Met bepaalde rolverdeling tussen
- 34:39Speaker 2: de markt en de overheid. Ja
- 34:41Speaker 1: precies. Oké, duidelijk. Maar dit moet dus nu vernieuwd worden. Ja. Want...
- 34:47Speaker 2: Ja, volgens de overheid, het voldoet niet meer. Ze zeggen van, ja,
- 34:52Speaker 2: weet je, het is heel simpel. De rol van dat
- 34:56Speaker 2: beleid is helemaal veranderd. Groningen veilt, nou, worden de putten
- 34:59Speaker 2: gesimenteerd
- 35:01Speaker 2: Het Russisch gas is niet meer. Ons gasaanbod tegenwoordig bestaat
- 35:07Speaker 2: uit LNG, uit allerlei exotische landen. We hebben gewoon meer terminals, etc.
- 35:14Speaker 2: Dus we zijn ineens gewoon heel erg onderdeel geworden... van
- 35:17Speaker 2: een internationale speelveld. Dan zeggen ze ook dat de markt
- 35:25Speaker 2: best wel zijn werk heeft gedaan. Dus we zien dat
- 35:28Speaker 2: al die gasstromen zich heel snel aanpassen. De markt reageert
- 35:32Speaker 2: op prijssignalen, daar straks over meer. En ze zeggen voor
- 35:39Speaker 2: de rest... we hebben eigenlijk weinig zorgen over fysieke tekorten.
- 35:43Speaker 2: Maar we zien wel dat we gewoon heel erg blootgesteld zijn...
- 35:45Speaker 2: aan fluctuerende prijzen. Dus we hebben gewoon niet zozeer een
- 35:48Speaker 2: fysiek probleem... maar we hebben echt wel een prijsprobleem. Dus
- 35:52Speaker 2: ze zeggen van, wij moeten nu kijken hoe wij... a,
- 35:57Speaker 2: resterende gasvragen controleert, maar zo snel mogelijk gaan afbouwen. Maar
- 36:02Speaker 2: tegelijkertijd het opbouwen van de duurzame ketens... die dat moet
- 36:05Speaker 2: gaan vervangen, dat duurt allemaal heel erg lang... Ze pakken
- 36:08Speaker 2: ook de bandbreedte van de KEF. In de KEF zeiden
- 36:10Speaker 2: ze dat gasvraag ergens tussen de 14 en de 19,9
- 36:12Speaker 2: kan zijn. Dus ze zeggen dat het kan vriezen, kan dooien.
- 36:32Speaker 2: Dus het is tijd om de gasmarkt goed te analyseren...
- 36:36Speaker 2: en te kijken of de bestaande overheidsinzet nog voldoet. Oké.
- 36:41Speaker 1: En ze hebben een wens. Want ze willen, zo staat
- 36:45Speaker 1: het ook echt in die brief... het kabinet wil een
- 36:48Speaker 1: goed functionerende markt... met zo gunstig mogelijke prijzen... die door
- 36:53Speaker 1: effectieve instrumenten... van de gasvoorziening of reële risico's daarop. Dat
- 37:01Speaker 1: klinkt inderdaad als een ideale situatie. Een wereldschede. Die wil
- 37:06Speaker 1: ik ook. Maar nu, welke acties denken ze daarvoor nodig
- 37:12Speaker 1: te hebben... om tot dit ideale punt te komen? Wow.
- 37:19Speaker 1: Dit is dus gewoon het nieuwe gasbeleid. Ja. Wat we
- 37:22Speaker 1: nu krijgen
- 37:24Speaker 2: Ze willen meerdere dingen. Op verschillende fronten. Dus ik zou zeggen,
- 37:28Speaker 2: de fronten zijn... winning, import, LNG, gasopslagen. Oké. Ik vind
- 37:33Speaker 2: het prima. We beginnen met winning. Ze zeggen van... Als
- 37:39Speaker 2: wij ons eigen gas winnen, met Nederlands gewonnen gas... is
- 37:44Speaker 2: er minder klimaatimpact dan LNG.
- 37:47Speaker 1: Ja, dat is ook vaker onderuitgehaald. Maar goed, dat is
- 37:55Speaker 1: wat er staat in het gebord. Er wordt niet minder
- 37:57Speaker 1: LNG geproduceerd als wij zelf gas gaan oppompen... Maakt niet uit.
- 38:03Speaker 1: Het is niet het onderwerp van deze podcast nu
- 38:06Speaker 2: Dus ze zeggen van, je wil eigenlijk zo weinig mogelijk klimaatimpact...
- 38:11Speaker 2: en zo weinig mogelijk afhankelijkheid van andere landen. Kijk, die afhankelijkheid,
- 38:16Speaker 2: dat begrijp ik. Dat
- 38:17Speaker 1: je daarom zelf je eigen gas wil pompen. Maar op
- 38:21Speaker 1: het klimaat heeft het geen effect.
- 38:23Speaker 2: Andere puntje, en nu zijn ze wel goud eerlijk. Alles
- 38:26Speaker 2: wat je importeert, daar zit geen inkomsten bij voor de staat. Ja, oké.
- 38:31Speaker 2: Het is ook jouw kast. Dus wij vullen beter de
- 38:35Speaker 2: portemonnee als we het zelf doen. En ze zeggen van,
- 38:37Speaker 2: waar mogelijk willen we heel gaan van eigen bodem, aardgas.
- 38:41Speaker 2: Er is een sectorakkoord. afgesloten in 2025 voor de opschaling
- 38:45Speaker 2: van gaswinningen op de Noordzee. Ook omdat veel velden die
- 38:49Speaker 2: we nu hebben raken binnenkort uit productie. Dus de overheid
- 38:53Speaker 2: zegt dat het belangrijk is dat nieuwe gasvelden worden ontwikkeld.
- 38:56Speaker 1: Het is wel grappig. Het is toch moeilijk uit te
- 38:59Speaker 1: leggen dat je aan de ene kant zegt... we willen
- 39:02Speaker 1: fossiel uitfaseren en aan de andere kant ga je stimuleren...
- 39:05Speaker 1: dat er nieuw gas wordt gewonnen. Het blijft toch een
- 39:09Speaker 1: beetje moeilijk uit te leggen
- 39:11Speaker 2: Ja? Ja. Nou, ik snap het wel. Nou, ik denk
- 39:15Speaker 2: dat als je in het licht van de... Wereldwijd
- 39:18Speaker 2: hè
- 39:18Speaker 1: Ja, dat
- 39:18Speaker 2: snap ik. Alleen ik denk wel in het licht van
- 39:21Speaker 2: wat we net zeiden... wat nog de impact van de
- 39:23Speaker 2: aardgas gaat zijn op onze economie... dat het gewoon wel
- 39:25Speaker 2: goed uit te leggen is... dat we gewoon daar niet
- 39:28Speaker 2: blind kunnen vertrouwen... Dat Qatar en Amerika onze aardgas blijven stoppen.
- 39:31Speaker 2: Dat begrijp ik
- 39:32Speaker 3: helemaal
- 39:34Speaker 2: Dus een pijler. Eén winning. Fink. Fink. Pilot 2 import.
- 39:42Speaker 2: Wij zijn best wel goed voorzien in allerlei verbindingen. De
- 39:46Speaker 2: meeste gas die we krijgen is via de BBL. De
- 39:48Speaker 2: Bacton Balkzand Leiding vanuit de UK. We krijgen gas vanuit België.
- 39:55Speaker 2: Of vanuit België gaat via België. En de grootste leverancier
- 39:58Speaker 2: van Europa is en blijft Noorwegen. Ja. Nou, dat vind
- 40:05Speaker 2: ik altijd wel heel interessant. 14 februari op Valentijnsdag 2025
- 40:09Speaker 2: hebben ze een botsproef gedaan om te kijken wat er
- 40:12Speaker 2: zou gebeuren met gaslevering als een van de verbindingen met
- 40:16Speaker 2: Noorwegen zou wegvallen.
- 40:17Speaker 1: Oké,
- 40:18Speaker 2: interessant. Dus ze zijn wel even goed aan het testen
- 40:21Speaker 2: en aan het toetsen hoe kwetsbaar het is. De overheid
- 40:26Speaker 2: op import, ik weet niet of ik dit regie vind...
- 40:30Speaker 2: maar ze zeggen we verwelkomen marktinitiatieven... om met nog een
- 40:35Speaker 2: bus te maken. Dus bijvoorbeeld er is de Nogaz die
- 40:40Speaker 2: is bezig aan verbinding te maken... tussen Europipe 1, een
- 40:43Speaker 2: gasproductie op de Noordzee... Daar hebben zij een investeringsbesluit staan
- 40:48Speaker 2: voor medio 2027. En dat zou operationeel kunnen worden in 2029.
- 40:52Speaker 2: Dus ik heb het gevoel dat de overheid, net als
- 40:54Speaker 2: met de kerncentrales... dat Wiebes ooit zei, iedereen mag bij
- 40:57Speaker 2: mij aankloppen met een aanvraag. Dat zij ook heel enthousiast
- 41:01Speaker 2: zijn over wat de markt gaat voorstellen. LNG. LNG, dat
- 41:09Speaker 2: ging van weinig naar heel erg veel. In 2022 zijn
- 41:15Speaker 2: we van 12 naar 24 BCM per jaar aan LNG-levering.
- 41:21Speaker 2: En dat is gekomen door de uitbreiding enerzijds van de
- 41:24Speaker 2: Gate Terminal... maar ook dat heel snel gebouwd Eems Energy
- 41:29Speaker 2: Terminal in de Eemshaven. Die was oorspronkelijk gebouwd voor vijf jaar...
- 41:36Speaker 2: Dat wist ik helemaal niet. Maar die
- 41:38Speaker 3: blijft.
- 41:39Speaker 2: Nou, daar moet nog op gestudeerd worden.
- 41:42Speaker 1: Uiteraard
- 41:43Speaker 2: Met een grote analyse en dan weet ik wat. Maar inderdaad,
- 41:46Speaker 2: zij voorzien dat de verlenging gaat worden gedaan... tussen 2028 en... Nou,
- 41:51Speaker 2: dat het verlengd gaat worden tot 2036.
- 41:54Speaker 1: Oké. En die zijn allemaal uit de grond gestampt omdat
- 41:59Speaker 1: toen Russisch gas niet meer... Nou
- 42:00Speaker 2: niet allemaal, alleen deze en de uitbreiding van Gate. Gate
- 42:04Speaker 2: was echt van vroeger. En dan hebben ze nog de
- 42:08Speaker 2: LNG Zeeland Energy Terminal. Die is gepland en die zou
- 42:12Speaker 2: opgeleverd worden in de tweede helft van 2029. En die LNG,
- 42:14Speaker 2: waar komt die vandaan? Ja, nou de VS, Qatar, Australië,
- 42:21Speaker 2: dat is wel heel ver weg. En Nigeria.
- 42:25Speaker 1: Nigeria ook
- 42:25Speaker 2: Ja. Oh, zo spreek je het uit
- 42:27Speaker 1: Nigeria. Nigeria, ja
- 42:30Speaker 1: Oké, nou en dan... Allemaal hele stabiele landen. Ja. Australië
- 42:34Speaker 1: is wel stabiel. Het zijn niet hele fijne afhankelijkheden, nee.
- 42:39Speaker 2: En dan, opslag. Na LNG komt gasopslag, ook onderdeel van
- 42:43Speaker 2: het gasbeleid. Wat is een gasopslag? Het woord zegt het al,
- 42:50Speaker 2: maar gasopslagen kan je voor allerlei doeleinden gebruiken. Voor seizoensopslag,
- 42:55Speaker 2: voor pieklevering, maar ook voor dagelijks balancering. En een nieuwe
- 42:59Speaker 2: functie is ook strategisch gasopslag. En dat gebeurt gewoon
- 43:02Speaker 1: in
- 43:02Speaker 2: oude
- 43:03Speaker 1: gasvelden
- 43:04Speaker 2: of zo? In oude gasvelden of ook weer in zoutcavernes.
- 43:07Speaker 2: Ook in zoutcavernes, oké. Fun fact, uit mijn vroege leven.
- 43:14Speaker 2: In 2023 heb ik geprobeerd te procederen tegen de Nederlandse
- 43:18Speaker 2: staat bij de DJ Competition. Dat was mijn vorige baan
- 43:23Speaker 2: Omdat Nederland destijds, dat was echt oma verteld... Gasunie was
- 43:29Speaker 2: dus één bedrijf en dat werd gesplitst in GTS en
- 43:31Speaker 2: in Gasterra
- 43:33Speaker 2: Ja. En ineens dacht de overheid van ja maar shit
- 43:37Speaker 2: we hebben al die gasopslagen. Die hadden wij, dat was
- 43:39Speaker 2: onderdeel van het hele gasgebouw. die hebben straks gewoon niet
- 43:43Speaker 2: zoveel meer te doen. En onderdeel van de deal was
- 43:47Speaker 2: dus dat er ineens ook een nieuwe maatregel kwam, maatregel
- 43:51Speaker 2: van bestuur, waarbij de overheid zei van de een naar
- 43:53Speaker 2: de andere dag, als de temperatuur in Nederland daalt onder
- 43:55Speaker 2: de min 9 graden, moet de gas worden geleverd door GTS,
- 44:01Speaker 2: dus door het netwerkbedrijf. Het was wat noodlevering. Dus het
- 44:07Speaker 2: mag niet meer van de leveranciers komen. Maar ik werkte
- 44:11Speaker 2: bij een energieleverancier... die net had geïnvesteerd in een gasopslag
- 44:16Speaker 1: En toen zijn we dus... Dus die zag zijn markt verdwijnen?
- 44:19Speaker 2: Ja, dus die zag ineens een derde van de markt verdwijnen.
- 44:22Speaker 2: En destijds hebben we echt tot aan DG Competition... DG Competitie?
- 44:27Speaker 2: DG Competitie, concurrentie. Hebben we dus echt geklaagd. En ook
- 44:31Speaker 2: bij ACM en zo. Dus daar heb ik echt bijna
- 44:33Speaker 2: twee jaar van mijn leven aan... En hoe liep het af? Ja,
- 44:36Speaker 2: dat we uiteindelijk gewoon kregen te horen van... ja, je
- 44:38Speaker 2: hebt gelijk, maar je krijgt geen prioriteit van verzendte druk.
- 44:41Speaker 2: En ik denk dat het... Dit is nu even complottheorie.
- 44:46Speaker 2: Ik denk dat 2003... Dat is wel heel erg belangrijk
- 44:50Speaker 2: om te bespreken bij dat strategisch gasbeleid. We gaan straks
- 44:53Speaker 2: in op de gasopslagen en hoe Nederland nu een beetje overhoop...
- 44:57Speaker 2: ligt met de rest van de EU. Wij zijn heel
- 45:00Speaker 2: lang het kloppende gashard van de EU geweest. Vanwege slochteren?
- 45:05Speaker 2: Vanwege slochteren en vanwege dat hele gasfotonder wat we gebouwd hadden.
- 45:08Speaker 2: Het was echt de perfecte knooppunt. Die rol is compleet afgebouwd.
- 45:14Speaker 2: Je hebt nog wel een belangrijke rol met de haven
- 45:15Speaker 2: van Rotterdam. Er komen allemaal energiestromen naar ons toe en zo. Maar...
- 45:20Speaker 2: Je merkt wel, in 2003 had Nederland nog superveel in
- 45:23Speaker 2: te brengen... bij de Europese Commissie als het ging om aardgas.
- 45:27Speaker 2: Dus als jij daar als klein energieleverancier ging zeuren... van ja,
- 45:31Speaker 2: het is niet eerlijk in Nederland... dan keek Europa je
- 45:34Speaker 2: aan en zei... even met de deur dicht, jullie hebben gelijk...
- 45:39Speaker 2: Maar we gaan het niet oppakken. En ik denk tegenwoordig
- 45:44Speaker 2: dat je misschien een heel andere geluid hebt. Einde complot.
- 45:47Speaker 2: Nou
- 45:48Speaker 1: ja, complot. Zo werken die dingen. Maar het voelde
- 45:50Speaker 2: wel heel oneerlijk.
- 45:53Speaker 1: En nu vinden wij dat het heel oneerlijk is
- 45:55Speaker 2: Ja
- 45:56Speaker 1: maar
- 45:57Speaker 2: goed. De gasopslagen dus. Wat misschien wel belangrijk is, is dat...
- 46:05Speaker 2: Henry Bontebal, die heeft een vraag gesteld en die moeten
- 46:08Speaker 2: wij noemen. En dan vergeten we hem en dan pak
- 46:10Speaker 2: ik hem weer terug. Die heeft op een gegeven moment
- 46:12Speaker 2: gevraagd of je de bergingen, de gasopslagen, niet in een
- 46:15Speaker 2: publieke bezit moest gaan brengen
- 46:17Speaker 3: Oké
- 46:18Speaker 2: Want die vervullen een hele belangrijke rol. En die worden
- 46:21Speaker 2: gewoon dus voor een heel groot deel commercieel ingezet. En
- 46:25Speaker 2: wat voor een rol vervullen die dan? Nou... En deel
- 46:28Speaker 2: daarvan is dus strategisch opslag. Precies. Dus het opslaan voor
- 46:32Speaker 2: gas voor als het gewoon helemaal
- 46:34Speaker 1: misgaat. Maar ook om... Normaal gesproken is het gas opslaan
- 46:40Speaker 1: toch om gewoon te verdienen
- 46:44Speaker 2: Te verdienen, maar ook gewoon even te zorgen dat je gewoon...
- 46:46Speaker 2: Het is heel simpel, het is net als de voorraad
- 46:50Speaker 2: van eikeltjes voor... Hoe noem je dat? Ekeltjes. Je slaat
- 46:55Speaker 2: het in in de zomer en dan in de winter
- 46:57Speaker 2: kan je gewoon lekker... Lekker bij de warme kachel zitten. Ja. Maar, goed,
- 47:02Speaker 2: Bontebal die zei van ja, we geven alles... zou je
- 47:05Speaker 2: eigenlijk niet een deel van de gasopslagen... weer in publieke
- 47:08Speaker 2: bezit moeten brengen... in plaats van die 40% participatie van EBN. Ja.
- 47:13Speaker 2: Want dan heb je het helemaal te zeggen over wat
- 47:15Speaker 2: er gebeurt in je gasopslag... en dan ben je niet
- 47:17Speaker 2: aan de grillen van de markt overgeleverd. En de overheid
- 47:21Speaker 2: heeft hierop geantwoord in deze brief... nee, van eigendom draagt
- 47:24Speaker 2: niet bij aan het goedvullen van de opslagen. Hm.
- 47:29Speaker 1: Die opslagen gaan we vullen en daarvoor hebben we een vuldoel.
- 47:33Speaker 1: En dat is een Europees vuldoel, geloof ik, hè
- 47:36Speaker 2: Klopt. Een vuldoel is het vastgestelde percentage... waarmee je aan
- 47:41Speaker 2: de opslag gevuld moet hebben per een specifieke datum. En
- 47:45Speaker 2: ik heb mijn veldonderzoek gedaan. Nog meer paparazzen? Ja, maar
- 47:51Speaker 2: het is leuk. Je kan op grasvoorraden.nl elke dag kijken...
- 47:56Speaker 2: Hoe vol de gasporaden
- 47:58Speaker 1: zitten. Ja, lukt toch?
- 47:59Speaker 2: Kunnen ook de Russen meelezen. Ik heb vandaag gekeken en
- 48:05Speaker 2: je weet alleen de informatie van twee dagen terug. Dus
- 48:07Speaker 2: op gasdag, we zijn nu 30 oktober. Mochten wij van
- 48:10Speaker 2: de podcast mevrouw niet zeggen. Dat mensen over zes maanden luisteren.
- 48:15Speaker 2: Maar goed, vandaag is 30 oktober. 28 oktober was 65,6
- 48:21Speaker 2: procent van de opslag vol. Het doel is voor 1
- 48:25Speaker 2: november 74 procent. Oeh. We zijn er bijna. Ja, we
- 48:29Speaker 2: zijn er bijna. Dus dat eigenlijk is wel leuk, hè?
- 48:33Speaker 1: Ja, zeker leuk. Ik heb geen idee hoe snel zo'n
- 48:36Speaker 1: gasopslag
- 48:37Speaker 2: vervuld
- 48:38Speaker 1: kan worden. Het
- 48:39Speaker 2: staat in hoeveel zij injecteren per dag. Dus zij injecteren
- 48:44Speaker 2: 154 gigawattuur per dag. Oké.
- 48:50Speaker 1: Maar goed
- 48:50Speaker 2: we hebben dus een vuldoel. En waarom hebben we dat? Sorry,
- 48:54Speaker 2: ik was helemaal zo blij met mijn print. De vuldoel
- 48:59Speaker 2: is geïntroduceerd in Europa eigenlijk in 2022. En dat heeft
- 49:08Speaker 2: vooral heel erg te maken met de energiecrisis. Waar we
- 49:10Speaker 2: weliswaar misschien net geen fysieke tekorten hebben gehad... maar het
- 49:13Speaker 2: wel heel erg gevoeld hebben. Wat is er gebeurd in 2022? Nou, die...
- 49:20Speaker 2: prijzen waren in 2021 al sterk gestegen. Waardoor de opslagen
- 49:26Speaker 2: minder gevuld waren. Want het waren best wel hoge prijzen.
- 49:29Speaker 2: Zo zag je dat de zomerprijs... Je koopt meestal die
- 49:31Speaker 2: gas in de zomer. En de zomerprijs in 2021 was hoger...
- 49:36Speaker 2: dan dat de winterprijs in 2021 was. Dus daardoor hebben
- 49:41Speaker 2: we denk ik een beetje als de krekel en de mier.
- 49:45Speaker 2: Ik weet niet of je die kent van Fontainebleau. Maar
- 49:47Speaker 2: hebben we een beetje als de krekel geleefd. De opslagen
- 49:51Speaker 2: minder gevuld. En hiernaast als Gazprom was aan de houder
- 49:55Speaker 2: in Bergmeer. En die voorzag al, denk ik, wat die
- 49:59Speaker 2: van plan was. En die hadden de opslagen veel minder
- 50:01Speaker 2: goed gevuld. Waardoor Bergemeer op 1 november 2021... in plaats
- 50:07Speaker 2: van de gebruikelijke 90 procent... nog alleen maar op 30
- 50:10Speaker 2: procent vulgraad zat. Oké
- 50:15Speaker 2: Na 2022 is er natuurlijk gigantisch onrust geweest op de gasmarkt.
- 50:19Speaker 2: We hebben recordhoogte gekend voor gasprijzen... met maar liefst 300
- 50:24Speaker 2: euro per merovertuur eind augustus 2022
- 50:29Speaker 2: Tot 2020 kwamen 40 procent van ons gasgebruik allemaal uit Rusland.
- 50:34Speaker 2: Even later is ook de Nord Stream-pipelijding gesaboteerd... Ja, oftewel,
- 50:40Speaker 2: op een gegeven moment heeft toch Europa gedacht... we gaan
- 50:43Speaker 2: niet echt beter opsturen. Dus vanaf nu gaan we gewoon
- 50:46Speaker 2: verplichte vuldoelen introduceren. Ja. En de vuldoel in Nederland, dat
- 50:54Speaker 2: is niet alleen de voorschriften uit de EU... maar we
- 50:57Speaker 2: hebben in de Energiewet zelf voorschriften gemaakt... en we baseren
- 51:01Speaker 2: het ook op het jaarlijksoverzicht... van de leveringszekerheid die door
- 51:04Speaker 2: GTS wordt gepubliceerd.
- 51:06Speaker 1: Maar het kabinet zegt dus... we vinden dit vuldoel uit
- 51:10Speaker 1: Europa oneerlijk. Wat is er oneerlijk aan?
- 51:15Speaker 2: Ja, dat dat is. Kijk, eerst dacht ik iedereen heeft
- 51:19Speaker 2: hetzelfde vuldoel. Maar ik ben erachter gekomen door op gaasvoorraden.nl...
- 51:23Speaker 2: dat grote gaslanden, dus met grote gasopslagen... die hebben al
- 51:29Speaker 2: niet dezelfde vuldoel als kleinere landen. Landen of kleinere gastlanden. Ja,
- 51:34Speaker 2: want dat is op zich natuurlijk
- 51:35Speaker 1: heel logisch. Als je er plek hebt om op te slaan...
- 51:38Speaker 1: dan wordt er natuurlijk ook gewoon je gevraagd om die
- 51:40Speaker 1: te vullen.
- 51:41Speaker 2: Om die te vullen voor het grote Europees goed. Precies. Alleen,
- 51:46Speaker 2: ik dacht, iedereen heeft dezelfde doel... en dan valt die
- 51:48Speaker 2: heel hard in Nederland. Nou, hij valt inderdaad heel hard
- 51:51Speaker 2: in Nederland... omdat we gewoon heel veel te vullen hebben.
- 51:54Speaker 2: Maar ik zag al dat bijvoorbeeld voor Nederland is het
- 51:57Speaker 2: doel 74 procent. En in de meeste andere landen, had
- 52:01Speaker 2: ik gelezen, is het volgens mij 90 procent. Dus er
- 52:04Speaker 2: is al een kleine compensatie tussen grote gasland en kleine gasland.
- 52:07Speaker 2: Maar over het algemeen moet Nederland... dus doordat het niet
- 52:11Speaker 2: gerelateerd is aan hoeveel gasvraag je hebt... maar het is
- 52:14Speaker 2: gerelateerd aan hoeveel opslag je hebt... valt die bij ons
- 52:19Speaker 2: gewoon harder. Ja, en dat kost geld, want... Het kost
- 52:25Speaker 2: geld omdat je moet...
- 52:26Speaker 1: Het zijn de marktpartijen die die opslagen vullen, toch?
- 52:31Speaker 2: Nou, de marktpartijen bijvoorbeeld die door opslag hebben... die rekenen
- 52:35Speaker 2: daar wel een bedrag voor, dat het gewoon niet gratis.
- 52:39Speaker 2: En hiernaast moest je dus heel veel gas gaan kopen...
- 52:43Speaker 2: op momenten die niet altijd gewoon heel erg gunstig zijn.
- 52:47Speaker 2: Het gas is in de zomer niet meer zo goedkoop. Nee,
- 52:49Speaker 2: en die vuldoelen dragen daar ook weer aan bij. Omdat
- 52:53Speaker 2: iedereen is tegelijkertijd bezig met het vullen van zijn gasopslagen...
- 52:56Speaker 2: waardoor je niet meer die enorm verschil had tussen zomer
- 52:58Speaker 2: en winter. Het klinkt heel logisch. Het klinkt logisch. En
- 53:02Speaker 2: dus Nederland zegt... ook al snappen we heel goed de
- 53:06Speaker 2: gedachten achter de vuldoelen... hebben wij eigenlijk wel graag dat
- 53:11Speaker 2: er gewoon een nieuwe gesprek komt... over de kostenverdeling.
- 53:16Speaker 1: Ja, want nu zijn het marktpartijen die die gasopslagen moeten vullen.
- 53:25Speaker 1: Maar die doen dat niet. Niet voldoende. Ja, omdat er
- 53:30Speaker 1: dus niets
- 53:32Speaker 2: aan te verdienen is. Nou, er is wel wat aan
- 53:35Speaker 2: te verdienen, maar gewoon net... Vullen om te vullen en
- 53:38Speaker 2: dan in de hoeveelheden die worden gewoon gevraagd. Daarvan zegt
- 53:42Speaker 2: de overheid van ja, wij kunnen daarin op dit moment...
- 53:46Speaker 2: wij dragen de kosten en de kosten moeten we dan
- 53:48Speaker 2: weer omslaan over al de gebruikers. Dus wat is nu
- 53:51Speaker 2: een beetje de strategie? Ze zeggen van ja, we moeten
- 53:54Speaker 2: er wel naar een betere balans tussen de kosten en
- 53:58Speaker 2: de weerbaarheid...
- 54:03Speaker 1: Hoeveel weerbaarheid mag kosten, zeg maar
- 54:06Speaker 2: Eigenlijk
- 54:06Speaker 1: is
- 54:07Speaker 2: dat het wel. Maar ze zeggen ook van ja, is
- 54:10Speaker 2: er niet een andere strategie te volgen als het gaat
- 54:13Speaker 2: over het vullen van de opslagen. Dus ze zeggen je
- 54:16Speaker 2: zal bijvoorbeeld ten eerste willen ze gaan lobbyen. Er komt
- 54:19Speaker 2: een herziening van de EU-verordening gaslevering zekerheid. Die komt in
- 54:23Speaker 2: dit najaar nu. Oké. Ze zeggen, we zijn heel erg
- 54:25Speaker 2: aan het inzetten op het uitfaseren... van de vuldoelen in
- 54:29Speaker 2: de huidige vorm. We hebben liever dat het belegd wordt
- 54:32Speaker 2: bij marktpartijen. Je zou het kunnen doen in de vorm
- 54:34Speaker 2: van een verplichtingopslag voor leveranciers. Dus dat je zegt, als
- 54:38Speaker 2: je zoveel klanten hebt... dan zoveel procent moet je zien
- 54:41Speaker 2: op te slaan. Het belandt alsnog bij ons, hoor. Maar
- 54:45Speaker 2: dan belandt het niet als belasting betalen... maar het belandt
- 54:48Speaker 2: bij ons als aangesloten
- 54:50Speaker 1: over het gasnet. Als jij van je energieleverancier gas afneemt,
- 54:53Speaker 1: dan moet je... En
- 54:58Speaker 2: ze dan opslag voor aanhouden. Dus zij zijn heel... De
- 55:02Speaker 2: Nederlandse overheid is heel erg voor... dus een andere vorm
- 55:05Speaker 2: van gas dan de huidige voeldoelen. Ze zeggen van willen
- 55:11Speaker 2: liever dat marktpartijen worden belegd... of dat de nieuwe voeldoelen
- 55:14Speaker 2: worden gedesignd op basis van de gasvraag. Ja, die is
- 55:18Speaker 2: wel lekker makkelijk. Want wat doen dan de landen die
- 55:21Speaker 2: amper gasopslagen hebben? Moeten ze dan wel in de kaal
- 55:23Speaker 2: gaan zitten als gewoon de pijpleidingen... Snap je? Ik bedoel,
- 55:26Speaker 2: als wij het op basis van een gasvraag doen... dan
- 55:28Speaker 2: zeggen we, ja, onze industrie is aan het vertrekken... en
- 55:30Speaker 2: iedereen is onder
- 55:31Speaker 1: een dekentje aan het liggen. Dat is heel erg nationaal gedacht.
- 55:35Speaker 2: Ja, weinig Europees. Maar goed, daar kan je wel mee dreigen.
- 55:39Speaker 2: Of naar een meer evenwichtige kostenverdeling binnen Europa... Wat ik
- 55:44Speaker 2: wel mooi vind, en no boys, dat ze zeggen... in
- 55:46Speaker 2: de tussentijd gaan we sowieso voldoen aan alle EU-normen. Ja,
- 55:51Speaker 2: zijn ze toch ook te verplicht? Ja, nou, het is
- 55:54Speaker 2: natuurlijk zo boterzacht als het maar kan. Wat gaat er gebeuren?
- 55:56Speaker 2: Gaat de EU... gewoon de leger op ons afsturen
- 56:02Speaker 1: Ik weet het
- 56:03Speaker 2: niet. En ze zeggen van ja, hoe zou je dit...
- 56:06Speaker 2: hoe zou je het toekomstbestenderig kunnen maken... dat lange termijn gasbeleid...
- 56:12Speaker 2: een eerlijke rekening voor Nederland... een betere verplichting voor opslag
- 56:17Speaker 2: voor leveranciers... Betere toegang tot gasopslagen. Dus bijvoorbeeld dat je
- 56:21Speaker 2: zorgt dat er veel meer producten op de markt komen.
- 56:24Speaker 2: Virtuele producten dat je allemaal makkelijk blokken kan kopen... in
- 56:27Speaker 2: de seizoensopslagen bijvoorbeeld. De EBN is bezig met het aanbieden
- 56:30Speaker 2: van dit soort nieuwe virtuele producten. En een hele discussie over... Ja,
- 56:37Speaker 2: die is wel belangrijk, want je hebt de vuldoelen... en
- 56:39Speaker 2: je hebt hiernaast de strategische opslag. Ja, daar gaan we
- 56:43Speaker 2: het dan nu over hebben. De strategische voorraad.
- 56:45Speaker 1: En de
- 56:45Speaker 2: strategische voorraad... Dat is wat anders. Dat is wat anders.
- 56:49Speaker 2: Maar stel dat de vuldoelen komen te vervallen in huidige vorm...
- 56:55Speaker 2: dan zou je dus iets moeten gaan doen aan je
- 56:57Speaker 2: strategische opslag. Want die is nu wel heel erg minimum.
- 56:59Speaker 2: Omdat je denkt, de gasopslagen zijn toch vol... Maar stel
- 57:02Speaker 2: dat je geen veel doelen meer hebt, dan ga je
- 57:04Speaker 2: misschien wel je... Meer strategische opslag. moeten doen
- 57:07Speaker 1: Ja, en strategische opslag is echt anders dan wat we
- 57:10Speaker 1: nu doen. Omdat het bedoeld is voor op het moment
- 57:12Speaker 1: dat er een enorme... De shit hits the fan. De
- 57:15Speaker 1: shit hits the fan. En er komt een enorme kink
- 57:17Speaker 1: in de kabel van import bijvoorbeeld. Of, nou ja... Een
- 57:21Speaker 1: kik in de buisleiding
- 57:24Speaker 2: Het is wel grappig, ze zeggen zes keer... de terminologie
- 57:28Speaker 2: is veranderd, maar we bedoelen hetzelfde. Het was ooit, in
- 57:31Speaker 2: Nederland noemden ze dat in gasbrieven... de noodvoorraad en tegenwoordig
- 57:34Speaker 2: heet het de strategische opslag. En wat is het? In
- 57:38Speaker 2: Nederland hebben we gekozen voor een omvang van vijf tegen
- 57:43Speaker 2: een uur. In ieder geval voor komend jaar. Opslag jaar 26-27.
- 57:47Speaker 2: En het is genoeg om in twee weken tijd... zorgvuldig
- 57:51Speaker 2: Nederland voor te bereiden... van het afschakelen van niet-beschermde afnemers.
- 57:56Speaker 2: Dus dat
- 57:57Speaker 1: is
- 57:57Speaker 2: de
- 57:57Speaker 1: industrie?
- 57:58Speaker 2: Het is ook de glasfabriek om de hoek en de pottenbakker.
- 58:02Speaker 2: Dus dat je niet van de ene naar de andere
- 58:04Speaker 2: dag het gas afschakelt. Vandaag gaan apparaten van kapot. Maar
- 58:08Speaker 2: dat er een soort van halfzachte
- 58:11Speaker 1: landing is
- 58:13Speaker 1: Noodlanding. Zachte noodlanding. Wanneer gaat dit nieuwe gasbeleid in? En
- 58:19Speaker 1: wat gebeurt er tot die tijd?
- 58:21Speaker 2: Ik ben helemaal niet klaar met de strategische gasopslag. Wat
- 58:24Speaker 2: wil je er nog meer over vertellen? Ja, dag meid.
- 58:26Speaker 2: Er zijn nog 40 bladzijden aan strategische gasopslag.
- 58:28Speaker 1: Oh my god
- 58:29Speaker 2: Wij zullen onszelf er doorheen... We zitten al op 59 minuten.
- 58:33Speaker 2: Dat snap ik. Ik ga er nog maar een paar
- 58:35Speaker 2: dingen over zeggen. Oké. Mag dat?
- 58:37Speaker 1: Ja, over het strategisch gasbeleid. Wilde je nog wat kwijt? Nee,
- 58:41Speaker 1: strategisch gasopslag. Oh, sorry. Over strategisch gasopslag. Wilde je nog
- 58:45Speaker 1: wat kwijt?
- 58:46Speaker 2: Ja, dus nu hebben zij besloten om in 2026, 2027...
- 58:51Speaker 2: EBN en voorraadje te laten aanleggen van vijf tegenvoerturen in Alkmaar. Oké, ja.
- 58:57Speaker 2: In het voorjaarsnota gaan ze het in 2027 permanent maken.
- 59:02Speaker 2: Dus dat je dat permanent een plekje geeft in het systeem.
- 59:06Speaker 2: Ook belangrijk om te zeggen. Maar er is een hele discussie...
- 59:10Speaker 2: over wanneer mag je dit inzetten en wanneer niet
- 59:16Speaker 1: Dat gas in die opslag.
- 59:17Speaker 2: Ja, de
- 59:19Speaker 1: strategisch gas. Ja, dat snap ik. Maar in het strategische gasopslag,
- 59:25Speaker 1: wanneer mag je dat aanboren?
- 59:29Speaker 2: En het is vooral niet om prijzen te dempen. Nee.
- 59:35Speaker 2: En er is een hele vergelijking gemaakt met hoe het
- 59:38Speaker 2: nou zit... met strategische reserves voor olie bijvoorbeeld. En dat
- 59:43Speaker 2: wist ik niet, maar bij olie... je hebt gewoon niet
- 59:48Speaker 2: twee weken... maar de IEA heeft de eis van 90
- 59:52Speaker 2: dagen de hele vraag dekken. Bij olie. Je kan oliereserves
- 1:00:00Speaker 2: inzetten wanneer fysieke tekorten al optreden. Dus je hoeft niet
- 1:00:04Speaker 2: te wachten tot het helemaal de shit hits de vent.
- 1:00:06Speaker 2: Maar al bij tekenen aan de wand dat het minder
- 1:00:08Speaker 2: lekker gaat. Het wordt wel internationaal gecoördineerd ingezet. En ze
- 1:00:13Speaker 2: zeggen ook dat je het eventueel ook bij hele hoge
- 1:00:15Speaker 2: grijzen zou mogen inzetten.
- 1:00:17Speaker 1: Oké, dus dat is anders dan... Dat is anders dan
- 1:00:19Speaker 1: bij
- 1:00:20Speaker 2: gas. En bij gas
- 1:00:22Speaker 1: mag dat dus niet... Het is wel gek, want hoge
- 1:00:25Speaker 1: prijzen zijn toch gewoon een symptoom... van alle andere dingen
- 1:00:29Speaker 1: waarvoor je het eventueel wel mag inzetten.
- 1:00:31Speaker 2: Ja, en ook dat ik ook altijd denk van... bij
- 1:00:33Speaker 2: echt bizar hoge prijzen ontstaat er ook paniek. Dus dat
- 1:00:39Speaker 2: is ook een hele kutsbaar moment in het systeem.
- 1:00:42Speaker 1: Hier is discussie over dus? Heel veel discussie over. Tussen
- 1:00:46Speaker 1: wie en
- 1:00:46Speaker 2: wie? Nou, ik denk tussen alle beetweters zoals ik en... Nee,
- 1:00:54Speaker 2: het is eenmaal hoe de EU-regels zijn. Maar de EU-regels...
- 1:00:58Speaker 2: Iemand zei ooit tegen mij van ja, baby's en wetten,
- 1:01:01Speaker 2: die maken we zelf. Wetten zijn net als baby's, we
- 1:01:05Speaker 2: maken ze zelf. Ja, je zou ook wel kunnen zeggen
- 1:01:07Speaker 2: van ja, jongens, ondertussen... als je ziet ook de rellen
- 1:01:09Speaker 2: die er nu in Frankrijk zijn... dat gaat ook over koopkracht... Ja,
- 1:01:14Speaker 2: weet je, als je land helemaal plat gaat... omdat die
- 1:01:16Speaker 2: prijzen gewoon door het dak gaan... of ga je daar
- 1:01:18Speaker 2: wel wat aan proberen te
- 1:01:20Speaker 3: doen?
- 1:01:21Speaker 2: Er is voor mensen die deze podcast zeer chaotisch vonden...
- 1:01:24Speaker 2: en goed willen snappen wat de kritiek op het gasbeleid is...
- 1:01:27Speaker 2: wil ik een landsbreker voor op Energiepodium... een gratis column
- 1:01:32Speaker 2: van Margriet Kuipers. Die kan je zo googlen, misschien kunnen
- 1:01:35Speaker 2: we dat in de show notes zetten. Die heeft echt
- 1:01:37Speaker 2: een fantastisch artikel geschreven... over wat zij vindt van het
- 1:01:42Speaker 2: strategisch gasbeleid. Interessant. Dus sowieso girl power. Maar
- 1:01:48Speaker 1: goede reclame, ja
- 1:01:49Speaker 2: En misschien als laatste belangrijk om te zeggen... wij hebben
- 1:01:52Speaker 2: gekozen voor vijf tegen wat u ervan... wij denken dat
- 1:01:56Speaker 2: de markt het goed doet, goed reageert op prijzen... we
- 1:01:59Speaker 2: hebben de vuldoelen, het gaat lekker, dat is wel genoeg.
- 1:02:02Speaker 2: De Duitsers bijvoorbeeld, die doen meer. Die hebben zelf in
- 1:02:07Speaker 2: juli gewoon besloten dat ze gaan voor een doel die
- 1:02:11Speaker 2: volstaat aan wat gebeurt er als wij 30 dagen de
- 1:02:15Speaker 2: leidingen uit Noorwegen moeten gaan vervangen. En als wij dit
- 1:02:18Speaker 2: zelf in ons land zouden moeten toepassen, dan zouden we
- 1:02:20Speaker 2: gewoon uitkomen op zo'n, volgens mij, als ik me niet vergis,
- 1:02:23Speaker 2: 24 terawattuur? Of 9 terawattuur. Als je kijkt naar wat
- 1:02:30Speaker 2: GTS aan voorstel had gedaan. Dus vijf tegen wat je houdt,
- 1:02:34Speaker 2: die vast. Die hadden voorgesteld ergens tussen de 55 en
- 1:02:37Speaker 2: de 110. Dat zijn wel andere getallen. En als wij
- 1:02:43Speaker 2: de analogie van olie zouden toepassen op de gasmarkt... dan
- 1:02:45Speaker 2: zouden we uitkomen op 72 tegen wat je houdt. Voor
- 1:02:48Speaker 2: 90 dagen aan volledige vragen.
- 1:02:51Speaker 1: Maar dan zitten zij een beetje op die lijn dus
- 1:02:53Speaker 2: Nou, ze zitten op de lijn van vijf. Wij
- 1:02:57Speaker 1: zitten nu in... Ja, GTS kijkt
- 1:02:59Speaker 2: veel meer naar de situatie van... Ja,
- 1:03:01Speaker 1: die zegt
- 1:03:01Speaker 2: je zou moeten kijken wat gebeurt er als de LNG-terminal
- 1:03:04Speaker 2: van Gate wegvalt... of de Norsk Pijpleidingen gas voor half
- 1:03:08Speaker 2: jaar zijn onbereikbaar... of je hebt het nodig voor bredere
- 1:03:13Speaker 2: inzet bij hoge prijzen. Ja, hele andere getallen. En we
- 1:03:16Speaker 2: kiezen erg voor vijf.
- 1:03:18Speaker 1: Ja.
- 1:03:20Speaker 2: En misschien terugkomend, ik had Henry Bontebal even geparkeerd. Dat
- 1:03:24Speaker 2: kan in een podcast. Die had gezegd, is het niet
- 1:03:27Speaker 2: een goed idee... om echt gasopslagen te confisceren van de markt?
- 1:03:33Speaker 2: Dat ze zeggen, vanaf nu is het van ons. De
- 1:03:37Speaker 2: redenen die worden aangegeven om niet boven de vijf tegen
- 1:03:40Speaker 2: wat jeurt te gaan... voor strategisch gasopslag, is omdat het
- 1:03:43Speaker 2: een hele dure oplossing is.
- 1:03:46Speaker 1: Oké.
- 1:03:46Speaker 2: Want je gaat gewoon een soort van voorraad... De voorraadse
- 1:03:51Speaker 2: prijs ga je gewoon vullen. Ja, en dat komt in
- 1:03:54Speaker 2: een gasopslag op een plek... waar commerciële partijen gewoon lekker
- 1:03:58Speaker 2: commerciële prijzen hadden kunnen betalen. Dus dat kost je gewoon
- 1:04:01Speaker 2: veel geld om op te slaan. En het gas is
- 1:04:03Speaker 2: duur en et cetera, et cetera. Ik snap het. Ik
- 1:04:06Speaker 2: snap het zelf ook gewoon heel erg goed. Maar stel
- 1:04:09Speaker 2: dat het je eigen gasopslag was... dan heb je al
- 1:04:12Speaker 2: de hele discussie over commerciële tarieven... voor de gasopslag al niet.
- 1:04:18Speaker 2: Het is gewoon van jou. Ja,
- 1:04:21Speaker 1: dat snap ik.
- 1:04:22Speaker 2: Maar goed, dus dat is één ding
- 1:04:23Speaker 1: Maar dan blijft het wel duur
- 1:04:24Speaker 2: Ja, alleen ik wil heel even... Het is een beetje
- 1:04:26Speaker 2: sneaky hoor, maar ik dacht van... Laten we heel even
- 1:04:30Speaker 2: kijken wanneer de markt zo goed zijn werk heeft gedaan.
- 1:04:34Speaker 2: In 2023 voor aardgas. Wat zijn we kwijt geweest? Compensaties
- 1:04:40Speaker 2: aan huishoudens en industrie en alles. Vanwege hoge gasprijzen
- 1:04:48Speaker 1: Noodfondsen, dat soort dingen. Energietoeslag, lage
- 1:04:51Speaker 2: btw. 11,4 miljard euro. Grote in jaren 2023.
- 1:04:57Speaker 1: Ongelooflijk veel, ja. Jij vroeg
- 1:04:59Speaker 2: mij van op
- 1:05:00Speaker 1: de
- 1:05:00Speaker 2: fruitschaal van NWDE... NWDE had ooit zo dat fruitschaal gemaakt...
- 1:05:04Speaker 2: van wat kost klimaatbeleid versus wat kost de zorg. En
- 1:05:07Speaker 2: in fruit... Klimaatbeleid was een druif? Nee, het was een
- 1:05:12Speaker 2: abrikoosje
- 1:05:13Speaker 2: Dat was in 2023. En dat stond voor
- 1:05:15Speaker 1: hoeveel
- 1:05:15Speaker 2: miljard? 24. Toen was het 6, zoveel miljard
- 1:05:19Speaker 2: Dat was een abrikoosje. En de kiwi, dat is een
- 1:05:22Speaker 2: soort van waterstaat...
- 1:05:25Speaker 1: Waterstaat, infrastructuur, ja.
- 1:05:27Speaker 2: En dit zou een kleinere kiwi worden.
- 1:05:30Speaker 1: Een klein kiwitje. Het is echt veel. Het is heel veel. Oké,
- 1:05:36Speaker 1: wat betekent dit nou voor jou en mij in het
- 1:05:38Speaker 1: dagelijks leven? Dat het grasbeleid verandert?
- 1:05:43Speaker 2: Ik hoop dat het niks betekent. Ja, heel flauw. Dan
- 1:05:47Speaker 2: is het goed, zeg maar. Ik hoop dat wij de
- 1:05:51Speaker 2: juiste keuzes maken. En ik hoop dat het inderdaad vertrouwen
- 1:05:57Speaker 2: in de markt... vertrouwen in dat gaststromen zullen blijven komen...
- 1:06:01Speaker 2: vertrouwen in dat wij voldoende LNG gaan kunnen blijven... even
- 1:06:05Speaker 2: trekken naar Nederland tegen betaalbare prijzen
- 1:06:08Speaker 2: Waar je mee begon, van alle doelen die ze met
- 1:06:11Speaker 2: het gasbeleid... Ik hoop echt dat ze gelijk krijgen.
- 1:06:14Speaker 1: Dan zijn we er doorheen
- 1:06:16Speaker 2: Ben je nog iets leuks tegengekomen?
- 1:06:18Speaker 1: Ja, dus? Een voetnoot? Nee, geen
- 1:06:20Speaker 2: voetnoot,
- 1:06:20Speaker 1: sorry. Oh, jij bent voetnoot aan het NB
- 1:06:22Speaker 2: Ik noem het de voetnoot. Oh, zo. Het is iets leuks. Nou, leuk, leuk.
- 1:06:28Speaker 2: Wij vinden... Ik vind het leuk. In de vorige podcast
- 1:06:32Speaker 2: zeiden wij, zal er in 2029 nog een KEF komen? Ja.
- 1:06:37Speaker 2: Het antwoord staat als allerlaatste zin, dat hoofddocument. 2029 beoogt
- 1:06:43Speaker 2: PBL een KEF uit te brengen in de vorm van
- 1:06:46Speaker 2: een lange termijnverkenning... waarin ze zullen reflecteren op de transitiepaden
- 1:06:50Speaker 2: van de verschillende sectoren... en wat er nodig is om
- 1:06:53Speaker 2: op korst te komen of te blijven. Oké.
- 1:06:56Speaker 1: Interessant. Dan weten we wat ons dan te doen staat.
- 1:06:59Speaker 1: Onze vraag is beantwoord. Dan zijn we alweer aan het
- 1:07:03Speaker 1: eind van de 41ste aflevering van Voetnoten. De podcast waarin
- 1:07:06Speaker 1: we taaie rapporten in hapklare brokken opdienen. Dankjewel Letitia voor
- 1:07:11Speaker 1: je heldere uitleg. Over een paar weken zijn we weer terug.
- 1:07:16Speaker 1: Heb je een vraag of een opmerking? Laat het ons
- 1:07:18Speaker 1: weten via de socials.