Latest / 8. Gün 25. Saat / Nietzsche’nin insanlık için öngördüğü o korkunç son - Son insan teorisi

Transcript

Nietzsche’nin insanlık için öngördüğü o korkunç son - Son insan teorisi · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten hepinize selamlar dostlar ben
0:14
Fırat umarım iyisinizdir. Bu bölümde son insan teorisini
0:19
konuşacağız. Uygarlığın bir gün bombalarla,
0:22
büyük savaşlarla değil bizzat kendi konforu tarafından ele
0:26
geçirilebileceği fikrini şöyle düşünelim, belki de son
0:30
savaşımız tanklarla yapay zekalı dronlarla falan değil.
0:34
Koltukla klima kumandasıyla bildirim sesiyle devamı otomatik
0:38
oynatılıyor yazısıyla verilecek. Bu bölümde biraz bunu
0:42
kurcalacağız. Nietzsche'nin son insanından
0:45
hukukyamanın high story zover herkes alışveriş merkezinde
0:49
tadındaki yorumlarından haxleyen cesur, yeni dünyasındaki konfor
0:53
diktatörlüğünden geçip oradan da bizim küçük hayatlarımıza
0:57
telefona bakıp ya tamam abi işte idare ediyoruz dediğimiz.
1:01
Akşamlara uğrayacağız, hazırsan gece yürüyüşüne çıkmışız gibi
1:05
düşün sokak biraz serin elinde kahven kul hak da bu bölüm hadi
1:10
başlayalım. Son insan kim nerden çıktı?
1:30
Bu tip öncelikle bunun konuşmak istiyorum.
1:33
Son insan teorisi dediğimiz şey aslında böyle birkaç damarın
1:37
birleşimi gibi kökeninde en çok nietzsche var.
1:40
Nietzsche böyle buyurdu zerdüşt'te yani bu isimli
1:44
eserinde son insan diye bir tip anlatıyor.
1:47
Bu adamın veyahut kadının bu insanın temel özelliği şu, risk
1:51
almak istemiyor. Acı çekmek de istemiyor.
1:54
Büyük hedefleri yok, idealleri yok, davaları umursamıyor, tek
1:58
derdi. Güvenlik artı böyle küçük küçük
2:01
hazlar birazcık da keyif mit'e göre bu son insan insanlık
2:06
serüveninin bir tür çöküş noktası yani uygarlık ilerliyor.
2:09
Abi teknoloji de gelişiyor, savaşlar azalıyor, refah artıyor
2:13
ama bunun karşılığında insanın içindeki o kendini aşma ateşi
2:18
sönüyor. Üst insan ubermenş diye
2:20
anlattığı figür hayatı daha anlamlı, daha güçlü.
2:23
Daha yaratıcı yaşamak için risk alan, mücadele eden insan tipi e
2:27
son insan ise nietzsche'ye göre bunun tam tersi abi ben sıcak
2:31
evimi buldum. Benim küçük minik mutluluklarım
2:34
var ya ne gerek var daha fazlasına yeter bana modern
2:37
yorumcular diyor ki bu son insan sadece felsefi bir karikatür
2:41
değil aynı zamanda bir uyarı tabelası.
2:43
Yani bakın bu yöne gidersek böyle bir toplum olacağız diye
2:47
bağıran bir metafor, bir de işin fukuyama tarafı var.
2:50
Fransız fukuyama soğuk savaş sonrası yazdığı tar.
2:54
Sonu ve son insan kitabında insanlık tarihini böyle sanki
2:57
büyük ideolojik mücadeleler bitti.
3:00
Liberal demokrasi, artı, piyasa ekonomisi, artı tüketim toplumu
3:04
kombinasyonu son durak gibi okuyor ve diyor ki ya tamam
3:08
tarih bitmiş olabilir ama şu son insan problemi duruyor.
3:11
Yani nihai düzenimiz çok da kahraman yetiştiren bir düzen
3:16
olmayabilir. Bir de huxliğin cesur yeni
3:18
dünyası ormanda insanlar böyle. Baskıyla değil hazla kontrol
3:23
ediliyor. Herkesin ilacı var, eğlencesi
3:26
var. Hazır zevk paketleri var, insanı
3:28
düzenli olarak mutlu, kafası dağılmış halde tutan bir sistem.
3:32
Özgürlük, derin, düşünce acı trajedi gerek yok.
3:36
Bunlara fazla karıştırmayalım ortalığı kafasında insanlar son
3:41
insan teorisi dediğimiz şey işte.
3:43
Bu damarların birleşimi, uygarlık, ilerler, güvence
3:46
artar, konfor patlar ama bir noktadan sonra bu konfor
3:51
uygarlığı i. Taşımak yerine onu ya abi idare
3:54
ediyoruz ya modunda dondurur son insan ne açlıktan ölen ne
3:59
savaşta ölen son insan bir tık fazla rahatlıktan içten içe
4:04
çürüme yaşayan bir tip son insan tanımını böyle yapabilirim.
4:08
Biraz daha somut konuşalım. Hani uygarlık konfor tarafından
4:11
ele geçiriliyor deyince kulağa çok dev laflar gibi geliyor ama.
4:16
Aslında oldukça gündelik ve şöyle bir akşam hayal edin,
4:19
oldukça sıradan bir akşam aslında işten çıkıyorsun ya da
4:22
dersten çıkıyorsun. Inanılmaz yorgunsun.
4:25
Metroda otobüste kulaklık takıyorsun, bir yandan da elinde
4:28
telefon eve giriyorsun ışık otomatik yanıyor.
4:31
Yemek söylemek 30 saniye bile sürmüyor.
4:33
Dizi platformun açılıyor. Hemen senin için önerilenler
4:36
diye diziler dans ediyor abi bunu biz her gün yaşayabiliyoruz
4:40
değil mi? Ileride bunun çok daha akıcı
4:42
olduğunu düşünün ve her şeyin daha fazla otomatik olduğunu.
4:46
Otomasyon halinde olduğunu düşünün ve fark ettirmeden şu
4:50
oluyor, senin bir şey seçmene bile gerek kalmasın diye senin
4:54
yerine düşünen sistemler devreye giriyor.
4:56
Konfor dediğimiz şey aslında şu 3 katmanda yükseliyor, fiziksel
5:00
konfor işte az hareket edelim. Az yorulalım biraz daha az
5:04
üşüyelim, daha az terleyelim abi dijital konfor var daha az
5:08
arayalım, daha az karar verelim. Algoritma benim yerime seçsin,
5:12
beni tanısın öyle değil mi? Şimdi yapay zeka araçları bizim
5:16
verdiğimiz cevap. Yahut bizim bile isteği
5:19
oluşturduğumuz bellekler de olabiliyor.
5:21
Bu bellekleri kullanarak kendine bir üst bellek oluşturuyor ve
5:24
burada seni tanıyor. Senin için öneriler sunuyor.
5:27
E yine reklam algoritmaları daha ağzından çıkmadan düşünceni bile
5:31
okur hale geldiler artık. Yani en son ne zaman ampul aldın
5:34
abi bu ampul bir sene dayanır. Bir sene sonra algoritma diyor
5:37
ki bu adam bir sene önce ampul aldı.
5:40
Bunun ampüle ihtiyacı olabilir. Ver gitsin bu reklamı daya
5:43
gitsin ya da atıyorum. E sen ekran kartı araştırması
5:46
yapmışsındır ekran kartı alan bir adam başka neler alabilir,
5:49
yapıştırıyor bunu hani bunları zaten günlük hayatta benim
5:52
söylememe gerek yok. Hepimiz duyuyoruz, hepimiz
5:55
görüyoruz. Kaçınız ulan acaba beni
5:57
dinliyorlar mı demedi değil mi? Herkes demiştir.
5:59
Artık zihin okuma aşamasına geçtiler.
6:02
Resmen ya da şöyle de bir teori var, biz onların istediği
6:05
şekilde düşünüyoruz yani onlar zaten bizim ihtiyaçlarımız ve
6:09
isteklerimizi yönetir hale geldi ve bu algoritmalar bizi biz daha
6:14
düşünmeden yön. Duruyor ve yönlendirdikten sonra
6:17
da önümüze böyle seçenekler sunuyor olabilir.
6:19
Bu ayrı bir konu. Bambaşka bir konu ama çok
6:22
ilintili gittiğimiz yer burası daha az arıyoruz, daha az karar
6:26
veriyoruz. Bu algoritmalar bizim için karar
6:28
veriyor. Bizim yerimize seçiyor.
6:29
Bir de duyusal konfor var. Fiziksel konfor dijital konfor
6:33
üçüncüsü de duyusal yahut duygusal konfor diyebilirim, az
6:37
gerileyim, az sıkılayayım abi benim moralim bozulmasın kötü
6:41
haber görmeyeyim filmin bile zor olanını izlemeyelim bizi sarsan.
6:46
Sohbetlerden kaçalım ve uygarlık özellikle son 50 60 yıldır en
6:50
çok da bu 3 eksene yatırım yapıyor.
6:53
Daha konforlu evler, daha konforlu ulaşım, çok daha
6:56
konforlu ekranlar ve daha konforlu içerik.
6:58
Peki bu kötü bir şey mi? Fırat yani teknoloji gelişiyor.
7:01
Abi bunu geliştiren insanlık bundan yararlanmayalım mı?
7:05
Tabii ki değil, tek başına bakınca hayır ama benim sormak
7:08
istediğim soru şu, bu rahatlık bir noktadan sonra bizi hareket
7:12
edemeyen, cesaret edemeyen, düşünmek istemeyen sadece idare
7:17
eden varlıklara çeviriyor mu çevirmiyor mu?
7:21
Peki biraz da işin sistem tarafına bakalım.
7:23
Biz uygarlık olarak insan uygarlığı olarak neden konforu
7:27
bu kadar çok seviyoruz yani neden zoru görünce kaçıyoruz?
7:31
Çünkü kişisel konforumuz tesadüfi değil.
7:34
Ekonomik açıdan konfor satmak çok karlı, daha hızlı yemek,
7:37
daha kolay kredi, daha pratik, abonelik, daha fazla tek tıkla
7:42
alışveriş, her kolaylaştırılmış adım arkada birilerinin para
7:46
kazandığı bir adım aynı zamanda ve politik açıdan taraf tutmadan
7:51
genel çerçevede konuşuyorum. Memnun konforlu çok da dert
7:54
etmeyen bir toplum. Genelde daha az baş ağrıtır.
7:57
Sürekli savaşağını sorgulayan risk alan, meydan okuyan
8:01
insanlarla dolu bir toplum yönetmesi daha.
8:04
Bir toplumdur ve teknolojik açıdan bakalım ekonomik açıdan
8:08
baktık kâr var, işin içine para var.
8:10
Teknolojik açıdan ise her şirketin her platformun temel
8:14
idolü şu, kullanıcı deneyimi bu da aslında kullanıcıyı minimum
8:18
zahmetle maksimum sürede içeride tutmak demek.
8:21
Psikoloji davranış bilimleri, tasarım hepsi bu hedefe
8:24
çalışıyor. Eforun minimize et dopaminini
8:27
maksimize etki bu teknolojiyi insan daha fazla kullansın.
8:31
E yine dolaylı olarak kara dönüyor, yani ekonomik açıdan
8:35
de. O perspektife bakıyoruz ve
8:37
ekonomik, politik ve teknolojik açıdan baktığımızda bu 3 gerçek
8:41
birleşince uygarlığın konforu adeta kutsal bir hedef haline
8:45
getirmesi çok şaşırtıcı değil. Ama işte nietzsche'nin son insan
8:49
dediği tip de tam da burada ortaya çıkıyor.
8:51
Her şeyin fazlasıyla yolunda olduğu ama bir şeylerin derinden
8:55
derine eksik olduğu o tuhaf durumda.
8:58
Peki adım adım gidelim bu konfor dediğimiz şey uygarlığı nasıl
9:02
ele geçirir? Ele geçirmek deyince gözümüzün
9:04
önünde matrix'ten sahneler distopya filmleri geliyor.
9:07
Halbuki süreç çok daha sessiz işleyen bir süreç.
9:10
Bireysel konfor uygarlığı 4 temel yerden kilitliyor gibi
9:13
düşünebiliriz. Öncelikle bedeni ele geçiriyor.
9:16
Çok uzağa gitmeye gerek yok. Asansör yürüyen merdiven motorlu
9:20
araç kapıya gelen market evden çalışma bedenimiz bariz,
9:24
fiziksel tehlikelerden daha çok yavaş çürümeyle karşı karşıya
9:28
hareketsizlik, kas zayıflığı, obu obezite.
9:34
Ulan bazen o kadar saçma böyle yerlerde dilim sürçüyor ki ben
9:39
bile şaşırıyorum. Obezite bazı düzeltemiyorum da
9:42
fark ettiyseniz ne dedim? Kas zayıflığı dedim.
9:45
Obezite, kronik ağrı, uyku bozukluğu, eskiden hayatta
9:49
kalmak için hareket etmek zorundaydık.
9:52
Abi şimdi hareket etmek için ekstra motivasyona ihtiyaç
9:55
duyuyoruz. Düşünün şöyle bir ilkel
9:57
insanları bir şeyi avlayacaklar, kilometrelerce yol gidiyorlar,
10:01
geliyorlar, afrika'daki insanları düşünün o kadar.
10:04
Bunun içerisinde adamlar daha dinç daha deri çünkü
10:07
avlanıyorlar. Yahut avlanmasa bile adam günde
10:11
10 km, 15 km su yolu gidip geliyor.
10:13
Su için yol gidip geliyor. Eşim de diyeceksin.
10:16
Fırat benle mi gideyim? Su için böyle bir çeşme'ye falan
10:19
kuyu mu açalım, kaya mı gidelim elbette hayır.
10:22
Daha önceki bölümlerde de dediğim gibi vücudu biraz
10:25
zorlamak lazım, daha diri olmak lazım.
10:28
Sadece vücudu da değil, zihni de zorlamak lazım, e yapay zeka
10:32
çıktı 2.020 üçte bugün şunu. Uçuyoruz, yapay zeka insanları
10:36
tembelleştirdi mi? Vallahi tembelleştirdi ya yani
10:39
artık her şeyi 10'a çıkart soruyoruz her şeyi ama her şeyi
10:43
e dolayısıyla yorulmayan bir beyin yorulmayan bir beden ne
10:46
kadar fazla ilerleyebilir, körelir bunun önüne geçmemiz
10:50
lazım. Bunlardan yararlanmamız
10:52
gerekiyor ama arada bir de bunlara karşı kendimize detoks
10:55
uygulamamız lazım. Yani uzak durmamız gerekiyor.
10:58
Birazcık konfor alanından çıkabilmeli, insan sözünü burada
11:02
daha bunlara geleceğim dediğim gibi şimdi ekstra bir motivasyon
11:06
ihtiyacımız var. Ne yapıyoruz onda bile
11:08
kaydırıyoruz. Reelsı güzel bir kadın fiziği
11:11
güzel bir adam. Fiziği ne yapmış spor yapmış sen
11:14
de bir heveslenip motive olup spora gidiyorsun.
11:17
Dışsal bir motivasyona ihtiyacın var, içsel motivasyonu çok zor
11:20
kazanıyorsun bu da aslında çok kritik bir eşik uygarlık bizi
11:24
dış tehlikelerden korudukça biz kendi iç konforumuzun rehinesi
11:28
olmaya. Başlıyoruz ikinci olarak
11:31
bedenden ziyade zamanı ele geçiriyor.
11:33
E şimdi diyeceksin, nasıl zamanı ele geçiriyor ya her şey daha
11:36
çabuk, daha hızlı bana daha çok zaman kalıyor.
11:39
Niçin zaman kalıyor? Ama sen yemek siparişi vermeye
11:42
daha az uğraş sen daha hızlı ulaşımda bulun sen daha hızlı
11:46
sörf et sen daha hızlı chat yap. Evet zaman kazanıyorsun ve
11:51
paranın satın alabildiği en önemli şey zamandır.
11:54
Sağlıkta bir anlamda zaman demek zaman satın almak demek iyi
11:58
sağlık. Dolayısıyla paranın satın.
12:00
En önemli şey, zaman zengin, daha hızlı arabaya biner işte
12:03
köprüden ambulans kiralar geçer. Böyle terbiyesizlikler de
12:07
yapanlar vardı bir dönem. Dolayısıyla varmak istediğim
12:10
nokta şu, sana zaman kazandırıyor.
12:12
Evet çok güzel bir şey ama kazandırdığı zamanı senden ne
12:16
için geri alıyor? Bir düşün, bir bakıyorsun ya bir
12:20
bölüm daha izleyeyim derken 3 saat geçmiş 3 saat buna ben de
12:24
düşüyorum. Sen de düşüyorsun çok uzakta
12:26
arama bu gerçeği yakın zamanda dektırı izlemeye başladım.
12:29
Oldukça erteliyordum. Dexterı ben izlemeye başladım,
12:32
akıyor, sarıyor da boş vaktimde var o zaman izle abi ama bu boş
12:37
vakti daha farklı şeylere harcayabilirim.
12:39
Bu çukura demek ki yediden yetmişe hepimiz düşebiliyoruz ve
12:44
bu teknolojilerin bu rahatlığın bize kazandırdığı zaman başka
12:48
bir yer. Çöp oluyor ha keyifli vakit
12:50
geçiriyor muyum? Evet ama düşünmüyorum,
12:52
sorgulamıyorum, üretmiyorum. Ben şu an size bu potkes
12:56
bölümlerini kayıt altına alırken bunlar için araştırma yaparken
12:59
kendi mi o kadar büyük rahatlıkla ve o kadar büyük bir
13:02
dinlenme içerisinde hissediyorum ki inanılmaz rahatlıyorum.
13:06
Çünkü üretiyorum, ot gibi durmadığımın göstergesi bu benim
13:10
için bu bir övünç değil. Yani egoist bir durumda değil
13:13
gerçekten. Günün çoğu zamanını hâlâ daha
13:16
çöp ediyorum. Yani zamanın çoğunu çöp ediyorum
13:19
ama telefondan internetten şöyle bir şeyden uzaklaşıp, biraz
13:23
böyle üretmeye odaklanınca sonuçta çıkan şey beni çok
13:27
tatmin ediyor. O yüzden o hazları biraz biraz
13:30
törpülemeye başladım. Yani benle daha yolun
13:32
başındayım. Size anlattığıma bakmayın ben
13:34
mesela para yönetimi diye bir bölüm çekmiştim.
13:37
Parayı yönetemiyorum abi ama tavsiyeler verebiliyorum çünkü
13:41
araştırıyorum. Bilimsel kaynaklara bakıyorum.
13:43
Inceliyorum ve bunları derleyip sizlere sunuyorum.
13:46
Her neyse, kendimi daha fazla anlatmayayım.
13:48
Dediğim gibi bir bölüm daha derken o bölümler daha olup
13:51
birikiyor. Sosyal medyada 2 dakika daha
13:54
kaydırayım derken yarım saat uçuyor.
13:56
Konfor burada şöyle bir numara yapıyor, senden tek seferde
14:01
büyük bir zaman dilimi istemiyor.
14:03
Mikro parçalara bölüyor. Bir bölüm daha bir scrol daha
14:06
bir bildirim daha sen de ya aman canım ne olacak diyorsun ama
14:10
günün sonunda en çok sevdiğin projeye kafandaki.
14:14
O büyük fikre o eski hayaline sıra gelmiyor, sorumlulukların
14:18
erteleniyor. Onlar daha da can sıkıyor.
14:20
Zamanının yönetimini biraz algoritmalara bıraktığında fark
14:24
etmeden kendi hayatının yan koltuğuna geçmiş oluyorsun.
14:27
O hayatı sen değil senin bedenini kontrol eden bir
14:30
algoritma yaşamış oluyor. Tabi bunlarla da kalmıyor.
14:33
Senin zamanını, bedenini bir yana duygularını ele geçiriyor
14:37
ya şimdi ben çok kaotik konuşuyorum.
14:40
Böyle çok sert konuşuyorum, duygularını ele geçiriyor,
14:43
bedenini ele geçiriyor. Anını yiyor falan ama harbiden
14:47
öyle sadece biraz daha abartarak veriyor olabilirim bunu.
14:50
Fakat arkada işleyen bir süreç var.
14:52
Gerçekten cesur yeni dünyada soma diye bir ilaç vardı.
14:56
Mutsuzluk hissettirmeyen, acı çektirmeyen insanı sürekli
15:00
konforlu bir sisin içine sokan bir madde.
15:03
Günümüzde kimse bize tablet dağıtmıyor.
15:05
Belki ana işlevsel olarak çok benzer mekanizmalar var.
15:09
Sürekli eğlence, sürekli içerik, sürekli kaçış kanalı bir
15:14
tartışmadan rahatsız mı oldun abi?
15:16
Çık ınstagram'a biraz kaydır. Kendine dair rahatsız edici bir
15:20
gerçeği mi fark ettin? Aç kısa video platformlarını
15:23
beyin köpürsün. Ekonomik, ekolojik, kültürel
15:27
krizler mi? Bir oyun aç dünyayı kurtar,
15:29
gerçek dünyayı sonra düşünürüz abi.
15:32
Duygusal konfor en küçük rahatsızlığı bile hemen
15:35
bastırmak isteyen bir refleks yaratıyor.
15:38
Son insan ağlamaktan, sinirlenmekten, utanmaktan
15:42
zorlanmaktan kaçarken, aynı zamanda derin sevinçten büyük
15:46
aşklardan, radikal dönüşümlerden de uzaklaşıyor.
15:50
Ben kendimi tarif ettim galiba çünkü o duygular da bedel
15:53
istiyor ve hayal gücü bunun yanında risk iştahını da
15:57
bastırıyor. Nietzsche son insanı anlatırken
16:00
şöyle diyor, kabaca bu insan artık yıldızlara bakıp bir şey
16:04
arzulamıyor. Neydi o ya gerek yok diye geçip
16:07
gidiyor. Çünkü hayal kurmak riskli bir
16:10
eylem ne gerek var başarısız olabilirsin olmadığında dalga
16:14
geçilebilir maddi manevi kayıp yaşayabilirsin konfor arka
16:18
planda bize şunu fısıllıyor kar. Büyük hayal kurma, ufak makul
16:22
hedefler koy yeterince kazan çok da zorlamadan yaşa bak sakın
16:27
kendini gereksiz riske atma bir yerde mantıklı zaten mantıklı
16:31
olduğu için de doğrulan ne gerek var abi ben uzaya mı çıkacağım
16:35
sanki deyip daha minimal hedefler belirleyip daha küçük
16:38
hayaller dar hayaller kurabiliyoruz ama bu mantığın
16:42
dozu kaçtığında uygarlık, yeni fikir, yeni sanat, yeni bilim,
16:45
yeni cesaret üretmeyi bırakıyor. Her şey iyi kötü idare eden orta
16:50
karar bir düzlüğe oturuyor. Şimdi bir karakter hayal edelim,
16:54
ismini koymayalım. Belki dinleyenlerden biri belki
16:58
de hepimizden bir parça sabah alarm çalıyor.
17:01
Uyanmadan önce telefona bakıyor. Gece olan her şeyi gözden
17:04
geçiriyor. Bildirimler, mesajlar, gruplar,
17:07
mentionlar kafasını yastıktan kaldırmadan dünyadaki 15 20
17:11
farklı şey hakkında fikir sahibi oluyor.
17:13
Yeni skandal, yeni magazin, yeni video, yeni bir kriz ama
17:17
hiçbiriyle. Çek bir ilişki kurmuyor, sadece
17:20
haber almak sadece bilgi gürültüsü içinde bir yudum alıp
17:24
geçiyor. Kahvaltı hazır.
17:25
Belki evde kim hazırladıysa belki de hızlı bir paket yolda
17:28
kulaklık takıyor. Belki müzik belki podcast belki
17:32
arka planda akan bir içerik gün içinde çalışıyor.
17:34
Çok da kötü bir işi yok. Düzenli maaş, orta seviye, stres
17:38
çok sevmiyor, çok nefret de etmiyor.
17:40
Akşam eve gelince zihninde şöyle bir cümle dönüyor, bugün de
17:44
bitti işte büyük bir öfke yok, büyük bir coşku da yok, Netflix
17:48
var youtu. Var sosyal medya var.
17:50
Belki oyun dizinin dördüncü bölümü biterken bir an içinden
17:55
şöyle bir şey geçiyor lan ben başka bir şey yapacaktım sanki
17:58
ama sonra otomatik ya devam hallederiz.
18:02
Tuşu geliyor ve o cümle zihnin arka planında kayboluyor.
18:06
Bu insan aç değil, susuz değil, dışarıda savaş yok, başına
18:10
taşıyor ama içsel olarak şöyle bir eksiklik var, kendimden daha
18:14
büyük ne için yaşıyorum? Sorusuna nt bir cevap.
18:18
Yok ve bu soru çok can yakmasın diye konfor 2 katini sürekli
18:23
başka yere çekiyor. Şimdi farkında olalım ya da
18:26
olmayalım. Tarih pek sakin gitmiyor.
18:28
Aslında iklim krizi kapıda belki de içeri çoktan girdi.
18:32
Veri mahremiyeti gözetim, algoritmik manipülasyon gibi
18:36
sorunlar büyüyor. Özellikle bunları araştırıyorum
18:38
bu aralar. Toplumsal eşitsizlikler oldukça
18:41
derinleşiyor. Kimileri çok çok aşırı
18:44
zenginleşirken, kimileri temel ihtiyaçla boğuşuyor.
18:47
Savaşlar bitmiyor abi biliyorsunuz etrafımız savaş
18:51
dolu zaten sadece bazen uzaklaşıyor, bazen yakınlaşıyor
18:55
ama son insanın günlük deneyimi şöyle iyi de benim hayatım fena
18:59
değil ya ve burada ince bir kırılma var.
19:01
Uygarlık toplu olarak ciddi tehditlerle yüzleşmek zorunda
19:05
ama birey düzeyinde konforun sürekliliği bu yüzleşmeyi
19:09
erteliyor. Beni doğrudan vurana kadar çok
19:12
da dert etmeyeyim hissi var. Bu da son insan teorisinin
19:15
merkezinde duruyor. Aslında uygarlık dışarıdan
19:18
değil, içeriden bizzat kendi sakin tatlı ortak karar
19:22
memnuniyetinden yavaş yavaş çökebilir mi?
19:25
Bir bina düşünelim, bir metafor dışarıdan gayet sağlam duruyor.
19:29
Cephe boyalı ışıklar yanıyor ama içeride kimse yeni bir proje
19:33
üretmiyor. Kimse onarım yapmıyor, kimse
19:35
çivileri, vidaları sıkmıyor. Yıllar boyunca bakım yapılmayan
19:40
bina. Kremde değil belki küçük bir
19:42
sarsıntı da dağılabiliyor. Konfor bakım yapma motivasyonunu
19:46
çalan şey olabilir mi sizce de bence öyle.
19:49
Şimdi benim buraya kadar bahsettiklerimi biraz karanlık
19:52
gelmiş olabilir ama anlatmaya çalıştığım hikaye burada son
19:55
bulmuyor. Nietzsche'nin son insanı
19:58
anlattığı yerde aslında bir karşı figür daha var.
20:01
Üst insan bu süper kahraman falan değil, kendini aşma
20:04
cesaretine sahip, kendi değerlerini üretmeye çalışan.
20:08
Hayata zor yoldan ama derin şekilde bağlanan insan tipi.
20:12
Şöyle daha yumuşak bir dille düşünelim içimizde 2 taraf var
20:15
gibi bir tarafımız konfor istiyor, bir tarafımız anlam
20:19
istiyor. Konfor anlık huzur getiriyor
20:21
anlam ise çoğu zaman zahmetli ama uzun vadede doyurucu.
20:25
Hani bazen çok yorgun oluyorsun. Dizi açıp hiçbir şey düşünmeden
20:29
yatmak istiyorsun ama bir yandan da biliyorsun ki oturup o
20:32
hikayeyi yazsan o müziği çalsan o projeye başlasan kendini çok
20:36
daha canlı hissedeceksin işte ilk insan tarafı orada konuşuyor
20:40
arkadaşlar. Mağara duvarına resim çizen
20:43
taraf gece uyumayıp gökyüzüne bakıp ulan ben neyim diye soran
20:47
taraf risk alıp başka kıtalara yelken açan taraf ben böyle
20:52
olmak zorunda değilim diyen taraf.
20:54
Son insan teorisi bu tarafın tamamen susturulduğu karanlık
20:58
bir olasılık ama o tarafa hala yaşıyor.
21:00
Sadece daha çok gürültü arasında.
21:03
Boğulmakla meşgul, benim gözlemim bu şekilde bir de
21:06
konfora karşı savaş değil. Konforu yerli yerine koymak
21:10
önemli. Önemli bir ayrım yapmak lazım.
21:12
Bu bölüm konfor kötüdür. Herkes çile çeksin, duşlar soğuk
21:15
olmalı bölümü değil abi. Yani benim öyle bir iddiam yok
21:19
ama şunu iddia ediyor, bu bölüm konfor amaç haline geldiğinde
21:23
hem bireyin hem uygarlığın ruhunu kemirmeye başlıyor.
21:26
Aslında mesele konforu araç konumuna geri çekmek, birkaç
21:30
küçük sahne hayal edelim yine asansör yerine merdiven.
21:34
Içtiğin o gün bildirimleri kapatıp, 2 saat boyunca sadece
21:38
bir kitabın içinde kaybolduğun o akşam zor bir konuda uzun bir
21:42
metni sıkıcı da olsa okuyup sonunda kafanda bir şeylerin
21:46
yerine oturduğu o an yıllardır cesaret edemediğin bir projeye
21:50
çok kusurlu da olsa başladığın o gece bu anlar son insanın
21:55
rahatlığını bozan küçücük isyanlar ama önemliler.
21:58
Uygarlık düzeyinde de benzer şeyler var arkadaşlar.
22:01
Kullanıcıyı sadece daha çok içeride tutmak yerine onu
22:05
güçlendiren eleştirel düşünmeye teşvik eden tasarımlar, sonsuz
22:09
tüketim yerine sürdürülebilirlik odaklı böyle lazer gibi değil de
22:13
fener gibi geniş bakan politikalar eğitimi sadece
22:16
sertifika fabrikası olmaktan çıkarıp gerçekten merak
22:20
uyandıran soru sorduran yapılar haline getirmek.
22:23
Bunlar devrim değil belki ama son insan olasılığını zayıflatan
22:27
hamleler sona yak. Başka soruya dönelim, uygarlık
22:31
bir gün bireysel konfor tarafından ele geçirilebilir mi?
22:35
Teorik olarak evet buna doğru kayan güçlü eğilimler var.
22:38
Teknoloji, ekonomi, kültür. Hepsi bu yönde baskı yapıyor ama
22:42
bu kaçınılmaz kader değil. Daha çok şu yönde devam
22:45
ederseniz buraya varırsınız diyen böyle parlak neonlu bir
22:49
tabela aslında ve son insan teorisi bize şunu soruyor,
22:53
aslında dostlar ne kadar konfor? Ne kadar anlam?
22:57
Ya da ne kadar güvenlik, ne kadar risk, yahut ne kadar bana
23:01
yeter, ne kadar benden? Sonrası bu sorlara her insan,
23:04
her toplum, her çağ kendi cevaplarını veriyor.
23:07
Bizim çağımızın tehlikesi bu soruları sormaya bile üşenir
23:11
hale gelmek. Bir gün şu lafın gerçek
23:14
olacağını hiç düşünmezdim, her gelen yeni nesil eski nesile
23:19
bomer derken ya da farklı isimler takarken asıl önemli
23:22
olan dikkat çeken şey ise. Her nesil yeni geleni kötülüyor
23:26
diyor ki abi bizim zamanımızda böyle değildi.
23:28
Bunlar çok değişik bir nesil bu yüzyıllardır asırlardır böyle
23:32
ama işin ilginç bir yanı şu ki ilk defa bir nesil kendinden
23:36
sonrakini belirtirken. Bu belki bizleriz yani bizden
23:40
önceki bir önceki nesil ya da belki biz olacağız.
23:43
Bizden sonraki Neslihan ederek ilk defa haklı olabilir.
23:47
Çünkü tarihin içinde ilk defa bu kadar sorgulamayan,
23:50
sorgulamaktan uzak ve robot gibi yaşayan bir toplum ilk defa
23:54
oluyor. Çünkü konforun en sinsi gücü
23:57
sorgulamaya değer bir şey olmaması bir şey yok be kanka
24:01
devam et vur gitsin çal oynasın demesi.
24:04
Yavaş yavaş bölümün sonuna gelirken seni bir anti son insan
24:08
manifestosu yazmaya falan çağırmıyorum.
24:10
Tabii ki böyle daha mikro, daha gündelik bir şey öneriyorum.
24:13
Bu bölümü dinledikten sonra hayatındaki en konforlu
24:16
alanlardan birini düşün. Belki ekran süresi çoğumuz için
24:20
böyledir. Belki oturduğun yerden
24:22
hallettiğin işler belki de duygusal kaçış yolların moralin
24:25
bozulmasın, hiç girmeyeyim. O konuya dediğin yerler.
24:28
Ve kendine şöyle küçük bir soru sor, burada %100 konfor mu
24:32
istiyorum, yoksa biraz rahatlık pahasına daha canlı bir hayat
24:36
mı? Bunu bir anda değil böyle yavaş
24:38
yavaş minik ayarlarla düşün. Belki 10 dakika erken kalkmak
24:41
belki günde 30 dakika telefonsuz yürümek belki uzun zamandır
24:46
gözünün üstüne düşürdüğüm bir kitabı açmak belki yıllardır
24:50
ertelediğin konuşmayı yapmak, bütün uygarlığı biz tek başımıza
24:54
kurtaramayız ama son insan olasılığını kendi içimize
24:57
zayıflatabiliriz. Yani belki son insanın karşısına
25:00
daha makul bir figür koyabiliriz.
25:02
Hem konforun kıymetini bilen hem de gerektiğinde koltuktan kalkıp
25:06
risk alabilen insan ne tam az ketik bir keşiş ne de sonsuza
25:10
kadar koltuğa yapışmış bir izleyici.
25:13
Bunu ben black mirror bölümünde böyle havalı ofislerde havalı
25:17
işlerde çalışan ama teknolojiyle birlikte de günlük hayata
25:21
inanılmaz rahatlamış insanlara benzetiyorum.
25:23
Black mirror izleyenler bilir. Yani herhangi bir bölümünde
25:26
böyle kolaylıklar var günlük hayatın içinde ama.
25:29
Anlamda insanlar üretmeye devam ediyor.
25:31
Tamam distopik şeyler, korkutucu şeyler.
25:34
Bazen black mirror'daki sahneler yani kan gövdeyi götürüyor
25:37
bakımından söylemiyorum. Hani distopik anlamda korkutucu
25:41
ürkütücü senaryolar ama bir yandan da aslında tam da
25:44
istediğimiz insan tipi olabilir. Duygular bir anda devam ediyor,
25:47
anlam devam ediyor. Önemli olan bu yani kısacası
25:51
konfor iyi bir kahve gibi dozun da içersen keyif verir.
25:54
Fazlası çarpar abi iyi bir yatağın gibi dinlenmek için
25:58
harika ama bütün. Takla geçiremezsin, iyi bir
26:01
yağmurdan sonra gelen güneş gibi sonsuza kadar sürerse adı güneş
26:05
değil, kuraklık olur. Son sözümde şöyle olsun, konforu
26:09
silmek gerekmiyor dostlar ama konforu tanrı yaparsak kapınağın
26:12
içine önce anlam girer, sonra da uygarlığın ışıkları yavaş yavaş
26:18
kısılır. Sekizinci gün 25 saatte dilerim.
26:21
Hepimizin içinde bir az uykulu da olsa böyle gözlerini
26:25
oluşturup ayağa kalkan o taraf uyanık kalır.
26:27
Bir dahaki bölümde görüşürüz kendine iyi bak.
26:30
Konforuna da ama en çok konforun seni kim yaptığına.