Latest / Eerlijk duurt het langst / 14 De hermeneutiek van Augustinus deel 3: het bloed kruipt waar het niet gaan kan
Transcript
- 0:26SPEAKER_00: Welkom bij aflevering 14 van Ere duurt het langst.
- 0:30SPEAKER_00: Een aflevering die iets langer op zich heeft laten wachten door de zomervakantie, maar die verder gaat met de hermeneutiek van Augustinus.
- 0:40SPEAKER_00: En eerst maar even een citaat uit een boek over de hermenutiek van Augustinus.
- 0:47SPEAKER_00: Het is in het Engels.
- 0:48SPEAKER_00: En het citaat heeft Augustinus als onderwerp.
- 0:52SPEAKER_00: Ik citeer.
- 0:53SPEAKER_00: He had Plato in his mind and heart.
- 0:57SPEAKER_00: But he had Isocrates in his blood.
- 1:02SPEAKER_00: Ende citaat.
- 1:05SPEAKER_00: Ik vond dit in een boek van Michael Cameron met de titel Christ Meets Me Everywhere.
- 1:13SPEAKER_00: Een boek wat Cameron geschreven heeft over de hemenetiek van Augustin.
- 1:18SPEAKER_00: En dit ene citaat is het uitgangspunt voor deze aflevering.
- 1:22SPEAKER_00: Welkom dus bij aflevering 14 over de hemenetiek van Augustinus, deel 3: Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
- 1:33SPEAKER_00: Nou dan nog maar even naar het citaat en dan in het Nederlands.
- 1:37SPEAKER_00: Dat luidt dus.
- 1:39SPEAKER_00: Hij, Augustinus had plato in zijn hoofd en hart en Isocrates in zijn bloed.
- 1:46SPEAKER_00: Einde citaat.
- 1:49SPEAKER_00: Het is mij bedoeling om aan de hand hiervan iets te laten zien van welke denkers bepalend waren voor de ontwikkeling van Augustinus en van zijn hemenotiek.
- 2:01SPEAKER_00: Maar tegelijk om ook iets van de werking van de hemenathiek zelf te proeven.
- 2:07SPEAKER_00: Ons citaat is namelijk zelf ook weer een citaat.
- 2:12SPEAKER_00: Dat klinkt wat cryptisch, maar ik kom er straks op terug.
- 2:17SPEAKER_00: Eerst maar even naar wie er in het hoofd en wie er in het bloed zit volgens deze zin.
- 2:23SPEAKER_00: Pato in het hoofd en in het hart, Isocrates in het bloed.
- 2:28SPEAKER_00: En beide hebben dus invloed op Augustinus.
- 2:32SPEAKER_00: Maar het lijkt er ook op dat dit tegenstrijdig is.
- 2:35SPEAKER_00: Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
- 2:38SPEAKER_00: Plato wordt blijkbaar niet vrolijk van bloed.
- 2:42SPEAKER_00: waar Isocrates inzit.
- 2:46SPEAKER_00: Waar gaat het over?
- 2:48SPEAKER_00: Wie waren Pl en Isocrates?
- 2:50SPEAKER_00: En wat is hun invloed op Augustinus?
- 2:54SPEAKER_00: Laten we even teruggaan naar het Athene van de vierde eeuw voor Christus.
- 2:59SPEAKER_00: Dan komen we ze allebei tegen, Pl en Isocrates.
- 3:03SPEAKER_00: We komen ze tegen, zowel binnen als buiten de stadsmuren van Athene.
- 3:08SPEAKER_00: Want beide hadden waarschijnlijk allebei aan een andere kant van de stadsmuur, net daarbuiten, een school opgericht.
- 3:16SPEAKER_00: Plato de beroemde academie.
- 3:20SPEAKER_00: Dan kon je terecht voor filosofie, voor wiskunde, voor wetenschap.
- 3:24SPEAKER_00: En ook de school van Isocrates.
- 3:28SPEAKER_00: Die was commerciëler van aard.
- 3:30SPEAKER_00: En wellicht ook beter geschikt voor een goede en glansrijke carrière.
- 3:35SPEAKER_00: En hij gaf daar les in retoriek en welsprekendheid.
- 3:41SPEAKER_00: Al noemde Isocrates zelf zijn eigen bezigheden trouwens ook filosofie.
- 3:47SPEAKER_00: Wat is dan het verschil met Plato?
- 3:50SPEAKER_00: Wat Isocrates deed, was eigenlijk de basisopleiding van die tijd.
- 3:55SPEAKER_00: Wilde je carrière maken, maakt niet zoveel uit waarin.
- 3:59SPEAKER_00: Dan moet je retoriek welsprekendheid leren.
- 4:03SPEAKER_00: Of zoals in Athene ook het geval was.
- 4:06SPEAKER_00: Moest je jezelf verdedigen, moest je een reden houden in het openbaar om je eigen belangen te verdedigen.
- 4:13SPEAKER_00: Dan had je ook echt iets met een papiertje van Isocrates op zak.
- 4:18SPEAKER_00: Bijzonder aan Isocrates is trouwens dat hij wel anderen tot de retor heeft opgeleid.
- 4:25SPEAKER_00: Maar zelf eigenlijk nooit in het openbaar sprak.
- 4:29SPEAKER_00: En had al twee redenen: zijn stem was te zwak, om een menigte in Atene toe te spreken.
- 4:38SPEAKER_00: En in de tweede plaats.
- 4:40SPEAKER_00: Hij durfde ook niet goed.
- 4:42SPEAKER_00: Hij was bang voor de harde of boze reacties die het hem zou opleveren.
- 4:49SPEAKER_00: En toch is hij als leraar zeer geslaagd.
- 4:53SPEAKER_00: Zijn stem klinkt wel, niet omdat hij zelf sprak, maar omdat hij schreef voor anderen.
- 5:00SPEAKER_00: Hij was een van de eerste, of misschien wel de eerste, die redenvoeringen uitschreef voor anderen.
- 5:06SPEAKER_00: En hen tegelijkertijd ook leerde hoe zij dat over moesten brengen.
- 5:14SPEAKER_00: Plato van zijn kant moet weinig van retoriek hebben.
- 5:20SPEAKER_00: Is hij daarmee ook kritisch op het werk van Isocrates?
- 5:24SPEAKER_00: Nou, ergens kun je lezen in het werk van Plato dat hij van de jonge Isocrates toch wel het een en ander verwacht.
- 5:34SPEAKER_00: Of je dat ironisch moet lezen of niet, is de vraag.
- 5:38SPEAKER_00: Het is wel duidelijk dat als Isocrates de kant op gaat van het onderwijs en retoriek, dat dat botst op de mening van Plato.
- 5:50SPEAKER_00: Wat is er volgens Pato mis met retoriek?
- 5:52SPEAKER_00: Nou, het gaat over schijn in plaats van zijn.
- 5:57SPEAKER_00: Ga maar naar iemand die prachtig kan spreken, die overtuigt wellicht veel luisteraars.
- 6:04SPEAKER_00: Dat is nog zo.
- 6:06SPEAKER_00: Maar waarvan overtuigt diegene dan de luisteraars?
- 6:11SPEAKER_00: Van zijn eigen mening of van de waarheid zelf?
- 6:16SPEAKER_00: Plato noemt retoriek ergens vlijerij.
- 6:21SPEAKER_00: Je gebruikt zo mooi mogelijke woorden op zo'n goed mogelijke manier om de luisteraars voor je te winnen.
- 6:31SPEAKER_00: En op die manier kun je aan allerlei dingen laten geloven.
- 6:35SPEAKER_00: Maar zegt Pato: het gaat niet om de verpakking, het gaat om de inhoud.
- 6:39SPEAKER_00: En uiteindelijk doe ik het even met snelle stappen: maar uiteindelijk is dat bij Pato de ewige waarheid, wat even waar is.
- 6:48SPEAKER_00: Dat kom je niet op het spoor door mooi te spreken.
- 6:52SPEAKER_00: Maar wel door studie en door filosofie.
- 6:58SPEAKER_00: Ik denk dat wij de spanning tussen Pl en Isocrates nog steeds kunnen navoelen.
- 7:04SPEAKER_00: Zijn en schijn.
- 7:06SPEAKER_00: Gaat het om inhoud of verpakking?
- 7:09SPEAKER_00: Ik geef maar een actueel voorbeeld wat ik vandaag las.
- 7:12SPEAKER_00: Premier Jetten in Nederland heeft naar onderzoek van de Volkskrant toegegeven dat een deel van zijn posts op social media wordt geschreven door AI.
- 7:23SPEAKER_00: AI.
- 7:25SPEAKER_00: Hij vindt dat zelf trouwens ook niet zo'n punt.
- 7:28SPEAKER_00: Het is toch gewoon een hulpmiddel?
- 7:31SPEAKER_00: Anderen daarentegen leggen er wel de vinger bij.
- 7:35SPEAKER_00: Zijn berichten zijn schijn.
- 7:37SPEAKER_00: Het lijkt alsof ze bij hem vandaan komen.
- 7:40SPEAKER_00: Maar dat is dus niet zo.
- 7:43SPEAKER_00: Wat is nou het echte zijn?
- 7:45SPEAKER_00: Wat komt nu echt wel of niet bij hem zelf vandaan?
- 7:49SPEAKER_00: Nou, die vraag komt dan boven.
- 7:52SPEAKER_00: Maar de vervolgvraag daarachter is natuurlijk wel of je ooit alles schijn achter je kunt laten.
- 8:01SPEAKER_00: Kun je retoriek misschien ook op een goede manier gebruiken.
- 8:07SPEAKER_00: Ik men zeg trouwens ook wel dat Plato zelf heeft afgerekend met retoriek door retorisch sterke dialogen te schrijven.
- 8:18SPEAKER_00: Goed.
- 8:20SPEAKER_00: Het is de vraag of Plato misschien ook niet te goed is geslaagd in het overbrengen van zijn mening.
- 8:29SPEAKER_00: Pato maakt retoriek verdacht als een verzameling trucs.
- 8:34SPEAKER_00: Tegelijk gebruikt hij het zelf dus ook.
- 8:38SPEAKER_00: Maar je kunt misschien ook iets waars en zuivers, wat echt waar is, toch zo goed en zo mooi mogelijk willen zeggen.
- 8:49SPEAKER_00: Het feit dat je retoriek gebruikt, hoeft toch nog niet te betekenen dat het per definitie een truc is.
- 8:56SPEAKER_00: Nou, die gedachte dat je iets sowieso, wat je ook zegt, dat je het ook mooi en op een goede manier op een overtuigende manier wilt doen.
- 9:06SPEAKER_00: Die gedachte leefden de oudheid sterk.
- 9:09SPEAKER_00: Daarom had Isocraat ook een heel grote invloed op zijn tijd en de tijd daarna.
- 9:14SPEAKER_00: Zelfs tot in de tijd van Augustinus.
- 9:17SPEAKER_00: Ook Augustinus met een aantal tussenstappen, is opgeleid een aantal tussenstappen in personen, denk ook aan Cicero.
- 9:25SPEAKER_00: Maar uiteindelijk is Augustinus ook opgeleid in de retorica in de welsprekendheid.
- 9:32SPEAKER_00: Terwijl hij tegelijkertijd, als hij zich ontwikkelt, ook uit is op waarheid.
- 9:42SPEAKER_00: Ook gedreven wordt richting de filosofie.
- 9:46SPEAKER_00: In de zin van plato.
- 9:50SPEAKER_00: Nou, dat is dus wat beide invloed heeft op Augustinus.
- 9:55SPEAKER_00: En dan zijn we terug bij het citaat uit het begin.
- 9:59SPEAKER_00: Wat ik vond bij Cameron.
- 10:01SPEAKER_00: Augustinus heeft plato in zijn hoofd en hart en Isocrates in het bloed.
- 10:09SPEAKER_00: Dat schrijft Cameron in zijn studie als hij het heeft over Augustines, die imilaan aankomt onder het gehoor komt ook van Ambrozius, de bischop.
- 10:19SPEAKER_00: En waar Augustines alereerst aangenam verrast is door de spreekkunst van de bischop.
- 10:25SPEAKER_00: En pas later wordt ook de inhoud van de preker van Ambrozius voor Augustinus waar.
- 10:33SPEAKER_00: Augustines kijkt daardoor met een andere blik naar de Bijbel.
- 10:36SPEAKER_00: Eerst vond hij de Bijbel maar niks.
- 10:39SPEAKER_00: Erg simpel, van stijl.
- 10:43SPEAKER_00: Maar Ambroos laat hem zien waar het op aankomt.
- 10:48SPEAKER_00: Wat er aan waarheid schuil gaat achter die woorden en achter die stijl.
- 10:54SPEAKER_00: De woorden van Ambroos en de inhoud van het geloof zijn niet te scheiden.
- 11:01SPEAKER_00: En dan gebruikt Cameron de woorden van uit het citaat dat Augustines plato in zijn hoofd heeft en Socrates in het bloed.
- 11:11SPEAKER_00: Het leidt hij dan een kwestie van taaltheorie.
- 11:15SPEAKER_00: Ook voor Augustines is de inhoud het belangrijkste.
- 11:19SPEAKER_00: Maar het kan toch ook voor hem niet zonder de juiste woorden.
- 11:23SPEAKER_00: Sterker nog, het zijn al eerst de welsprekende woorden van Ambrozius.
- 11:28SPEAKER_00: Die Augustines naar de inhoud toe trekken.
- 11:31SPEAKER_00: Al is Augustinus zelf later best kritisch op retoriek.
- 11:35SPEAKER_00: Toch zit het hem blijkbaar in het bloed.
- 11:39SPEAKER_00: Het kruipt waar het niet gaan kan.
- 11:43SPEAKER_00: Nu is het aardige dat Caberan zelf ook citeert.
- 11:49SPEAKER_00: Het is ook een krachtige zin platen in het hoofd in het hart en Izoekraadsen in het bloed.
- 11:56SPEAKER_00: Maar het is een citaat uit een artikel van de Classicus van W.
- 12:00SPEAKER_00: R.
- 12:00SPEAKER_00: Johnson uit 1976.
- 12:05SPEAKER_00: En als je dan de moeite neemt om het citaat na te zoeken, dan valt op dat het helemaal klopt.
- 12:13SPEAKER_00: Het citaat klopt, het paginanummer klopt.
- 12:19SPEAKER_00: Cameron neemt het precies op de goede manier over.
- 12:24SPEAKER_00: En toch, als je het leest bij Johnson in de context en bij Cameron, dan doet het citaat iets heel anders.
- 12:34SPEAKER_00: Hij schrijft Johnson, namelijk over Augustinus, die bischop wordt in Hippo lang na de tijd in Milan.
- 12:44SPEAKER_00: Augustinus schrijft Johnson, die heeft filosofische aspiraties.
- 12:49SPEAKER_00: Hij zou graag filosoof worden.
- 12:51SPEAKER_00: Maar daarin wordt hij belemmerd.
- 12:53SPEAKER_00: Hij moet nu aan het werk als bischop.
- 12:56SPEAKER_00: En zegt Johnson: hij is het Grieks niet goed machtig, de taal van de filosofie.
- 13:01SPEAKER_00: Dus allerlei dingen zetten hem in de weg om echt filosoof te worden.
- 13:06SPEAKER_00: En dan schrijft Johnson dat die woorden op.
- 13:10SPEAKER_00: Hij heeft Pato in zijn hoofd en hart.
- 13:13SPEAKER_00: Filosofie is zijn ideaal.
- 13:16SPEAKER_00: Maar hij heeft Isocrates in het bloed.
- 13:19SPEAKER_00: En daarmee bedoelt hij het amt, het werk, het spreken als bischop.
- 13:23SPEAKER_00: Daar draait het op uit.
- 13:25SPEAKER_00: Dat wordt zijn werkelijke leven.
- 13:29SPEAKER_00: Zo bezien heeft het citaat bij Johnson een heel andere strekking als Camerett later invoegt in zijn studie.
- 13:40SPEAKER_00: Bij Johnson staat Plot voor het leven dat Augustinus eigenlijk gewild had en Inzocraten voor het leven dat hij werkelijk leeft.
- 13:51SPEAKER_00: Wat hiervan overblijft voor nu is een illustratie bij deze hele podcastserie.
- 13:57SPEAKER_00: Een citaat dat een andere plek krijgt en daarmee een heel andere betekenis, dezelfde woorden.
- 14:05SPEAKER_00: Er vindplaats erbij, een volledig correct citaat, niet slorden geciteerd.
- 14:11SPEAKER_00: En toch zegt het in beide teksten iets heel anders.
- 14:15SPEAKER_00: Moet je hierbij denken aan de Living Constitution.
- 14:20SPEAKER_00: De mening, de inhoud van woorden veranderd.
- 14:23SPEAKER_00: Of roept het juist om originalism?
- 14:27SPEAKER_00: Je moet strakke regels toepassen, ook bij het citeren.
- 14:34SPEAKER_00: Je kan ook zeggen, ook hier het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
- 14:39SPEAKER_00: Dezelfde woorden krijgen een nieuwe betekenis in een nieuwe context.
- 14:46SPEAKER_00: Als je iets citeert, uit de woorden haalt waar het in stond en correct citeert met nieuwe woorden eromheen, dan kan het wellicht niet anders.
- 15:00SPEAKER_00: Of de betekenis verandert ook.
- 15:04SPEAKER_00: En hier in dit voorbeeld is dat wel heel sterk aanwezig.
- 15:09SPEAKER_00: Maar daarmee zijn hulpen mogelijkheid van taalbegrip waarbij betekenis altijd verspringt.
- 15:17SPEAKER_00: Dat is nog iets anders als de Living Constitution of originalism.
- 15:23SPEAKER_00: Het is een mogelijkheid waar ik later veel dieper op in wil gaan aan de hand van het werk van Jacques Derrida.
- 15:30SPEAKER_00: Filosoof die ik graag lees.
- 15:33SPEAKER_00: Niet zozeer omdat ik het met hem eens ben, maar omdat hij als geen ander een uitdaging neerlegt voor wie aan de vaste betekenis wil vasthouden.
- 15:43SPEAKER_00: Maar goed, dat is voor later.
- 15:45SPEAKER_00: Even terug nog naar Pl en Isocrates.
- 15:50SPEAKER_00: Die dus invloed hebben uitgeoefend op de ontwikkeling, op de herbanotiek en op het denken van Augustinus.
- 15:58SPEAKER_00: Samuel IJzering, filosoof uit leven, schreef over hen als het begin van twee grote stromingen in de geschiedenis van het Westen.
- 16:10SPEAKER_00: Ijzerling schrijft ook over Augustines.
- 16:14SPEAKER_00: Welke kans zou Augustines kiezen volgens IJsseling?
- 16:19SPEAKER_00: Wint Plato het in het hoofd of is ook kraat het in het bloed?
- 16:25SPEAKER_00: In plaats van een keuze tussen die twee: schrijft IJsseling nog iets anders.
- 16:30SPEAKER_00: Augustines wendt zich af van de monoloog van de redenaars en van de retoriek.
- 16:37SPEAKER_00: Maar ook van de dialoog van de filosofen van Plato.
- 16:42SPEAKER_00: Maar Augustine stel er nog iets anders voor in de plaats.
- 16:46SPEAKER_00: En dat is dan, zegt IJsseling: het gebed.
- 16:51SPEAKER_00: De innerlijke stem, het innerlijke gesprek met een God die tegelijkertijd afwezig is.
- 16:59SPEAKER_00: Dat maakt dat ik het onderwerp nog niet afsluit.
- 17:03SPEAKER_00: Maar er aan de hand van IJsseling de volgende keer graag mee verder ga.
- 17:08SPEAKER_00: Voor nu bedankt voor het luisteren en graag tot de volgende aflevering