Latest / Anlamak+ / Musa'nın yasası ve toplumsal kültüre katkısı

Transcript

Musa'nın yasası ve toplumsal kültüre katkısı · Anlamak+

0:00
Herkesi tekrar merhaba. Bugün ibrahim'i dinlerin en
0:04
önemli peygamberlerinden biri olan hazreti musa'nın hayat
0:07
hikayesinden bahsedeceğiz. Kuran ı kerim'de dahi adı en çok
0:11
zikredilen peygamber olmasını bir kenara bırakmak gerekirse
0:15
aslında bugün oluşturulan birçok örüntünün de mekanizma olarak
0:20
yaratıcısı hazreti musa ve onun öğretileri her ne kadar 10 emir
0:24
çok tebliğ edilmiş, hani insanlığa verilmiş emirler gibi
0:28
görünse de bugün tevrat koleks. Da toplamda musa'ya atfedilen
0:33
613 tane emrin olduğunu biliyoruz.
0:35
Bu 613 emir gündelik hayatta ve sosyal düzen içerisinde birçok
0:39
alana tekabül eden bazı prensipleri de bünyesinde
0:42
barındırıyor. Paul johnsonın Yahudi tarihi
0:44
adlı eserinde bu çok güzel işleniyor ve çok detaylı da bir
0:50
kitap aslında. Eğer ibrahim bey dinlere
0:52
aşinaysanız, hani bir Müslüman olabilirsiniz veya
0:54
olmayabilirsiniz veya herhangi bir semavi dine de inanmıyor
0:59
olabilirsiniz. Tarihsel kökeni itibariyle bu
1:04
konuları merak ediyorsanız o zaman bu kitabı okumanızı
1:08
tavsiye ederim. Gayet basit bir dille ve çok da
1:11
kapsamlı bir şekilde dile getirdikleri bazı sözler var.
1:16
Ne yazık ki ben biraz bazı yerlerde taraflı buldum.
1:19
Özellikle Yahudilerin iddia ettiği çoğu şeyi doğru gibi
1:22
kabul etmek suretiyle aslında bir yere vardırmaya çalışıyor
1:25
anlatılarını ancak en azından. Musevi tarihine ve ibrahim'i
1:29
dinlerin gelişimi açısından nasıl görüntü kurulmasını
1:32
anlamak istiyorsanız, bence bunu okumakla başlayabilirsiniz.
1:36
Ama biz podcast'te o kitabın sadece musa'yla ilgili olan
1:39
kısmıyla ilişkili olarak bazı şeyleri anlatmaya dilimizin
1:45
döndüğü kadarıyla ifade etmeye çalışacağız.
1:47
Şimdi musa geldi ve insanoğluna neler değiştirdi?
1:51
Şimdi bu en önemli tartışmalardan bir tanesi.
1:53
Çünkü kuran ı kerim'de musa'ya yönelik bu kadar atfın
1:56
bulunmasının temel sebebi aslında musa'nın insanlık
2:00
tarihiyle ilgili. Çok ciddi bir radikal
2:03
değişimleri yarattığına yönelik temel kabulle başlar.
2:07
Bu neden böyle söyledi yani şimdi ibrahim'i o zaman neden
2:10
yoksaydık? Nuh'un neden yoksaydık diye
2:13
itiraz edenler olabilir. Şimdi isterseniz ibrahim'i
2:17
dinlerle ilgili başlangıçtaki hazreti ibrahim öyküsünün bir de
2:21
aslında çok beşer faktörlü değerlendirmesini yapalım.
2:25
O dönem haberler vardı. Bugün hibro dediğimiz
2:28
yahudilerle özdeşleştirilen. Musevilerle özdeşleştirilen bu
2:32
kavram aslında düzensiz göç eden ve işsiz olan kimselerin geçim
2:36
kaynağını sağlayabilmek için çeşitli uygarlıklar içerisinde
2:41
kendilerine yer bulabilmelerine verilen bir isimdi ve bu
2:45
organizasyon şeması birçok habrünün özellikle 70. 60 ila 70
2:50
ferdin oluşturdu. Bir yapı olarak bunlar karşımıza
2:53
çıkıyor. 70 rakamına sakın unutmayın, bir yerde bir daha
2:56
kullanacağız. Bu haberler ne yapıyor gidiyor.
2:59
Farklı topraklar içerisinde belli zanaatlarla kendini
3:02
göstererek geçimini sağlıyor. Ne zaman ki yerleşik
3:06
bulundukları düzen içerisinde artık oranın genel kültür
3:11
manasında, coğrafi sistemde demografik yapısını bozmaya
3:14
kanaat getirdiklerinde. Oradan uzaklaşmalara gitmeleri
3:19
gerektiği gerektiği söyleniyor. Kendilerine ve haberler tekrar
3:23
alıyor. Sırt çantalarına tekrar bambaşka
3:25
bir yere gidiyor. Ibrahim'in öyküsü de bundan çok
3:27
farklı değil. Hurda başladığı tarih sahnesinde
3:30
urda karşımıza çıkan ibrahim harran'a oradan da vaat edilmiş
3:34
topraklara göç ederken aslında bir habire kolunun başkanıydı,
3:39
yöneticisiydi ve oranında lideriydi ve giderken de 70
3:44
kişiyle bu yolculuğa başladı. Vaat edilmiş topraklara.
3:47
Esnada yanında gene 70 kişi vardı.
3:50
Hakeza mısıra göç ederken de yanında çok sonrasında tabii
3:55
ibrahim'den bahsetmiyoruz. Yusuf'un döneminde de yakup'un
3:58
ve eşrafını oraya göç etmesinde yine 70 kişi vardı.
4:03
Şimdi geldi bu hikayede habrilerim birazcık sosyolojik
4:07
yapılarını incelemeye. Çünkü musa'nın hikayesini
4:09
anlamak istiyorsunuz. Erken dönemde yani hazreti
4:12
ibrahim'den başlayarak buraya kadar gelen Musevi
4:15
külliyatındaki. Öyküyü doğru takip etmeniz
4:18
gerekiyor. Zaten bizim bazı konularda bu
4:21
kadar net bilgilere sahip olmamamızın temel sebebi bu
4:25
toplulukların haber olarak yaşaması ve hem mimari eserler
4:29
bırakmamalarından dolayı hem de kendileriyle
4:32
özdeşleştirilebilecek temel mekanizma da yani bu günler
4:35
günümüze kalabilecek işlevlerde bulunmamış olmalarından dolayı
4:39
tarihin birazcık karanlık çağları olarak
4:41
değerlendiriliyor. Bu bir ikinci en önemli etken ha
4:45
birlikte biliyorsunuz. Göç eden bir toplum aylarca
4:49
yıllarca orada yaşıyorlar, sonra başka bir yere gidiyorlar.
4:52
Bambaşka bir coğrafya şimdi. Bambaşka coğrafyanın bambaşka
4:57
kültürel ve dini unsurları var. Şimdi ibrahim'in bu göç
5:00
mekanizmasında ve musa'ya tebliğ olan emirlerin özümsenmesinde
5:05
aslında bu yolculuğun da tarihsel olarak sadece sırt
5:09
çantasını alıp bir yere gitmek olmadığını kökensel olarak
5:12
insanoğlunu yani ibrahim'i takip eden kimselerin zihnen
5:16
gelişimine vesile olan bir inisiyatsyon yolculuğu olduğunu
5:20
da görebiliyoruz. Çok zorlama bir teolojik yorum
5:22
değildir bu. Şimdi ur kentinde bizim
5:26
öğrendiğimiz bazı şeyler açmış sümerlerle yakınlar akatlarla
5:29
yakınlar. Şimdi şeye bağlamayacağım
5:31
sümerlerden öğrenler demeyeceğim.
5:32
Zaten yüksek örüntü de buradan geliyor aslında ve buradan
5:36
öğrendikleri bazı şeyleri uygulama aşamasında.
5:39
Musa, asırlar sonrasında musevilere, israiloğullarına,
5:43
tekrardan hatırlatacak. Ve bu örgütler, güçlü örüntüler
5:47
zaten bu düzenin de bu göçlerin de insanların zihnen belli
5:53
mertebelerde özümse özümseye kat ettikleri bir yol gibi.
5:57
Sanki coğrafya o bereketli hilal dediğimiz yapı, sanki bir kültür
6:03
keşmekeşi ve gerçekten insan onun en o dönem içerisinde
6:06
mezopotamya topraklarının, kültürün başkenti olmuş gibi
6:10
düşündüğümüz takdirde birçok farklı inanışın ve birçok farklı
6:14
uygulama pratiğinin. Vücut bularak mısır'da son
6:17
halini alarak musevilere yani israil olana tebliğ edildiği
6:22
gibi bir varsayımda bulunmak hiç zor değil.
6:24
Şimdi diyeceksin ki anlamak artık bu yorum.
6:27
Bu yorum çok beşer bir yorum değil mi?
6:29
Sonuçta bu 10 emirin biz gökyüzünden sina dağında musa'ya
6:33
verildiğini biliyoruz. O halde bu emrin.
6:37
Gereklilik gerek gerektirdikleri tek tanrı dönemine ilk tek tanrı
6:42
dönemi atıfta bulunuyorsa biraz haksızlık değil mi?
6:44
Dediğiniz zaman çok net. Bazı e mahalleri bulmanız mümkün
6:48
işte paul johnson'un kitabını o yüzden öneriyorum sizlere.
6:51
Şimdi musa'nın hikayesini anlatmak için evet tayibrahimden
6:53
başladık. Evet ama çok kısa geçmeye özen
6:56
gösterdim. Çok daha kapsamlı konuşulacak
6:59
konular var burada. Mehtap'ı inceleme ve gökyüzüyle
7:02
ilgili astroloji üzerine yoğun bir düşünce yelpazesinin
7:07
geliştirdiğini burada görebiliyoruz.
7:09
Isimlerin bile mehtapla uyumlu olması bu düzenin aslında
7:13
tanrının gökte arandığının ilk bulguları gibi
7:15
değerlendirilebilir mi? Yanlış olur.
7:18
Çünkü asya topluluklarında da gene Sümer topluluklarında da
7:21
gökyüzüne emareler var. Ancak buradaki yorum biraz daha
7:25
farklılaşıyor. Şimdi geldik.
7:26
Musa'ya tebliğ edilen bugün 613 olarak kabul edilen o gün ilk 10
7:30
emir olarak kabul edilen yapı aslında nereden, hangi
7:34
kökenlerden kendini nasıl pay çıkardı?
7:36
Şimdi biliyorsunuz bu arada musa'yla ilgili en önemli
7:40
özellikleri sonda anlatacağım. Bu podcastlerde böyle bir şey
7:43
varmış. Algoritma olarak dinlenme oranı
7:45
aslında güzel dinleniyor ama ben tabi çok heyecanlı olduğum için
7:49
en baştan veriyorum. Şeyi, bilgilerini, hepsini,
7:51
sonra bunları yorumlamaya çalışıyorum.
7:53
Hayır, şimdi tersten yapacağız, önce yorumluyoruz.
7:57
Bilgileri de birazcık ve mertebesince değerlendiriyoruz.
8:01
Sonrasında bunları birleştirip bir sonuç çıkarıyoruz.
8:03
Musa'nın o yüzden insanlık tarihine ve kültür medeniyeti
8:07
olan katkılarını en sonda değerlendireceğiz.
8:10
Çünkü bütün görüntüleri anlamanız lazım.
8:13
Şimdi bazı uygulamalar sanki bugün işte ilk defa
8:16
israiloğulları tarafından ortaya atılmış uygulamalar gibi görüyor
8:20
ve israiloğullarının kendi içinde ayrışmasının da bir
8:22
mekanizması, kendilerini, birbirlerini tanıması, mantığı
8:26
bütün kadim kardeşlik geneliğinde olduğu gibi
8:28
israiloğullarına da sirayet etmiş vaziyette.
8:30
Ve işte sünnet mesela bunlardan bir tanesidir.
8:33
Şimdi gayri ihtiyari herkesin işte sünneti israiloğullarıyla
8:37
bağdaştırması, tarihsel köken itibariyle çok doğrudur.
8:40
Ancak sümer'de de, mısır'da da bu uygulama zaten yapılıyordu.
8:45
Ya bugün bulunan bir şey değildi.
8:47
Sadece körelmiş köhneleşmiş çok az kesimler tarafından konuşulan
8:52
ve gerçekten de eski unvanını kaybetmiş bir gelenekti bu ama
8:56
israiloğulları özellikle ibrahim'le beraber sekizinci
9:00
günde bunu yaparak. Aslında bir ergenlik çağının
9:04
temsili olarak bir mental gelişimi de destekleyecek
9:07
fiziksel bir uygulama olarak ritüel olarak değerlendirmeye
9:11
başladılar. Bu hikayeyi ve bu aslında israil
9:13
yollarla özdeşleşti. Tamam hani sünnet yapılıyordu bu
9:16
yeniden çık hani sonuçta tebliğ edilirken mantığını
9:19
anlatmadılar. Ibrahim'in bu şekilde bir ahitle
9:22
yola çıktığını biliyoruz ve hakeza işte sonrasında Simon ve
9:26
lewni'nin bu tebliğe uyan bazı şekem popülasyonu üzerinde de
9:31
işte siz eğer biliyor bilmeyenler için anlatayım hemen
9:34
özet işte bir kardeşi tecavüz ediliyor.
9:38
Simon ve Alevi de diyor ki eğer sünnet olursanız şey karşı taraf
9:41
özür diliyor. Bizim yaptığımız hatadır diyor.
9:43
Gelin diyor. Biz bu işi medeni bir şekilde
9:45
çözelim. O da diyor ki sünnet olursanız
9:47
ve bize bizim tanrımıza söz verirseniz siz affedeceğiz der.
9:51
Evet sünnet oluyorlar. Sünnetten dolayı yatalak
9:53
vaziyetteyken ikinci ya da üçüncü günde Simon levi ve
9:57
kardeşleri bunların hepsini kılıçtan geçiriyor.
10:00
Şimdi böyle bir uygulama tebliğinde de israiloğullarına
10:03
uygun olan bu mertebeden bu uygulamanın retolik uygulamanın
10:07
aslında farklı mekanizmaları da birbiri içerisinde
10:10
tetiklediğini, çok da tanrıyla ahit basamağında.
10:14
Belirleyici unsur olmadığı noktaları ve okumaları da
10:17
görebiliyor muyuz? Görebiliyoruz.
10:19
Tamam geldik hikayenin devamına. Şimdi neyi yenip, neyin
10:23
yenmeyeceği konusu da hep bir tartışmadır.
10:26
Özellikle domuz eti Müslümanlara sanki sadece harammış gibi
10:30
anlatılır. Oysa ki hep söylediğim
10:33
podcastlerimde israil olanı da domuz eti yemek harem'dır.
10:37
Şimdi israiloğullarına domuz eti yemek haram da başka şeyler
10:40
helal mi? Hayır mesela pullu balıkların
10:42
yenmesi de haramdır şimdi. Ifadeleri bakın, üst üste
10:47
koyduğunuz zaman bazı şeyleri fark ediyorsunuz.
10:49
Mısır'da da mesela çok. Muhafazakar diyelim orada çok
10:54
inançlı mısırlılarında denizden çıkan hiçbir mahsul yemediğini,
10:59
en iyi ihtimalle bile pullu balıkları ve yüzgeçli balıkları
11:03
yemediğini zaten biliyoruz. Yani bu yeni bir şey değil.
11:06
O zamanki mısır mitolojisinde de bu zaten yapılan bir şey ve
11:10
domuzu da yemediklerini biliyoruz.
11:12
Çünkü domuz gibi canlıların az pişirildiği takdirde çok yüksek
11:16
parazitler barındırdığını ve insan vücuduna gerçekten zararlı
11:19
olduğunu, artık herkes bilim dünyası bile kabul ediyor.
11:22
Israiloğlu da mısırlıların belki de bu asırlılar da tecrübesine
11:25
istinaden. Aynı öneriye, aynı çağrıya
11:30
insanoğluyla tekrar paylaşıyor. Bir diğer husus habirular göç
11:35
ederken tabi ki çok fazla sağlık sorunlarıyla uğraşmak zorundalar
11:39
ve bitkilerle doğa yoluyla bunların bir şekilde çözümünü de
11:43
üretmek zorundalar ve aynı zamanda habire içerisindeki
11:46
popülasyonun genel sağlığını da korumak zorundalar.
11:49
Bir karantina uygulaması olmayabilir ancak.
11:53
Hasta olanları geride bırakmak, prensibi haber olarak zaten
11:56
uyguladığı bir şey. Her hastayı değil bu arada
11:57
bulaşıcı hasta olacak. Kimseleri ve bunları çok iyi
12:01
tetkik etmişler ve gerçekten tıp alanında hani mimarlıkta
12:04
gelişemedikleri yerde tıp alanında ciddi şekilde
12:06
gelişmişler. Ve bu da ne olmuş insanoğlunda
12:10
yani özellikle musevilerin hikayelerinde musa'nın
12:13
öğretilerinde deri ve zührevi hastalıklar dediğimiz o
12:16
koleksikasyon içerisinde bulunan kalın yapı içerisinde doğruya
12:20
çok yakın uygulamaların oluşmasına vesile olmuş.
12:25
Bu hikayede 610 çevrille özdeşleşen bu hikayede tevrata
12:28
yönelik bir eleştirimin aslında bir yansımasını yapıyoruz.
12:32
Ne yapıyoruz tevrat da biliyorsunuz farklı 4 veya 5
12:37
farklı kaynak üzerinden derlemedir.
12:38
Tevrat ve insan elinde yazılmış bir eserdir, bir israiloğlu
12:42
hayatıdır ve bununla beraber aslında insanın sosyokültürel
12:46
tesirinin de bir yansımasıdır. Ve hal böyle olunca bu
12:51
emirlerden gayri olarak gündelik hayata yönelik dizaynlardaki.
12:56
Ler genelde israiloğullarının çevre uygarlıklardan edindiği
13:01
tecrübelerin bir derlemesi haline gelir ve kendi
13:05
bildiklerini de aktardıkları bir tecrübe kitabı haline dönüşür.
13:09
Tevrat'la ilgilenmem ne eleştiri budur ama bu eleştir değildir
13:13
bence. Çünkü sonuçta gündelik hayata
13:15
dair tecrübelerin paylaşılması bugün dahi çok önemli bir
13:18
şeydir. Deneyimlerin aktarılması çok
13:20
kıymetlidir ve aslında musevilerin yaptığı hikayede tam
13:24
olarak budur. Dolayısıyla tevratın içerisinde
13:26
bunların yer al. Çok eleştirel bir şey gibi
13:28
karşılar ama tam olarak da öyle değildir.
13:31
Şimdi dolayısıyla bu tarz uygulamalarda işte sümerden
13:34
referanslar, akad'dan referanslar, mısır'dan
13:36
referanslar bolca kere zikredilir.
13:39
Peki musa eğer bunlar çok artık gündelik hayatta konuşulan ve
13:44
ritüel olarak takip edilen şeylerse neyi farklı yaptı da,
13:48
neyi farklı yaptı da insanoğlunun cazibesini çekti ve
13:52
israiloğullarının isyan edenler de dahil olmak üzere?
13:56
Beraber yürümek zorunda hissettikleri bir düzeni tesis
14:00
edebildi işte. Bakın tartışma konusu burası.
14:03
Şimdi balson'nın ifade etmediği tek şeylerden biri budur.
14:07
Ben sadece kendi düşüncemi bir provokatif olarak spekülatif
14:10
olarak size yöneltiyorum. Şimdi ibrahim'in öyküsünde
14:15
habulular var dedik. Bugün hibruva denk gelebilecek
14:18
ifadeyle beraber habirular göç ediyorlardı ve tanrının mekâna
14:22
bağlı tanımlı aslında ciddi bir problemdi ama burada da.
14:28
Kur'an-ı kerim anlatıları oldukça önem ifade eder.
14:31
Kuranı kerime göre de ibrahim'e göç etmeden önce göç etmesi
14:34
zaten tebliğ edilmiştir. Göç esnasında ki tebler daha
14:36
çoktur. Peki ibrahim hiç göç için tebliğ
14:39
almamış olsaydı? Bu kadar göç eden bir sonuçta
14:43
sosyolojik olarak bu insanları göç etmek zorunda.
14:45
Ha birların kökeni bu ve bu göç esnasında mekana bağlı
14:51
bulundukları çevreye ve doğaya bağlı bir tanrı.
14:53
Sizce haberlerin ihtiyacını karşılar mıydı?
14:56
Birinci yelpaze bu bu ve veya denkleminde değerlendirilmesi
15:01
gereken bir şey. Belki de bu mertebede bu yaşam
15:04
kolonizasyonunun sağlanmasında tanrının rolü vardır.
15:07
Ya da bu yolculuk esnasında bir aydınlanma ya yaşanmıştır ve
15:12
tanrının bambaşka coğrafyalarda dahi onları koruyup kolladığını
15:16
ifade etmek için tanrının mekandan ve zamandan
15:20
bağımsızlığına atıfta bulunmuştur.
15:23
Gayri ihtiyari yani bu hikâyede ibrahim'le başlayan mantık,
15:26
musa'yla da örünecek ve musa gerçekten musevilerin ve israil
15:31
yani daha doğrusu israiloğlu hayatını gündelik hayatta
15:34
değiştirdiği gibi insanlığa da bazı konularda bambaşka bir
15:38
bakış açısı sunacaktır. Musa'nın bugün dahi yaşayıp
15:42
yaşamadığıyla ilgili çok ciddi yorumlar, farklı yorumlar söz
15:45
konusu. Evet, bu halen daha tartışmalı
15:47
bir şey. Ibrahim'le ilgili hikayelerde
15:49
tartışmalı bir şey. Ancak bunu reddedenler de yani
15:53
bunu şöyle kabul edenler de var, bu hikayelerde birinin bir zatın
15:56
olması önemli değil. Bu hikayelerin kendi kolektif
16:00
hafızası zaten önemli olan şey dolayısıyla birinin naaşına
16:04
ulaşmak demek işte çözüm mekaniği olarak değerlendirme
16:07
veya bu kitabın doğruluğunu tasdik edecek bir mekanizmalar
16:10
değerlen. Önemeli diyor ki, bence
16:12
haklılar. Şimdi musa'da da kendi üzerine
16:16
atılan spekülasyonları bir kenara bırakırsak çok ciddi
16:19
birkaç basamakta değişim görüyoruz.
16:22
Insanlığın dünyaya anlamak aşamasında kat ettiği yol
16:26
açısından şimdi ibrahim'le beraber tek tanrı falan dedik
16:30
ama bu yolculuk esnasında işte çevre topluluklardan
16:33
öğrendikleri ile özümsedikleri bir hikayede.
16:36
Evet, ishak ve Yakup ciddi anlamda bir rol göstericidir.
16:40
Ancak dikkat ettiyseniz yusuf'un hikayesinde çok çarpıcı bir
16:45
ifade vardır. Bakın işte kitapları böyle
16:46
okumak lazım. Bence Yusuf mısır'a
16:49
kardeşlerinin onları ismail'lere satmasıyla beraber göç
16:53
etmesinden dolayı kızmaz. Onlara der ki siz değil beni
16:59
buraya gönderen tanrı beni gönderdi.
17:01
Bir amaca binaen geldim der ve 7 yıl bolluk ve 7 yıl kıtlık
17:05
akabinde gerçekleşen bu durumda buraya gelmesinin hem mısır
17:09
yönetmesi anlamında hem de israiloğlu'nun bağlı olduğu
17:12
yerden kurtulabilmesine vesile olacak bir imkân yaratmak
17:16
anlamında değerli olduğunu söyler.
17:18
Şimdi bu çok önemli. Bu yolculukların israiloğlu'nun
17:21
yaptığı yolculuğun tamamında işlemeye çalıştığı çok önemli
17:25
bir mertebe. Şimdi bir diğer eleştiri
17:28
musa'nın sina dağında 40 yıldan fazla süre kalmış olması vesaire
17:32
vesaire işte o yolcunun 40 yıl sürmesi pardon sonra 40 yıl işte
17:37
midye çölünde problemler yaşanması vesaire bunların
17:40
hepsinin zamansal olarak tanrı tarafından tasarlanmış bir
17:44
yolculuğun parçası olduğunun kabulü.
17:46
Özellikle Musevi külliyatta çok ciddi şekilde anlam ihtiva eder.
17:51
Hatta musa'nın 40 yıllık yaşam öyküsünde.
17:55
Bir herhangi bir tebliğ almaması ve bir gün işte sanki ilk defa
17:58
görüyormuş gibi. Bu arada israilliler,
18:00
israiloğulları hep sürgündeydi. Zaten hep bir çalışma
18:05
motivasyonu içerisinde kölelik yapıyorlardı.
18:09
Sanki o gün görmüş gibi kızıyor. Her gün yapılan kırbaçlama
18:12
cezalarını bile sanki ilk defa görmüş gibi kızıyor ve bir
18:17
mısır'la komutanı öldürüyor. Sonrasında kaçıyor ve kaçtığı
18:21
esnada bir tebliğ işte bunların ahir zamandan bağımsız
18:24
değerlendirilmesi bence hatalı. Peki Musevi külliatı da bunu?
18:28
O yüzden muntazama yakın bir şekilde derliyor ve bu musa'nın
18:33
40 yıllık hayat öyküsü içerisindeki doymuşluğu
18:36
ermişliği aslında onun peygamber olabilmesi için tanrı tarafından
18:40
tanınan bir süre gibi değerlendirilmesi gerekiyor
18:42
aslında. Ve musa'nın bu 40 yılı yaşam
18:45
ömründe sadece musa'nın değil, israiloğullarını da yaşadığı
18:49
tecrübe ettiği bazı problemler ve genelde çok büyük problemler.
18:53
Aslında onların tanrının kurtarıcı rolünü anlamaları ve
18:56
tanrının noksanlığında onların şefkatli kolları altında
19:01
gözlemlediği, onları sürekli koruyup kollayan tanrı ki ishak
19:05
ve Yakup döneminde öyle olacaktı.
19:08
Onu serbest bıraktığında dünyanın ne kadar köhne bir yer
19:11
olabileceği ile ilgili gerçek bir uyanmıştır.
19:13
Sağlıyor. Tabii ki o dönem içerisinde
19:15
israiloğullarının neleri tam olarak bu 40 yılın özellikle
19:19
müsait edildik de yani o 300 400 yıl aslında ibrahim'de bu yana
19:22
baktığımız zaman. O son 40 yılın neleri
19:26
öğrettiğini bilmemiz zor ama ama ama neleri daha kabul neleri
19:30
daha çabuk kabul edebildiklerini sağlayabildiğini düşündüğümüz
19:33
zaman ise esas şifreyi bulabiliyoruz.
19:35
Şimdi mısır zamanında çok ciddi kölelik yaşayan ve gerçekten
19:39
eziyetin türlüsüne tanık olan israiloğlu'na ilk ve çok önemli
19:45
bir konu olarak şunu söyleyeceğim mesela ne dedim?
19:48
Kırbaç cezası dedim. Ben bazen cümleleri kurarken de
19:51
zihnim beni provoke ediyor ve bazı istikamete sürüklüyor.
19:54
Cezası 40 ile sınırlandırılıyor ve bunlar ruhban sınıfın önünde
19:59
yapılmak zorunda olan bir cezalandırma metodu olarak
20:02
değerlendiriliyor. Yani o mısırlıların sonsuz
20:05
kırbacı gibi bir kırbaç değil. Bu sadece 40 defa vurulabilecek.
20:09
Maksimum bir kırbaçtan bahsediyoruz.
20:11
Bakın hayatın tesiri, onların yaşanmışlığı, o eziyetin
20:15
çekilmişliği karşılığında 40 kırbaçın yani bir kırbaç
20:20
cezasının 100 kere vurulduğundaki eziyetini bilen
20:23
israiloğlu. 40 kırbaçın. Ne kadar acı verici
20:27
olabileceğini ama ne kadar da tanrının şefkatine dahil
20:30
olduğunu da gösteren bir tebliğ. Çünkü artık sınırsız bir kırbaç
20:34
yok. Mısır kralının istediği kadar
20:36
vurulacak bir kırbaç yok. Evet, suçluysa dahi kırbaçı
20:40
yiyecek ama 40 taneyle yiyecek mesela çok önemli bir anlatı.
20:43
Şimdi geldik. Evet artık beni saygıyla
20:46
dinleyen 21 dakikadır. Neredeyse beni dinleyen
20:48
kimselere musa'nın toplum kültürüne kattığı değerlerden
20:52
bahsetmenin sırası geldiğini fark ettiyseniz.
20:56
Şimdi musa bi şey yapıyor, çok önemli bi şeydir bu bugün dahi
21:00
belki de rönesans'a götürürsünüz.
21:02
Belki reforma götürürsünüz bu hikayeye musa insana insan
21:06
olduğunu hatırlatıyor. Burada 2 tane ön kabul var, biri
21:11
tanrı nın insan silüetinde şey insanına yaratırken de kendi
21:15
silüetinde yarattığı ön kabulü oldukça kıymetlidir.
21:19
Ikincisi insan silüetinde yaratmasından dolayı herkesin
21:22
tanrıdan bir parça taşıyabilmesi.
21:25
Sebebiyle. Kutsal bir eşitlik anlayışı ve
21:29
dolayısıyla insana zulmetmenin de haksız zulmetmenin aslında
21:33
tanrıya zulmetmek gibi tövbe haşa bir yaklaşıma büründüğünün
21:38
kabulüyle beraber gerçekten gündelik hayatta birçok şey
21:42
değişiyor. Şimdi insanın tanrıdan bir parça
21:45
barındırması zaten onun kutsal olduğuna yönelik çok değerli bir
21:48
atıl musa'yla beraber ve bu hikayede.
21:53
Buza eşitliği öncelerken, bir başka kavram olarak insan
21:58
merkezli ve toplumsal olarak bir arada yaşayabilmenin kolektif
22:03
hafızasını oluşturuyor. Nasıl yapıyor anlamak arz şimdi
22:07
eşitlikle beraber Musevi illerde şu oturmaya başlıyor diyor ki,
22:12
hepimiz eşitsek bizi yöneten biri de bizle eşit olduğuna göre
22:16
bizden üstün değil. Bu bir kere zaten zihni ön
22:18
kabul, ikincisi. Bizle beraber eşit olan biri,
22:22
eğer bizi üzerinde bir uygulama yetisine sahipse ancak ve ancak
22:27
tanrıdan gelen buyruklar eşliğinde hareket edebilir.
22:30
Kendi şahsi yorumlarını bu sürece dahil etmeye kalktığı
22:34
zaman hataya düşer ve onu da musa'nın emirleri sirayetinde
22:39
hatalı bulduğumuz takdirde kendimize bir lider olarak
22:44
konumlandırmaktan vazgeçme gibi bir hakkımızda söz konusudur
22:47
der. Bu çok önemli bir şey.
22:49
Ve bu gerçekten o gün düşünsene mısırın firavunu canı ne
22:52
istiyorsa yapıyor yani senin onu yargılama gibi bir durumun yok
22:55
zaten gökten gelmiş bir kudret var 10'a çıkart o zaten tanrının
22:58
yeryüzündeki temsilcisi hakeza türklerde de öyle.
23:01
Evet, bu da bir temsil yeteneği var ama.
23:03
Onun yasalarını sorgulayıcı bir musa'nın yasası fikri de var.
23:07
Ve dolayısıyla şunu biliyor, insanoğlu artık hataya saptığın
23:11
zaman. Ipten çekilesin ve ikinci soru
23:15
ikinci en önemli ki bu diğerinden de daha önemli
23:19
tanrının krallığı içerisinde vaat edilmiş topraklarda yaşamak
23:22
istiyorsan tanrının buyruklarına uygun yaşamak zorundasın.
23:26
Bunu sadece şahsen değil, toplum olarak da aynı düzende tesis
23:31
etmek zorundasın. Çünkü yargılama prensibinin
23:35
şirri hukukun getirdiği bir kazanım olarak.
23:37
Toplumun her kesimi üzerinden bir hafıza oluşturmak mantığı
23:43
vardır. Çok önemli bir mantıktır bu.
23:45
Yani bir insan yargılandığı zaman toplumda herkesin bu
23:48
yargılamadan memnun olması gerekir.
23:50
Dini hükümler gereğince yani bu şey demek değil ya orada yanlış,
23:54
hayır, tebliğ edilen yasalara uygun olduğunun ve kişisel
23:58
iradenin söz konusu olmadığının ortaya konması gerekir ve bu.
24:03
Toplumsal ahlakı da dizayn eden yaklaşımların başında geliyor.
24:08
Daha sonrasında musa bu esas 2 ana fikir üzerinden bir sistem
24:12
daha inşa ediyor. Tabii inşa ediyor derken
24:14
tanrının buyruyla bunu yapıyor. Ikinci konu gündelik hayatın
24:19
pratiklerini ciddi manada sınırlara ve yasalara tabi hale
24:23
getiriyor. Özellikle evlenmeden yapılan
24:26
cinsel ilişkiye zina dediğimiz kavram ciddi anlamda
24:29
eleştiriliyor ve ciddi anlamda yasaklanıyor.
24:32
Öyle ufak tefek yasaklardan bahsetmiyoruz.
24:35
Mesela en çok musevilikle ilgili özellikle antisemitik yayınların
24:39
en çok takip ettiği konu ki ben de öyle zannediyordum ama
24:42
sonrasında öyle olmadığı önemli. Göze göz dişe diş kana kan
24:46
ifadesi. Sanki insana zulmetmeyi insana
24:51
kötülük yapmayı. Bu arada bunu da sonlarda bir
24:54
daha eleştireceğim de o ayrı konu meşrulaştıran bir ifadeymiş
24:58
gibi geliyordu. Ancak öyle değil aslında burada
25:01
söylemek istedikleri şey tanrılığın evreninde tanrının
25:05
normlarına uygun şekilde hareket etmeyi yasallaştıran ve aslında
25:10
bu mertebedeki bir üstünlüğü önceleyen bir yaklaşımı
25:14
tarifliyor. Yani kişinin.
25:17
Zarar gördüğü şeyi her neyse o zararın maddi manevi dengi
25:21
olacak bir ceza ile cezalandırılması prensibi
25:24
aslında göze göz dişe diş kanakan dedikleri hikaye.
25:27
Yani bu savaş normu olarak değil aslında gündelik hayatta da siz
25:31
atıyorum. Birinin 10 dolarlık malını
25:34
çaldıysanız 10 dolarlık bir ceza çekmeniz lazım. 250 dolarlık
25:37
değil veya 2 dolarlık değil hikaye bu.
25:41
Ve musa'nın bu tebliğ esnasında işte cinsel hayatı bir kere
25:45
zaten net bir şekilde sınırlandırdı.
25:47
Neyi yiyip neyi yiyemeyeceğimiz çok ciddi şekilde belirlendi ve
25:51
sürekli olarak musevilere kendi gündelik hayatları içerisindeki
25:56
hem toplumsal rolleri hem de şahsi olarak tanrıya karşı
26:00
sorumluluklarını hatırlatacak. Sunular hazırlanması üzerine bir
26:04
ciddi bir kodex hazırlandı ve burada işte Musevi olan bir
26:08
kimse yaptığı hareketlerini aşağı 5 yukarı hepsini çek etmek
26:12
suretiyle hareket etmek zorunda kaldı ve bu gündelik hayat
26:17
içerisindeki ahlakın şekillenmesine derken gülüyoruz.
26:20
Hemen yoşu döneminde geçiyoruz şekillenmesine sebebiyet verdi.
26:25
Yoşuya döneminde işte o eleştirim oraya gelecek.
26:28
Ve Musevi külliyatındaki bu hem insanın tanrıya dair bir parça
26:33
taşıması, insanların kendi arasında eşit sayılması,
26:37
cezaların tanrının iradesiyle verilebilecek.
26:41
Kanuni hükümlerle beraber musa'nın yasası eşliğinde
26:44
derlendirilmesi ceza'da ölçülülük ki bu artık keyfi
26:48
uygulamaların önündeki en önemli sebeplerden bir tanesidir ve
26:52
aslında habül olmasından dolayı zaten bir arada yaşamayı çok iyi
26:56
bir öz öğrenmiş musevilerin israiloğlu'nun.
27:00
Toplumsal hafıza üzerinde de dizayn edeceği sorumluluğu ve
27:03
etik anlayışları geliştirmesi şimdi tam bunu söylerken ya şu
27:07
dedik, burayı da bitirmek istiyorum.
27:09
Aslında çok konuşulacak gene konu var.
27:11
Her zaman olduğu gibi hiç bitmeyecek bir konuşma arzum var
27:14
ancak. Niye şunun hikayesinde neyi
27:17
göreceğiz? Çok enteresan bir konudur.
27:19
Bu da niye şu ariha veya jerika dediğimiz bir yerde, antik bir
27:24
kentte, işte herkese borazanlar çalmasını söyler ve bu
27:28
borazanlar çalınırken şehrin duvarları yıkılır.
27:31
Tamam, burası okey hani belki inanırsın belki inanmazsın belki
27:33
çok mistik gelir, belki başka bir manaya çağrıştırıyordur.
27:37
Yeşil kitabındaki ifadeyi olduğu gibi aktardım size aynen o
27:40
şekilde ancak. Buradaki hikayede benim kafama
27:44
takılan şey ki yusuf'un ısrarla yaptığı bir şeydir.
27:46
Bu gibi onu da yapacak. Bunu aynı şekilde mesela ahhonda
27:49
yapacak mesela yani bunların hepsi olacak.
27:52
Hep aynı şey doğru olacak. Bir de onları önce bir anlaşmaya
27:56
zorlaması. Tamam, kentin kralları anlaşmak
28:00
zorunda değil. Böyle bir sorumlulukları yok.
28:02
Yani sonuçta kendi topraklarını müdafaa ediyorlar.
28:04
Ne talep ettiğiniz o dönem için çok ciddi şekilde kayda geçirmiş
28:07
vaziyetler değil ki. Sizle anlaşmaya çalışan kişilere
28:11
limon ve sevin'in yaptığı gibi kılıçtan geçirmenizi de hesaba
28:13
katarsak anlaşmayı kabul eden kimselere buradaki hikayede
28:17
anlaşma bozucu olmanın da yanı sıra savaş esnasında çoluğu
28:21
çocuğu, kadını, erkeği, herkesi kılıçtan geçirmek ve bir canlı
28:25
dahi bırakmamak. Bu hafızanın oluşan Musevi
28:29
hafızasının hafızanın 10'a çıkart tebliğ edilen kutsal
28:33
topraklara gitmek için her şeyi meşrulaştıran yaklaşımıyla
28:36
aslında çelişiyor. Hümanizminin doktrinsel olarak
28:40
işlendiği dinin hep hristiyanlık olduğunu söylerim ama musa
28:43
döneminde bundan ayrı tutmak lazım.
28:45
Musa'nın gerçekten insanı öncülleyen bir dini tebliğ var
28:49
ve buradaki hikayede yeşu'nun hemen sonrasında yaptığı şeyler
28:53
ki buna yenilir yutulur şeyler değil.
28:55
Aslında bu hikayelerin museviler taraf.
28:58
Çok da anlaşılmadığını düşündürüyor.
29:00
Insana ve kitaplarda benim bir eleştiri olarak söyleyebileceğim
29:03
bir şey bu. Yeşil'in yaptığı her şey
29:05
tanrıdın kararını uygulayıcı gibi değerlendiriliyor ki az
29:09
önce yani çok değil birkaç dönem önce.
29:12
Yani musa döneminde insanlara, eşitliğe, insanlara insanla aynı
29:16
paydaşlığı taşıyan tanrı edan bir nuru barındırmayı,
29:21
özgürlüğü, adaleti doğru normlarda yaşamayı tebliğ eden
29:24
bir dinlem bu formu çıkması. Ne yazık ki işte tevrata atvulan
29:29
sürekli olarak beşer sıfatıyla müdahale fikrini
29:32
meşrulaştırmaktadır. Ancak bu yine de musa'nın
29:35
insanoğlunu öğrettiklerini düşündüğümüz zaman.
29:38
Çok da yabana atılır bir hikaye değildir.
29:41
Musa aslında insana insan olmayı hatırlatmıştır.
29:44
Insana her insanın kendi içinde bir nuru olduğunu, bir özgül
29:49
hakikati olduğunu tekrardan hatırlatıcısı.
29:53
Çünkü ne sümer'de ne akad'da dedim.
29:56
Mısır imparatorluklarında bu dönem içerisinde.
29:59
Çok da böyle. Her insanın aynı değerde
30:01
olmasını zaten boş verin. Öyle bir şey zaten yok ama her
30:04
insanın yaşamının kutsal olduğu algısı da o zamanlar yerleşmiş
30:08
bir dizayn değildi. Museviler bunları kendi içinde
30:10
sağlayabilmek için önce tanrıdan bir parça fikrini ve daha
30:14
sonrasında insanların eşitliğiyle den kaynaklanacak
30:17
bir şekilde adaletin tanrının normlarıyla sağlanabileceğine
30:22
yönelik ciddi bir kanaat oluşturdu.
30:23
Ama sonrasındaki uygulamalar dediğim gibi farklı.
30:26
Ve burada işte musevilerini öğrendiği en önemli şey
30:29
insanlara. Yiye şu dönemini pas geçiyorum,
30:34
zulmetmeme pahasına veya cezalarda ölçülü olma anlayışını
30:39
oturtma kavramında veya insan olarak her zaman bir kudretinin
30:43
olduğunun ve bu kudretin anlaşılabilmesi için mücadele
30:47
etmesi gerektiğinin en tabii öğretilerine bağışladı.
30:51
Musa dediğim gibi onların kökensel gelişimi ve bu
30:55
yaptıklara bütün yolculuklar habir olup dönemi dahil ibrahim
30:58
dönemi dahil. Yakup dönemi ishak dönemi
31:01
yusuf'la beraber tekrar mısır'a gelip orada.
31:05
Besin kaynaklarına erişme o 7 yıl kıtlığın içerisinde yusuf'un
31:10
üstün kehanet bildirisiyle beraber yaşayabilme daha hakkı
31:14
dahil mısır'da gördükleri dahil sümer'de yaşadıkları dahil
31:17
bunlar ortak bir kolektif hafıza inşa etmiş gibi duruyor.
31:21
Ancak yeşil'in hikayesi dediğim gibi bence beşer olarak bu bütün
31:25
örüntüleri bozuyor ama musa'nın tebliğ ettiği fikirlerin
31:27
anlaşılabilmesi içinse oldukça kudretli bir alt yapının
31:31
oluşmasına vesile. Ediyor ve bugün aslında medeni
31:35
hukukta medeni kanundaki birçok ifadenin Musevi külliyatına ve
31:39
oradan transfer olarak semavi dinlenip kökenine insanın temel
31:43
anlayışını geliştirdiği için bir uzantısı var mıdır?
31:46
Dediğiniz zaman evet vardır veya beslenmenin temel olarak var
31:50
mıdır? Vardır.
31:51
Kolektif hareketin temel hafızanın ve insanın bir arada
31:56
yaşamı prensibinin doktrinin. Musevi külliyattan referans
32:00
aldığını söyleyebilir miyiz? Evet söyleyebiliriz.
32:02
Bunlar gelişerek gelen hafızalar dediğim gibi çok konuşulacak
32:06
konu var. Benim de konuşacak çok kudretim
32:08
var ancak. Bir podcasti bütün düşüncelerimi
32:12
ortaya dökemeyeceğimi düşündüğüm için müsaadenizle burada son
32:15
vermek istiyorum. Beni dinlediğiniz için çok
32:17
teşekkür ederim. Herkese iyi haftalar dilerim.